Wikisource lawikisource https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicifons Disputatio Vicifontis Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Scriptor Disputatio Scriptoris Pagina Disputatio Paginae Liber Disputatio Libri TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 102 56511 285030 256215 2026-10-19T21:47:09Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 285030 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Natio= |PostNationem= }} ==Opera== *[[Eclogae Sacrae]] (1659) *[[Odarum liber]] *[[Hortorum libri IV]] (1665) ([https://archive.org/details/b28757786/page/n31/mode/2up nexus]) *[[Christus patiens]] <hr> *[[De nova doctrina dissertatio seu Evangelium Jansenistarum]] (1656) *[[De carmine pastorali]] j830f8tebgo5embksaoyr2gpozsfzi2 104 72111 285008 239500 2026-10-19T20:48:30Z EnaldoSS 18086 285008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="EnaldoSS" />{{Rh||{{sc|Histor. Avivm Lib. V.}}|207}}</noinclude>## IX ## qua{{s}}i acu picta e{{s}}{{s}}et. Crura {{et}} pedes fu{{s}}ci coloris. Caput anterius {{s}}upra ro{{s}}trum mitellam habet viridibus pennis: {{s}}ub ro{{s}}tro inferiori ambiunt guttur penn{{ae}} nigr{{ae}}. Colli autem latera, reliquum guttur, totum pectus {{et}} in{{s}}imum ventrem tegunt penn{{ae}} flavi coloris; Extremum caput, collum po{{s}}terius ver{{s}}us, totum dor{{s}}um {{et}} alas exterius c{{oe}}rulei. Extremitatibus alatum plum{{ae}} flav{{ae}} {{s}}unt admixt{{ae}}: cauda con{{s}}tat longis pennis c{{oe}}ruleis, quibus aliquot flav{{ae}} immi{{s}}centur. In genere autem c{{oe}}rule{{ae}} penn{{ae}} interius {{s}}unt nigr{{ae}} {{et}} quodammodo etiam nigredinem ad latera de {{s}}e {{s}}pargunt. {{sc|Anaca}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: Perroquet, magnitudine Alaud{{ae}}. Ro{{s}}trum fu{{s}}cum, aduncum. In capitis {{s}}ummitate epatici coloris penn{{ae}}, ad latera circa oculos brunni; guttur cinereum, collum {{s}}uperius {{et}} latera viridis. Venter habet pennas ex brunno rufe{{s}}centes. Dor{{s}}um viride maculam habet dilute brunnam. Cauda quoque dilute brunna. In alarum initio {{s}}anguinea macula {{s}}ive fimbria e{{s}}t: reliquum alarum viride; extremitas thala{{s}}{{s}}ini coloris. Crura {{s}}uperius viridibus ve{{s}}tita pennis, inferius cute cinerea, unguibus nigricantibus. Elegans plane avis. {{sc|Maracana}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, avis P{{s}}ittaco plane {{s}}imilis (cujus {{et}} {{s}}pecies) {{s}}ed maior plum{{ae}} totius ex gry{{s}}eo {{s}}ub c{{oe}}rule{{s}}cunt, clamat ut P{{s}}ittacus. Fructus amat, Murucuja imprimis. {{sc|Maracana}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, itidem Arar{{ae}} {{s}}pecies minor; magnitudine P{{s}}ittaci, figura Arar{{ae}}, cauda longa tali, ro{{s}}tro, {{et}} cute circa oculos. Ro{{s}}trum nigrum, cutis circa oculos alba, punctulata plumulis nigris. Oculi flave{{s}}centes, pupilla nigra. Totum caput, collum {{et}} al{{ae}} {{s}}aturate viridis coloris uti in Amurucurica {{s}}ummitas capitis dilutior {{et}} quodammodo c{{oe}}rule{{s}}cit. Cauda {{s}}uperius viridibus {{et}} in extremitate c{{oe}}rule{{s}}centibus, inferius {{s}}aturate rubris con{{s}}tat pennis. Al{{ae}} interius etiam rubr{{ae}}, exterius virides {{et}} extremitates c{{oe}}rule{{ae}} ob{{s}}cure. In exortu cuju{{s}}libet al{{ae}} maculam habet miniatam. Super ro{{s}}tri exortum, {{s}}uperius maculam habet parvam fu{{s}}cam. Crura {{et}} pedes fu{{s}}ci. Clamat ''Oe'', ''Oe'', ''Oe''. {{sc|Qviivbatvi}} flavus e{{s}}t totus, magnitudine Tuiapara; ro{{s}}tro incurvato gry{{s}}eo, oculis nigris. Extremitas alarum ob{{s}}cure viridis e{{s}}t: cauda longa flava. Crura coloris incarnati. Facile {{et}} valde man{{s}}ue{{s}}cit. {{sc|Paragva}} P{{s}}ittacus e{{s}}t niger, magnitudine Aiurucariu, pectore, dor{{s}}o {{et}} ventre medietate anteriore in{{s}}igniter rubro. Oculis nigris, circello rubro. Ro{{s}}tro fu{{s}}co {{s}}eu ob{{s}}cure cinereo. Cruribus {{et}} pedibus ob{{s}}cure cinereis. {{sc|Tarabe}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, P{{s}}ittatus e{{s}}t viridis, maior quam Paragua, capite rubro {{et}} pectore atque initio alarum. Ro{{s}}tro {{et}} pedibus ob{{s}}cure cinereis. {{sc|Aivrvcatinga}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, P{{s}}ittacus magnitudine pulli gallinacei mediocris, totus viridis, oculis rubris {{et}} circa oculos cute alba. Ro{{s}}tro albo {{et}} cruribus albis. Caudam habet longam, viridem. {{sc|Aivrvapara}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, in totum convenit cum pr{{ae}}cedenti, {{s}}ed minor e{{s}}t. #### {{dhr}} ## X ## {{c|{{sc|Cap. X}}}} {{c|{{larger|''Ipecu. Urubu. Tamatia utraque. Guirajemoja. Gurraru nheengeta.''}}}} {{dhr}} [[File:Woodpecker - Historia naturalis Brasiliae.png|200px|left]] {{is|I}}{{sc|pecv}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus. ''Corta pao'' Lu{{s}}itanis. Avis magnitudine columb{{ae}}. Colli longitudo duorum digitorum, corporis autem quatuor, {{et}} caud{{ae}} item quatuor, crurum fere {{s}}e{{s}}quidigiti, in pedibus quatuor habet digitos, duos antror{{s}}um, duos retror{{s}}um ver{{s}}os ut in P{{s}}inacis. Caput ve{{s}}titur pennis cinnabrii coloris, in quo {{et}} cri{{s}}tam habet in{{s}}tar Columb{{ae}}: collum ad ro{{s}}trum u{{s}}que inferius nigrum, ut {{et}} {{s}}uperius; in utroque autem latere linea e{{s}}t alba, cra{{s}}{{s}}a, qu{{ae}} divi{{s}}im ad dor{{s}}um protenditur. Al{{ae}} exterius tot{{ae}} nigr{{ae}}, interius alb{{ae}}; cauda nigra; in ventre {{et}} cruribus {{s}}uperioribus penn{{ae}} {{s}}unt nigr{{ae}} {{et}} alb{{ae}}. Ro{{s}}trum illius rectum, acutum, {{s}}e{{s}}quidigitum longum, quo arborum cortices ex{{s}}cindit ut Picus. {{sc|Urvbv}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, vulgo {{blackletter|een Men{{s}}cheneter}}; Avis rapax, magnitudine Milvii aut Ni{{s}}i, pedibus gallinaceis {{s}}ubalbicantibus, cauda longa, {{et}} alis ea longioribus. Penn{{ae}} totius corporis {{s}}unt nigr{{ae}} cum pauxillo ravi coloris hinc inde mixt{{ae}}. Caput habet parvum, figura pene gallinarum Indicarum, cute tectum paululum rugo{{s}}a. In{{s}}ummitate autem capitis {{s}}ecundum longitudinem qua{{s}}i dividitur cutis, {{et}} in {{s}}ini{{s}}tro latere capitis infra oculum crocei e{{s}}t coloris, {{s}}upra oculum c{{oe}}rulei, in {{s}}ummitate item, reliqua parte<noinclude>{{Dextra|ex ru{{s}}-}}</noinclude> c77vou6qqo0t1hfa15rpsbu81x1ozim 285009 285008 2026-10-19T20:51:28Z EnaldoSS 18086 285009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="EnaldoSS" />{{Rh||{{sc|Histor. Avivm Lib. V.}}|207}}</noinclude><section begin="IX"/>qua{{s}}i acu picta e{{s}}{{s}}et. Crura {{et}} pedes fu{{s}}ci coloris. Caput anterius {{s}}upra ro{{s}}trum mitellam habet viridibus pennis: {{s}}ub ro{{s}}tro inferiori ambiunt guttur penn{{ae}} nigr{{ae}}. Colli autem latera, reliquum guttur, totum pectus {{et}} in{{s}}imum ventrem tegunt penn{{ae}} flavi coloris; Extremum caput, collum po{{s}}terius ver{{s}}us, totum dor{{s}}um {{et}} alas exterius c{{oe}}rulei. Extremitatibus alatum plum{{ae}} flav{{ae}} {{s}}unt admixt{{ae}}: cauda con{{s}}tat longis pennis c{{oe}}ruleis, quibus aliquot flav{{ae}} immi{{s}}centur. In genere autem c{{oe}}rule{{ae}} penn{{ae}} interius {{s}}unt nigr{{ae}} {{et}} quodammodo etiam nigredinem ad latera de {{s}}e {{s}}pargunt. {{sc|Anaca}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: Perroquet, magnitudine Alaud{{ae}}. Ro{{s}}trum fu{{s}}cum, aduncum. In capitis {{s}}ummitate epatici coloris penn{{ae}}, ad latera circa oculos brunni; guttur cinereum, collum {{s}}uperius {{et}} latera viridis. Venter habet pennas ex brunno rufe{{s}}centes. Dor{{s}}um viride maculam habet dilute brunnam. Cauda quoque dilute brunna. In alarum initio {{s}}anguinea macula {{s}}ive fimbria e{{s}}t: reliquum alarum viride; extremitas thala{{s}}{{s}}ini coloris. Crura {{s}}uperius viridibus ve{{s}}tita pennis, inferius cute cinerea, unguibus nigricantibus. Elegans plane avis. {{sc|Maracana}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, avis P{{s}}ittaco plane {{s}}imilis (cujus {{et}} {{s}}pecies) {{s}}ed maior plum{{ae}} totius ex gry{{s}}eo {{s}}ub c{{oe}}rule{{s}}cunt, clamat ut P{{s}}ittacus. Fructus amat, Murucuja imprimis. {{sc|Maracana}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, itidem Arar{{ae}} {{s}}pecies minor; magnitudine P{{s}}ittaci, figura Arar{{ae}}, cauda longa tali, ro{{s}}tro, {{et}} cute circa oculos. Ro{{s}}trum nigrum, cutis circa oculos alba, punctulata plumulis nigris. Oculi flave{{s}}centes, pupilla nigra. Totum caput, collum {{et}} al{{ae}} {{s}}aturate viridis coloris uti in Amurucurica {{s}}ummitas capitis dilutior {{et}} quodammodo c{{oe}}rule{{s}}cit. Cauda {{s}}uperius viridibus {{et}} in extremitate c{{oe}}rule{{s}}centibus, inferius {{s}}aturate rubris con{{s}}tat pennis. Al{{ae}} interius etiam rubr{{ae}}, exterius virides {{et}} extremitates c{{oe}}rule{{ae}} ob{{s}}cure. In exortu cuju{{s}}libet al{{ae}} maculam habet miniatam. Super ro{{s}}tri exortum, {{s}}uperius maculam habet parvam fu{{s}}cam. Crura {{et}} pedes fu{{s}}ci. Clamat ''Oe'', ''Oe'', ''Oe''. {{sc|Qviivbatvi}} flavus e{{s}}t totus, magnitudine Tuiapara; ro{{s}}tro incurvato gry{{s}}eo, oculis nigris. Extremitas alarum ob{{s}}cure viridis e{{s}}t: cauda longa flava. Crura coloris incarnati. Facile {{et}} valde man{{s}}ue{{s}}cit. {{sc|Paragva}} P{{s}}ittacus e{{s}}t niger, magnitudine Aiurucariu, pectore, dor{{s}}o {{et}} ventre medietate anteriore in{{s}}igniter rubro. Oculis nigris, circello rubro. Ro{{s}}tro fu{{s}}co {{s}}eu ob{{s}}cure cinereo. Cruribus {{et}} pedibus ob{{s}}cure cinereis. {{sc|Tarabe}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, P{{s}}ittatus e{{s}}t viridis, maior quam Paragua, capite rubro {{et}} pectore atque initio alarum. Ro{{s}}tro {{et}} pedibus ob{{s}}cure cinereis. {{sc|Aivrvcatinga}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, P{{s}}ittacus magnitudine pulli gallinacei mediocris, totus viridis, oculis rubris {{et}} circa oculos cute alba. Ro{{s}}tro albo {{et}} cruribus albis. Caudam habet longam, viridem. {{sc|Aivrvapara}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, in totum convenit cum pr{{ae}}cedenti, {{s}}ed minor e{{s}}t.<section end="IX"/> {{dhr}} <section begin="X"/>{{c|{{sc|Cap. X}}}} {{c|{{larger|''Ipecu. Urubu. Tamatia utraque. Guirajemoja. Gurraru nheengeta.''}}}} {{dhr}} [[File:Woodpecker - Historia naturalis Brasiliae.png|200px|left]] {{is|I}}{{sc|pecv}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus. ''Corta pao'' Lu{{s}}itanis. Avis magnitudine columb{{ae}}. Colli longitudo duorum digitorum, corporis autem quatuor, {{et}} caud{{ae}} item quatuor, crurum fere {{s}}e{{s}}quidigiti, in pedibus quatuor habet digitos, duos antror{{s}}um, duos retror{{s}}um ver{{s}}os ut in P{{s}}inacis. Caput ve{{s}}titur pennis cinnabrii coloris, in quo {{et}} cri{{s}}tam habet in{{s}}tar Columb{{ae}}: collum ad ro{{s}}trum u{{s}}que inferius nigrum, ut {{et}} {{s}}uperius; in utroque autem latere linea e{{s}}t alba, cra{{s}}{{s}}a, qu{{ae}} divi{{s}}im ad dor{{s}}um protenditur. Al{{ae}} exterius tot{{ae}} nigr{{ae}}, interius alb{{ae}}; cauda nigra; in ventre {{et}} cruribus {{s}}uperioribus penn{{ae}} {{s}}unt nigr{{ae}} {{et}} alb{{ae}}. Ro{{s}}trum illius rectum, acutum, {{s}}e{{s}}quidigitum longum, quo arborum cortices ex{{s}}cindit ut Picus. {{sc|Urvbv}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, vulgo {{blackletter|een Men{{s}}cheneter}}; Avis rapax, magnitudine Milvii aut Ni{{s}}i, pedibus gallinaceis {{s}}ubalbicantibus, cauda longa, {{et}} alis ea longioribus. Penn{{ae}} totius corporis {{s}}unt nigr{{ae}} cum pauxillo ravi coloris hinc inde mixt{{ae}}. Caput habet parvum, figura pene gallinarum Indicarum, cute tectum paululum rugo{{s}}a. In{{s}}ummitate autem capitis {{s}}ecundum longitudinem qua{{s}}i dividitur cutis, {{et}} in {{s}}ini{{s}}tro latere capitis infra oculum crocei e{{s}}t coloris, {{s}}upra oculum c{{oe}}rulei, in {{s}}ummitate item, reliqua parte<noinclude>{{Dextra|ex ru{{s}}-}}</noinclude> quw20a4r13kazm96z8ideex9d6dhy80 104 72115 285033 237986 2026-10-19T22:14:42Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|||1}}</noinclude><section begin="I"/>[[File:Historia naturalis Brasiliae 016 (cropped).jpg|center|500px]] {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|Gvilielmi Pisonis}}, M. D.}}}}}} {{c|{{larger|{{sc|{{spatium|0.3em|de}}}}}}}} {{c|{{spatium|0.2em|{{xx-larger|MEDICINA}} {{xx-larger|BRASILIENSI}}}}}} {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|liber primvs}},}}}}}} {{dhr}} {{c|{{larger|Qui agit de Brasili{{ae}} Aëre, Aquis {{et}} Locis.}}}} {{dhr}} {{is|[[File:Historia naturalis Brasiliae 016 (cropped) 2.jpg|100px|alt=D]]}}{{sc|Icturus}} de humani corporis malis, eorumque remediis in novi illa orbis parte familiaribus, oper{{ae}}pretium facturus videor, {{s}}i de Aëre, Aquis {{et}} Locis {{s}}eu de natura c{{oe}}li {{s}}olique Bra{{s}}iliani pauca qu{{ae}}dam pr{{ae}}mittam. Quod vel ideo nece{{s}}{{s}}arium e{{s}}t, ne {{s}}ideribus deinceps aut regionibus fertili{{s}}{{s}}imis omnino {{et}} {{s}}aluberrimis perperam attribuatur, quod vel incolarum vel advenarum in{{s}}citi{{ae}} aut intemperanti{{ae}} e{{s}}t imputandum. Eorum imprimis qui extremas {{et}} incognitas mundi plagas adeunt, ut profe{{s}}{{s}}ione artis, {{s}}alutis human{{ae}} pr{{ae}}{{s}}idiis, mortalibus operam pr{{ae}}{{s}}tent: Magni tamen Hippocratis effati immemores, tam in {{s}}anitatem con{{s}}ervando, quam in collap{{s}}am erigendo, non raro deficiunt. Bra{{s}}ilia autem pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima facile totius Americ{{ae}} pars penitius intro{{s}}pecta, jucunda imprimis {{s}}alubrique temperie excellit u{{s}}que adeo, ut merito cum Europa atque A{{s}}ia de clementia Aëris {{et}} Aquarum certet. Situm {{s}}i {{s}}pectes {{et}} figuram, à {{s}}ecundo ab {{AE}}quatore ad quartum {{s}}upra vige{{s}}imum latitudinis gradum excurrens, trigoni oblongi {{s}}peciem refert: cujus ba{{s}}is {{AE}}quatori obver{{s}}a, ab oriente in occidentem recta protenditur. Latus ad orientem {{s}}pectans He{{s}}periis {{AE}}thiopibus objacet, va{{s}}ti{{s}}{{s}}imo mari interpo{{s}}ito: unde tam corporis oblectamento, quam {{s}}ummo vit{{ae}} ac valetudinis bono, habitata ejus frons, blandum {{et}} benignum Sub{{s}}olanum ab auris matutinis natum, continenter recipit; quo homines c{{ae}}teraque animantia demulcet, {{et}} ab intolerabili {{s}}olis verticalis {{ae}}{{s}}tu vindicat. Qui, {{s}}i mare accedat, {{s}}ummo quidem mane, {{s}}i recedat, adultiori aurora per{{s}}enti{{s}}citur. Nec langue{{s}}cit circa ve{{s}}peram, {{s}}icut {{s}}olet multis Indiarum locis, {{s}}ed intenditur adeo à comitante {{s}}ole ut ultra medias noctis horas non raro vigeat, conden{{s}}atioque aëris nocturna nequeat dilatationem {{et}} motum illum naturalem Aëris facile hebetare aut vincere. Alterum vero latus (quod à Peruano regno cel{{s}}i{{s}}{{s}}ima montium juga {{et}} immen{{s}}a di{{s}}terminat {{s}}pacia) Zephyrus licet in{{s}}aluber, mediterraneu{{s}}que ventus, propter infinitos quos perflat paludo{{s}}os lacus, {{s}}era nocte infe{{s}}tet: tamen à montibus mari vicinis perpetuo coërcetur, adeoq; ab aura marina pellitur, ut ad littora u{{s}}que vix queat penetrare. Qui, {{s}}i aliquando ob pluvio{{s}}as malacias, per diem integrum (quod rari{{s}}{{s}}ime quidem ob{{s}}ervatum e{{s}}t) {{s}}pira{{s}}{{s}}e con{{s}}titerit, remotiores à mari, occidentique obver{{s}}os, vehementius; maris vero accolas {{et}} imprimis nautas una vix leuca à littore remotos benignius exercet. Quemadmodum jucundi{{s}}{{s}}imis ac con{{s}}tanti{{s}}{{s}}imis his anni tempe{{s}}tatibus haud magn{{ae}} mutationes, ita diurnis {{et}} nocturnis evidentiores contingunt, quod dies {{et}} noctes non magis pares {{s}}int {{s}}patiis, quam differentes calore {{et}} frigore. Nam Sol altius a{{s}}cendens, po{{s}}tquam terrarum {{et}} hominum poros aperuit, profundius {{et}} pari intervallo {{s}}e occulit, unde conden{{s}}atio aëris major extremam partem noctis magis rorifluam efficit. Hinc rigidum {{et}} penetrans frigus à tertia hora nocturna circa gallicinium ad exortum u{{s}}que Solis corpora ferit. Ita ut hanc terram recens ingre{{s}}{{s}}is mole{{s}}tum {{s}}ummeque noxium e{{s}}{{s}}e {{s}}oleat. Quod qui non evitat, haud facile vitam beatam in hi{{s}}ce vel aliis Indiarum oris exordietur. Cujus rei non ignari Bra{{s}}iliani focum perennem in tuguriis juxta lectos pen{{s}}iles alunt, eju{{s}}que beneficio nocturnum frigus tolerare {{et}} venata in{{s}}ecta arcere queunt.<noinclude> Por-</noinclude><noinclude>{{rh||''A''|ro re-}}</noinclude> cepr0o9qi3gm5ligyzsflis27a5ghil 285037 285033 2026-10-19T22:48:51Z EnaldoSS 18086 285037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|||1}}</noinclude><section begin="liber I"/>[[File:Historia naturalis Brasiliae 016 (cropped).jpg|center|500px]] {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|Gvilielmi Pisonis}}, M. D.}}}}}} {{c|{{larger|{{sc|{{spatium|0.3em|de}}}}}}}} {{c|{{spatium|0.2em|{{xx-larger|MEDICINA}} {{xx-larger|BRASILIENSI}}}}}} {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|liber primvs}},}}}}}} {{dhr}} {{c|{{larger|Qui agit de Brasili{{ae}} Aëre, Aquis {{et}} Locis.}}}} {{dhr}} {{is|[[File:Historia naturalis Brasiliae 016 (cropped) 2.jpg|100px|alt=D]]}}{{sc|Icturus}} de humani corporis malis, eorumque remediis in novi illa orbis parte familiaribus, oper{{ae}}pretium facturus videor, {{s}}i de Aëre, Aquis {{et}} Locis {{s}}eu de natura c{{oe}}li {{s}}olique Bra{{s}}iliani pauca qu{{ae}}dam pr{{ae}}mittam. Quod vel ideo nece{{s}}{{s}}arium e{{s}}t, ne {{s}}ideribus deinceps aut regionibus fertili{{s}}{{s}}imis omnino {{et}} {{s}}aluberrimis perperam attribuatur, quod vel incolarum vel advenarum in{{s}}citi{{ae}} aut intemperanti{{ae}} e{{s}}t imputandum. Eorum imprimis qui extremas {{et}} incognitas mundi plagas adeunt, ut profe{{s}}{{s}}ione artis, {{s}}alutis human{{ae}} pr{{ae}}{{s}}idiis, mortalibus operam pr{{ae}}{{s}}tent: Magni tamen Hippocratis effati immemores, tam in {{s}}anitatem con{{s}}ervando, quam in collap{{s}}am erigendo, non raro deficiunt. Bra{{s}}ilia autem pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima facile totius Americ{{ae}} pars penitius intro{{s}}pecta, jucunda imprimis {{s}}alubrique temperie excellit u{{s}}que adeo, ut merito cum Europa atque A{{s}}ia de clementia Aëris {{et}} Aquarum certet. Situm {{s}}i {{s}}pectes {{et}} figuram, à {{s}}ecundo ab {{AE}}quatore ad quartum {{s}}upra vige{{s}}imum latitudinis gradum excurrens, trigoni oblongi {{s}}peciem refert: cujus ba{{s}}is {{AE}}quatori obver{{s}}a, ab oriente in occidentem recta protenditur. Latus ad orientem {{s}}pectans He{{s}}periis {{AE}}thiopibus objacet, va{{s}}ti{{s}}{{s}}imo mari interpo{{s}}ito: unde tam corporis oblectamento, quam {{s}}ummo vit{{ae}} ac valetudinis bono, habitata ejus frons, blandum {{et}} benignum Sub{{s}}olanum ab auris matutinis natum, continenter recipit; quo homines c{{ae}}teraque animantia demulcet, {{et}} ab intolerabili {{s}}olis verticalis {{ae}}{{s}}tu vindicat. Qui, {{s}}i mare accedat, {{s}}ummo quidem mane, {{s}}i recedat, adultiori aurora per{{s}}enti{{s}}citur. Nec langue{{s}}cit circa ve{{s}}peram, {{s}}icut {{s}}olet multis Indiarum locis, {{s}}ed intenditur adeo à comitante {{s}}ole ut ultra medias noctis horas non raro vigeat, conden{{s}}atioque aëris nocturna nequeat dilatationem {{et}} motum illum naturalem Aëris facile hebetare aut vincere. Alterum vero latus (quod à Peruano regno cel{{s}}i{{s}}{{s}}ima montium juga {{et}} immen{{s}}a di{{s}}terminat {{s}}pacia) Zephyrus licet in{{s}}aluber, mediterraneu{{s}}que ventus, propter infinitos quos perflat paludo{{s}}os lacus, {{s}}era nocte infe{{s}}tet: tamen à montibus mari vicinis perpetuo coërcetur, adeoq; ab aura marina pellitur, ut ad littora u{{s}}que vix queat penetrare. Qui, {{s}}i aliquando ob pluvio{{s}}as malacias, per diem integrum (quod rari{{s}}{{s}}ime quidem ob{{s}}ervatum e{{s}}t) {{s}}pira{{s}}{{s}}e con{{s}}titerit, remotiores à mari, occidentique obver{{s}}os, vehementius; maris vero accolas {{et}} imprimis nautas una vix leuca à littore remotos benignius exercet. Quemadmodum jucundi{{s}}{{s}}imis ac con{{s}}tanti{{s}}{{s}}imis his anni tempe{{s}}tatibus haud magn{{ae}} mutationes, ita diurnis {{et}} nocturnis evidentiores contingunt, quod dies {{et}} noctes non magis pares {{s}}int {{s}}patiis, quam differentes calore {{et}} frigore. Nam Sol altius a{{s}}cendens, po{{s}}tquam terrarum {{et}} hominum poros aperuit, profundius {{et}} pari intervallo {{s}}e occulit, unde conden{{s}}atio aëris major extremam partem noctis magis rorifluam efficit. Hinc rigidum {{et}} penetrans frigus à tertia hora nocturna circa gallicinium ad exortum u{{s}}que Solis corpora ferit. Ita ut hanc terram recens ingre{{s}}{{s}}is mole{{s}}tum {{s}}ummeque noxium e{{s}}{{s}}e {{s}}oleat. Quod qui non evitat, haud facile vitam beatam in hi{{s}}ce vel aliis Indiarum oris exordietur. Cujus rei non ignari Bra{{s}}iliani focum perennem in tuguriis juxta lectos pen{{s}}iles alunt, eju{{s}}que beneficio nocturnum frigus tolerare {{et}} venata in{{s}}ecta arcere queunt.<noinclude> Por-</noinclude><noinclude>{{rh||''A''|ro re-}}</noinclude> ha0vti41ff4qeridv66v8jouwvryl28 285040 285037 2026-10-19T22:54:03Z EnaldoSS 18086 285040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|||1}}</noinclude><section begin="liberI"/>[[File:Historia naturalis Brasiliae 016 (cropped).jpg|center|500px]] {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|Gvilielmi Pisonis}}, M. D.}}}}}} {{c|{{larger|{{sc|{{spatium|0.3em|de}}}}}}}} {{c|{{spatium|0.2em|{{xx-larger|MEDICINA}} {{xx-larger|BRASILIENSI}}}}}} {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|liber primvs}},}}}}}} {{dhr}} {{c|{{larger|Qui agit de Brasili{{ae}} Aëre, Aquis {{et}} Locis.}}}} {{dhr}} {{is|[[File:Historia naturalis Brasiliae 016 (cropped) 2.jpg|100px|alt=D]]}}{{sc|Icturus}} de humani corporis malis, eorumque remediis in novi illa orbis parte familiaribus, oper{{ae}}pretium facturus videor, {{s}}i de Aëre, Aquis {{et}} Locis {{s}}eu de natura c{{oe}}li {{s}}olique Bra{{s}}iliani pauca qu{{ae}}dam pr{{ae}}mittam. Quod vel ideo nece{{s}}{{s}}arium e{{s}}t, ne {{s}}ideribus deinceps aut regionibus fertili{{s}}{{s}}imis omnino {{et}} {{s}}aluberrimis perperam attribuatur, quod vel incolarum vel advenarum in{{s}}citi{{ae}} aut intemperanti{{ae}} e{{s}}t imputandum. Eorum imprimis qui extremas {{et}} incognitas mundi plagas adeunt, ut profe{{s}}{{s}}ione artis, {{s}}alutis human{{ae}} pr{{ae}}{{s}}idiis, mortalibus operam pr{{ae}}{{s}}tent: Magni tamen Hippocratis effati immemores, tam in {{s}}anitatem con{{s}}ervando, quam in collap{{s}}am erigendo, non raro deficiunt. Bra{{s}}ilia autem pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima facile totius Americ{{ae}} pars penitius intro{{s}}pecta, jucunda imprimis {{s}}alubrique temperie excellit u{{s}}que adeo, ut merito cum Europa atque A{{s}}ia de clementia Aëris {{et}} Aquarum certet. Situm {{s}}i {{s}}pectes {{et}} figuram, à {{s}}ecundo ab {{AE}}quatore ad quartum {{s}}upra vige{{s}}imum latitudinis gradum excurrens, trigoni oblongi {{s}}peciem refert: cujus ba{{s}}is {{AE}}quatori obver{{s}}a, ab oriente in occidentem recta protenditur. Latus ad orientem {{s}}pectans He{{s}}periis {{AE}}thiopibus objacet, va{{s}}ti{{s}}{{s}}imo mari interpo{{s}}ito: unde tam corporis oblectamento, quam {{s}}ummo vit{{ae}} ac valetudinis bono, habitata ejus frons, blandum {{et}} benignum Sub{{s}}olanum ab auris matutinis natum, continenter recipit; quo homines c{{ae}}teraque animantia demulcet, {{et}} ab intolerabili {{s}}olis verticalis {{ae}}{{s}}tu vindicat. Qui, {{s}}i mare accedat, {{s}}ummo quidem mane, {{s}}i recedat, adultiori aurora per{{s}}enti{{s}}citur. Nec langue{{s}}cit circa ve{{s}}peram, {{s}}icut {{s}}olet multis Indiarum locis, {{s}}ed intenditur adeo à comitante {{s}}ole ut ultra medias noctis horas non raro vigeat, conden{{s}}atioque aëris nocturna nequeat dilatationem {{et}} motum illum naturalem Aëris facile hebetare aut vincere. Alterum vero latus (quod à Peruano regno cel{{s}}i{{s}}{{s}}ima montium juga {{et}} immen{{s}}a di{{s}}terminat {{s}}pacia) Zephyrus licet in{{s}}aluber, mediterraneu{{s}}que ventus, propter infinitos quos perflat paludo{{s}}os lacus, {{s}}era nocte infe{{s}}tet: tamen à montibus mari vicinis perpetuo coërcetur, adeoq; ab aura marina pellitur, ut ad littora u{{s}}que vix queat penetrare. Qui, {{s}}i aliquando ob pluvio{{s}}as malacias, per diem integrum (quod rari{{s}}{{s}}ime quidem ob{{s}}ervatum e{{s}}t) {{s}}pira{{s}}{{s}}e con{{s}}titerit, remotiores à mari, occidentique obver{{s}}os, vehementius; maris vero accolas {{et}} imprimis nautas una vix leuca à littore remotos benignius exercet. Quemadmodum jucundi{{s}}{{s}}imis ac con{{s}}tanti{{s}}{{s}}imis his anni tempe{{s}}tatibus haud magn{{ae}} mutationes, ita diurnis {{et}} nocturnis evidentiores contingunt, quod dies {{et}} noctes non magis pares {{s}}int {{s}}patiis, quam differentes calore {{et}} frigore. Nam Sol altius a{{s}}cendens, po{{s}}tquam terrarum {{et}} hominum poros aperuit, profundius {{et}} pari intervallo {{s}}e occulit, unde conden{{s}}atio aëris major extremam partem noctis magis rorifluam efficit. Hinc rigidum {{et}} penetrans frigus à tertia hora nocturna circa gallicinium ad exortum u{{s}}que Solis corpora ferit. Ita ut hanc terram recens ingre{{s}}{{s}}is mole{{s}}tum {{s}}ummeque noxium e{{s}}{{s}}e {{s}}oleat. Quod qui non evitat, haud facile vitam beatam in hi{{s}}ce vel aliis Indiarum oris exordietur. Cujus rei non ignari Bra{{s}}iliani focum perennem in tuguriis juxta lectos pen{{s}}iles alunt, eju{{s}}que beneficio nocturnum frigus tolerare {{et}} venata in{{s}}ecta arcere queunt.<noinclude> Por-</noinclude><noinclude>{{rh||''A''|ro re-}}</noinclude> o8qf0d70u1ujla8us5ma6yp899tlzuq 104 72120 285035 260898 2026-10-19T22:45:41Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|2|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude>{{pt|ro|Porro}} rectus a{{s}}cen{{s}}us {{et}} de{{s}}cen{{s}}us Solis brevi{{s}}{{s}}ima facit crepu{{s}}cula, noctesque adeo diebus pares, ut ne quidem unius hor{{ae}} di{{s}}crimen agno{{s}}cant. Noctibus {{ae}}{{s}}tivis, frigus inten{{s}}ius: hybernis, quod mireris, mitius {{s}}{{ae}}pe per{{s}}enti{{s}}citur: aëre {{s}}cilicet tranquillo {{et}} nubibus undiquaque pre{{s}}{{s}}o pluvias moliente. Ruricol{{ae}} po{{s}}t noctes {{s}}olito frigidiores, dies {{s}}erenos; Medici vero firmam validamque corporis con{{s}}titutionem pollicentur. Contrarium {{s}}i tepid{{ae}} {{et}} humid{{ae}} noctes pr{{ae}}ce{{s}}{{s}}erint. Pluvialis temporis initium fit men{{s}}e Martio vel Aprili, Augu{{s}}to finitur; quo Sol redux ex Cancro materiam pluvi{{ae}} ex parte di{{s}}{{s}}olvit in ventos. Vnde procell{{ae}} {{et}} turbines {{s}}ubinde na{{s}}cuntur, quas mox vernum tempus excipit, ea{{s}}que blandi{{s}}{{s}}ime componit. Diver{{s}}itatem quidem umbrarum nunc in Au{{s}}trum, nunc in Septentrionem projectarum agno{{s}}cunt Tropicorum Incol{{ae}}, qui Amphi{{s}}cii proinde dicti; verum nullam circa anni tempe{{s}}tates mutationem bis accedente {{et}} retrocedente Sole, ut multi exi{{s}}timarunt, {{s}}ed {{s}}olummodo abeunte ab {{AE}}quatore vel ad Tropicum Cancri vel Capricorni, u{{s}}que dum eo redierit {{et}} {{ae}}quinoctium ab{{s}}olverit. ''Pro{{s}}per Alpinus'' duplicem {{ae}}{{s}}tatem uno anno dari te{{s}}tatur in {{AE}}gypto, non adeo quidem à Solis, quam miro Nili acce{{s}}{{s}}u {{et}} rece{{s}}{{s}}u pronatam. Bra{{s}}ili{{ae}} incol{{ae}} Ant{{ae}}ci {{s}}unt Hi{{s}}panis {{et}} {{AE}}thiopibus, Peri{{ae}}ci Javen{{s}}ibus, Antipodes Aure{{ae}} Cher{{s}}one{{s}}i incolis. Duo tantum dantur anni tempora quorum unum calidum {{et}} {{s}}iccum, {{AE}}{{s}}tas dicitur: alterum calidum {{et}} humidum {{ae}}{{s}}tati Europ{{ae}}{{ae}} {{s}}imile, Brum{{ae}} vicem {{s}}upplet. Idque in omnibus Indiis intra utrumque Tropicum veri{{s}}{{s}}imum deprehenditur. Licet enim hyberni {{et}} {{ae}}{{s}}tivi temporis initium {{et}} finis, ob particularia incidentia loci, tum {{et}} {{AE}}quatoris majorem vel minorem vicinitatem non in idem incidant; plerumque tamen Annus, {{s}}ex circiter men{{s}}ibus ad humidum, {{et}} totidem ad {{s}}iccum vergentibus ab{{s}}olvitur. Et quidem ea ratione, ut in multis Afric{{ae}} {{et}} A{{s}}i{{ae}}, eju{{s}}dem nobi{{s}}cum latitudinis oris, maxima exinde inten{{s}}io {{et}} remi{{s}}{{s}}io {{ae}}{{s}}tus, hic nulla vel {{s}}altem exigua percipiatur, Sole, licet Bra{{s}}ilien{{s}}ium Zenith, men{{s}}e Octobri {{et}} Februario tran{{s}}eunte, radii{{s}}que {{s}}ecundum angulos acuti{{s}}{{s}}imos reflexis terram feriente. Qu{{ae}} diver{{s}}itas i{{s}}tarum Regionum incolis ob crebras malacias, noxio{{s}}que tepores, interitum, hi{{s}}ce ob dominatricem auram, {{s}}alutem promittit perpetuam. Vnde facile e{{s}}t colligere Anni tempe{{s}}tates, non tam immediate à Sole eju{{s}}que motu, quam ip{{s}}a Ventorum {{s}}pecie, a{{s}}trorum ad{{s}}pectus diver{{s}}itate, regionisque qualitate {{et}} {{s}}itu peculiari di{{s}}cerni deberi. Eadem cau{{s}}a {{s}}olemnibus illis Torrid{{ae}} Sub{{s}}olanis vel Favoniis reddi pote{{s}}t. Quin in locis hi{{s}}ce mediterraneis, paulo ver{{s}}us occidentem noctes {{s}}unt frigidiores quam in maritimis, u{{s}}que adeo, ut aliquando pruina capillos quibu{{s}}dam rigui{{s}}{{s}}e con{{s}}tat. Etenim in Indiis cum multa admiranda, tum illud imprimis omnium phy{{s}}icorum ingenia {{s}}uperat, quod in eadem c{{oe}}li plaga, pari Solis acce{{s}}{{s}}u rece{{s}}{{s}}uque, ii{{s}}dem anni men{{s}}ibus ab ortu circa Oceanum {{ae}}{{s}}tas {{et}} {{s}}iccitas, ab occa{{s}}u trans juga montium {{et}} paludes Bra{{s}}ili{{ae}}, hyems, nebul{{ae}} {{et}} pluvi{{ae}}. Vt in tanta locorum vicinitate, quod ad rationem tempe{{s}}tatum attinet, iidem pene populi {{s}}ibi mutuo antipodes videantur e{{s}}{{s}}e. Quam diver{{s}}itatem di{{s}}{{s}}onamque natur{{ae}} varietatem atque alia eju{{s}}cemodi, {{s}}i quis diligentius apud {{s}}e reputet, profecto intelliget, antiquos multa de {{AE}}quinoctiali circulo {{et}} torrida Zona opinatos e{{s}}{{s}}e. Proinde contra Ari{{s}}totelis {{et}} Plinii aliorumque mentem non {{s}}olum habitabile hoc Clima, {{s}}ed temperatum {{et}} fertile utique reddunt, tum rores perpetui, tum pluvi{{ae}} {{et}} jucundi à pelago flatus, dum vapores mane {{s}}urgentes {{et}} nebulas tempe{{s}}tive di{{s}}cutiunt, {{ae}}{{s}}tumque meridionalem temperant, ac {{s}}oles puri{{s}}{{s}}imos {{et}} nitidi{{s}}{{s}}imos reddunt. Hinc porro humorum, qui in nobis {{s}}unt, à putredine con{{s}}ervatio. Neque tamen pr{{ae}}cipua {{s}}alubritatis vel long{{ae}}vitatis ratio, ut quidam voluerunt, {{AE}}quatoris vicinitas, ob {{ae}}qualitatem tempe{{s}}tatum, quam imaginantur. Nam multis {{s}}ub linea {{ae}}quinoctiali locis habitatis, nec {{s}}olum nec c{{oe}}lum e{{s}}t {{s}}alubre {{s}}icut In{{s}}ul{{ae}} D. Thom{{ae}}, Guinea, ali{{ae}}que provinci{{ae}} te{{s}}tantur, ubi corpora à torrente calore are{{s}}cunt {{et}} re{{s}}olvuntur, minimeque long{{ae}}va fiunt. Quoniam attracti vapores, à Sole licet verticali {{et}} pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imo, ob perpetuas malacias non di{{s}}perguntur, neque aqu{{ae}} ventilantur {{s}}ed {{s}}tagnant. Tum {{s}}i qui perflant venti, languidi {{s}}unt {{et}} veluti è longo itinere defatigati, ventis {{s}}ubitis vel mediterraneis facile {{s}}e {{s}}ubmittant. Vnde tepores vaporo{{s}}i, nebul{{ae}} {{et}} putredines ena{{s}}cuntur. Quod {{s}}ub {{AE}}quatore navigantes mi{{s}}ere circa penuaria {{et}} aquam imprimis experiuntur, qu{{ae}} bis terve f{{oe}}torem ac putredinem concipit in va{{s}}is, antequam durabiles omni{{s}}que corruptionis tandem expers fiat. Bra{{s}}ili{{ae}} vero va{{s}}ti{{s}}{{s}}imus oceanus tum pluviis, tum imprimis ventis perpetuam materiam {{s}}ubmini{{s}}trat, qua littus exhilaret, non tepidam, {{s}}icut extra Tropicos {{s}}ubinde {{s}}olet, {{s}}ed veluti gelidam {{et}} {{s}}iccam, eamque à Sole illu{{s}}tratam ab oriente in occidentem ad millaria aliquot per{{s}}pirat. Accedit quod palu{{s}}tribus {{et}} olentibus pluviis ex continenti ortis, numquam infe{{s}}tetur: Cum in{{s}}ulis vicinis (quibus mult{{ae}} Indi{{ae}} orientalis {{et}} Afric{{ae}} partes cinguntur, turbidi{{s}}que ventis agitantur) h{{ae}}c regio careat. C{{ae}}lum {{s}}{{ae}}pe quidem nubibus ex oriente ver{{s}}us occidentem latis obductum videas, {{s}}ed<noinclude> ra-<noinclude/><noinclude>{{rh|||ri{{s}}{{s}}imis}}</noinclude> j8fgmigx01yr7git8uzoajd45eq6xyb 285038 285035 2026-10-19T22:49:30Z EnaldoSS 18086 285038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|2|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="liber I"/>{{pt|ro|Porro}} rectus a{{s}}cen{{s}}us {{et}} de{{s}}cen{{s}}us Solis brevi{{s}}{{s}}ima facit crepu{{s}}cula, noctesque adeo diebus pares, ut ne quidem unius hor{{ae}} di{{s}}crimen agno{{s}}cant. Noctibus {{ae}}{{s}}tivis, frigus inten{{s}}ius: hybernis, quod mireris, mitius {{s}}{{ae}}pe per{{s}}enti{{s}}citur: aëre {{s}}cilicet tranquillo {{et}} nubibus undiquaque pre{{s}}{{s}}o pluvias moliente. Ruricol{{ae}} po{{s}}t noctes {{s}}olito frigidiores, dies {{s}}erenos; Medici vero firmam validamque corporis con{{s}}titutionem pollicentur. Contrarium {{s}}i tepid{{ae}} {{et}} humid{{ae}} noctes pr{{ae}}ce{{s}}{{s}}erint. Pluvialis temporis initium fit men{{s}}e Martio vel Aprili, Augu{{s}}to finitur; quo Sol redux ex Cancro materiam pluvi{{ae}} ex parte di{{s}}{{s}}olvit in ventos. Vnde procell{{ae}} {{et}} turbines {{s}}ubinde na{{s}}cuntur, quas mox vernum tempus excipit, ea{{s}}que blandi{{s}}{{s}}ime componit. Diver{{s}}itatem quidem umbrarum nunc in Au{{s}}trum, nunc in Septentrionem projectarum agno{{s}}cunt Tropicorum Incol{{ae}}, qui Amphi{{s}}cii proinde dicti; verum nullam circa anni tempe{{s}}tates mutationem bis accedente {{et}} retrocedente Sole, ut multi exi{{s}}timarunt, {{s}}ed {{s}}olummodo abeunte ab {{AE}}quatore vel ad Tropicum Cancri vel Capricorni, u{{s}}que dum eo redierit {{et}} {{ae}}quinoctium ab{{s}}olverit. ''Pro{{s}}per Alpinus'' duplicem {{ae}}{{s}}tatem uno anno dari te{{s}}tatur in {{AE}}gypto, non adeo quidem à Solis, quam miro Nili acce{{s}}{{s}}u {{et}} rece{{s}}{{s}}u pronatam. Bra{{s}}ili{{ae}} incol{{ae}} Ant{{ae}}ci {{s}}unt Hi{{s}}panis {{et}} {{AE}}thiopibus, Peri{{ae}}ci Javen{{s}}ibus, Antipodes Aure{{ae}} Cher{{s}}one{{s}}i incolis. Duo tantum dantur anni tempora quorum unum calidum {{et}} {{s}}iccum, {{AE}}{{s}}tas dicitur: alterum calidum {{et}} humidum {{ae}}{{s}}tati Europ{{ae}}{{ae}} {{s}}imile, Brum{{ae}} vicem {{s}}upplet. Idque in omnibus Indiis intra utrumque Tropicum veri{{s}}{{s}}imum deprehenditur. Licet enim hyberni {{et}} {{ae}}{{s}}tivi temporis initium {{et}} finis, ob particularia incidentia loci, tum {{et}} {{AE}}quatoris majorem vel minorem vicinitatem non in idem incidant; plerumque tamen Annus, {{s}}ex circiter men{{s}}ibus ad humidum, {{et}} totidem ad {{s}}iccum vergentibus ab{{s}}olvitur. Et quidem ea ratione, ut in multis Afric{{ae}} {{et}} A{{s}}i{{ae}}, eju{{s}}dem nobi{{s}}cum latitudinis oris, maxima exinde inten{{s}}io {{et}} remi{{s}}{{s}}io {{ae}}{{s}}tus, hic nulla vel {{s}}altem exigua percipiatur, Sole, licet Bra{{s}}ilien{{s}}ium Zenith, men{{s}}e Octobri {{et}} Februario tran{{s}}eunte, radii{{s}}que {{s}}ecundum angulos acuti{{s}}{{s}}imos reflexis terram feriente. Qu{{ae}} diver{{s}}itas i{{s}}tarum Regionum incolis ob crebras malacias, noxio{{s}}que tepores, interitum, hi{{s}}ce ob dominatricem auram, {{s}}alutem promittit perpetuam. Vnde facile e{{s}}t colligere Anni tempe{{s}}tates, non tam immediate à Sole eju{{s}}que motu, quam ip{{s}}a Ventorum {{s}}pecie, a{{s}}trorum ad{{s}}pectus diver{{s}}itate, regionisque qualitate {{et}} {{s}}itu peculiari di{{s}}cerni deberi. Eadem cau{{s}}a {{s}}olemnibus illis Torrid{{ae}} Sub{{s}}olanis vel Favoniis reddi pote{{s}}t. Quin in locis hi{{s}}ce mediterraneis, paulo ver{{s}}us occidentem noctes {{s}}unt frigidiores quam in maritimis, u{{s}}que adeo, ut aliquando pruina capillos quibu{{s}}dam rigui{{s}}{{s}}e con{{s}}tat. Etenim in Indiis cum multa admiranda, tum illud imprimis omnium phy{{s}}icorum ingenia {{s}}uperat, quod in eadem c{{oe}}li plaga, pari Solis acce{{s}}{{s}}u rece{{s}}{{s}}uque, ii{{s}}dem anni men{{s}}ibus ab ortu circa Oceanum {{ae}}{{s}}tas {{et}} {{s}}iccitas, ab occa{{s}}u trans juga montium {{et}} paludes Bra{{s}}ili{{ae}}, hyems, nebul{{ae}} {{et}} pluvi{{ae}}. Vt in tanta locorum vicinitate, quod ad rationem tempe{{s}}tatum attinet, iidem pene populi {{s}}ibi mutuo antipodes videantur e{{s}}{{s}}e. Quam diver{{s}}itatem di{{s}}{{s}}onamque natur{{ae}} varietatem atque alia eju{{s}}cemodi, {{s}}i quis diligentius apud {{s}}e reputet, profecto intelliget, antiquos multa de {{AE}}quinoctiali circulo {{et}} torrida Zona opinatos e{{s}}{{s}}e. Proinde contra Ari{{s}}totelis {{et}} Plinii aliorumque mentem non {{s}}olum habitabile hoc Clima, {{s}}ed temperatum {{et}} fertile utique reddunt, tum rores perpetui, tum pluvi{{ae}} {{et}} jucundi à pelago flatus, dum vapores mane {{s}}urgentes {{et}} nebulas tempe{{s}}tive di{{s}}cutiunt, {{ae}}{{s}}tumque meridionalem temperant, ac {{s}}oles puri{{s}}{{s}}imos {{et}} nitidi{{s}}{{s}}imos reddunt. Hinc porro humorum, qui in nobis {{s}}unt, à putredine con{{s}}ervatio. Neque tamen pr{{ae}}cipua {{s}}alubritatis vel long{{ae}}vitatis ratio, ut quidam voluerunt, {{AE}}quatoris vicinitas, ob {{ae}}qualitatem tempe{{s}}tatum, quam imaginantur. Nam multis {{s}}ub linea {{ae}}quinoctiali locis habitatis, nec {{s}}olum nec c{{oe}}lum e{{s}}t {{s}}alubre {{s}}icut In{{s}}ul{{ae}} D. Thom{{ae}}, Guinea, ali{{ae}}que provinci{{ae}} te{{s}}tantur, ubi corpora à torrente calore are{{s}}cunt {{et}} re{{s}}olvuntur, minimeque long{{ae}}va fiunt. Quoniam attracti vapores, à Sole licet verticali {{et}} pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imo, ob perpetuas malacias non di{{s}}perguntur, neque aqu{{ae}} ventilantur {{s}}ed {{s}}tagnant. Tum {{s}}i qui perflant venti, languidi {{s}}unt {{et}} veluti è longo itinere defatigati, ventis {{s}}ubitis vel mediterraneis facile {{s}}e {{s}}ubmittant. Vnde tepores vaporo{{s}}i, nebul{{ae}} {{et}} putredines ena{{s}}cuntur. Quod {{s}}ub {{AE}}quatore navigantes mi{{s}}ere circa penuaria {{et}} aquam imprimis experiuntur, qu{{ae}} bis terve f{{oe}}torem ac putredinem concipit in va{{s}}is, antequam durabiles omni{{s}}que corruptionis tandem expers fiat. Bra{{s}}ili{{ae}} vero va{{s}}ti{{s}}{{s}}imus oceanus tum pluviis, tum imprimis ventis perpetuam materiam {{s}}ubmini{{s}}trat, qua littus exhilaret, non tepidam, {{s}}icut extra Tropicos {{s}}ubinde {{s}}olet, {{s}}ed veluti gelidam {{et}} {{s}}iccam, eamque à Sole illu{{s}}tratam ab oriente in occidentem ad millaria aliquot per{{s}}pirat. Accedit quod palu{{s}}tribus {{et}} olentibus pluviis ex continenti ortis, numquam infe{{s}}tetur: Cum in{{s}}ulis vicinis (quibus mult{{ae}} Indi{{ae}} orientalis {{et}} Afric{{ae}} partes cinguntur, turbidi{{s}}que ventis agitantur) h{{ae}}c regio careat. C{{ae}}lum {{s}}{{ae}}pe quidem nubibus ex oriente ver{{s}}us occidentem latis obductum videas, {{s}}ed<noinclude> ra-<noinclude/><noinclude>{{rh|||ri{{s}}{{s}}imis}}</noinclude> lwhjz9xm4f5lqlvhvzwyvv7xxd5dwyk 285043 285038 2026-10-19T22:54:50Z EnaldoSS 18086 285043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|2|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="liberI"/>{{pt|ro|Porro}} rectus a{{s}}cen{{s}}us {{et}} de{{s}}cen{{s}}us Solis brevi{{s}}{{s}}ima facit crepu{{s}}cula, noctesque adeo diebus pares, ut ne quidem unius hor{{ae}} di{{s}}crimen agno{{s}}cant. Noctibus {{ae}}{{s}}tivis, frigus inten{{s}}ius: hybernis, quod mireris, mitius {{s}}{{ae}}pe per{{s}}enti{{s}}citur: aëre {{s}}cilicet tranquillo {{et}} nubibus undiquaque pre{{s}}{{s}}o pluvias moliente. Ruricol{{ae}} po{{s}}t noctes {{s}}olito frigidiores, dies {{s}}erenos; Medici vero firmam validamque corporis con{{s}}titutionem pollicentur. Contrarium {{s}}i tepid{{ae}} {{et}} humid{{ae}} noctes pr{{ae}}ce{{s}}{{s}}erint. Pluvialis temporis initium fit men{{s}}e Martio vel Aprili, Augu{{s}}to finitur; quo Sol redux ex Cancro materiam pluvi{{ae}} ex parte di{{s}}{{s}}olvit in ventos. Vnde procell{{ae}} {{et}} turbines {{s}}ubinde na{{s}}cuntur, quas mox vernum tempus excipit, ea{{s}}que blandi{{s}}{{s}}ime componit. Diver{{s}}itatem quidem umbrarum nunc in Au{{s}}trum, nunc in Septentrionem projectarum agno{{s}}cunt Tropicorum Incol{{ae}}, qui Amphi{{s}}cii proinde dicti; verum nullam circa anni tempe{{s}}tates mutationem bis accedente {{et}} retrocedente Sole, ut multi exi{{s}}timarunt, {{s}}ed {{s}}olummodo abeunte ab {{AE}}quatore vel ad Tropicum Cancri vel Capricorni, u{{s}}que dum eo redierit {{et}} {{ae}}quinoctium ab{{s}}olverit. ''Pro{{s}}per Alpinus'' duplicem {{ae}}{{s}}tatem uno anno dari te{{s}}tatur in {{AE}}gypto, non adeo quidem à Solis, quam miro Nili acce{{s}}{{s}}u {{et}} rece{{s}}{{s}}u pronatam. Bra{{s}}ili{{ae}} incol{{ae}} Ant{{ae}}ci {{s}}unt Hi{{s}}panis {{et}} {{AE}}thiopibus, Peri{{ae}}ci Javen{{s}}ibus, Antipodes Aure{{ae}} Cher{{s}}one{{s}}i incolis. Duo tantum dantur anni tempora quorum unum calidum {{et}} {{s}}iccum, {{AE}}{{s}}tas dicitur: alterum calidum {{et}} humidum {{ae}}{{s}}tati Europ{{ae}}{{ae}} {{s}}imile, Brum{{ae}} vicem {{s}}upplet. Idque in omnibus Indiis intra utrumque Tropicum veri{{s}}{{s}}imum deprehenditur. Licet enim hyberni {{et}} {{ae}}{{s}}tivi temporis initium {{et}} finis, ob particularia incidentia loci, tum {{et}} {{AE}}quatoris majorem vel minorem vicinitatem non in idem incidant; plerumque tamen Annus, {{s}}ex circiter men{{s}}ibus ad humidum, {{et}} totidem ad {{s}}iccum vergentibus ab{{s}}olvitur. Et quidem ea ratione, ut in multis Afric{{ae}} {{et}} A{{s}}i{{ae}}, eju{{s}}dem nobi{{s}}cum latitudinis oris, maxima exinde inten{{s}}io {{et}} remi{{s}}{{s}}io {{ae}}{{s}}tus, hic nulla vel {{s}}altem exigua percipiatur, Sole, licet Bra{{s}}ilien{{s}}ium Zenith, men{{s}}e Octobri {{et}} Februario tran{{s}}eunte, radii{{s}}que {{s}}ecundum angulos acuti{{s}}{{s}}imos reflexis terram feriente. Qu{{ae}} diver{{s}}itas i{{s}}tarum Regionum incolis ob crebras malacias, noxio{{s}}que tepores, interitum, hi{{s}}ce ob dominatricem auram, {{s}}alutem promittit perpetuam. Vnde facile e{{s}}t colligere Anni tempe{{s}}tates, non tam immediate à Sole eju{{s}}que motu, quam ip{{s}}a Ventorum {{s}}pecie, a{{s}}trorum ad{{s}}pectus diver{{s}}itate, regionisque qualitate {{et}} {{s}}itu peculiari di{{s}}cerni deberi. Eadem cau{{s}}a {{s}}olemnibus illis Torrid{{ae}} Sub{{s}}olanis vel Favoniis reddi pote{{s}}t. Quin in locis hi{{s}}ce mediterraneis, paulo ver{{s}}us occidentem noctes {{s}}unt frigidiores quam in maritimis, u{{s}}que adeo, ut aliquando pruina capillos quibu{{s}}dam rigui{{s}}{{s}}e con{{s}}tat. Etenim in Indiis cum multa admiranda, tum illud imprimis omnium phy{{s}}icorum ingenia {{s}}uperat, quod in eadem c{{oe}}li plaga, pari Solis acce{{s}}{{s}}u rece{{s}}{{s}}uque, ii{{s}}dem anni men{{s}}ibus ab ortu circa Oceanum {{ae}}{{s}}tas {{et}} {{s}}iccitas, ab occa{{s}}u trans juga montium {{et}} paludes Bra{{s}}ili{{ae}}, hyems, nebul{{ae}} {{et}} pluvi{{ae}}. Vt in tanta locorum vicinitate, quod ad rationem tempe{{s}}tatum attinet, iidem pene populi {{s}}ibi mutuo antipodes videantur e{{s}}{{s}}e. Quam diver{{s}}itatem di{{s}}{{s}}onamque natur{{ae}} varietatem atque alia eju{{s}}cemodi, {{s}}i quis diligentius apud {{s}}e reputet, profecto intelliget, antiquos multa de {{AE}}quinoctiali circulo {{et}} torrida Zona opinatos e{{s}}{{s}}e. Proinde contra Ari{{s}}totelis {{et}} Plinii aliorumque mentem non {{s}}olum habitabile hoc Clima, {{s}}ed temperatum {{et}} fertile utique reddunt, tum rores perpetui, tum pluvi{{ae}} {{et}} jucundi à pelago flatus, dum vapores mane {{s}}urgentes {{et}} nebulas tempe{{s}}tive di{{s}}cutiunt, {{ae}}{{s}}tumque meridionalem temperant, ac {{s}}oles puri{{s}}{{s}}imos {{et}} nitidi{{s}}{{s}}imos reddunt. Hinc porro humorum, qui in nobis {{s}}unt, à putredine con{{s}}ervatio. Neque tamen pr{{ae}}cipua {{s}}alubritatis vel long{{ae}}vitatis ratio, ut quidam voluerunt, {{AE}}quatoris vicinitas, ob {{ae}}qualitatem tempe{{s}}tatum, quam imaginantur. Nam multis {{s}}ub linea {{ae}}quinoctiali locis habitatis, nec {{s}}olum nec c{{oe}}lum e{{s}}t {{s}}alubre {{s}}icut In{{s}}ul{{ae}} D. Thom{{ae}}, Guinea, ali{{ae}}que provinci{{ae}} te{{s}}tantur, ubi corpora à torrente calore are{{s}}cunt {{et}} re{{s}}olvuntur, minimeque long{{ae}}va fiunt. Quoniam attracti vapores, à Sole licet verticali {{et}} pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imo, ob perpetuas malacias non di{{s}}perguntur, neque aqu{{ae}} ventilantur {{s}}ed {{s}}tagnant. Tum {{s}}i qui perflant venti, languidi {{s}}unt {{et}} veluti è longo itinere defatigati, ventis {{s}}ubitis vel mediterraneis facile {{s}}e {{s}}ubmittant. Vnde tepores vaporo{{s}}i, nebul{{ae}} {{et}} putredines ena{{s}}cuntur. Quod {{s}}ub {{AE}}quatore navigantes mi{{s}}ere circa penuaria {{et}} aquam imprimis experiuntur, qu{{ae}} bis terve f{{oe}}torem ac putredinem concipit in va{{s}}is, antequam durabiles omni{{s}}que corruptionis tandem expers fiat. Bra{{s}}ili{{ae}} vero va{{s}}ti{{s}}{{s}}imus oceanus tum pluviis, tum imprimis ventis perpetuam materiam {{s}}ubmini{{s}}trat, qua littus exhilaret, non tepidam, {{s}}icut extra Tropicos {{s}}ubinde {{s}}olet, {{s}}ed veluti gelidam {{et}} {{s}}iccam, eamque à Sole illu{{s}}tratam ab oriente in occidentem ad millaria aliquot per{{s}}pirat. Accedit quod palu{{s}}tribus {{et}} olentibus pluviis ex continenti ortis, numquam infe{{s}}tetur: Cum in{{s}}ulis vicinis (quibus mult{{ae}} Indi{{ae}} orientalis {{et}} Afric{{ae}} partes cinguntur, turbidi{{s}}que ventis agitantur) h{{ae}}c regio careat. C{{ae}}lum {{s}}{{ae}}pe quidem nubibus ex oriente ver{{s}}us occidentem latis obductum videas, {{s}}ed<noinclude> ra-<noinclude/><noinclude>{{rh|||ri{{s}}{{s}}imis}}</noinclude> 3j28tww37ig9q0wnqfnjv4r7zyulip2 104 72292 285015 238776 2026-10-19T21:17:29Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{Rh|||15}}</noinclude><section begin="I"/>[[File:File:Historia naturalis Brasiliae 33 (cropped).jpg|center|500px]] {{c|{{larger|{{sc|{{spatium|0.6em|Gvilielmi Pisonis}}, {{spatium|0.6em| M.D.}}}}}}}} {{c|{{larger|{{sc|{{spatium|0.6em|liber secvndvs}},}}}}}} {{c|{{larger|Qui agit}}}} {{c|{{sc|{{spatium|0.3em|de}}}}}} {{dhr}} {{c|{{spatium|0.2em|{{xx-larger|ENDEMIS}} {{larger|{{et}}}} {{xx-larger|FAMILIARIBVS}}}}}} {{c|{{x-larger|{{spatium|0.2em|MORBIS IN BRASILIA.}}}}}} {{c|{{sc|Cap. I.}}}} {{c|{{larger|''De Febribus.''}}}} {{dhr}} {{is|[[File:Historia naturalis Brasiliae 33 (cropped) 2.jpg|100px|alt=Q]]}}{{sc|Uemadmodum}} multa in tam cra{{s}}{{s}}a barbarie cruda vel corrupta, arteque Hippocratica indigna reperiuntur: {{s}}ic etiam non pauca utili{{s}}{{s}}ima, antiquitatem redolentia, qu{{ae}} vel eruditi{{s}}{{s}}imos Medicos advenas di{{s}}ciplin{{ae}} {{s}}ubjiciunt, ob{{s}}ervanda occurrunt. Quippe cum multarum artium rudimenta vel ab ip{{s}}is animantibus brutis (quibus benigna mater natura arte in{{s}}ita imprimis curandi morbos de{{s}}titui noluit) ad nos redundare fatendum {{s}}it. Quis dubitet ab his mortalibus licet remoti{{s}}{{s}}imis à dogmatica {{et}} rationali medendi arte, non plurima nobili{{s}}{{s}}ima {{et}} {{s}}ecreta remedia atque antidota, medendique modos veteribus incognitos, quotidie ad po{{s}}teros derivari? Quibus paulatim ad manum traditis, {{et}} tandem qua{{s}}i in {{s}}uccum {{et}} {{s}}anguinem à Rationalibus conver{{s}}is, doctorum Schol{{ae}} {{et}} libri {{s}}uperbiunt. Experientia enim tum authorum te{{s}}timoniis con{{s}}tat, omnes pa{{s}}{{s}}im fervidarum plagarum Incolas Empyricos, morborum cau{{s}}is neglectis, {{s}}umpta indicatione à morbis {{et}} {{s}}ymptomatibus ad duo poti{{s}}{{s}}imum auxilia, {{s}}cilicet evacuandi {{et}} refrigerandi pr{{ae}}cipites ferri atque ibidem {{s}}ub{{s}}i{{s}}tere. In quibus medendi conatibus, quantum vel {{s}}ibi con{{s}}tent, vel deficiant, {{s}}olertiores facile viderint: ex hac qualicunque Medicina Bra{{s}}ilianorum à me per {{s}}eptennium ob{{s}}ervata {{et}} quam potui {{s}}uccincte tradita. Java, va{{s}}ta illa Indi{{ae}} orientalis In{{s}}ula, octavo circiter à linea {{AE}}quinoctali {{s}}icut Bra{{s}}ilia gradu ver{{s}}us Au{{s}}trum, ab intermittentibus febribus habetur immunis, pauco{{s}}que morbos qui certam periodum cum intermi{{s}}{{s}}ione ob{{s}}ervent, i{{s}}tic gra{{s}}{{s}}ari te{{s}}tatur J. Bontius, in Indiis quondam Archiater. Morbis autem epidemiis {{et}} pe{{s}}tilentialibus, tum Synochis putridis, omnibu{{s}}que febribus continuis habitatores affligentur. Idem de Angola, eju{{s}}dem nobi{{s}}cum latitudinis gradu, à Medicin{{ae}} peritis Je{{s}}uitis accepi. In Regno Peruano {{et}} Chilen{{s}}i provincia, regionibus à tergo Bra{{s}}ili{{ae}} oppo{{s}}itis, {{s}}ed frigidioribus, promi{{s}}cue pe{{s}}tem, omniumque febrium genera, {{s}}icut in Europa reperiri, te{{s}}tatur {{s}}enex Hi{{s}}panus, quondam in Poto{{s}}i practicus felici{{s}}{{s}}imus. Bra{{s}}ilia pe{{s}}te, c{{ae}}teri{{s}}que epidemiis {{et}} gra{{s}}{{s}}antibus quidem plane de{{s}}tituitur: non {{ae}}que tamen febribus, Synochis {{et}} putridis, cum impedit{{ae}} circulationes {{et}} ventilationes, facile ob{{s}}tructiones {{et}} putrefactiones generent, accedente fructuum fugacium {{et}} horariorum nimis frequenti u{{s}}u, ac ambiente aëre calido {{et}} humido. Febres continu{{ae}} ardentes ex bile erugino{{s}}a ort{{ae}} {{et}} cum furore aliquando in{{s}}urgentes, omnium {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime hic reperiuntur. Tertianis quoque c{{ae}}teri{{s}}que intermittentibus veris {{et}} {{s}}puriis, h{{ae}}c terra non caret, qu{{ae}} cum exqui{{s}}it{{ae}} {{et}} {{s}}implices non raro {{s}}int, vehementius citiu{{s}}que terminum {{s}}olent ab{{s}}olvere. No{{s}}trates imprimis Baccho indulgentes, pr{{ae}}ter jam enarratas<noinclude>{{rh|||febres}}</noinclude> hrllvaejjewqgy7vi0v3d2e4svytmln 285016 285015 2026-10-19T21:25:03Z EnaldoSS 18086 285016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{Rh|||15}}</noinclude><section begin="I"/>[[File:File:Historia naturalis Brasiliae 33 (cropped).jpg|center|500px]] {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|Gvilielmi Pisonis}}, M. D.}}}}}} {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|liber secvndvs}},}}}}}} {{dhr}} {{c|{{larger|Qui agit}}}} {{c|{{larger|{{sc|{{spatium|0.3em|de}}}}}}}} {{c|{{spatium|0.2em|{{xx-larger|ENDEMIS}} {{larger|{{et}}}} {{xx-larger|FAMILIARIBVS}}}}}} {{c|{{x-larger|{{spatium|0.2em|MORBIS IN BRASILIA.}}}}}} {{dhr}} {{c|{{sc|Cap. I.}}}} {{c|{{larger|''De Febribus.''}}}} {{dhr}} {{is|[[File:Historia naturalis Brasiliae 33 (cropped) 2.jpg|100px|alt=Q]]}}{{sc|Uemadmodum}} multa in tam cra{{s}}{{s}}a barbarie cruda vel corrupta, arteque Hippocratica indigna reperiuntur: {{s}}ic etiam non pauca utili{{s}}{{s}}ima, antiquitatem redolentia, qu{{ae}} vel eruditi{{s}}{{s}}imos Medicos advenas di{{s}}ciplin{{ae}} {{s}}ubjiciunt, ob{{s}}ervanda occurrunt. Quippe cum multarum artium rudimenta vel ab ip{{s}}is animantibus brutis (quibus benigna mater natura arte in{{s}}ita imprimis curandi morbos de{{s}}titui noluit) ad nos redundare fatendum {{s}}it. Quis dubitet ab his mortalibus licet remoti{{s}}{{s}}imis à dogmatica {{et}} rationali medendi arte, non plurima nobili{{s}}{{s}}ima {{et}} {{s}}ecreta remedia atque antidota, medendique modos veteribus incognitos, quotidie ad po{{s}}teros derivari? Quibus paulatim ad manum traditis, {{et}} tandem qua{{s}}i in {{s}}uccum {{et}} {{s}}anguinem à Rationalibus conver{{s}}is, doctorum Schol{{ae}} {{et}} libri {{s}}uperbiunt. Experientia enim tum authorum te{{s}}timoniis con{{s}}tat, omnes pa{{s}}{{s}}im fervidarum plagarum Incolas Empyricos, morborum cau{{s}}is neglectis, {{s}}umpta indicatione à morbis {{et}} {{s}}ymptomatibus ad duo poti{{s}}{{s}}imum auxilia, {{s}}cilicet evacuandi {{et}} refrigerandi pr{{ae}}cipites ferri atque ibidem {{s}}ub{{s}}i{{s}}tere. In quibus medendi conatibus, quantum vel {{s}}ibi con{{s}}tent, vel deficiant, {{s}}olertiores facile viderint: ex hac qualicunque Medicina Bra{{s}}ilianorum à me per {{s}}eptennium ob{{s}}ervata {{et}} quam potui {{s}}uccincte tradita. Java, va{{s}}ta illa Indi{{ae}} orientalis In{{s}}ula, octavo circiter à linea {{AE}}quinoctali {{s}}icut Bra{{s}}ilia gradu ver{{s}}us Au{{s}}trum, ab intermittentibus febribus habetur immunis, pauco{{s}}que morbos qui certam periodum cum intermi{{s}}{{s}}ione ob{{s}}ervent, i{{s}}tic gra{{s}}{{s}}ari te{{s}}tatur J. Bontius, in Indiis quondam Archiater. Morbis autem epidemiis {{et}} pe{{s}}tilentialibus, tum Synochis putridis, omnibu{{s}}que febribus continuis habitatores affligentur. Idem de Angola, eju{{s}}dem nobi{{s}}cum latitudinis gradu, à Medicin{{ae}} peritis Je{{s}}uitis accepi. In Regno Peruano {{et}} Chilen{{s}}i provincia, regionibus à tergo Bra{{s}}ili{{ae}} oppo{{s}}itis, {{s}}ed frigidioribus, promi{{s}}cue pe{{s}}tem, omniumque febrium genera, {{s}}icut in Europa reperiri, te{{s}}tatur {{s}}enex Hi{{s}}panus, quondam in Poto{{s}}i practicus felici{{s}}{{s}}imus. Bra{{s}}ilia pe{{s}}te, c{{ae}}teri{{s}}que epidemiis {{et}} gra{{s}}{{s}}antibus quidem plane de{{s}}tituitur: non {{ae}}que tamen febribus, Synochis {{et}} putridis, cum impedit{{ae}} circulationes {{et}} ventilationes, facile ob{{s}}tructiones {{et}} putrefactiones generent, accedente fructuum fugacium {{et}} horariorum nimis frequenti u{{s}}u, ac ambiente aëre calido {{et}} humido. Febres continu{{ae}} ardentes ex bile erugino{{s}}a ort{{ae}} {{et}} cum furore aliquando in{{s}}urgentes, omnium {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime hic reperiuntur. Tertianis quoque c{{ae}}teri{{s}}que intermittentibus veris {{et}} {{s}}puriis, h{{ae}}c terra non caret, qu{{ae}} cum exqui{{s}}it{{ae}} {{et}} {{s}}implices non raro {{s}}int, vehementius citiu{{s}}que terminum {{s}}olent ab{{s}}olvere. No{{s}}trates imprimis Baccho indulgentes, pr{{ae}}ter jam enarratas<noinclude>{{rh|||febres}}</noinclude> pfilxtzwlhghzhdtae2dgwkac38f44q 285017 285016 2026-10-19T21:26:41Z EnaldoSS 18086 285017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{Rh|||15}}</noinclude><section begin="I"/>[[File:File:Historia naturalis Brasiliae 33 (cropped).jpg|center|500px]] {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|Gvilielmi Pisonis}}, M. D.}}}}}} {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|liber secvndvs}},}}}}}} {{dhr}} {{c|{{larger|Qui agit}}}} {{c|{{larger|{{sc|{{spatium|0.3em|de}}}}}}}} {{c|{{spatium|0.2em|{{xx-larger|ENDEMIIS}} {{larger|{{et}}}} {{xx-larger|FAMILIARIBVS}}}}}} {{c|{{x-larger|{{spatium|0.2em|MORBIS IN BRASILIA.}}}}}} {{dhr}} {{c|{{sc|Cap. I.}}}} {{c|{{larger|''De Febribus.''}}}} {{dhr}} {{is|[[File:Historia naturalis Brasiliae 33 (cropped) 2.jpg|100px|alt=Q]]}}{{sc|Uemadmodum}} multa in tam cra{{s}}{{s}}a barbarie cruda vel corrupta, arteque Hippocratica indigna reperiuntur: {{s}}ic etiam non pauca utili{{s}}{{s}}ima, antiquitatem redolentia, qu{{ae}} vel eruditi{{s}}{{s}}imos Medicos advenas di{{s}}ciplin{{ae}} {{s}}ubjiciunt, ob{{s}}ervanda occurrunt. Quippe cum multarum artium rudimenta vel ab ip{{s}}is animantibus brutis (quibus benigna mater natura arte in{{s}}ita imprimis curandi morbos de{{s}}titui noluit) ad nos redundare fatendum {{s}}it. Quis dubitet ab his mortalibus licet remoti{{s}}{{s}}imis à dogmatica {{et}} rationali medendi arte, non plurima nobili{{s}}{{s}}ima {{et}} {{s}}ecreta remedia atque antidota, medendique modos veteribus incognitos, quotidie ad po{{s}}teros derivari? Quibus paulatim ad manum traditis, {{et}} tandem qua{{s}}i in {{s}}uccum {{et}} {{s}}anguinem à Rationalibus conver{{s}}is, doctorum Schol{{ae}} {{et}} libri {{s}}uperbiunt. Experientia enim tum authorum te{{s}}timoniis con{{s}}tat, omnes pa{{s}}{{s}}im fervidarum plagarum Incolas Empyricos, morborum cau{{s}}is neglectis, {{s}}umpta indicatione à morbis {{et}} {{s}}ymptomatibus ad duo poti{{s}}{{s}}imum auxilia, {{s}}cilicet evacuandi {{et}} refrigerandi pr{{ae}}cipites ferri atque ibidem {{s}}ub{{s}}i{{s}}tere. In quibus medendi conatibus, quantum vel {{s}}ibi con{{s}}tent, vel deficiant, {{s}}olertiores facile viderint: ex hac qualicunque Medicina Bra{{s}}ilianorum à me per {{s}}eptennium ob{{s}}ervata {{et}} quam potui {{s}}uccincte tradita. Java, va{{s}}ta illa Indi{{ae}} orientalis In{{s}}ula, octavo circiter à linea {{AE}}quinoctali {{s}}icut Bra{{s}}ilia gradu ver{{s}}us Au{{s}}trum, ab intermittentibus febribus habetur immunis, pauco{{s}}que morbos qui certam periodum cum intermi{{s}}{{s}}ione ob{{s}}ervent, i{{s}}tic gra{{s}}{{s}}ari te{{s}}tatur J. Bontius, in Indiis quondam Archiater. Morbis autem epidemiis {{et}} pe{{s}}tilentialibus, tum Synochis putridis, omnibu{{s}}que febribus continuis habitatores affligentur. Idem de Angola, eju{{s}}dem nobi{{s}}cum latitudinis gradu, à Medicin{{ae}} peritis Je{{s}}uitis accepi. In Regno Peruano {{et}} Chilen{{s}}i provincia, regionibus à tergo Bra{{s}}ili{{ae}} oppo{{s}}itis, {{s}}ed frigidioribus, promi{{s}}cue pe{{s}}tem, omniumque febrium genera, {{s}}icut in Europa reperiri, te{{s}}tatur {{s}}enex Hi{{s}}panus, quondam in Poto{{s}}i practicus felici{{s}}{{s}}imus. Bra{{s}}ilia pe{{s}}te, c{{ae}}teri{{s}}que epidemiis {{et}} gra{{s}}{{s}}antibus quidem plane de{{s}}tituitur: non {{ae}}que tamen febribus, Synochis {{et}} putridis, cum impedit{{ae}} circulationes {{et}} ventilationes, facile ob{{s}}tructiones {{et}} putrefactiones generent, accedente fructuum fugacium {{et}} horariorum nimis frequenti u{{s}}u, ac ambiente aëre calido {{et}} humido. Febres continu{{ae}} ardentes ex bile erugino{{s}}a ort{{ae}} {{et}} cum furore aliquando in{{s}}urgentes, omnium {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime hic reperiuntur. Tertianis quoque c{{ae}}teri{{s}}que intermittentibus veris {{et}} {{s}}puriis, h{{ae}}c terra non caret, qu{{ae}} cum exqui{{s}}it{{ae}} {{et}} {{s}}implices non raro {{s}}int, vehementius citiu{{s}}que terminum {{s}}olent ab{{s}}olvere. No{{s}}trates imprimis Baccho indulgentes, pr{{ae}}ter jam enarratas<noinclude>{{rh|||febres}}</noinclude> 33m87atghpqf36rhp8o2dd1yrxmhnio 285018 285017 2026-10-19T21:32:11Z EnaldoSS 18086 285018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{Rh|||15}}</noinclude><section begin="I"/>[[File:Historia naturalis Brasiliae 030 (cropped).jpg|center|500px]] {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|Gvilielmi Pisonis}}, M. D.}}}}}} {{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|liber secvndvs}},}}}}}} {{dhr}} {{c|{{larger|Qui agit}}}} {{c|{{larger|{{sc|{{spatium|0.3em|de}}}}}}}} {{c|{{spatium|0.2em|{{xx-larger|ENDEMIIS}} {{larger|{{et}}}} {{xx-larger|FAMILIARIBVS}}}}}} {{c|{{x-larger|{{spatium|0.2em|MORBIS IN BRASILIA.}}}}}} {{dhr}} {{c|{{sc|Cap. I.}}}} {{c|{{larger|''De Febribus.''}}}} {{dhr}} {{is|[[File:Historia naturalis Brasiliae 030 (cropped) 2.jpg|100px|alt=Q]]}}{{sc|Uemadmodum}} multa in tam cra{{s}}{{s}}a barbarie cruda vel corrupta, arteque Hippocratica indigna reperiuntur: {{s}}ic etiam non pauca utili{{s}}{{s}}ima, antiquitatem redolentia, qu{{ae}} vel eruditi{{s}}{{s}}imos Medicos advenas di{{s}}ciplin{{ae}} {{s}}ubjiciunt, ob{{s}}ervanda occurrunt. Quippe cum multarum artium rudimenta vel ab ip{{s}}is animantibus brutis (quibus benigna mater natura arte in{{s}}ita imprimis curandi morbos de{{s}}titui noluit) ad nos redundare fatendum {{s}}it. Quis dubitet ab his mortalibus licet remoti{{s}}{{s}}imis à dogmatica {{et}} rationali medendi arte, non plurima nobili{{s}}{{s}}ima {{et}} {{s}}ecreta remedia atque antidota, medendique modos veteribus incognitos, quotidie ad po{{s}}teros derivari? Quibus paulatim ad manum traditis, {{et}} tandem qua{{s}}i in {{s}}uccum {{et}} {{s}}anguinem à Rationalibus conver{{s}}is, doctorum Schol{{ae}} {{et}} libri {{s}}uperbiunt. Experientia enim tum authorum te{{s}}timoniis con{{s}}tat, omnes pa{{s}}{{s}}im fervidarum plagarum Incolas Empyricos, morborum cau{{s}}is neglectis, {{s}}umpta indicatione à morbis {{et}} {{s}}ymptomatibus ad duo poti{{s}}{{s}}imum auxilia, {{s}}cilicet evacuandi {{et}} refrigerandi pr{{ae}}cipites ferri atque ibidem {{s}}ub{{s}}i{{s}}tere. In quibus medendi conatibus, quantum vel {{s}}ibi con{{s}}tent, vel deficiant, {{s}}olertiores facile viderint: ex hac qualicunque Medicina Bra{{s}}ilianorum à me per {{s}}eptennium ob{{s}}ervata {{et}} quam potui {{s}}uccincte tradita. Java, va{{s}}ta illa Indi{{ae}} orientalis In{{s}}ula, octavo circiter à linea {{AE}}quinoctali {{s}}icut Bra{{s}}ilia gradu ver{{s}}us Au{{s}}trum, ab intermittentibus febribus habetur immunis, pauco{{s}}que morbos qui certam periodum cum intermi{{s}}{{s}}ione ob{{s}}ervent, i{{s}}tic gra{{s}}{{s}}ari te{{s}}tatur J. Bontius, in Indiis quondam Archiater. Morbis autem epidemiis {{et}} pe{{s}}tilentialibus, tum Synochis putridis, omnibu{{s}}que febribus continuis habitatores affligentur. Idem de Angola, eju{{s}}dem nobi{{s}}cum latitudinis gradu, à Medicin{{ae}} peritis Je{{s}}uitis accepi. In Regno Peruano {{et}} Chilen{{s}}i provincia, regionibus à tergo Bra{{s}}ili{{ae}} oppo{{s}}itis, {{s}}ed frigidioribus, promi{{s}}cue pe{{s}}tem, omniumque febrium genera, {{s}}icut in Europa reperiri, te{{s}}tatur {{s}}enex Hi{{s}}panus, quondam in Poto{{s}}i practicus felici{{s}}{{s}}imus. Bra{{s}}ilia pe{{s}}te, c{{ae}}teri{{s}}que epidemiis {{et}} gra{{s}}{{s}}antibus quidem plane de{{s}}tituitur: non {{ae}}que tamen febribus, Synochis {{et}} putridis, cum impedit{{ae}} circulationes {{et}} ventilationes, facile ob{{s}}tructiones {{et}} putrefactiones generent, accedente fructuum fugacium {{et}} horariorum nimis frequenti u{{s}}u, ac ambiente aëre calido {{et}} humido. Febres continu{{ae}} ardentes ex bile erugino{{s}}a ort{{ae}} {{et}} cum furore aliquando in{{s}}urgentes, omnium {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime hic reperiuntur. Tertianis quoque c{{ae}}teri{{s}}que intermittentibus veris {{et}} {{s}}puriis, h{{ae}}c terra non caret, qu{{ae}} cum exqui{{s}}it{{ae}} {{et}} {{s}}implices non raro {{s}}int, vehementius citiu{{s}}que terminum {{s}}olent ab{{s}}olvere. No{{s}}trates imprimis Baccho indulgentes, pr{{ae}}ter jam enarratas<noinclude>{{rh|||febres}}</noinclude> fa6xbdqjkzmkg1sk2ptr4qpsb85xu7a 104 72293 285022 284172 2026-10-19T21:38:18Z EnaldoSS 18086 285022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{Rh|16|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="I"/>febres, Quartanas non minus hic quam in Europa graves, licet minus durabiles incurrunt, quod ingentem adu{{s}}tionem recipiant humores {{ae}}{{s}}tate exi{{s}}tente {{s}}icca, ob con{{s}}umptionem tenui{{s}}{{s}}imi, {{et}} perman{{s}}ionem acerrimi {{et}} cra{{s}}{{s}}i{{s}}{{s}}imi. Quibus, malo exi{{s}}tente in Hepate, non raro Hydrops {{s}}uccedit. Quotidian{{ae}} rari{{s}}{{s}}ime hic dantur. Cum Galeno a{{s}}{{s}}erere audeo, me numquam quoque ullum juvenem aut virum, natura calidos utcunque {{et}} bilio{{s}}os, iis febribus corripi vidi{{s}}{{s}}e, excipe pueros voraces, hyeme imprimis exi{{s}}tente calida {{et}} valde humida. Ephemeros ob accen{{s}}ionem {{s}}pirituum, vel ex {{s}}ola mora {{s}}ub Sole verticali experimur, quas multa frigid{{ae}} irroratione per totum corpus facta, Empyrici re{{s}}tituunt in athletis, in{{s}}tinctu naturali, an Hippocratis {{et}} Galeni pr{{ae}}ceptis ducti, ignoro. Hi plerique morbi progno{{s}}i {{et}} curatione aliquando ab Europ{{ae}}is differunt, ii{{s}}que partim ex veterum in{{s}}titutis, medemur. In quibu{{s}}dam vero, Regioni, victui, c{{ae}}teri{{s}}que admodum ab Europ{{ae}}is diver{{s}}is, plurimum concedendum. Empyrici {{s}}olertiores {{s}}ynochos illas atque ardentes continuas promi{{s}}cue {{s}}anguinis creberrima mi{{s}}{{s}}ione, tribus modis, {{s}}cilicet venarum arteriarumque {{s}}ectione {{et}} cutis {{s}}carificationibus in{{s}}titutis; accedente frigid{{ae}} potu {{et}} {{s}}ola pti{{s}}ana ex radice ''Mandioca'' facta, pa{{s}}{{s}}im emendant. Nonnulli vero potioni ex aqua fontana, cum {{s}}acchari momento {{et}} recenti Limonum {{s}}ucco, ad {{s}}yrupi con{{s}}i{{s}}tentiam coct{{ae}}, {{s}}e fidunt, eamque calidam felici cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u reiterant, bis terve de die, atque hoc modo turgentem fervidum illum humorem, aciditate tanta fremant {{s}}edantque: {{s}}icut in olla bullienti {{s}}{{ae}}pe contingit. Somnum per externa {{s}}oporifera, eorundemque hau{{s}}tus conciliant, (ad amara quoque {{AE}}gyptios confugere te{{s}}tis e{{s}}t Pro{{s}}per Alpinus) tum imprimis cum imtempe{{s}}tiv{{ae}}, ut {{s}}olent, comitantur vigili{{ae}}, atque febris {{s}}ubjectum eff{{oe}}minatum, atque ab immoderata forte venere exhau{{s}}tum, corripuerit, ut Lu{{s}}itanis pariter ac Indis frequenti{{s}}{{s}}ime contigit. Tunc enim pr{{ae}}{{s}}ens jactura virium {{et}} {{s}}pirituum humorumque accen{{s}}io, magnis illis remediis evacuantibus omi{{s}}{{s}}is, per narcotica, qu{{ae}} coagulo {{s}}int ruentibus humoribus, re{{s}}titui po{{s}}tulat: quod totius corporis, pr{{ae}}cipue capitis Unctione {{et}} diver{{s}}is medicamentis, accedente vi{{s}}cida quadam {{et}} frigida materia è ramulis cardui littoris contu{{s}}a, in{{s}}tituitur. Porro neglectus in horum morborum principiis, ut ubivis terrarum, ita in Indiis nocet; nec attendendum ad Avicenn{{ae}} con{{s}}ilium, qui non ni{{s}}i po{{s}}t concoctiones, venas {{s}}ecandas pr{{ae}}cipit, principio {{et}} {{s}}tatu morbi jam elap{{s}}is. Febres enim acut{{ae}} qu{{ae}} mentem dejiciunt, adeo invale{{s}}cunt, {{s}}i ip{{s}}o {{s}}tatim initio magna illa enarrata remedia non adhibeantur, ut non raro lethum {{s}}ecum trahant. Ita ut po{{s}}t {{s}}ecundum diem non movendum, quod motum non e{{s}}t: imo in acuti{{s}}{{s}}imis turgente materia {{s}}{{ae}}pe po{{s}}t primum, ob exolutas vires {{s}}ilendum {{s}}it. Cujus rei veritas ut experientia deprehen{{s}}a in Gr{{ae}}ci{{ae}} in{{s}}ula Co, {{s}}ic indies magis magi{{s}}que in Bra{{s}}ilia elucet. Atque has quidem {{s}}anguinis evacuationes inter advenas {{et}} no{{s}}trates poti{{s}}{{s}}imum {{s}}trictius ob{{s}}ervandas cen{{s}}ebis, quod Lu{{s}}itanorum calori a{{s}}{{s}}ueta corpora, amplis va{{s}}is, raraq; pinguedine infarcta; Indorum {{s}}olida, den{{s}}a {{et}} compacta tutius {{et}} diutius fatigare licet. A prima namque infantia ad ip{{s}}am u{{s}}que {{s}}enectam (qu{{ae}} utraque valida {{et}} firma ut pluriumm e{{s}}{{s}}e {{s}}olet) cito, tuto {{et}} jucunde non tantum Chirurgi, {{s}}ed amici pro{{s}}pero {{s}}ucce{{s}}{{s}}u, venas incidunt. In illo Rha{{s}}in. in hoc Avicennam imitantes, invitis tot Galeni aliorumque veterum interdictis. Cel{{s}}ique illud dictum lib. {{sc|ii}}. re{{s}}piciunt, non qu{{ae}} {{ae}}tas {{s}}it, neque quid intus in corpore geratur, {{s}}ed qu{{ae}} vires {{s}}int. Ea tamen cautione, ut quantum Europ{{ae}}is {{et}} Borealibus iteratione {{et}} promtitudine pr{{ae}}{{s}}tent; tantum illi quantitate, qu{{ae}} unica vice fit, deficiant. Nec umquam Hippocratis pr{{ae}}ceptum a{{s}}{{s}}ecutos memini, ut ad animi deliquium {{s}}anguinem emi{{s}}erint, quod requi{{s}}ita ad id uno {{s}}ubjecto raro concurrant. In vegeto {{et}} juvenili plethorico corpore vix {{s}}eptem uncias excedunt, quater tamen, imo quinquies die eodem feliciter inci{{s}}ionem repetunt. Raro hirudinibus, qu{{ae}} {{s}}unt Europ{{ae}}is minores, utuntur. Scarificationibus autem frequenti{{s}}{{s}}ime; tum {{et}} cucurbitulis corneis rite applicatis, phlebotomi{{ae}} defectum in mulieribus pinguioribus, {{s}}enibus debilioribus {{et}} infantibus molliori carne pr{{ae}}ditis optime {{s}}upplent. Solus cornearum cucurbitularum apud Americanos u{{s}}us exi{{s}}tit; e{{ae}}que {{s}}unt taurorum parv{{ae}} perpolit{{ae}}, quibus altera extremitas lati{{s}}{{s}}ima, altera angu{{s}}ti{{s}}{{s}}ima parvo meatu con{{s}}tat, quas non igne vel aqua calenti, {{s}}ed oris {{s}}uctione, retracta re{{s}}piratione cuti validi{{s}}{{s}}ime affigunt, reiterantque pro libitu. ''Quam tutum {{et}} validum {{s}}it remedium u{{s}}us cucurbitularum contra plurima mala externa {{et}} interna, pr{{ae}}ter Galenum {{et}} Cel{{s}}um, Oriba{{s}}ius de Herodoto refert lib.'' {{sc|VIIII}}. ''cap.'' 17. Hoc idem faciunt {{s}}anguinem volentes trahere eadem cute {{s}}carificata, hincque copio{{s}}ior quam cucurbitulis educi {{s}}olet. Verum dict{{ae}} ill{{ae}} magn{{ae}} {{s}}carificationes ab{{s}}que cucurbitulis, nec attrahendi modo nec {{s}}anguinis quantitate cum Europ{{ae}}orum conveniunt, quippe e{{ae}} raro cultello, {{s}}ed {{s}}pinis arborum vel dentibus pi{{s}}cis Lami{{ae}} profunde in{{s}}tituuntur, non in malleolis ad veterum normam, alii{{s}}que externis membris {{s}}icut {{AE}}gyptii<section end="I"/><noinclude>{{rh|||alii-}}</noinclude> lgk9q74phnlqyfs26nww2427wj1a7n1 0 74369 284979 284926 2026-10-19T18:53:49Z Demetrius Talpa 13304 /* DESIDERIA. ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine. */ 284979 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> od5eormojqgft1ssoc5zanun17rpmlh 284980 284979 2026-10-19T18:56:26Z Demetrius Talpa 13304 /* ABSENΤΙΑ. Describit profectionem Virginis ad montes. */ 284980 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> 1nzmsfot5me8xwpo67q8wcc9xg1trzy 284981 284980 2026-10-19T18:58:35Z Demetrius Talpa 13304 /* SACRIFICULI. AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda. */ 284981 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. {{Versus|5}}AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis {{Versus|10}}Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) {{Versus|15}}Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. {{Versus|20}}ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, {{Versus|25}}Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. {{Versus|30}}Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, {{Versus|35}}Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: {{Versus|40}}Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, {{Versus|45}}Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, {{Versus|50}}Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. {{Versus|55}}AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas {{Versus|60}}Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra {{Versus|65}}Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum {{Versus|70}}Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. {{Versus|75}}AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum {{Versus|80}}Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. {{Versus|85}}АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> hiwmw3e7pbayl6yw8edhru6jrlz9war 284982 284981 2026-10-19T19:01:06Z Demetrius Talpa 13304 /* LAUDES. ZAMBRI, AZARIAS Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur. */ 284982 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. {{Versus|5}}AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis {{Versus|10}}Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) {{Versus|15}}Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. {{Versus|20}}ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, {{Versus|25}}Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. {{Versus|30}}Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, {{Versus|35}}Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: {{Versus|40}}Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, {{Versus|45}}Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, {{Versus|50}}Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. {{Versus|55}}AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas {{Versus|60}}Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra {{Versus|65}}Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum {{Versus|70}}Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. {{Versus|75}}AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum {{Versus|80}}Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. {{Versus|85}}АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, {{Versus|5}}Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, {{Versus|10}}Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. {{Versus|15}}AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, {{Versus|20}}Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes {{Versus|25}}Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, {{Versus|30}}Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. {{Versus|35}}ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis {{Versus|40}}Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, {{Versus|45}}Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, {{Versus|50}}Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. {{Versus|55}}AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor {{Versus|60}}Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. {{Versus|65}}AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, {{Versus|70}}Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. {{Versus|75}}Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras {{Versus|80}}Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. {{Versus|85}}Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, {{Versus|90}}Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. {{Versus|95}}ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> 0mcyu03i9nbj11ftatsp0b8qx99h36a 284983 284982 2026-10-19T19:03:24Z Demetrius Talpa 13304 /* SUSPIRIA. Deplorant Virginis mortem Pastores. */ 284983 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. {{Versus|5}}AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis {{Versus|10}}Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) {{Versus|15}}Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. {{Versus|20}}ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, {{Versus|25}}Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. {{Versus|30}}Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, {{Versus|35}}Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: {{Versus|40}}Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, {{Versus|45}}Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, {{Versus|50}}Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. {{Versus|55}}AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas {{Versus|60}}Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra {{Versus|65}}Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum {{Versus|70}}Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. {{Versus|75}}AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum {{Versus|80}}Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. {{Versus|85}}АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, {{Versus|5}}Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, {{Versus|10}}Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. {{Versus|15}}AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, {{Versus|20}}Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes {{Versus|25}}Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, {{Versus|30}}Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. {{Versus|35}}ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis {{Versus|40}}Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, {{Versus|45}}Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, {{Versus|50}}Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. {{Versus|55}}AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor {{Versus|60}}Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. {{Versus|65}}AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, {{Versus|70}}Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. {{Versus|75}}Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras {{Versus|80}}Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. {{Versus|85}}Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, {{Versus|90}}Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. {{Versus|95}}ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, {{Versus|5}}Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat {{Versus|10}}In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, {{Versus|15}}Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. {{Versus|20}}Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, {{Versus|25}}Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. {{Versus|30}}Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras {{Versus|35}}Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? {{Versus|40}}Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. {{Versus|45}}Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. {{Versus|50}}Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. {{Versus|55}}Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, {{Versus|60}}Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? {{Versus|65}}Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. {{Versus|70}}Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. {{Versus|75}}Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. {{Versus|80}}Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. {{Versus|85}}Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? {{Versus|90}}Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, {{Versus|95}}Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> q3mko65pui54vqf8mydyuwc49c5cyfy 284984 284983 2026-10-19T19:05:09Z Demetrius Talpa 13304 /* APOTHEOSIS. Virginis triumphus celebratur à Pastoribus. */ 284984 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. {{Versus|5}}AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis {{Versus|10}}Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) {{Versus|15}}Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. {{Versus|20}}ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, {{Versus|25}}Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. {{Versus|30}}Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, {{Versus|35}}Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: {{Versus|40}}Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, {{Versus|45}}Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, {{Versus|50}}Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. {{Versus|55}}AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas {{Versus|60}}Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra {{Versus|65}}Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum {{Versus|70}}Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. {{Versus|75}}AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum {{Versus|80}}Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. {{Versus|85}}АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, {{Versus|5}}Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, {{Versus|10}}Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. {{Versus|15}}AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, {{Versus|20}}Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes {{Versus|25}}Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, {{Versus|30}}Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. {{Versus|35}}ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis {{Versus|40}}Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, {{Versus|45}}Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, {{Versus|50}}Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. {{Versus|55}}AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor {{Versus|60}}Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. {{Versus|65}}AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, {{Versus|70}}Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. {{Versus|75}}Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras {{Versus|80}}Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. {{Versus|85}}Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, {{Versus|90}}Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. {{Versus|95}}ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, {{Versus|5}}Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat {{Versus|10}}In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, {{Versus|15}}Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. {{Versus|20}}Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, {{Versus|25}}Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. {{Versus|30}}Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras {{Versus|35}}Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? {{Versus|40}}Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. {{Versus|45}}Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. {{Versus|50}}Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. {{Versus|55}}Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, {{Versus|60}}Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? {{Versus|65}}Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. {{Versus|70}}Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. {{Versus|75}}Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. {{Versus|80}}Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. {{Versus|85}}Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? {{Versus|90}}Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, {{Versus|95}}Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. {{Versus|5}}Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. {{Versus|10}}Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. {{Versus|15}}Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. {{Versus|20}}Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; {{Versus|25}}Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. {{Versus|30}}Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, {{Versus|35}}Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, {{Versus|40}}Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem {{Versus|45}}Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris {{Versus|50}}Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena {{Versus|55}}Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; {{Versus|60}}Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. {{Versus|65}}Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti {{Versus|70}}Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. {{Versus|75}}Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; {{Versus|80}}Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis {{Versus|85}}Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes {{Versus|90}}Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> fia58643wgm2cghpyxh1cnqnlkvm58e 284985 284984 2026-10-19T19:07:53Z Demetrius Talpa 13304 /* TYRSIS. TITYRUS. */ 284985 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. {{Versus|5}}AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis {{Versus|10}}Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) {{Versus|15}}Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. {{Versus|20}}ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, {{Versus|25}}Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. {{Versus|30}}Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, {{Versus|35}}Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: {{Versus|40}}Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, {{Versus|45}}Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, {{Versus|50}}Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. {{Versus|55}}AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas {{Versus|60}}Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra {{Versus|65}}Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum {{Versus|70}}Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. {{Versus|75}}AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum {{Versus|80}}Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. {{Versus|85}}АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, {{Versus|5}}Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, {{Versus|10}}Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. {{Versus|15}}AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, {{Versus|20}}Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes {{Versus|25}}Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, {{Versus|30}}Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. {{Versus|35}}ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis {{Versus|40}}Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, {{Versus|45}}Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, {{Versus|50}}Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. {{Versus|55}}AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor {{Versus|60}}Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. {{Versus|65}}AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, {{Versus|70}}Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. {{Versus|75}}Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras {{Versus|80}}Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. {{Versus|85}}Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, {{Versus|90}}Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. {{Versus|95}}ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, {{Versus|5}}Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat {{Versus|10}}In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, {{Versus|15}}Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. {{Versus|20}}Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, {{Versus|25}}Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. {{Versus|30}}Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras {{Versus|35}}Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? {{Versus|40}}Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. {{Versus|45}}Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. {{Versus|50}}Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. {{Versus|55}}Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, {{Versus|60}}Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? {{Versus|65}}Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. {{Versus|70}}Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. {{Versus|75}}Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. {{Versus|80}}Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. {{Versus|85}}Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? {{Versus|90}}Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, {{Versus|95}}Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. {{Versus|5}}Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. {{Versus|10}}Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. {{Versus|15}}Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. {{Versus|20}}Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; {{Versus|25}}Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. {{Versus|30}}Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, {{Versus|35}}Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, {{Versus|40}}Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem {{Versus|45}}Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris {{Versus|50}}Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena {{Versus|55}}Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; {{Versus|60}}Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. {{Versus|65}}Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti {{Versus|70}}Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. {{Versus|75}}Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; {{Versus|80}}Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis {{Versus|85}}Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes {{Versus|90}}Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. {{Versus|5}}TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum {{Versus|10}}Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, {{Versus|15}}Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. {{Versus|20}}Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto {{Versus|25}}Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos {{Versus|30}}Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. {{Versus|35}}Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac {{Versus|40}}Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum {{Versus|45}}Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor {{Versus|50}}Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. {{Versus|55}}At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. {{Versus|60}}Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. {{Versus|65}}Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum {{Versus|70}}Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. {{Versus|75}}Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, {{Versus|80}}Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. {{Versus|85}}O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, {{Versus|90}}Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. {{Versus|95}}Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. {{Versus|100}}Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, {{Versus|105}}Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. {{Versus|110}}TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent {{Versus|115}}Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> nve6nx2vduox3xwu53vktvd11jh5vcw 285010 284985 2026-10-19T21:03:43Z Demetrius Talpa 13304 /* SUSPIRIA. Deplorant Virginis mortem Pastores. */ 285010 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. {{Versus|5}}AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis {{Versus|10}}Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) {{Versus|15}}Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. {{Versus|20}}ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, {{Versus|25}}Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. {{Versus|30}}Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, {{Versus|35}}Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: {{Versus|40}}Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, {{Versus|45}}Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, {{Versus|50}}Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. {{Versus|55}}AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas {{Versus|60}}Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra {{Versus|65}}Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum {{Versus|70}}Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. {{Versus|75}}AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum {{Versus|80}}Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. {{Versus|85}}АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, {{Versus|5}}Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, {{Versus|10}}Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. {{Versus|15}}AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, {{Versus|20}}Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes {{Versus|25}}Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, {{Versus|30}}Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. {{Versus|35}}ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis {{Versus|40}}Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, {{Versus|45}}Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, {{Versus|50}}Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. {{Versus|55}}AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor {{Versus|60}}Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. {{Versus|65}}AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, {{Versus|70}}Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. {{Versus|75}}Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras {{Versus|80}}Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. {{Versus|85}}Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, {{Versus|90}}Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. {{Versus|95}}ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, {{Versus|5}}Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat {{Versus|10}}In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, {{Versus|15}}Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. {{Versus|20}}Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, {{Versus|25}}Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. {{Versus|30}}Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras {{Versus|35}}Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? {{Versus|40}}Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. {{Versus|45}}Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. {{Versus|50}}Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. {{Versus|55}}Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicina dolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, {{Versus|60}}Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? {{Versus|65}}Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. {{Versus|70}}Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. {{Versus|75}}Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. {{Versus|80}}Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. {{Versus|85}}Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? {{Versus|90}}Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, {{Versus|95}}Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. {{Versus|5}}Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. {{Versus|10}}Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. {{Versus|15}}Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. {{Versus|20}}Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; {{Versus|25}}Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. {{Versus|30}}Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, {{Versus|35}}Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, {{Versus|40}}Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem {{Versus|45}}Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris {{Versus|50}}Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena {{Versus|55}}Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; {{Versus|60}}Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. {{Versus|65}}Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti {{Versus|70}}Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. {{Versus|75}}Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; {{Versus|80}}Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis {{Versus|85}}Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes {{Versus|90}}Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. {{Versus|5}}TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum {{Versus|10}}Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, {{Versus|15}}Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. {{Versus|20}}Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto {{Versus|25}}Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos {{Versus|30}}Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. {{Versus|35}}Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac {{Versus|40}}Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum {{Versus|45}}Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor {{Versus|50}}Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. {{Versus|55}}At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. {{Versus|60}}Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. {{Versus|65}}Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum {{Versus|70}}Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. {{Versus|75}}Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, {{Versus|80}}Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. {{Versus|85}}O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, {{Versus|90}}Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. {{Versus|95}}Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. {{Versus|100}}Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, {{Versus|105}}Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. {{Versus|110}}TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent {{Versus|115}}Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> 9mxt4mnwqs5diwmzaxbmpnd9mpewxzd 285011 285010 2026-10-19T21:05:34Z Demetrius Talpa 13304 /* SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. */ 285011 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. {{Versus|5}}AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis {{Versus|10}}Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) {{Versus|15}}Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. {{Versus|20}}ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, {{Versus|25}}Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. {{Versus|30}}Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, {{Versus|35}}Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: {{Versus|40}}Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, {{Versus|45}}Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, {{Versus|50}}Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. {{Versus|55}}AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas {{Versus|60}}Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra {{Versus|65}}Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum {{Versus|70}}Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. {{Versus|75}}AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum {{Versus|80}}Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. {{Versus|85}}АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, {{Versus|5}}Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, {{Versus|10}}Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. {{Versus|15}}AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, {{Versus|20}}Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes {{Versus|25}}Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, {{Versus|30}}Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. {{Versus|35}}ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis {{Versus|40}}Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, {{Versus|45}}Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, {{Versus|50}}Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. {{Versus|55}}AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor {{Versus|60}}Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. {{Versus|65}}AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, {{Versus|70}}Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. {{Versus|75}}Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras {{Versus|80}}Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. {{Versus|85}}Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, {{Versus|90}}Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. {{Versus|95}}ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, {{Versus|5}}Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat {{Versus|10}}In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, {{Versus|15}}Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. {{Versus|20}}Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, {{Versus|25}}Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. {{Versus|30}}Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras {{Versus|35}}Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? {{Versus|40}}Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. {{Versus|45}}Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. {{Versus|50}}Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. {{Versus|55}}Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicina dolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, {{Versus|60}}Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? {{Versus|65}}Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. {{Versus|70}}Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. {{Versus|75}}Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. {{Versus|80}}Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. {{Versus|85}}Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? {{Versus|90}}Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, {{Versus|95}}Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. {{Versus|5}}Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. {{Versus|10}}Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. {{Versus|15}}Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. {{Versus|20}}Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; {{Versus|25}}Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. {{Versus|30}}Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, {{Versus|35}}Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, {{Versus|40}}Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem {{Versus|45}}Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris {{Versus|50}}Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena {{Versus|55}}Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; {{Versus|60}}Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. {{Versus|65}}Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti {{Versus|70}}Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. {{Versus|75}}Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; {{Versus|80}}Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis {{Versus|85}}Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes {{Versus|90}}Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. {{Versus|5}}TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum {{Versus|10}}Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, {{Versus|15}}Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. {{Versus|20}}Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto {{Versus|25}}Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos {{Versus|30}}Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. {{Versus|35}}Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac {{Versus|40}}Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum {{Versus|45}}Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor {{Versus|50}}Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. {{Versus|55}}At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. {{Versus|60}}Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. {{Versus|65}}Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum {{Versus|70}}Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. {{Versus|75}}Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, {{Versus|80}}Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. {{Versus|85}}O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, {{Versus|90}}Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. {{Versus|95}}Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. {{Versus|100}}Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, {{Versus|105}}Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. {{Versus|110}}TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent {{Versus|115}}Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, {{Versus|5}}Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem {{Versus|10}}Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, {{Versus|15}}Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. {{Versus|20}}Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: {{Versus|25}}Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? {{Versus|30}}Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, {{Versus|35}}Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, {{Versus|40}}Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, {{Versus|45}}Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo {{Versus|50}}Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? {{Versus|55}}Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. {{Versus|60}}Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem {{Versus|65}}Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. {{Versus|70}}Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi {{Versus|75}}Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, {{Versus|80}}Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> fkyqaoqo54tkcaetr7rl59dbhcpkam6 285012 285011 2026-10-19T21:07:21Z Demetrius Talpa 13304 /* URANIS, sive PASTOR IN URBEM VOCATUS. */ 285012 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. {{Versus|5}}AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis {{Versus|10}}Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) {{Versus|15}}Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. {{Versus|20}}ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, {{Versus|25}}Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. {{Versus|30}}Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, {{Versus|35}}Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: {{Versus|40}}Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, {{Versus|45}}Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, {{Versus|50}}Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. {{Versus|55}}AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas {{Versus|60}}Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra {{Versus|65}}Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum {{Versus|70}}Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. {{Versus|75}}AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum {{Versus|80}}Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. {{Versus|85}}АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, {{Versus|5}}Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, {{Versus|10}}Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. {{Versus|15}}AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, {{Versus|20}}Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes {{Versus|25}}Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, {{Versus|30}}Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. {{Versus|35}}ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis {{Versus|40}}Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, {{Versus|45}}Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, {{Versus|50}}Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. {{Versus|55}}AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor {{Versus|60}}Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. {{Versus|65}}AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, {{Versus|70}}Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. {{Versus|75}}Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras {{Versus|80}}Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. {{Versus|85}}Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, {{Versus|90}}Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. {{Versus|95}}ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, {{Versus|5}}Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat {{Versus|10}}In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, {{Versus|15}}Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. {{Versus|20}}Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, {{Versus|25}}Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. {{Versus|30}}Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras {{Versus|35}}Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? {{Versus|40}}Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. {{Versus|45}}Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. {{Versus|50}}Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. {{Versus|55}}Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicina dolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, {{Versus|60}}Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? {{Versus|65}}Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. {{Versus|70}}Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. {{Versus|75}}Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. {{Versus|80}}Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. {{Versus|85}}Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? {{Versus|90}}Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, {{Versus|95}}Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. {{Versus|5}}Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. {{Versus|10}}Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. {{Versus|15}}Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. {{Versus|20}}Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; {{Versus|25}}Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. {{Versus|30}}Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, {{Versus|35}}Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, {{Versus|40}}Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem {{Versus|45}}Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris {{Versus|50}}Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena {{Versus|55}}Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; {{Versus|60}}Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. {{Versus|65}}Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti {{Versus|70}}Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. {{Versus|75}}Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; {{Versus|80}}Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis {{Versus|85}}Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes {{Versus|90}}Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. {{Versus|5}}TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum {{Versus|10}}Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, {{Versus|15}}Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. {{Versus|20}}Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto {{Versus|25}}Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos {{Versus|30}}Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. {{Versus|35}}Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac {{Versus|40}}Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum {{Versus|45}}Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor {{Versus|50}}Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. {{Versus|55}}At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. {{Versus|60}}Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. {{Versus|65}}Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum {{Versus|70}}Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. {{Versus|75}}Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, {{Versus|80}}Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. {{Versus|85}}O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, {{Versus|90}}Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. {{Versus|95}}Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. {{Versus|100}}Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, {{Versus|105}}Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. {{Versus|110}}TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent {{Versus|115}}Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, {{Versus|5}}Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem {{Versus|10}}Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, {{Versus|15}}Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. {{Versus|20}}Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: {{Versus|25}}Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? {{Versus|30}}Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, {{Versus|35}}Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, {{Versus|40}}Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, {{Versus|45}}Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo {{Versus|50}}Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? {{Versus|55}}Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. {{Versus|60}}Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem {{Versus|65}}Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. {{Versus|70}}Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi {{Versus|75}}Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, {{Versus|80}}Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis {{Versus|5}}Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, {{Versus|10}}Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem {{Versus|15}}Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam {{Versus|20}}Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, {{Versus|25}}Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. {{Versus|30}}Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, {{Versus|35}}Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos {{Versus|40}}Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit {{Versus|45}}Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam {{Versus|50}}Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi {{Versus|55}}Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices {{Versus|60}}Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis {{Versus|65}}Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. {{Versus|70}}Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, {{Versus|75}}Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus {{Versus|80}}Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros {{Versus|85}}Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram {{Versus|90}}Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. {{Versus|95}}Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> kac5ngey8qtgco6aeafjuglxdsvt2pn 285013 285012 2026-10-19T21:09:39Z Demetrius Talpa 13304 /* Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta. */ 285013 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. {{Versus|5}}AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis {{Versus|10}}Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) {{Versus|15}}Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. {{Versus|20}}ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, {{Versus|25}}Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. {{Versus|30}}Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, {{Versus|35}}Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: {{Versus|40}}Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, {{Versus|45}}Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, {{Versus|50}}Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. {{Versus|55}}AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas {{Versus|60}}Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra {{Versus|65}}Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum {{Versus|70}}Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. {{Versus|75}}AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum {{Versus|80}}Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. {{Versus|85}}АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, {{Versus|5}}Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, {{Versus|10}}Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. {{Versus|15}}AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, {{Versus|20}}Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes {{Versus|25}}Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, {{Versus|30}}Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. {{Versus|35}}ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis {{Versus|40}}Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, {{Versus|45}}Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, {{Versus|50}}Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. {{Versus|55}}AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor {{Versus|60}}Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. {{Versus|65}}AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, {{Versus|70}}Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. {{Versus|75}}Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras {{Versus|80}}Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. {{Versus|85}}Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, {{Versus|90}}Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. {{Versus|95}}ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, {{Versus|5}}Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat {{Versus|10}}In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, {{Versus|15}}Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. {{Versus|20}}Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, {{Versus|25}}Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. {{Versus|30}}Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras {{Versus|35}}Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? {{Versus|40}}Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. {{Versus|45}}Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. {{Versus|50}}Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. {{Versus|55}}Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicina dolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, {{Versus|60}}Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? {{Versus|65}}Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. {{Versus|70}}Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. {{Versus|75}}Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. {{Versus|80}}Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. {{Versus|85}}Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? {{Versus|90}}Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, {{Versus|95}}Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. {{Versus|5}}Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. {{Versus|10}}Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. {{Versus|15}}Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. {{Versus|20}}Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; {{Versus|25}}Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. {{Versus|30}}Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, {{Versus|35}}Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, {{Versus|40}}Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem {{Versus|45}}Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris {{Versus|50}}Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena {{Versus|55}}Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; {{Versus|60}}Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. {{Versus|65}}Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti {{Versus|70}}Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. {{Versus|75}}Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; {{Versus|80}}Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis {{Versus|85}}Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes {{Versus|90}}Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. {{Versus|5}}TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum {{Versus|10}}Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, {{Versus|15}}Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. {{Versus|20}}Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto {{Versus|25}}Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos {{Versus|30}}Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. {{Versus|35}}Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac {{Versus|40}}Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum {{Versus|45}}Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor {{Versus|50}}Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. {{Versus|55}}At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. {{Versus|60}}Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. {{Versus|65}}Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum {{Versus|70}}Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. {{Versus|75}}Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, {{Versus|80}}Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. {{Versus|85}}O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, {{Versus|90}}Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. {{Versus|95}}Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. {{Versus|100}}Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, {{Versus|105}}Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. {{Versus|110}}TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent {{Versus|115}}Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, {{Versus|5}}Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem {{Versus|10}}Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, {{Versus|15}}Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. {{Versus|20}}Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: {{Versus|25}}Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? {{Versus|30}}Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, {{Versus|35}}Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, {{Versus|40}}Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, {{Versus|45}}Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo {{Versus|50}}Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? {{Versus|55}}Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. {{Versus|60}}Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem {{Versus|65}}Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. {{Versus|70}}Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi {{Versus|75}}Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, {{Versus|80}}Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis {{Versus|5}}Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, {{Versus|10}}Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem {{Versus|15}}Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam {{Versus|20}}Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, {{Versus|25}}Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. {{Versus|30}}Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, {{Versus|35}}Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos {{Versus|40}}Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit {{Versus|45}}Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam {{Versus|50}}Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi {{Versus|55}}Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices {{Versus|60}}Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis {{Versus|65}}Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. {{Versus|70}}Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, {{Versus|75}}Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus {{Versus|80}}Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros {{Versus|85}}Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram {{Versus|90}}Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. {{Versus|95}}Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. {{Versus|5}}Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati {{Versus|10}}Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris {{Versus|15}}Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. {{Versus|20}}Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, {{Versus|25}}Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri {{Versus|30}}Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos {{Versus|35}}Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. {{Versus|40}}His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. {{Versus|45}}Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant {{Versus|50}}Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. {{Versus|55}}Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm {{Versus|60}}Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis {{Versus|65}}Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. {{Versus|70}}At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno {{Versus|75}}Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, {{Versus|80}}Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. {{Versus|85}}Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix {{Versus|90}}Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> mx0scukbe26q79zwp8xzkid9hivqsw0 285014 285013 2026-10-19T21:13:27Z Demetrius Talpa 13304 /* ODE PASTORALISIn qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit., Qua ruris beatitas commendatur. */ 285014 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Eclogae Sacrae |OperaeWikiPagina= |Annus=1659 |SubTitulus= |Genera=Carmina, eclogae |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} __TOC__ ==ECLOGA I. In Virginem conceptam. == ===DAVID seu PASTOR VATES. <br>Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.=== <poem> Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit Jessaeus, dulces illo sub monte capellas Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ. Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat; {{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem, Divinam valles docuit resonare profundas Parthenidem, casto pastorem incenderat igne Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas: Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi. {{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco. Non procul è veteri resonant examina quercu. Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum {{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat, Pastorum teneros, quos saepe audivit amores, Narrat ad offensas arguto murmure cautes. Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres. {{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis, Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo. Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam {{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà. Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret Hirsutumque supercilium, villosaque terga. Junipero truncum caput ursi pendet ab ista. Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis {{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ, Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit. Parce tamen victor procedere, gramine in alto Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum. Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens {{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno. Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons, Quem circum multo fundit se gramine muscus, Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum, Huc, dum solae errant per devia rura capellae, {{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ; Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra, Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem Venerat, inque humili fessus desederat herba, Cum rupem affatur jam plenus numine Vates. {{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum. Nec jam letales colubri per prata nocebunt. Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris, {{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem. O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum, Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis. Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi, {{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes. Talia jactanti fontis vicinia somnos Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi. Vix bene sopito fatis promissa puella, Quae colubri caput elidat, monstrata per auras. {{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora, Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum Parthenis, atque alias inter formosa puellas, Quantum alios inter formosus Lucifer ignes. Tu venturam orbi primis venerabere votis {{Versus|65}}Pastor, & hanc tecum pubes agrestis amabit. Talibus attonitum visis, somnoque solutum Jessiadem nymphae divina reliquit imago. Ille autem magno jam tum perculsus amore, Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha {{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari. Aut si te celas, cur tam divina fuisti? Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam, Agrestisque rudes calami aspernabere cantus. {{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores: Et quamvis me non ausim promittere amantem, Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando Possumus, aut posse incauti speramus amantes, Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt. {{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae, Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis, Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago. Quae te non rupes illis videre diebus Errantem, et blandos jactantem pectore questus, {{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem, Qui montes, quae te non audivere cavernae? Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis, Seu virides silvae, seu patria rura tenerent: Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant. {{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum, Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo: Tum lectos pratis flores, textasque coronas Ponebat super, et silvestria dona ferebat. {{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret, Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos, Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti, Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt. Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis, {{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit Bis septem annorum, nec taedia longa putarit. Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam Lassus, et extremae sedit sub margine ripae, Multa putans: tum sic tenues effatus in auras. {{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ; Nec pectus, maestoque silent in pectore curae. Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori? Omnis sperat amans, et durus sperat arator Venturam segetem, maturam vinitor uvam, {{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas, Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum, Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae Aspirent, puroque micet lux candida Sole. Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem {{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet. Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem. Talia per montes, subjectaque montibus antra Dicebat, nec quid posset sperare, videbat. Tantum per silvas, et per deserta viarum {{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus Suspirabat amans, quos non sperabat amores. </poem> ==ECLOGA II. In Virginem conceptam== ===PASTOR VATES. <br>Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.=== <poem> Ecce coronatis cessarunt rura juvencis, Pastores, non haec regnat per rura voluptas Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem Fama volat, caesum patrio à pastore leonem, {{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni, Pastores venere, feram videre jacentem. Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant: Jessaeum solo vatem reperere sub antro, Haerentem, curasque gravi sub corde prementem. {{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque Pastori, juvenes ambo, et cantare periti. Venit et Amasias pagi longaevus aruspex, Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas Montibus in Syriis, omnis vicinia venit. {{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant. Ille autem divinum animi consessus amorem est Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham, Narrat, et auditas voces, caesumque leonem. Mirantur casum socii, miratur et ipse {{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus, Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse, Mirari simul, et festo fremere omnia plausu. {{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro, Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem Progeniem late turpis vestigia noxae. Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis, Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat. {{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat: Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni. Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis, {{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos: Et fortunatos si nunquam poma fuissent Mortales, pomum quos ah! fatale peremit. Clade in communi rerum, generisque ruinâ, Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem {{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis, Nondum mundus erat, cum jam formata puella, Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne..... Una domus, merso ratis una superstes ab orbe {{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent. Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres, Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens Area perfusis late stagnabat ab undis. {{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam Tot rerum ostentis portendere signa docebat. Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi, Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam {{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras: Exin uti castum caelesti pondere ventrem Sentiet afflatu divini numinis auctum. Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae Virginis intactum florem servabit, et omni {{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo. Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide Affusosque aris populos, ipsique Sabaei, Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro Templa dabunt totoque potens dominabere mundo. {{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis O mulier divina, suo te murmure rivi, Te rus omne canet, certis tibi dona diebus Omnes portabit patrio vicinia ritu. Pars et primitias frugum, cum lacte recenti, {{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit. Felices nimium pastores ô! quibus olim Te primum dulces venientem lucis in auras Cernere contingat, quando, si credere dignum est, Montibus in nostris, pastores inter, et agnos, {{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis. O si, pastores, aetas me vestra tulisset: Primus ego legerem flores, cunabula primus Floribus ornarem variis, et dona pararem, Insuper et calamo carmen modularer agresti. {{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum, Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos, Grandia foecundae distendent horrea messes, Et pecudum plenis manibus preffabitur uber. Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque {{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus. Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos, Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra, Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris: Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas, {{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri. Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni. Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur. Talia cantabat: repetebant omnia laeti Pastores, laetae repetebant omnia silvae. {{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae Parthenidi servatus honos, et certa quotannis Dona parata, suis decor, et laus addita donis. Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae {{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores. Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam Parthenidem rupes, unam deserta canebant. </poem> ==ECLOGA III. In Virginem nascentem.== ===CANTILENE. <br>JONATHAS ATYS interlocutores <br>celebrant alternis versibus Virginis natalia.=== <poem> Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus, Isto monte super, dulces qui pasceret agnos. Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi {{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo, Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti, Ad mollem fagi istius consedimus umbram, Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus. {{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes, Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra, Hicque suus pasto potus non deerit ovili. ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha Nam fatis promissa, polo delabitur alto {{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem. Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum, Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit. JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras {{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret. ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes. JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas. {{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis, Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae? JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes, Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo. Sunt mihi bis septem puri candoris olores, {{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris, Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant. Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte, Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo, Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni, {{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent. Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis. ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint. Nam pater, et parcae dura inclementa matris Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe, {{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi Donarat, nostris qui primus carmina silvis Et calamo docuit componere, et addere voces Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas. {{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret, Impleretque suos falsis mugitibus agros, Cantabat bonus, et socios cantare docebat. Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes. JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus, {{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes, Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam. ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur? Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat. JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba, {{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum: Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu Jam potes ore tuo splendorem vincere forum. ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis, {{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis, Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu. JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae, Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis Formosas, primo quae vix sub limine vitae, {{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri. ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno Induit in flores, ramis exultat opacis Omne nemus, montes, et prata virentia rident. Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae, {{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem. JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem. Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem. {{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores, Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas, Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti Gratia, si digni spirarent Virgine cantus. JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus, {{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus. ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae, Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent. JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae, Ut texam Nymphae lecto de flore coronam. {{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae: Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent. JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores, Quos legat, et nitido componat pollice Nympha. ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae {{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent. JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo. ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram, Sublimis musco frigus captabis opacum. {{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella, Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis. ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint, Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt. JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba, {{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri. ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis, Imae fluminibus valles, et flumina ripis, Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes. {{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam: Namque locum vidi quo congessere columbae. ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi. Estque domi dilecta soror, quae munera portet, {{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit, Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum. Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci, Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci. </poem> ==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.== ===MUNERA. <br>Virgini nascenti parant munera Pastores.=== <poem> Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator, Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo. Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam, {{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat Idem pastorum Lysias, oviumque magister. Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae. Et prior ante alios presso cum lacte ferebat {{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos Belieser, primo cervix quibus ardua cornu: Cervicemque super lecto de flore corona. Sedula Tamarias, cum Beliesère marito, Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos, {{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto. Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi Pendebant ficus, et mitia poma rubebant, In musco ficus, in vimine poma ferebat. Portat cum famulis et dura conjuge Beris, {{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis, Dives agri, dives pecoris, vitisque novella Primitias frugum; properataque liba per herbam Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam, Tum parco melle intingunt, onerantque canistris. {{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci, Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis, Et fallebat aves, et eas cantare docebat. Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison Cerea dona cavo, puro cum melle parabat. {{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis, Seu tereti lino, mollis seu vellere lana Ducat opus, ducti concedat munere fusi, Dina laborati textum admirabile luti Portat divinae chlamydem factura puellae, {{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. Bernice certis, cui plurima mulctra diebus Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat: Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet. {{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas, Spem gregis, et blandae solatia prima sororis, Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt. Utque suo quoque non desit sua gratia dono, Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas, {{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat: Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis Thaborides nymphae per florea rura vagantur. Arbuteis quae serta legant portanda canistris, Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris, {{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae. Pars molles calathos florenti texit hibisco, Parsque legit flores, calathos pars floribus implet. Dum parte ex alia pastorum rustica pubes Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram, {{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena. Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget. Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam {{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho: Spirat dulce thymus florenti junctus acantho: Et densâ Nymphae cunas aspergine florum Ornemus, capitique suos addamus honores. Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est, {{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt Tempora, si meritae norint praeconia famae. Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham Audeat, et blando teneat spectacula cantu? O mihi si primi redeant cum viribus anni, {{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno. Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum; Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes! Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi, Vos o nascentem pastores dicite Nympham. {{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus, Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere Bananias, moriensque mihi donarat habendum Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum Ore favete omnes,et cingite tempora lauro. {{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba, Et certare alacres, et jam cantare parati. Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem, Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis {{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum. </poem> == ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.== ===VIRGINES HEBRAEAE, <br>HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, <br>ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.=== <poem> HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo. Quo tu autem? nam te miror procedere solam Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae, {{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater? HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit, Quod nunquam sineret durae inclementia matris. Namdum forte domo se matutinus agebat, Audiit in totam quod spargi coeperat urbem, {{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari, Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis. DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro, Visere vult mater, neque me pater ire recusat. HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum, {{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande. DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome Una sacris alias inter devota puellas: Illa domum misit, qui me cum matre moneret, Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet {{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo. Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi. Et mecum templo sese promisit ituram. Non tulit id genitor, matri ne turba noceret {{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti. Huc festino autem, matri quae visa reportem. HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae, Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras Se voveat, referet quae moverit ista Salome. {{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur. SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae? Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram. SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum. {{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit, Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus. SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor. Principio niveis ingens in vestibus ibat Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat. {{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis Ardentes manibus taedas de more ferebant. At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris, Ore rubens, linoque caput velata recenti, Ibat: eam circum, flores laurosque virentes {{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant. Flaventem levis aura comam spargebat eunti SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari, Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes. SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella. {{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum. Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes, Orantes multam sacra pro Virgine pacem: Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat Multa Deum verbis testata, Deique ministros. {{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis Anna parens, natamque Deo parere monebat. Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent. Tum qualis nobis, et quam divina videri {{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori. Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam. Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari. Accipe prima mei voveo quae dona pudoris, O Pater, aeternum da virginitatis amorem, {{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum. Talibus orantem dictis, arasque tenentem Mille rosis,ut erant circum, texere puellae: Tum carmen cecinere: modos et verba notavi. Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres. {{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat, Una super reliquas Virgo memorabere matres, Solaque virgineum servabis mater honorem. Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos {{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto. Tempus erit, cum mille aevo florente puellas Spernere dotales tecum mirabere taedas, Quas pudor aeternus sacro velabit amictu Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas. {{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat. SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori. SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat {{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos Incedit gravis, et toto spectabilis ore! HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes Tam dignam, nostros cui devoveamus amores! SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo, {{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae. SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum, Et callis secretus: habet nam caetera vulgus. HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis, Nen os dispersas agat in diversa, sequamur. {{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset: Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis, Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem Vis agit, expertem thalami stat degere vitam; {{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito Virgodatur, quid non nobis sperare licebit? HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti, Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas. SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes. {{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes. HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat. SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores? Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis, {{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito. HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno. SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum? HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes. {{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis, Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet, Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores. DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris Ante aras, ipso tecum consumerer aevo: {{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus. Illae haec inter se dum miscent verba puellae, Hasque agitant alto curas sub corde, redibant. </poem> ==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam== ===SIBYLLA. <br>Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.=== <poem> Uranides Musae, quando divina paramus, Et vos divinum vati concedite carmen. Non omnes tenuis cantus delectat avenae. Forte suas pastum pecudes ad gramina nota {{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon, Insignes iidem calamis, jaculisque periti. Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro, Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem, {{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat, Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis. Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris, Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam, {{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata, Eventus rerum populis aperire futuros. Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis Litoribus, nemorumque recessus inter opacos, Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes {{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam Orabat tauris, et se vidisse ferebat. Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco. Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla {{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt, Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem. Ut fluvium venere, moram nam longa viarum Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam, {{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis Carmina scribebat foliis spargenda per auras. Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem, Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto. {{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris, Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis, Lilia virgineae pastores spargite matri. {{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni Authorem rerum, coetus non passa viriles, In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est? {{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum: Sternite humum violis venienti, et spargite flores. Salve magne puer, coeli cui sidera parent: Venisti errantes longeque per avia sparsas Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci. {{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi, Betlemii colles: nascenti carmina dicent Pastores passim vicino è rure vocati. Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis, {{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros. Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti, Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti Portabunt, illis è summo sidera coelo {{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum. Sed tam justa autem turbabit gaudia casus, Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno, Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti. Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto {{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit Vi durâ regem expulsum,et longinqua petentem Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas. Namque tuis, certum post tempus, redditus oris, Se signis populo egregium, fandique potentem {{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem Splendebit late factis ingentibus oram. Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ, Et monitis plebem effusam mulcebit amicis: Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem, {{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum. Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit, Purpuream veluti si quis calcaverit uvam. Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus {{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent? Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum, Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus? Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi. Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco {{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas. Palluit aspectu Titan, noctisque profundae Attonitos atro obduxit velamine vultus. Parcite lamentis pastores, parcite turbae. Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram. {{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita Restituis, coelique vias, et sidera monstras. Te duce candida pax, cum fecerit otia terris, Aurea languenti reparabit saecula mundo. Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae, {{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa et vaga flumina lacte Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt. Ille autem populum monitis melioribus actum Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem, Taurorum pro caede, patri mactare docebit, {{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo. In te tot laudum, mater, pars magna redibit, Una tuo matrum fortunatissima nato. Tum tibi Relligio centum sublimia templa, Centum aras, centumque aris sacrabit honores. {{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur. Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes. Ille suas et amabit oves, et amabitur illis. Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt, {{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant. </poem> ==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.== ===VIRGO MATER. <br>Contentionem habet duorum pastorum.=== <poem> Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant, Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, Virgineâ cum Matre super, miranda canebat Azarias, istis vates non vanus in oris. {{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis, Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat, Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos: Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque {{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon; Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant. Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat. Hanc formâ eximiam formosas longius omnes Ire super, dum jurat, eum jurare parantem, {{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit: Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu, Thaboridas longe nymphas super, una placebat. Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit, Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat {{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi. Namque Deo plenus praedicere multa solebat, Et morem astrorum varium, pluviique monebat Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli. Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam {{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem. At senior ramo innixus frondentis acanthi Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant. Illi alter cantes inter se multa ferebant: Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores: {{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt, Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis; His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo. Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus {{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit. Audite ó pueri: vobis mysteria rerum Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras. Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas, Pavit Abel, calamo curas solabar agresti, {{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum, Errabant toto passim sub monte capellae. Cantanti, calamoque animum, curasque levanti, Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam? Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae {{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes. Nec tantum puro cedit nox atra diei, Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris; Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae. Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris {{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone, Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore. Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam, Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes {{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores, Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem, Quos animo inspirat Divûm praesentia motus. Ver purum blando spirabat ab ore puellae, Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris. {{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem Candida candentem; nam sese plurimus omnes Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus. Candida erat blandos vultus, et eburnea colla, Candida cervices, et tempora, candida vestes: {{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat. Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum, Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae. Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem {{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri, Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam. Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla Texuit aut calathos, aut florea serta paravit, Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti, {{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo Nostras una super longe memorabere nymphas. At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem, {{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero. Te riguae exciperem herboso sub margine ripae, Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem: Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta. {{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas Selectas daret, ac puros post pabula fontes. Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis, Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires. {{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae Obliti, has ambo jactabant ore loquelas. </poem> ==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.== ===DESIDERIA. <br>ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. <br>Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.=== <poem> ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ, O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus? Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit. ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat {{Versus|5}}Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis. ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset, Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis. Ducebam molles ad pascua nota capellas, Cum matutino tollunt se gramina rore: {{Versus|10}}Mirabar, quid colla novi languentia flores Deprimerent, multo seu fors à sole perusti, Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti. Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae Absentem sensere rosa, sensere amaranti. {{Versus|15}}ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri, Huc philomela, omnem celebris philomela per oram, Assidue veniebat, ibi modulamine jugi Noctes atque dies, animi indefessa canebat. Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis, {{Versus|20}}Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo. Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis. ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat, Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant, {{Versus|25}}Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis. Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra, Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis. ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae, Non apibus deerant flores, non gramen ovili: {{Versus|30}}Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili, Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae. Rapta simul nostri tecum solatia ruris. ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae, Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili {{Versus|35}}Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis. ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras: Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum. ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces, Et calamo toties pastorum, et voce locuti, {{Versus|40}}Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem, Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem? Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum Displiceat, postquam dulces te lucis in auras {{Versus|45}}Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris. ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus, Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae. Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra, Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum. {{Versus|50}}ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus; Albentesque rubi spinis florentibus halant. ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam, Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam. {{Versus|55}}Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster, Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant. ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto, Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti. {{Versus|60}}Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito. ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma, Te nostrae invitant miti jam cortice ficus, Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus, Nazareos donec colles, ac rura revisas. {{Versus|65}}ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi: Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit. Flores agricolae, pastores dona parabunt: Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis, {{Versus|70}}Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem Isacides cithara pastor cantabat eburnâ. Addam et jam mites uvas, et cerea pruna. ALP. At si longinquis in montibus otia ducis, {{Versus|75}}Virgatum junco calathum pro munere texam. Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris. Te maesta absente, et tristes per rura capellas. Et quae perspicuis manabat fontibus unda Ibit pigra situ sitientes inter arenas; {{Versus|80}}Languebunt campis segetes, et gramina pratis, Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam Laeta abies, maesto caput inclinata dolore, Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum Flebunt, si fletus possint in vimine pingi. {{Versus|85}}ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam, Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo: Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur, Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber Maturas vertat segetes, aut pascua faedet. {{Versus|90}}ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes, Et defende rosas à sole, à frigore myrtos, Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt. Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent. {{Versus|95}}ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum, Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus. Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo. Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor, Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo? {{Versus|100}}Aut cur aestivo tantum te sole fatigas? ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores? Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures, Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo, {{Versus|105}}Quando aberis, nostri monimentum triste doloris. Nam dum te externis sors dura moratur in oris, Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri? ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens Indulges Virgo externis, per pascua nullus {{Versus|110}}Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis. Omnia desertis cessabunt carmina pratis, Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt. Haec super absenti cantabant carmina Nympha, Vicinae caelo referebant omnia silva. </poem> ==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.== ===ABSENΤΙΑ. <br>Describit profectionem Virginis ad montes.=== <poem> Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam, Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri, Vos mihi divinum pastores dicite carmen. {{Versus|5}}Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni, Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles. Errabant maesti per agros Benonis, et Asor, Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo. Compulerantque greges vicini fontis ad umbram, {{Versus|10}}Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos. Absentemque ambo per devia rura vocabant Parthenidem, quae non istis ad prata diebus Venerat, absentem rupes et saxa sonabant. Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus, {{Versus|15}}Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae, Quam festis circum, calamo resonante, diebus Et captare umbram nymphae, et cantare solebant. Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor. Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris, {{Versus|20}}Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem Rumor iit pagum, discurritur, undique colles Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant. Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos {{Versus|25}}Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas, Processit turbae in medium, coepitque profari. Audite ô pueri, vobis nam certa reporto De Nympha absente, haec montes concessit in altos Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos {{Versus|30}}Se tollit primum in montes, lucisque propinqua Spem mundo ostendit, sperataque dona diei. Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem, Promissum mundo Solem, quem tempore sero Venturum patres olim, vatesque canebant, {{Versus|35}}Ire parat, summosque super se tollere montes. Et quamvis ea cura animo vel prima recurset Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam Solari, et pactae gratari munera prolis: Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes {{Versus|40}}Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat. Quod potius reor, et potius fas credere duco, Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides Connubio, quamvis celaret multa, negabat. Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum; {{Versus|45}}Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens Ipsum circa apicem, lino candente, premebat. Nympham autem tacite mecum mirabar euntem, Et largo totos signantem lumine calles. Namque ut divinum sancto sub pectore Solem {{Versus|50}}Portabat, lux multa sacro manabat ab ore. Olli palmiferi toto qui tramite colles Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu Testari, rauco blandiri murmure fontes. Et strepere, et molles per saxa iterare susurros. {{Versus|55}}Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis Assuetae, tenues visae gestire per auras, Et blando auditae per dumos plaudere cantu. Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes {{Versus|60}}Curvare, et valles vidi exultare profundas, Exultastis agri plausu, exultastis aristae. Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros Verticibus, rigidasque caput motare cupressos. Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi, {{Versus|65}}Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae, Et seges irrequieta, videndae virginis ergo, Tollebat caput, et rumpebant germina frondes. Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus. Ut ventum in montes, montanas undique nymphas {{Versus|70}}Vidimus arbuteis flores properare canistris, Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum. Ipsi pastores ovibus venere relictis, Rustica multifori fundentes carmina buxo; Dum lascivus agris aries, haedique petulci {{Versus|75}}Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt. Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat Laetitiam testata, novosque aspirat odores: Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes. {{Versus|80}}Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant. Haud procul incolitur saxo fundata vetusto Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus; Dumque domum vates nos accipiebat in amplam, Parthenidi occurrit sese confessa minorem {{Versus|85}}Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo Et premit, et foetum gratatur, at illa repente Divinos trepido sensit sub pectore motus, Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans. Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae {{Versus|90}}Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu, Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas. Finierat, sed non poterant lenire dolorem Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant. {{Versus|95}}Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent, Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam, Absentem flebant alterno carmine Nympham. </poem> ==ECLOGA X. In Virginem purificatam. == ===SACRIFICULI. <br> AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. <br>Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.=== <poem> Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper, Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis; Istam quando venit, quae sese mundet ad aram, Virgo pura, magis puri vel lumine solis. {{Versus|5}}AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris Licia circumdo, et circum hoc altare reduco: Nam te pura decent, ea prima piacula sunto. Deinde suis et erunt ornandae floribus arae. Interea plenis per florea rura quasillis {{Versus|10}}Carpantur lentae myrti, carpantur olivae Flaventes, festae sint haec insignia lucis. AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus, Acceptae nulla ut restent vestigia labis, (Si tamen è partu labem accepisse putandum est) {{Versus|15}}Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus, Et par crystallo fugiat per gramina rivus, Tum puri latices isto de fonte petendi, Quos non limus iners fundo turbaverit imo, Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum. {{Versus|20}}ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora. Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis, Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi. Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis, {{Versus|25}}Vel cocto non thure piaverit, eluat unda. At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen Ure foco, tardumve picis patiare vaporem. Sed Libano lecti ante alios de monte petendi, Qui puris permixti herbis urantur odores. {{Versus|30}}Addendum quidquid tollendae est utile labi. Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae, Lustrandisque aris ne fors purgamina desint. AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci, Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus, {{Versus|35}}Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras. At cave, subjectam latices dum fundis inurnam, Si supra morem spumaverit unda, refundas, Quaeque natant labri summo spumantis in ore, Dum licet, impures quam primum rejice sordes: {{Versus|40}}Versis istam et aquis pateram purgare memento: Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae. AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris, Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur. Digere candentes prunas, focus unde paretur, {{Versus|45}}Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram Thura fer, et jussos flammis asperge liquores. АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam. Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis, {{Versus|50}}Tu flammis mecum collectos injice odores. Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum, Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas, Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem; Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis. {{Versus|55}}AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam, Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis, Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara. Haec te, divina ô mater, praesagia spectant, Hebraeas inter non dedignata maritas {{Versus|60}}Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus. Namque quarter denos vetitam procedere soles Ita dies istam te demum exspectat ad aram, AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra {{Versus|65}}Quin etiam eximios candore videinus olores Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi. AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone, Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo, Candenti lino praecingere, et ilia circum {{Versus|70}}Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri. AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes, (Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe) Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris. {{Versus|75}}AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara, Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis: Ut flammis fusi purgatur massa metalli. АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces. Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum {{Versus|80}}Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ. AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris: Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura. {{Versus|85}}АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus, Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus. </poem> ==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.== ===LAUDES. <br>ZAMBRI, AZARIAS <br>Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.=== <poem> ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater Exportans natum sacris purgata recessit, Et nos purgatae debemus carmina matri Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo, {{Versus|5}}Editus à terris quantum se tollit Olympus. AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae, Nymphae, cujus amor divini dignus amoris Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem. Quid cessamus? amet nostro se carmine dici, {{Versus|10}}Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus. ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae Rupibus, et toto exultans è litore plausum Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume. {{Versus|15}}AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est, Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum, Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis. ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget, {{Versus|20}}Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes, Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis, Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo. AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem. (Namque gravis montana labor per saxa) sonantes {{Versus|25}}Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis, Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo. ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus, Jam blanda aspirat lenis clementia coeli, {{Versus|30}}Et solis sese nimii fregere calores. AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus, Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu; Neu dura infesti noceant incommoda coeli Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant. {{Versus|35}}ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis. AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat, Mille illi totis pendebunt munera lucis. ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis {{Versus|40}}Concedant, summoque nitent quae sidera coelo, Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu; Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni. AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes Accendis, seu mane novo cum prima per orbem, {{Versus|45}}Ultima seu sero cum vespere lumina portas, Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus. ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis. AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater, {{Versus|50}}Una suo matrum fortunatissima nato. ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum, Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis; Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri, Quantaque vix ullae possint sperare parentes. {{Versus|55}}AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur Natus, amor matris jam non sua gaudia celat. Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori, Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem. ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor {{Versus|60}}Distentis, longum mammis indulgeat infans. Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus, Crebro hunc amplexu permulceat optima mater. ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore, Ne stupor impediat puerilis murmura linguae. {{Versus|65}}AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris. ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater, Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat. AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris, {{Versus|70}}Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas. ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis Cresce puer, quantum primi sub tempore veris Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra, Surculus aërias se tollere suevit in auras. {{Versus|75}}Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores? Nec te poeniteat puer ah! divine laborum. Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso Polluti quondam purgabis crimina mundi. ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras {{Versus|80}}Fudit pura parens, et puro nectare pavit. Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis Inclinat, magnusque olim parebit Olympus. ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus Has laudes nostri ne spernite pignus amoris. {{Versus|85}}Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen Orare, oramus te, per tua gaudia, natum. ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans, Involuitque tui, mater, securus amoris. AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato, {{Versus|90}}Quae pressas nato caelestibus ubera palmis. ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba, Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae. AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est. Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum. {{Versus|95}}ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum, Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent, Ut nostri memorant vates, et credere justum est: Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum Semper flore novo, semper venerabimur aris. </poem> ==ECLOGA XII. In Virginis obitum.== ===SUSPIRIA. <br>Deplorant Virginis mortem Pastores.=== <poem> Flebat deposito sub vomere tristis arator Extinctam fatis, et iniquo funere raptam Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris: Flebat turbato stupefactus pastor ovili, {{Versus|5}}Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant. Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon, Quos bona formabat Virgo, et divina docebat, Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat {{Versus|10}}In calatho tritos patriae felicis odores, Extremum munus tumulo, et suprema parabat. Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat, Verum ubi compressit suspiria prima doloris, {{Versus|15}}Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris. Postquam crudelis rigida inclementia fati Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo, Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis. Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico. {{Versus|20}}Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis. Vidi saepe meos, dum me divina monebas, Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos, Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces. Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi, {{Versus|25}}Te valles, montesque feri obstupuere loquentem. Fulmina nigranti siquando è nube ruberent, Accensa innostras segetes, suspensa tenebas, Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres. {{Versus|30}}Parthenis et vitae jam non mortalis amorem Instituit, gentemque suam compescere jussit Spes inconcessas, et inania ponere vota. Parthenis et duros cultu formabat agrestes, Et placare graves offensi numinis iras {{Versus|35}}Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat: Addebatque animum dictis, cum laeta piorum Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum. Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem Perditus? an durem invisae fastidia lucis? {{Versus|40}}Quin potius longe absisto, indulgensque dolori Collem in secretum, et nemora in deserta recedo; Hîc ubi silvarum secessus inter opacos, Aeternum moerens, et lucis abditus atris, Possim perpetuis consumere fletibus aevum. {{Versus|45}}Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum, St luco in medio pallenti è fronde cupressum, Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam, Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde, Avia saepe meis implebo saxa querelis. {{Versus|50}}Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram, Venturis olim pastoribus, arbore opacâ, Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris. Crescetisque mei, trunco crescente, dolores. {{Versus|55}}Jamque mihi videor saltus errare per altos Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu, Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori. Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicina dolori, Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae, {{Versus|60}}Concedant lamenta, dolor non talia curat. His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat. Nam quis te casus pertaesam denique lucis Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit? An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether? {{Versus|65}}Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus; Perculsusque boum crebris mugitibus amnis Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent: Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. {{Versus|70}}Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones. Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa, Postquam te flerunt deserta per avia valles. {{Versus|75}}Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus. Flevere et cedri immanes, flevere cupressi. Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto Haesit, et attonito consistere visus Olympo. {{Versus|80}}Verum etiam fama est visas per confraga cautes Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris. Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes Maeret jejunus plena ad praesepia taurus. {{Versus|85}}Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes, Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor. Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris? Aut qui non montes tantum doluere dolorem? {{Versus|90}}Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores In tumulum, multoque locum veneratus honore est; Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto Laetitiam fletu festa turbate diei: Parthenis in caelo, post tristia fata superstes, {{Versus|95}}Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ. Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae. Una animo jam cura, locum decorare supremis Muneribus, festoque diem celebrare triumpho. </poem> ==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.== ===APOTHEOSIS. <br>Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.=== <poem> Parthenidem faciles lunas, solesque serenos Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris. Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum, Caeruleo vectam vidi super aethera curru. {{Versus|5}}Carmina quae summo respectans latus Olympo Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet, Effari, visaque super quid Virgine pandat. Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat. {{Versus|10}}Dicit uti superos Virgo superaverit orbes, Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis. Exin uti rutilo texti ceu solis amictu, Candenti lunae impositam, per caerula coeli Enavit, summoque volans successit Olympo. {{Versus|15}}Unde obitus varios astrorum cernit et ortus, Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes Et videt, et magni miratur limen Olympi. Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha. {{Versus|20}}Postquam illam caeli, tempestatumque potentem Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo. Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae, Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus, Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo; {{Versus|25}}Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo Incurvet sese ramis felicibus arbos. Exercete solum agricolae, date semina sulcis, Tempus humum serere, et curvis insistere aratris, Morem sideribus dum virgo imponit, et auris. {{Versus|30}}Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis Expectata seges, segeti neque noxius imber Officiet, sterilem nec deseret humor arenam. Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis, Largior undabit pleno vindemia praelo, {{Versus|35}}Duraque mitescent succos oblita priores Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt. Sed quo larga magis spumet vindemia praelo, Quo plus se ramis curvet felicibus arbos, Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet, {{Versus|40}}Nympha, tuae donis fument majoribus arae. Namque tibi, postquam caeli te magna recepit Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras. Olim tempus erit, quando te maximus orbis Accipiet dominam rerum, populique per orbem {{Versus|45}}Instituent tibi centum aras centum ardua templa, Et templa, atque aras candenti è marmore ponent Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris. Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris {{Versus|50}}Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores. Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas: Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant. At quando natum, Virgo, non vana precaris, Sublimi è folio, et caeli è regione serena {{Versus|55}}Respice nos facilis, da limina tangere divum. Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas. Interea largo proventu plenior annus Contingat, veniatque suo seges ampla colono. Da gleba agricolis felices ubere campos; {{Versus|60}}Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos. Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva. Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen In coelum cantu assiduo sublime feremus, Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem. {{Versus|65}}Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi, Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum. Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti {{Versus|70}}Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis. Quin et solemni pro relligione parentum, Ad tumulum totos ducunt septem otia soles, Immunes operum, non his vel aratra diebus Impressere solo tauri, vel plaustra tulere. {{Versus|75}}Interea totis pastorum factus ab agris Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles; Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron, Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna; {{Versus|80}}Tum qui Betlemios servant armenta per agros, Felices herbis, felices frugibus agros; Venit et ingentes portans pro munere myrtos Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat, Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis {{Versus|85}}Qui Libanum circa montem, et declivia montis Pastor agit dulces ad gramina nota capellas, Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata: Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant, Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes {{Versus|90}}Egregias cessant, nec laudibus addere grates, Laetitiae istius memores, coeloque receptae Parthenidis festum gratati rite triumphum. </poem> <hr> ==<big>''ECLOGAE VARIAE.''</big>== &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <hr> ==ECLOGA I. RIVI.== ===TYRSIS. TITYRUS.=== <poem> TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et mollibus auras Cantando mulcere modis, dum candida spirat Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura, Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes. {{Versus|5}}TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas. Tum varia expressa se per divortia guttae Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum {{Versus|10}}Spiramenta latex, collectus cogitur humor Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille In vallem elapsus, fugienti vortice fertur Avius, invitaque fugam molitur arenâ. Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas, {{Versus|15}}Affines fonti nymphas, dum sistere tentant, His perhibent frustra profugum invitasse querelis. Rivule quo properas celeres quo, currere pronus, Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter. Arva fluas, indigna tuis erroribus arva. {{Versus|20}}Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes, Non natale solum, non te, quae plurima circum Litus habet cognata Dryas, non limen avitum, Non ipsi tete profugum tenuere penates. Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto {{Versus|25}}Te primum tenues dedit ire in luminis auras, Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima Crescere, nascentem te suscepisse sorores Naiadas, et molli circum cunabula musco Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos {{Versus|30}}Plurima, et aestivos fregere umbracula soles. Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni? Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem O lapides! se densa fugae interponat arena. {{Versus|35}}Ille autem offensas iratâ aspergine cautes Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo Captivos querulo suspirat murmure fluctus. Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac {{Versus|40}}Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu; Jam ripae intentare minas, et litora circum Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos. Consita nec fontem propter saliceta, nec udum {{Versus|45}}Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo. Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri. TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam. Mons ubi vicinas nutu clemente supinus Inclinat sese in valles, argenteus humor {{Versus|50}}Liquitur, et cursum in bibula molitur arena Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas Effusum in silices aegrè connixa profudit. Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus. {{Versus|55}}At quando dulces enixâ rupe sub auras Ire datum est,urgentque viam declivia montis, Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit. {{Versus|60}}Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus Objicitur, molles si radix herbida fibras Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo, Ille moras circum gestit trepidantibus undis Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus. {{Versus|65}}Exin furtivos se per devolvere calles, Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam Pallet egens animae muscus, se gramen in imum {{Versus|70}}Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari, Atque fub obscuris consumere cautibus aevum. Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas, Affines vallis nymphas; dum cogere tentant, His perhibent frustra torpentem egisse querelis. {{Versus|75}}Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus, Et labi paene immemores? ut iniqua secundum Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam. Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus, Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis, {{Versus|80}}Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros. Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti Te circum suspirat humus: fruticeta liquores Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores, Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae. {{Versus|85}}O tibi, si patriis servitum floribus ires Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae, Quae non vicini pastores serta pararent? Tu glaucas inter salices, tu florea praeter Gramina felici flueres purissimus undâ, {{Versus|90}}Et collisa tuo garritu saxo sonarent. Languida tu riguo recreares intyba potu, Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes Florerent spini, tibi latè rura virerent. {{Versus|95}}Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra Luderet, et tenui pecudes mulceret avena Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas. Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent, Et formosus oves ageret per gramen Adonis. {{Versus|100}}Balarent gregibus ripae, mugiret anhela Vallis, et agresti resonaret arundine pratum. Ille autem nihilo sese movet ocius, undam Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, {{Versus|105}}Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo? TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas: Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis Dicendo potiora, tuus licet indigus undae Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans. {{Versus|110}}TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam, Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent, Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas. TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo Affusos latices? quo carmine nostra sonarent {{Versus|115}}Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset? </poem> ==ECLOGA II. DAPHNIS,== ===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. === <poem> Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes, Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet, {{Versus|5}}Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo, Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis. Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem {{Versus|10}}Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces? Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos Per tua templa irem, premeremque altaria donis, Et nostro divina domus fumaret odore. Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset, {{Versus|15}}Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant, Dum sua me quondam sperare arcana jubebat Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat. Illi saepe meos mea fistula dixit amores, Mollia dum simae tondent arbusta capellae. {{Versus|20}}Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat Uranis, atque meos ipsa incendebat amores. Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes: {{Versus|25}}Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos, Vidi pendentes in limine, sed sua cuique Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa. Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae Uranidis, quid non miseri speremus amantes? {{Versus|30}}Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs, Producisque meos in longum tempus amores. Pastoresque alios stridenti nuper avenâ Quos vidi miserum per agros disperdere carmen, Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas, {{Versus|35}}Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos Divinae Uranidis mysteria sacra docebas. His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin, Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo. Et me Castalio dudum jam nectare pastum, {{Versus|40}}Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum, Post actos toties obscuro in pulvere soles, Et pene exhaustam per pascua sola juventam, Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis. Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris, {{Versus|45}}Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo, Quam felix ovium, pecori quam navus alendo. Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo {{Versus|50}}Victum aestu, et solis malesano ardore perustum Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est? Vos testes Musae, testes vos pascua Musis. At mihi quid porro studium telluris arandae? Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus? {{Versus|55}}Et frustra cepti per pascua longa labores: Si divina tuum celas mysteria vacem. O! mihi speratae si fors arcana paterent Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi Caetera rideret pastorum turba repulsum. {{Versus|60}}Ipse caput plexae foliis amplexus olivae Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram. Tum divae Uranidis sperato munere laetus, Cernerem uti nostros summum se numen in artus Miscuerit, geminae commercia sacra viderem {{Versus|65}}Naturae, quae vincla ligent compage perenni, Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit. Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti. Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis. {{Versus|70}}Muneribusque tui faciles laetentur amoris. Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos Parnassi colles, solus per rura vagabor, Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ, Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi {{Versus|75}}Plorabo, saxisque meos narrabo dolores: Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur, Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo. Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat. Non liquidi fontes, non antra virentia musco, {{Versus|80}}Non ruris, non urbis amor, non cura peculi Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi, Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi Fontibus et saxis planctu jactabat inani. </poem> ==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.== ===URANIS, <br>sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.=== <poem> Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis, Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto Mentis inops caecum versabat corde dolorem. Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis {{Versus|5}}Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant Frustratos maestus Daphnis lugebat amores. Uranidemque amens per devia rura vocabat. Namque haerere domi, et patrios tolerare penates, {{Versus|10}}Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat. Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces, Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles. Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem {{Versus|15}}Soi rediens longos ducentem pectore questus. At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est. Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret: Ecce olli purâ pendens è nube videndam {{Versus|20}}Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis. Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus In longum trahis, et duri fastidia Phoebi Causando incusas? nec te fastidit Apollo, {{Versus|25}}Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores. Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem, Ut famae curru impositum te deinde per orbem Differat, atque suis spectatum reddat alumnis. {{Versus|30}}Tum nec subducti deserto in tramite colles, Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt. Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit Urbis, et effusum passim mirabere vulgus, Magnificasque domos, atque alta palatia regum, {{Versus|35}}Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum, Atque frequentatas studiis popularibus artes, Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos {{Versus|40}}Videris, aut volucres ad ripam ludere currus. Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces. Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem, Quam varios varia objicient spectacula motus? Seu pontis qua curva novi se machina tollit {{Versus|45}}Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso, Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus Aspicias, atque undantem per compita turbam. Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam {{Versus|50}}Porticus affuso praeter se porrigat amni, Sive forum, seu magna sacri delubra senatus, Atque Parisiacae spectacula singula pompae; Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi {{Versus|55}}Montibus, et silvis planctu narrabis inani. Postquam te nostro Musae sub monte poetam Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo, Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi. Hic tu forti animo, nec inerti numine dices {{Versus|60}}Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis, Et tristes curas bellantum, et grandia coepta Monte super nostro referes, ubi pace sub alta, Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo. Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis {{Versus|65}}Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem Pax ibit, festo pastores carmine pacem, Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras Supplicibus votis, et falso farro piabunt. {{Versus|70}}Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus? Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco? Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella, {{Versus|75}}Inter Hyperboreas glacies, septemque triones Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe. Nec tibi si silvae placeant, campique virentes Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus {{Versus|80}}Induit in flores, et caelo gaudet aperto. Non pictae florum facies, cantusque volucrum Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini. Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra Captabis, pecorique tuo solatia, puros {{Versus|85}}Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes; Ipse autem nullo contractus corda colore, Muscosi caput ad fontis projectus, et herba Effultus molli, libabis gaudia ruris, Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram {{Versus|90}}Ingratos poteris cantando condere soles. Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem, Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam Contingat, variisque insignes fontibus hortos. Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus. {{Versus|95}}Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis? Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam: Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt. Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit. </poem> ==ECLOGA IV. ALPHONSUS.== ===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.=== <poem> Extinctum dulcis primo sub flore juventae Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon Ambo pastores, annis florentibus ambo Montibus in patriis alterno carmine flebant. {{Versus|5}}Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit, Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris. Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem Antra, quibus justi causam narrabo doloris? Nam postquam rigidi dura inclementia fati {{Versus|10}}Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris, Desperem, quid enim misero mihi denique restet? Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores. Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala, Aurea mala mei longè lectissima ruris {{Versus|15}}Donaram, puero Lycidas donata dolebat: Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret, Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri. Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam. Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis. {{Versus|20}}Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus, Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis, Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri. Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore, Cum mihi Romani laudabas pascua ruris, {{Versus|25}}Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram; Unde olim Ausonii primum venere coloni, Et Remus, et frater, campis assueta juventus, Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri {{Versus|30}}Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo? Quin potius, nemorum secessus inter opacos, Solus amem longis consumere fletibus aevum? Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori. Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos {{Versus|35}}Et casiam, et violas, et candida lilia carpam, Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis Muneribus, spargensque rosas altaria circum Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam: Floribus his, suprema tibi jam munera solvo. {{Versus|40}}His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat. Nam quid ego invisae durem fastidia lucis? Postquam crudeles superi, crudelia fata Alphonsum rapuere, mori me denique cogis, Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris. {{Versus|45}}Rumpite pastores calamos, date carmina ventis, Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus. Ille dabat calamis animos, cantusque movebat: Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae. Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant {{Versus|50}}Pierides, Clarii sub vertice montis, olores Et gemere, et niveo plumas avellere dorso. Turbatisque ferunt errasse per avia castris Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos Saepius Aoniis vates pavere sub antris. {{Versus|55}}Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores, Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores. Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis, Et fidus Pani tua funera sensit Julus. Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm {{Versus|60}}Numina, quae magni Panis delubra frequentant. Illum et desertis flevit sub rupibus Echo, Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco Narravere suos offensa ad saxa dolores. Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis {{Versus|65}}Musarum extinctos suspiravistis amores. Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt, Tantum per silvas, et per deserta locorum Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent. Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt. {{Versus|70}}At Lycidas, puero qui tum suprema parabat, Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat. Hunc volucri raptum vidi super aethera curru. Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno {{Versus|75}}Undique noctivagos stellarum accenderat ignes: Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum Aspexi, et longo per caelum albescere tractu. Expectabam animi dubius, quid signa ferebant. Nec mora, sidereus pictis exercitus alis, {{Versus|80}}Coelestes forma pueri toto aethere visi, Impositi Zephyris liquidas volitare per auras, Et mirum in morem lato proludere coelo. Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem Vidimus insignem radiis, et luce coruscum. {{Versus|85}}Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant, Alphonsum magno resonabat murmure coelum. Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas, Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix {{Versus|90}}Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto, Morem sideribus siquando imponat, et astris. Credita res laetis pastoribus: illa per agros Fama volat, totis pastorum carmina silvis Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum. </poem> ==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.== ===ODE PASTORALIS<ref>In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.</ref>, <br>Qua ruris beatitas commendatur.=== <poem> Ecquis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. {{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, {{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Tuque, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, {{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti {{Versus|20}}Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. {{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Aut reluctanti placet expeditum Figere in agno. Hic voluptates, et amoenitatem {{Versus|30}}Omne rus spirat: sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti {{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Arbores passis tibi, Virgo, latè Serviunt ramis, nimiosque soles Temperant, udo moderatur aestum {{Versus|40}}Gramine tellus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem Carpere myrtum. {{Versus|45}}Hic odoratas genus omne florum Explicat frondes, rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. Hinc ad aestivum fruticeta solem {{Versus|50}}Divites tendunt opulenta ramos. Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, Sponte se Baccho dedit, at patentes {{Versus|55}}Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti Garriat laetam querulus per herbam {{Versus|60}}Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis Ripa phaselis. {{Versus|65}}Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur. Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. Humidum litus tepet, et palustri {{Versus|70}}Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam Caeteras ruris tibi praeparati? {{Versus|75}}Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub orno. Valle respondet vagus in reducta {{Versus|80}}Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis Flumina balant. {{Versus|85}}Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. Garrulus surdas Zephyrus volatu {{Versus|90}}Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis Forma, cum prisci niveique mores, {{Versus|95}}Dumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, Obviam ramo nemus imminenti {{Versus|100}}Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem Fronde coronat. {{Versus|105}}Perge felices agitare lusus, Virgo, ludentem mea te sonabit Musa: te semper puerumque, jugi Carmine dicam. Sic ames dulcem recreare natum, {{Versus|110}}Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> <hr> ===Notae=== <references /> k22pwddz2e1ho0gb596hrm6m3g768ys 0 74699 285019 284931 2026-10-19T21:32:15Z Demetrius Talpa 13304 /* ODE I. In qua describitur amoenitas ruris. */ 285019 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Odarum liber |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo 17 |SubTitulus= |Genera=Carmina |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} ==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.== ===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.=== <poem> At quis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus, ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. {{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, {{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Clara, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, {{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo, non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti {{Versus|20}}Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem, Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. {{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Rure cum laeto procul aura vernis Floribus halat: Hic ager vicinus amoenitatem {{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti {{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem {{Versus|40}}Carpere myrtum. Late odoratas tibi promit uber Hic opes campus; rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. {{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli Divite exponit sua poma ramo: Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, {{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti {{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis, inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis {{Versus|60}}Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur: Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. {{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam {{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub ulmo: {{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis {{Versus|80}}Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. {{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis {{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores, Cumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, {{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem {{Versus|100}}Fronde coronat. Perge felices agitare ludos, Virgo: ludentem mea te sonabit Musa: te semper, puerumque jugi Carmine dicam. {{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> ==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.== ===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.=== <poem> Dum vis improba fervida Febris te rapidis ureret aestibus: Tecum me quoque, LAMONI, Perfixum tenuit corde sub intimo Morbi pars violentior. At quas non precibus, cum fureret dolor, Fatis opposui moras? Pro te, res sineret, fataque poscerent, Vitam fundere prodigus. Sed frustra facilis restituit Deus Votis incolumen meis; Si curis etiam pro popularibus, Somnos rumpere destinas: Nec fessum strepitu pectus, inutili Rerum pondere liberes. Frustra sollicitis fletibus obvios Fati fregimus impetus: Si tam crebra suis ambitionibus Fidi turba gregis, tibi Seris invideat noctibus otium; Postquam non modicam tuo Patrem sustinuit demere de die. Longe, qui tibi, publicae Dum momenta rei grandia sustines, Rebus frivola de suis, Duri saepe tuis auribus, obstrepunt. Longe turba clientium: Cum te sepositum dulcis amabiles Ruris delitiae tenent. Hic mens jam gravibus fessa negotiis, Se, secreta per otia, Musarum teneris lusibus explicet: Et frons laetior aspici, Curarum rigidis libera nubibus, Risu seria temperet. Aut dilecta tuas filia dulcibus Curas deleat osculis, Quae figat facili plurima dextera, Nolenti rapere obstinet. Hic auris et ames liberioribus, Molli sub zephyro, frui: Jam fractis, humili sole, caloribus, Latifundia cum tui, Acri vectus equo, ruris obambulas; Venatuque premis nemus. Nec jam te phaleris Gloria cum suis, Dotalique superbia, Nec quae Fama tuas excubat ad fores, Magni nominis artifex, Urat sollicitum. Te nihil attinet, Vulgares animos supra Tam longe positum, quaerere turbida Famam solicitudine. Princeps purpureo jam datus Ordini, Tantum vive: brevi tuam Sese laudis iter ferre per arduum Emirabere gloriam: Quo fortuna vocat te tua, publicis Regni pro rationibus. Nec lucem hanc animus temnere nobilis Caelo affectet iter prius, Quam toto penitus tollere perfidas Artes coeperis è foro, Et luxus populorum intolerabilem Emendare licentiam. Atque implenda tuae denique gloriae Postquam fata repleveris, Hos vitae strepitus, et miserabiles Curas deserere oссuра, Pacis perpetuae conditionibus. </poem> ==AD CICADAM.== ===ODE III.=== <poem> O quae virenti graminis in toro, Cicada, blande fidis, et herbidos Saltus oberras, otiosos Ingeniosa ciere cantus. Seu forte adultis floribus incubas, Caeli caducis ebria fletibus Gaudesve persultare campi Graminei virides per undas: Seu voce concors accinis aemula, Pagi eruditas inter arundines; Aut provocatos cantilenis Agricolas animosa vincis: Seu per loquaces garrula rivulos Stridore rauco ludis agrestibus Lassis, fatigatisque bobus, In medio modulamen aestu: Exaggerati seu tibi nectaris Rorem ministris perpluit imbribus Coelum, coronatosque gemmis Roriferis thalamos adornet: Ades canenti; dum tibi marmore Vates perenni, carminibus bonus Molitur immortale templum, Unde per ora virûm volabis. </poem> ==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.== ===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.=== <poem> Nam quod nostra aetas potuit committere tantum Scelus, Deumque provocare vindicem? Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras, Ut ipsa Regis appetatur et dalus. Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat Minace morbus horrifer periculo; Et sacra inclemens urebat viscera febris. Nec Hercules inarsit aestuosius. Ipsa sui passim monstravit signa doloris, Eo metu praeoccupata Civitas. Quam neque civiles potuerunt perdere motus; Nec arma Franco abominata militi; Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus, Gravique Marte Belga cognitissimus; Non conjuratam quatiens Discordia taedam, Trucem tot implicata viperis comam; Non impacato Germanus junctus Ibero; Nec inquieta temporum impotentia: Una dies illam morbo prope perdidit uno, Suoque paene dissipavit impetu. Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno, Pio suprema qui minatur Adriae. Illâ quam melius Thrax miles febre periret, Per omne litus execratus Italum. Hostibus has, superi, vestris immittite poenas, Propontidique, finibusque Thraciis. Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris, Eo dolente, conveniret hostibus. Ille emendando natus succurrere mundo, Nefarioque temperare luxui. Ah! longos illum, superi, servate per annos, Suis ut ornet ipse vos honoribus: Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem Coinquinasse regiam febres domum. Hoc mecum, laeti Regis de munere vates, Chori è sacro scientioris agmine; Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni Benignitate provocata Regii. Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes Satis superque larga liberalitas. Carminibus vates, vos illam dicite vestris: Caputque Regis implicate floribus. Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam, Meumque primus obligabo dis caput. Perque aras effundam omnes non parcus, acerris Sabaea tura de capacioribus. Orabo Divos, per te, non ultime Divum, Tuis ut usque temperent laboribus. Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres, Sacroque pacis obstrepant silentio. Nam sat divinum fregere negotia pectus: Ames et ipse pac ejam frui tuà: Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti, Tibi deinde ne negaris otium. </poem> ==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.== ===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.=== <poem> Et lauro juvat, et rosis, Et mille hunc tumulum spargere floribus, Festo non sine carmine. Affer tura, puer, nec timidâ manu Omnem cum tumulo locum De puris Arabum incende vaporibus. Nam quorsum tua, Verjusi, Flerem cum reliquis funera vatibus, Atque injusta dolens, meis Turbarem cineres de lacrymis tuos? Postquam te mala febrium, Languorumque cohors, non habilis tuae Menti carcere corporis Exsolvit miserum, totque doloribus Perfunctum, atque alacrem mori Nam ceu praetumido flumine, literis Mens undata capacibus, Formatique bonis artibus ingenî, Et lucis memor insitae, Quaerens hospitio non bene mutui Solvi denique corporis, Ex longo ad superas ambitiosior, Affectabat iter domos: Laetus ducis ubi, grandibus otium Jam partum meritis, sacro Permixtus numero nil cupientiuın. Hic quaesita laboribus Tantis, nuda suis se tibi Veritas Demum è nubibus explicat; Et de fonte suo clarior aspici Caelestis Sapientiae, Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet. Hic dum pars melior tui Regnat deposito libera pondere, Ridere immiserabilem Vitae stultitiam fortis, acerbaque Nostrorum penitus pati Maerorum indocilis: cur ego te gravi Deplorem querimoniâ, Humanasque vices? Ah! potius paris Vitae conditionibus, Tecum et vivere amem, et sustineam mori. </poem> ==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.== ===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.=== <poem> Nostra successus habuere laetos Vota: Romano datus est ovili Optimus demum vigilare, caro Progrege, Pastor. Hujus indignam miseratus aether Saeculi fortem, et prece suscitatus Publica, mundo dedit hoc labanti Denique munus. Muneris tanta super impetrati Gratia, terris procul è remotis Ultimus monti bene Vaticano Annuit orbis. Nec Palatini tacuere colles, Grande CLEMENTIS decus elevati, Faustitas per quem sua restitutis Addita rebus. Ipsa, cum longo grege Gratiarum, Et Fides, et Pax, et aperta largo, O Pater, Romam duce te revisit Copia cornu. Laeta riserunt, grege feriato, Adtui plausus hilarata regni Prata: celarunt sua nec Sabinae Gaudia valles. Pristinae quando grave servitutis Pondus annonae bonus eximebas: Fruge vectigal populo in paranda, Quippe remissum. Munus hoc sensit locupletiori Gestiens culmo seges, et tumente Messium fluctu, superans avari Vota coloni. Sensit et flavus Tiberis, profundo Efferens alveo caput, et beatam Rite gratatus populo Quiriti, Te patre, Romam. Urbs tuum late dedit inde nomen Per repercussas resonare valles Collium septem, sua dum renarrat Gaudia mundo. Audiit longe Tagus, et sonantes Trans Atlantei pelagi recessus, Ferre CLEMENTEM merita supremam Fronte tiaram Fama vulgavit populis: tubaeque Nunciae plausu procul audiendo, Orbi adorandum didicit superbus Nomen Orontes. Sensit, Arctois etiam sub oris, Nuncium, toto glacialis Hebrus Litore exultans, hilarique ramo Fronduit Haemus. Te pharetrati didicere Persae, Supplices arcus tibi mitigati Sarmatae inclinant, positisque Maurus Te colit armis. Et sonat quando tuba, te tuamque Arbitram pacis, Pater alme, dextram Fluctibus belli male verberatus Respicit Orbis. At suas de te quoque spes, suumque Gaudium, gentes super universas, Omnibus late celebravit ingens Sequana ripis. Haeresis torvo tamen una vultu Ad tuum fertur trepidasse nomen: Ipse Cocytus stupefactus imo Palluit amne; Fronte dejecta, malesuadus Error Pressit os mutum: simul in supremum Atque te Petri solium extulerunt Publica vota. Oderint illi tamen, ire contra Qui tuos nutus misere obstinarent, Debiles parere tibi, sibique Fidere fortes. Sed tuus te grex amet ut parentem: Judicem dum te timeant rebelles, Quando Tarpeio metuendus igne, Fulmina torques. </poem> ==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.== ===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.=== <poem> Romam venimus nos etiam exteri Testes earum, publica vox, super CLEMENTE, quas coepit per urbes Fama Italas memorare, rerum. Famaeque dictis, omnibus, et fide Majora longe vidimus, et novum Regnare Pastorem faventis Pro populi procerumque voto. Et te, potentum maxime, vidimus Alto supremi pondere consili, Vix sacro adoratum Senatu, Attonitae dare jura Romae. Nomenque laetam vidimus ad tuum Gestire plebem, cum volitantim Inter quadrigarum catervas Per mediam rapereris urbem. Tibique plausus à populo datos, Stupente visus de thalamo Tibris Audisse, nec circumsonanti Laetitiam tenuissè ripa. At, quam benigno sidere, te patrem Mundus recepit, tristia detonent Dum bella, pacandus, tuisque Relligio reparanda curis. Deliberanda pace super, venis Fatalis Orbi debitus arbiter, Per regna, quem pro temperandis Das medium, LODOICE, rebus. Favete gentes, mutua quas furor Armavit in tot funera, et ultimam Fumantis Europae ruinam Unanimi prohibere nutu. Audimur! En jam de manibus feri Labuntur enses: laetaque desuper Serena portendunt quietem. Paciferae veneranda dextrae Se pronus Orbis curvet ad oscula. Praeite reges, pectus inutili Nudate jam ferro, et virenti Pontificem redimite oliva. Longis tubarum pulsa fragoribus Redibit alto laetior e polo Astraea terris, et beatas Rura dabunt inarata messes. Superba Lunae cornua sentiet Pallere toto Bosphorus aequore; et Thraces triumphati pavebunt Vim dominae geniumque Romae. Ipsa et tuorum pondere fulminum Asserta mundo, et pulcrior aspici Palam revelabit verendos Relligio, intrepidosque vultus. Tum te videri denique splendidum Leves per auras Gloria fervido Monstrabit è curru, labantis Praefidium, columenque mundi. Et Fama scuto scribet in aureo Illustre sciri nomen, et omnia Per regna, CLEMENTEM, per omnes Pacificum celebrabit oras. </poem> ==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.== ===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.=== <poem> Tu me, carmine percitam Quamvis mente agitet non humilis furor Franci dicere militis Lauros terribilem quas legit ad Lisam, Tu me sollicitum tenes, Montaneri: animo curaque tumeo Ex longo acrior infides, Audax quod fragili per mare naufragum Jam dudum rate naviges: Nec sat forte tuae remigium rati, Nec sint vela fatis bona, Ut portum incolumis difficilem occupes; Vestrarum neque partium Evites scopulos naufragiis graves. Non sic, tempore pristino Montaneria gens, nobile sanguinis Quondam principium tui, Non sic vestra domus, Romula quam ratis Vexit per mare, non patres Sic vixere tui. Quare age, devios Calles, castraque patribus Detestata bonus desere: non tuae Error convenit indoli. Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide, Caris tam bene cognita, Te ne his et meritis, hac sapientiae Et tot dotum opulentia, Hesterni species frivola dogmatis Nostro separet à grege, Majorum immemorem scilicet, et tuae Nutrici male credulum? Ah! ne perfida pax te miserabili Tutum fingat inertia. Sed per lenta tui feria consili, Alto mentis in otio, Contemplare, quibus refluere impotens Aetas praecipitet rotis: Et quas pollicitus spes tibi, quas suis Olim non violabile Per numen, moriens asseruit Deus, Tecum denique respice. Et ne, restat adhuc dum breve temporis Momentum, male fortibus Ne jam consiliis aut rationibus, Votis pone moram meis: Votis omnibus hoc et lacrymis emam:: Proquo, si pietas velit, Et poscas, etiam sit pretium mori. </poem> ==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.== ===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.=== <poem> Ec quod conspicuum novumque sidus, Caelo fundere coepit è sereno Luminis radios benignioris, Atque omnem exhilarare luce mundum! Toto denique quotquot estis orbe, Vos ô plaudite, nobiles poëtae Omnes, omnibus atque cum poëtis Musae plaudite: vestra res paratur. Nam regum optimus ille, principumque, Cunctarum pater ille gratiarum, E cujus animo redundat omnis Fons et copia liberalitatis, Totus pectore, totus ore candens, Blandi, blandus uti solent olores, Et dum prima animos sinebat aetas, Qui canebat, uti canunt olores. Pastor ille benignus, ille Clemens Vatum sidus et est, ut est olorum. </poem> ==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.== ===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.=== <poem> Sic est: non ego, BVLLONI, Augur vanus eram, debita cum tibi Sacrae munera purpurae: Jam dudum canerem: nec sua defuit Vati, quam meruit, fides. Et te purpureis patribus additum, Exultantibus è jugis, Vulgavit populis Roma: tibi prius Quod spes publica voverat. Quae non laetitiae signa dedit pater Tybris, lene frementibus Eripis? Thalamo nec male reddidit Plausum Sequana de suo. At non te meriti muricis ad decus Promovit temerariae Fortunae levitas, non popularibus Auris gratia Principis Parta, aut solicitis ambitionibus: Non te fata domestica; Non discrimina per mille Turennius, Laudem quaerere nobilis, Quando pro patria, et Principe pro suo, Devotus toties mori, Objectasque acies rumpere fervidus Altum fulminat ad Sabim; Non te illustre genus; non avus, aut pater, Bellis egregii licet Ambo, consiliis praecipuus tamen, Et pollens pater arduae Mentis; non atavi denique Caesares, Qui per Nassaviam domum Accesseretur; non reliquas supra Laudatissima foeminas, Te mater Latio murice vestiit: Non clarissima turribus Stirps Arverna suis; non tibi contulit Fratrum turba faventium, Romanae pretium nobile purpurae. Hanc isti sapientiae, Cujus consiliis omnia temperas, Debes moribus hanc tuis; Hanc debes meritis denique, et his, quibus Omnes tam bene gratiis Devincis animos. Quae veniet brevi Ostro gloria de tuo, In consanguineos undique principes, Qui tot fata volentium Decernunt populorum? O novus incita Si menti incideret calor, Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus, Princeps magne, tuum modis, Plaudentes canerem per populos decus? Quo te carmine dicerem? Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax Sacrorum taciturnitas Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum Gentes nomen ad ultimas Centum Fama tubis ferre praeoccupet? Nec jam Justitiae soror, Virtutisque comes Gloria, caeteros Demum provehere ad gradus, Te sic promeritum differat: id tibi Nato ad grandia spiritu, Vis excelsa tuae spondeat indolis: Nec regis favor abnuat: Id regnum velit, et relligio petat. </poem> ==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.== ===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.=== <poem> In hoc monebas, optime LAMONI: Non marte ab uno gloria turbido Quaerenda bellorum fragore, Per populos domitos, et urbes. Nec sola priscis arma Quiritibus Tractata, Romam terribilem hostibus Fecere, non Afer subactus, Aut Nomas, horribilisve Medus. Sua et quieto carpitur è foro Palma; et reportantur sine sanguine Certi, per heroas togatos, Pacificae Themidis triumphi. Mihique is unus longe alios super Laudetur heros: qui male nil sibi Permittat impermissum, et alta Mente, libidinibusque caecis, Suisque votis imperet, abstinens Optare, quae fas non prius annuat: Refraenet iras, et volentes Per populos, sine caede regnet: Quod est honestum praeferat utili, Vultu severo dona nocentium, Pro jure mercando, superbus Rejiciat, rigidusque judex. Hac arte prisci Lamonidae decus Coepere verum quaerere: sic avus, Clarique majores, tuumque Per patrios genus omne fastos, Hac et supremum Lamonius parens Legum in tribunal, justitiae integer Pervenit, et coepit profundo Ore suae dare jura genti. Vides, ut alti pondere consilî Momenta legum temperet; et suo Componat aestus turbulentos Eloquio, popularis aurae. Mirata talem, te quoque Regia: Orator urbis cum populo datus Sermone regem non tacendo, Pro patria alloquereris urbe. Dijudicandis civibus unice Attentus, aequum dividis omnibus; Vanoque nugarum tumultu Liber, amas solidum, ac requiris. Jam sic paternam moribus in tuis Agnosco virtutem, atque domesticum Decus, redonatamque mundo Justitiam, studio parentis. Haec vestra laus est, inclyte LAMONI: Virtute in una scilicet et domus Lamoniae fortuna, et omnis Spes meriti statuenda vestri. </poem> ==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.== ===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.=== <poem> Diva, quam rebus trepidis benignam Rure Piceno veneratur Orbis; Cui suos sternit facilis moveri Adria fluctus: Siqua pastoris tibi Vaticani Cura, vel sacri superest ovilis, Italis Thracem procul inquietum Finibus arce. Si faves, totis trepidabit undis Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt, Turca pallebit, timidumque cornu Luna recondet. Namque te dudum pelagi potentem Non semel verso tremuere ponto Mersa Threissi, rate dissipata, Arma tyranni. Ne tibi fidam pavor ille gentem Angat, aut saevis male turbet armis Quos tuis laeti meditamur aris, Ponere honores. </poem> ==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.== ===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.=== <poem> Timete Belgae: Borbonia novus De stirpe crescit fub patribus leo, Luditque Condaeas per aedes, Filius Enguineo parenti, Fatale toti nomen Iberiae, Vobis tremendum: si bene milites Ducesque vestri, post tot annos, Rocroyae meminere cladis. Crescendo patrem si puer, aut avum Virtute et armis terribilem exprimat, Quem monstra inaccessis sub antris Herciniae tremuere silvae, Et Rhenus alto flumine palluit: Si grande bello Borbonidûm genus Aequet, Palatinaeve matris Ingenium niveosque mores. Quos ille amores per populos suae Ex ore matris, quos animos feret De fortium exemplo parentum, Quos juvenis referet triumphos? Quando Friburgum, fisa loci situ Norlinga, supplex Alsata, Teutones Victi, triumphatusque Rhenus Tot populi domiti, tot urbes Menti recurrent: quos animo puer Versabit aestus? Namque domestica Exempla crescentem excitabunt, Et proavis similem et parenti Natum reponent. Sed mihi fervido Videtur urbes et populos super, Volare curru, de triumphis Jam patriis, animosus infans. Dum crescit aetas, dulcibus interim Musis remittat se puer: ac avi Magnique virtutem parentis De teneris meditetur annis. Bonas ut artes quam rapido ingenî Ingens Avus decurrerit impetu, Etdisciplinas quam profunda Mente Pater penetrarit omnes. </poem> ==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM== ===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.=== <poem> Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet Ac fascinat praeposterae Severitatis cultus: austeri palam Volumus videri, nec sumus: Loquimur severa, et delicate vivimus: Sic indoles est saeculi: Crepare mores inverecundi bonos Audemus, et nostri jacent, Foedaque molles diffluunt inertia, Aetatis hujus in probrum. Longinqua velis navigamus aequora, Pontique ridemus minas: Negotioso ut serviamus luxui. Quaecumque naufragio venit, Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus Mundi asseruntur ultimis. Lignumque fuco discolore patrium, Maculisque deformat faber: Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat. Nostro palato desipit, Vulgare quidquid atque plebejum sapit. Nivesque, poenas montium, Laboriosas facere delitias gulae Studemus artes per novas: Partuque fructus arbores adultero, Dum parere ferro cogimus, Nil esurimus obvium, ac parabile: Est vile quod pronum est nimis. Regum illa vestis principumque purpura Nostros in usus viluit. Spectatur altas optimatum per domos Jam purpurata servitus. Pro foribus ipsis turba famulantum fremit, Longisque oberrat atriis Populo videnda, se sui ostentans heri Coloribus sub splendidis. Amnes regesto submoventur è solo, Campi innatantur amnibus; Et substruendis molibus terra intimis Perfossa visceribus gemit. Fastu insolenti magna privatae domus Struuntur in palatia. Marmore superbum limen est, et grandibus Addenda tectis porticus, Aurisque aperta perviis, longum explicat Se per columnarum ordinem. Opulenta splendent sumptuosis aedibus Aulaea: crystallus domum Lucet per omnem multa: laqueare eminet Auro nitenti perlitum. Ferro vibratam, perque nexus tortiles, Pexam renodamus comam, Trans mare petitis crinibus, quos nutriit, Et vendidit Britannia. Et per colores non suos nigrum caput Mutare flavo discimus. Ori paratur arte medicatus rubor, Genasque fucus inficit. Manus olentes roribus jasmineis Roseis capillos ungimus: Pictamque plumis addimus superbiam, Tumidum ut inumbremus caput. Fastidiosus nomina exhausit novis Antiqua luxus vestibus. Monilibusque colla torquatae exteris Census maritae conjugum Dotesque vendunt, ut novum forme decus Parent, et exponant procis Virgata vestis moris externi placet, Vestes supra jam patrias: Sed latera amictu deprimunt arctissimo, Unde gracilescant Virgines. Comptumque velo dum levi obnubunt caput, Ardent videri, dum latent. Et dissolutis induuntur vestibus, Ut pateat insidiis pudor. Hoc mersa coeno civitas non se amplius Agnoscit, et sui pudet. Morum haec ruina, dedecusque saeculi, Longa est querelarum seges: Et digna, cur per insitam modestiam, Frugalitatem per tuam, Sanctosque mores, temporis tam perditi Hanc improbaturos luem, Placandus ad te provocarem, BELLEVRI, Et rumperem silentium. </poem> ==Ad DELPHINUM FRANCIE== ===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.=== <poem> Dum literato ludis in otio, Et castra doctae Palladis impiger DELPHINE sectaris, futuros Vincere jam meditaris hostes. Bonas per artes, pectora dulcium Formare alumnorum, asperioribus Virtutis armorumque curis, Pallas amat, teneris ab annis. Imbelle nido sic genus erudit Ales minister fulminis, arbitra In luce, ad armorum fragorem, et Grande ministerium tonantis. Sic natus alti sanguine Pelei Infans Achilles semifero manus Submisit heroi, superbum Ilion excidio daturas. Sic in Lyceo per sophiae sacras Deductus artes Amathius puer Graecum, pharetratumque Persam, et Terribilem superavit Indum. Sic quae Latinis Annibalem ferum Carthago quondam finibus intulit, Doctique, Musarumque amantis Scipiada male cessit armis, Altam Quiritum per sapientiam, Ac literatos sic quoque Caesares Se Roma tum demum subacto Imposuit metuenda mundo. DELPHINE, quam non gloria lauream, Quas fata palmas non tibi destinent? Si quando formatus per artes Egregias, facilesque Musas, Orbi regendo veneris. Ilicet Hoc sperat à Te Rex pater, et suae Virtutis inspirare nato Magnanimos bene coepit ignes. </poem> ==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.== ===ODE XVI. === <poem> Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum? Incertum senis an sit, anne oloris. Certe par fuerat senex olori. Erat canus, uti solent olores, Et clemens animi, indolisque blandus, Quales vos, nivei, ferunt, olores. Quam belle canitis, senex canebat. Candoris retinens, uti soletis, Puram candidus egit usque vitam. Demum mortuus, ut mori soletis, Inter delitias amoeniorum. Musarum, atque modos suaviores. Quis vobis adeo parem negarit, Olores, pariter fuisse olorem? Cujus praeterea sit hoc sepulchrum, Si rogas, senis est, et est oloris. </poem> ==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.== ==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.== <poem> Sic te non tua, PERERI, Sic est nulla decentius Scripsit, tempore pristino, Aetas, nulla disertiuş: Quam quod scribere coepimus. Nostro purius haud fuit Saeclum, nec magis elegans. Ut verum fatear tamen, Dum sic quaerimus anxie Linguae munditiem, omnibus Sparsam denique gratiis; Et dum difficiles nimis, Et tersi, et graciles sumus: Nervos, crede mihi, suos Verbis ah! male sedulî, Justa et pondera deminus. Sic et destituit sua Sermonem prope dignitas. Si nescis, ea, PERERI, Circumspecta sagacitas Scribendi, et nimis anxia Quae nunc sedulitas viget, Prorsus sic animorum egens Nos jam carmine patrio Tractandae fidibus lyrae Prorsus reddidit impares, Aetas nostra superbior Audax quidquid et insolens, Sermoni est patrio illitum, Duris respuit auribus. Ergo si fide Gallica Nostri forte paraverint Vates pulvere bellico Nigrum dicere Principem, Dam Burgunda quatit suo Victor moenia fulmine, Et Reges canere et Deos: His est protinus altior Affectanda polo via; Nec tam grandia debili Enarranda modo: juvat Ferri, quo rapit impetus: Et mortalibus invium, Pennis sortibus, arduas Trans nubes, per iter sequi: Et per certa pericula Prudentis petulantiae, Multo non sine numine, Et non degeneri gravis Pertractanda modo chelis. At nos grandis Horatii, Quantum possumus, aemuli, Nos Romana quibus lyra Majores animos facit, Felicemque licentiam: Ut multo melioribus Pennis, ô bone PERERI, Altos tollere spiritus Praeclare temerarii Audemus, quoties viros Fortes dicimus ad lyram: Versus immeritos mori Soli scribere novimus. </poem> ==IN CHRISTUM PATIENTEM. == ===ODE XVIII.=== <poem> Nube quis clari rutilum profunda Solis extinxit jubar ater horror? Nocte turbatus super insolenti Palluit orbis. Palluit coelum: stupefacta tanti Venit in partem quoque Luna luctûs, Quippe tam justi fuit ulla nunquam Causa doloris. Vidit affixum trabe Sol in alta Numen, et vultus pavidos retorsit: Luminis fontem puduit videre Luminis orbum. Sed quid aut primum querat, aut supremum? Membra servili lacerata loro: Anne Romano patefacta ferro Pectora dicam? Quid loquar fuso Domini cruore Roscidas rupes, scopulosque tanti Criminis testes, quid aperta justo Saxa dolore? Tene sudato madidum cruore, Christe, vel fato properante maestum Dixerim clemens ubi mons virenti Frondet oliva. Qualis orabas? nece cum propinqua Robur ardenti prece colligebas. Vidit orantem simul et paventem Nuncius ales. Quo repentino, furiose miles, Arma moliris glomerata gressu Parce crudeli temerare sacrum Cuspide corpus. Dum loquor, multus properat satelles; Christus armato rapitur furori Praeda; raptatum violenta numen Turba fatigat. Qualis heu! mollis, grege dissipato, Agnus Hircanos cadit in leones: Ille non uno laceratur unus Victima dente. Quid super tanta rabie, tonantis Lenta suspensum tenet ira fulmen? Heu! sub humano Deus ipse causam Judice dicit. Forte candentes radiata vultus, Luna sopito vigilabat orbi, Tecta per multo sopor altus ibat Ebria somno. Cum fatigatum malesana pubes Intimas Christum penetralis aulae Egit in partes, ubi serva ludo Turba vacabat. Quid loquar poenae genus insolentis? Nocte quos una tulerit dolores, Nocte quos saevi tolerarit una Verberis ictus? Nulla lymphati rabies furoris, Nulla vis mentis male feriatae, Non gravi illusit veneranda risu Numinis ora. Vix redux orbi roseos agebat Sol, sub aurora praeeunte, currus: Cum cruentato maculatus ore Triste reluxit. Interim tota glomeratur urbe Turba divini sitiens cruoris: Tolle; clamabat; trabe perduellis Pendeat altä. Mente sed judex miseratus ima Asperam sortem, sitis ut cruentae Contineretur furor, imperavit Verbere caedi. Itur arcanos laris in recessus, Et novos Christus datur in dolores: Miles erectam media columnam Figit in aula. Nudus adducto Deus obligatur Fune: tum pubes furiosa vinctos Expedit fasces, rigidumque torti Vimen acanthi. Ardet in plagas validus satelles; Aula percussis gemit icta plagis, Et repercussi resonant frementes Verberis ictus. Non tot aestivae cecidere guttae Grandinis: non tot per inane rupti Vere funduntur pluvio, solutis Nubibus imbres. Ecce jam totam fluitant per aulam Sanguinis rivi, laceri per auras Depluunt artus, riguo redundant Omnia tabo. Vindicis caeli super haec silebant Tela: non poenas, pater, irrogabas: Languido stabas pede, nec rubenti Nube tonabas. Insuper miles Solymaeus instat, Implicat frontem paliuro adunco: Ipsa pro sceptro manus impeditur Simplice junco. Vepribus frontem lacer, et liquenti Squallidus vultum sanie, videri Turpis est: tabo vitiata foedat Ora cicatrix. Ligna per sectas fabricanda cedros, Artifex ferro bifido secutus, Mortis erexit trabe sub bicorni Infame theatrum. Tollitur passis spatiosa ramis, Christe, crux palmae tibi destinatae Ferculum, tristis tibi praeparati Pompa triumphi. Tene jam dura video gravatum Mole? Tortores humeris iniquum Pondus imponunt, lateri satelles Fusus oberrat. Additur Christo comes; et peracto Urbis emensa spatio, venitur, Mons ubi longo super astra surgit Golgota dorso. Ter ferunt montem scopulo sonanti Ad sacrum Christi trepidasse numen; Rauca ter surdum gemuit sub imis Terra cavernis. Immemor rerum Solymaea pubes Instat, et nudum rigido reclinat Numen in ligno; cohibet trabalis Brachia clavus. Inde sublimi tenues in auras Arduus trunco datur, et latrones Inter, è ligno fragili pependit Tam grave pondus. Quid paves, Natura? Quid erubescis? Non tuum crimen, facinus furoris Non tui: unius fuit illud unum Crimen amoris. Miles effossi penetrale cordis Efferus, torta patefecit hasta: Sanguinis rupto rapidus cucurrit Pectore torrens. Sol laborantes medio repressit Territus caeli spatio quadrigas: Unda suspensos tenuit paventi Litore cursus. Tum caput movit Libanus, moveri Insolens: manes Acheron remisit, Et sacri rupto patuere velo, Abdita templi. Tristibus fontes fluitasse rivis, Et reclinatum capitis superbi Tum ferunt cedros posuisse flexa Fronte cacumen: Frusta per quassas abiisse rupes, Intimis colles trepidasse venis, Et modis totam simulacra miris Acta per urbem. Christe, te flerunt specubus sub altis Saxa, te rivi, liquidique fontes, Christe, te flerunt stupefacta mentis Rura colonis. Et tuum funus perhibent profundis Armenas filvis gemuisse tigres, Teque Getulos rigidis leones Flesse sub antris. Dum dolent rupes, pecudesque bruta, Numinis fato super immolati, Non homo justi dabit ulla durus Signa doloris? Cuncta plorarto lacrymosus imbre Ora perfundat liquor, et sonoris Personent circum loca verberata Planctibus aurae. </poem> ==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. <br>AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.== ===ODE XIX.=== <poem> Ruris splendide fons LAMONIANI, Quo non alter aquae perennioris Manat agmine copiosiori: Collis primus honos siticulosi, Vallis delitiae tibi adjacentis, Quo te carmine, fons beate, dicam? Nil te purius est, salubriusve: Et si nobilis unda fabulosae De Pindo tibi certet Hippocrenes, Aut quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores, Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene, Et quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores. Quando saepe tuae vides sub udo Ripae gramine, Principem Senatus, Venatu nimio, jacere fessum, Mirarique tuam perennitatem, Secessumque per otiosiorem, Moram ducere non male otiosam. Mollis namque toro sedens sub herbae, Legit Virgiliumve, Tulliumve, Suas delitias, suosque amores: Aut quodcumque operum venustiorum, Olim, tempora prisca, protulistis. Sedis Liligerae sacrum tribunal, Toti jura dat unde Civitati, Non illum faciat beatiorem. Vos ô nobilium proinde aquarum, Fontis undique quotquot estis omnes, Fonti cedite jam LAMONIANO. </poem> ==In EUNDEM FONTEM.== ===ODE XX. === <poem> Gaude sorte tuâ: sat es beatus, Fons solo edite SANCARONIANO: Et quamvis per agros inelegantes, Et vilem thalamum, atque scrupulosas Per valles, iter is laboriosum: Nec sat terra tuo sit aequa rivo, Fortunâ utere. LAMONAEVS ille Princeps Ordinis ille purpurati, Regni gloria prima, saeculique, Musarum ille amor, ille LAMONAEVS Amat te bonus, atque saepe visit, Septembres ubi per vacationes, Urbe Aulâque procul tumultuosa, Obit lata sui vireta ruris: Quin et saepius esse te suarum Metam destinat ambulationum. Ergo desine velle sumptuosas Cunas, aut thalamum decentiorem, Cultus desine velle mundiores, Fortunamque aliam: sat es beatus. </poem> ==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.== ===ODE ULTIMA.=== <poem> Fons, ocelle ruris atque uber tui! Heri ô voluptas innocens! Tuamne certem pauperis venâ ingeni Aequare Vates copiam? Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor Movere cantus efficax: Noc qui Sicano gurgite intactas fugit, Amnem maritum respuens. Non te superbo parius hinc ambit lapis, Hinc concha dives margine. Non alta Regum tecta, picto in alveo Tumidus videri, perfluis. Sed munco, et udo gramine agrestem paras Tibi ipse thalamum rusticus; Et inter umbras, atque operta vallium, Vitreo fugax curris pede. At ne pudori sit tamen, quod nil manus Tibi fabra cultus addidit. Caduca dos est artis: aeternus manet, Crescitque Naturae decor. Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places: Hunc nuda simplicitas capit. Fuci animus expers scilicet, mores suos In te intuetur, et probat. Ac nunc in undis lene decurrentibus, Placidoque fusis agmine; Siticulosis, specimen eloquii exhibes, Blande influentis auribus. Nunc liberalem pingis, et avaras opes Sibi retinere nescium: Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem Herbisque supplicantibus; Seu vitae egentes arbores felicibus Rigando lymphis recreas. Nec te rapacis more torrentis juvat Late ruinis crescere. Corripere messes, nemora, cumque ovilibus Ipsas colonorum domos. Herum aemularis nempe quem nulli gravem, Cuncti benignum sentiunt. Hunc ipse sentis, quando reclinans caput Amatae in orae gramine, Astum liquore temperat gelido, et suis Te consecrat sudoribus. Trepida laborant undae, et alternis manus Gaudent adorare osculis: Justâ hinc tumentes se ferunt superbia, Dulcique plenae imagine, Monti, obviisque vallibus LAMONIVM Fluctu loquuntur garrulo. Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas, Suosque amores te vocat. Teque Polycrenen jure dici vult, novo Plaudente famâ nomini. Certe Hippocrenen occupatam Barbaris Meliore réddas omine: Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors Unum colat LAMONIVM. ''FINIS. '' </poem> iwnhl4pa27wkzy2ivcdxwim7cabkgdf 285020 285019 2026-10-19T21:35:12Z Demetrius Talpa 13304 /* ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda. */ 285020 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Odarum liber |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo 17 |SubTitulus= |Genera=Carmina |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} ==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.== ===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.=== <poem> At quis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus, ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. {{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, {{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Clara, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, {{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo, non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti {{Versus|20}}Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem, Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. {{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Rure cum laeto procul aura vernis Floribus halat: Hic ager vicinus amoenitatem {{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti {{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem {{Versus|40}}Carpere myrtum. Late odoratas tibi promit uber Hic opes campus; rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. {{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli Divite exponit sua poma ramo: Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, {{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti {{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis, inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis {{Versus|60}}Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur: Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. {{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam {{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub ulmo: {{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis {{Versus|80}}Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. {{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis {{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores, Cumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, {{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem {{Versus|100}}Fronde coronat. Perge felices agitare ludos, Virgo: ludentem mea te sonabit Musa: te semper, puerumque jugi Carmine dicam. {{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> ==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.== ===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.=== <poem> Dum vis improba fervida Febris te rapidis ureret aestibus: Tecum me quoque, LAMONI, Perfixum tenuit corde sub intimo {{Versus|5}}Morbi pars violentior. At quas non precibus, cum fureret dolor, Fatis opposui moras? Pro te, res sineret, fataque poscerent, Vitam fundere prodigus. {{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus Votis incolumen meis; Si curis etiam pro popularibus, Somnos rumpere destinas: Nec fessum strepitu pectus, inutili {{Versus|15}}Rerum pondere liberes. Frustra sollicitis fletibus obvios Fati fregimus impetus: Si tam crebra suis ambitionibus Fidi turba gregis, tibi {{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium; Postquam non modicam tuo Patrem sustinuit demere de die. Longe, qui tibi, publicae Dum momenta rei grandia sustines, {{Versus|25}}Rebus frivola de suis, Duri saepe tuis auribus, obstrepunt. Longe turba clientium: Cum te sepositum dulcis amabiles Ruris delitiae tenent. {{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis, Se, secreta per otia, Musarum teneris lusibus explicet: Et frons laetior aspici, Curarum rigidis libera nubibus, {{Versus|35}}Risu seria temperet. Aut dilecta tuas filia dulcibus Curas deleat osculis, Quae figat facili plurima dextera, Nolenti rapere obstinet. {{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus, Molli sub zephyro, frui: Jam fractis, humili sole, caloribus, Latifundia cum tui, Acri vectus equo, ruris obambulas; {{Versus|45}}Venatuque premis nemus. Nec jam te phaleris Gloria cum suis, Dotalique superbia, Nec quae Fama tuas excubat ad fores, Magni nominis artifex, {{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet, Vulgares animos supra Tam longe positum, quaerere turbida Famam solicitudine. Princeps purpureo jam datus Ordini, {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam Sese laudis iter ferre per arduum Emirabere gloriam: Quo fortuna vocat te tua, publicis Regni pro rationibus. {{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis Caelo affectet iter prius, Quam toto penitus tollere perfidas Artes coeperis è foro, Et luxus populorum intolerabilem {{Versus|65}}Emendare licentiam. Atque implenda tuae denique gloriae Postquam fata repleveris, Hos vitae strepitus, et miserabiles Curas deserere oссuра, {{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus. </poem> ==AD CICADAM.== ===ODE III.=== <poem> O quae virenti graminis in toro, Cicada, blande fidis, et herbidos Saltus oberras, otiosos Ingeniosa ciere cantus. Seu forte adultis floribus incubas, Caeli caducis ebria fletibus Gaudesve persultare campi Graminei virides per undas: Seu voce concors accinis aemula, Pagi eruditas inter arundines; Aut provocatos cantilenis Agricolas animosa vincis: Seu per loquaces garrula rivulos Stridore rauco ludis agrestibus Lassis, fatigatisque bobus, In medio modulamen aestu: Exaggerati seu tibi nectaris Rorem ministris perpluit imbribus Coelum, coronatosque gemmis Roriferis thalamos adornet: Ades canenti; dum tibi marmore Vates perenni, carminibus bonus Molitur immortale templum, Unde per ora virûm volabis. </poem> ==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.== ===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.=== <poem> Nam quod nostra aetas potuit committere tantum Scelus, Deumque provocare vindicem? Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras, Ut ipsa Regis appetatur et dalus. Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat Minace morbus horrifer periculo; Et sacra inclemens urebat viscera febris. Nec Hercules inarsit aestuosius. Ipsa sui passim monstravit signa doloris, Eo metu praeoccupata Civitas. Quam neque civiles potuerunt perdere motus; Nec arma Franco abominata militi; Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus, Gravique Marte Belga cognitissimus; Non conjuratam quatiens Discordia taedam, Trucem tot implicata viperis comam; Non impacato Germanus junctus Ibero; Nec inquieta temporum impotentia: Una dies illam morbo prope perdidit uno, Suoque paene dissipavit impetu. Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno, Pio suprema qui minatur Adriae. Illâ quam melius Thrax miles febre periret, Per omne litus execratus Italum. Hostibus has, superi, vestris immittite poenas, Propontidique, finibusque Thraciis. Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris, Eo dolente, conveniret hostibus. Ille emendando natus succurrere mundo, Nefarioque temperare luxui. Ah! longos illum, superi, servate per annos, Suis ut ornet ipse vos honoribus: Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem Coinquinasse regiam febres domum. Hoc mecum, laeti Regis de munere vates, Chori è sacro scientioris agmine; Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni Benignitate provocata Regii. Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes Satis superque larga liberalitas. Carminibus vates, vos illam dicite vestris: Caputque Regis implicate floribus. Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam, Meumque primus obligabo dis caput. Perque aras effundam omnes non parcus, acerris Sabaea tura de capacioribus. Orabo Divos, per te, non ultime Divum, Tuis ut usque temperent laboribus. Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres, Sacroque pacis obstrepant silentio. Nam sat divinum fregere negotia pectus: Ames et ipse pac ejam frui tuà: Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti, Tibi deinde ne negaris otium. </poem> ==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.== ===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.=== <poem> Et lauro juvat, et rosis, Et mille hunc tumulum spargere floribus, Festo non sine carmine. Affer tura, puer, nec timidâ manu Omnem cum tumulo locum De puris Arabum incende vaporibus. Nam quorsum tua, Verjusi, Flerem cum reliquis funera vatibus, Atque injusta dolens, meis Turbarem cineres de lacrymis tuos? Postquam te mala febrium, Languorumque cohors, non habilis tuae Menti carcere corporis Exsolvit miserum, totque doloribus Perfunctum, atque alacrem mori Nam ceu praetumido flumine, literis Mens undata capacibus, Formatique bonis artibus ingenî, Et lucis memor insitae, Quaerens hospitio non bene mutui Solvi denique corporis, Ex longo ad superas ambitiosior, Affectabat iter domos: Laetus ducis ubi, grandibus otium Jam partum meritis, sacro Permixtus numero nil cupientiuın. Hic quaesita laboribus Tantis, nuda suis se tibi Veritas Demum è nubibus explicat; Et de fonte suo clarior aspici Caelestis Sapientiae, Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet. Hic dum pars melior tui Regnat deposito libera pondere, Ridere immiserabilem Vitae stultitiam fortis, acerbaque Nostrorum penitus pati Maerorum indocilis: cur ego te gravi Deplorem querimoniâ, Humanasque vices? Ah! potius paris Vitae conditionibus, Tecum et vivere amem, et sustineam mori. </poem> ==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.== ===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.=== <poem> Nostra successus habuere laetos Vota: Romano datus est ovili Optimus demum vigilare, caro Progrege, Pastor. Hujus indignam miseratus aether Saeculi fortem, et prece suscitatus Publica, mundo dedit hoc labanti Denique munus. Muneris tanta super impetrati Gratia, terris procul è remotis Ultimus monti bene Vaticano Annuit orbis. Nec Palatini tacuere colles, Grande CLEMENTIS decus elevati, Faustitas per quem sua restitutis Addita rebus. Ipsa, cum longo grege Gratiarum, Et Fides, et Pax, et aperta largo, O Pater, Romam duce te revisit Copia cornu. Laeta riserunt, grege feriato, Adtui plausus hilarata regni Prata: celarunt sua nec Sabinae Gaudia valles. Pristinae quando grave servitutis Pondus annonae bonus eximebas: Fruge vectigal populo in paranda, Quippe remissum. Munus hoc sensit locupletiori Gestiens culmo seges, et tumente Messium fluctu, superans avari Vota coloni. Sensit et flavus Tiberis, profundo Efferens alveo caput, et beatam Rite gratatus populo Quiriti, Te patre, Romam. Urbs tuum late dedit inde nomen Per repercussas resonare valles Collium septem, sua dum renarrat Gaudia mundo. Audiit longe Tagus, et sonantes Trans Atlantei pelagi recessus, Ferre CLEMENTEM merita supremam Fronte tiaram Fama vulgavit populis: tubaeque Nunciae plausu procul audiendo, Orbi adorandum didicit superbus Nomen Orontes. Sensit, Arctois etiam sub oris, Nuncium, toto glacialis Hebrus Litore exultans, hilarique ramo Fronduit Haemus. Te pharetrati didicere Persae, Supplices arcus tibi mitigati Sarmatae inclinant, positisque Maurus Te colit armis. Et sonat quando tuba, te tuamque Arbitram pacis, Pater alme, dextram Fluctibus belli male verberatus Respicit Orbis. At suas de te quoque spes, suumque Gaudium, gentes super universas, Omnibus late celebravit ingens Sequana ripis. Haeresis torvo tamen una vultu Ad tuum fertur trepidasse nomen: Ipse Cocytus stupefactus imo Palluit amne; Fronte dejecta, malesuadus Error Pressit os mutum: simul in supremum Atque te Petri solium extulerunt Publica vota. Oderint illi tamen, ire contra Qui tuos nutus misere obstinarent, Debiles parere tibi, sibique Fidere fortes. Sed tuus te grex amet ut parentem: Judicem dum te timeant rebelles, Quando Tarpeio metuendus igne, Fulmina torques. </poem> ==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.== ===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.=== <poem> Romam venimus nos etiam exteri Testes earum, publica vox, super CLEMENTE, quas coepit per urbes Fama Italas memorare, rerum. Famaeque dictis, omnibus, et fide Majora longe vidimus, et novum Regnare Pastorem faventis Pro populi procerumque voto. Et te, potentum maxime, vidimus Alto supremi pondere consili, Vix sacro adoratum Senatu, Attonitae dare jura Romae. Nomenque laetam vidimus ad tuum Gestire plebem, cum volitantim Inter quadrigarum catervas Per mediam rapereris urbem. Tibique plausus à populo datos, Stupente visus de thalamo Tibris Audisse, nec circumsonanti Laetitiam tenuissè ripa. At, quam benigno sidere, te patrem Mundus recepit, tristia detonent Dum bella, pacandus, tuisque Relligio reparanda curis. Deliberanda pace super, venis Fatalis Orbi debitus arbiter, Per regna, quem pro temperandis Das medium, LODOICE, rebus. Favete gentes, mutua quas furor Armavit in tot funera, et ultimam Fumantis Europae ruinam Unanimi prohibere nutu. Audimur! En jam de manibus feri Labuntur enses: laetaque desuper Serena portendunt quietem. Paciferae veneranda dextrae Se pronus Orbis curvet ad oscula. Praeite reges, pectus inutili Nudate jam ferro, et virenti Pontificem redimite oliva. Longis tubarum pulsa fragoribus Redibit alto laetior e polo Astraea terris, et beatas Rura dabunt inarata messes. Superba Lunae cornua sentiet Pallere toto Bosphorus aequore; et Thraces triumphati pavebunt Vim dominae geniumque Romae. Ipsa et tuorum pondere fulminum Asserta mundo, et pulcrior aspici Palam revelabit verendos Relligio, intrepidosque vultus. Tum te videri denique splendidum Leves per auras Gloria fervido Monstrabit è curru, labantis Praefidium, columenque mundi. Et Fama scuto scribet in aureo Illustre sciri nomen, et omnia Per regna, CLEMENTEM, per omnes Pacificum celebrabit oras. </poem> ==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.== ===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.=== <poem> Tu me, carmine percitam Quamvis mente agitet non humilis furor Franci dicere militis Lauros terribilem quas legit ad Lisam, Tu me sollicitum tenes, Montaneri: animo curaque tumeo Ex longo acrior infides, Audax quod fragili per mare naufragum Jam dudum rate naviges: Nec sat forte tuae remigium rati, Nec sint vela fatis bona, Ut portum incolumis difficilem occupes; Vestrarum neque partium Evites scopulos naufragiis graves. Non sic, tempore pristino Montaneria gens, nobile sanguinis Quondam principium tui, Non sic vestra domus, Romula quam ratis Vexit per mare, non patres Sic vixere tui. Quare age, devios Calles, castraque patribus Detestata bonus desere: non tuae Error convenit indoli. Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide, Caris tam bene cognita, Te ne his et meritis, hac sapientiae Et tot dotum opulentia, Hesterni species frivola dogmatis Nostro separet à grege, Majorum immemorem scilicet, et tuae Nutrici male credulum? Ah! ne perfida pax te miserabili Tutum fingat inertia. Sed per lenta tui feria consili, Alto mentis in otio, Contemplare, quibus refluere impotens Aetas praecipitet rotis: Et quas pollicitus spes tibi, quas suis Olim non violabile Per numen, moriens asseruit Deus, Tecum denique respice. Et ne, restat adhuc dum breve temporis Momentum, male fortibus Ne jam consiliis aut rationibus, Votis pone moram meis: Votis omnibus hoc et lacrymis emam:: Proquo, si pietas velit, Et poscas, etiam sit pretium mori. </poem> ==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.== ===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.=== <poem> Ec quod conspicuum novumque sidus, Caelo fundere coepit è sereno Luminis radios benignioris, Atque omnem exhilarare luce mundum! Toto denique quotquot estis orbe, Vos ô plaudite, nobiles poëtae Omnes, omnibus atque cum poëtis Musae plaudite: vestra res paratur. Nam regum optimus ille, principumque, Cunctarum pater ille gratiarum, E cujus animo redundat omnis Fons et copia liberalitatis, Totus pectore, totus ore candens, Blandi, blandus uti solent olores, Et dum prima animos sinebat aetas, Qui canebat, uti canunt olores. Pastor ille benignus, ille Clemens Vatum sidus et est, ut est olorum. </poem> ==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.== ===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.=== <poem> Sic est: non ego, BVLLONI, Augur vanus eram, debita cum tibi Sacrae munera purpurae: Jam dudum canerem: nec sua defuit Vati, quam meruit, fides. Et te purpureis patribus additum, Exultantibus è jugis, Vulgavit populis Roma: tibi prius Quod spes publica voverat. Quae non laetitiae signa dedit pater Tybris, lene frementibus Eripis? Thalamo nec male reddidit Plausum Sequana de suo. At non te meriti muricis ad decus Promovit temerariae Fortunae levitas, non popularibus Auris gratia Principis Parta, aut solicitis ambitionibus: Non te fata domestica; Non discrimina per mille Turennius, Laudem quaerere nobilis, Quando pro patria, et Principe pro suo, Devotus toties mori, Objectasque acies rumpere fervidus Altum fulminat ad Sabim; Non te illustre genus; non avus, aut pater, Bellis egregii licet Ambo, consiliis praecipuus tamen, Et pollens pater arduae Mentis; non atavi denique Caesares, Qui per Nassaviam domum Accesseretur; non reliquas supra Laudatissima foeminas, Te mater Latio murice vestiit: Non clarissima turribus Stirps Arverna suis; non tibi contulit Fratrum turba faventium, Romanae pretium nobile purpurae. Hanc isti sapientiae, Cujus consiliis omnia temperas, Debes moribus hanc tuis; Hanc debes meritis denique, et his, quibus Omnes tam bene gratiis Devincis animos. Quae veniet brevi Ostro gloria de tuo, In consanguineos undique principes, Qui tot fata volentium Decernunt populorum? O novus incita Si menti incideret calor, Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus, Princeps magne, tuum modis, Plaudentes canerem per populos decus? Quo te carmine dicerem? Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax Sacrorum taciturnitas Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum Gentes nomen ad ultimas Centum Fama tubis ferre praeoccupet? Nec jam Justitiae soror, Virtutisque comes Gloria, caeteros Demum provehere ad gradus, Te sic promeritum differat: id tibi Nato ad grandia spiritu, Vis excelsa tuae spondeat indolis: Nec regis favor abnuat: Id regnum velit, et relligio petat. </poem> ==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.== ===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.=== <poem> In hoc monebas, optime LAMONI: Non marte ab uno gloria turbido Quaerenda bellorum fragore, Per populos domitos, et urbes. Nec sola priscis arma Quiritibus Tractata, Romam terribilem hostibus Fecere, non Afer subactus, Aut Nomas, horribilisve Medus. Sua et quieto carpitur è foro Palma; et reportantur sine sanguine Certi, per heroas togatos, Pacificae Themidis triumphi. Mihique is unus longe alios super Laudetur heros: qui male nil sibi Permittat impermissum, et alta Mente, libidinibusque caecis, Suisque votis imperet, abstinens Optare, quae fas non prius annuat: Refraenet iras, et volentes Per populos, sine caede regnet: Quod est honestum praeferat utili, Vultu severo dona nocentium, Pro jure mercando, superbus Rejiciat, rigidusque judex. Hac arte prisci Lamonidae decus Coepere verum quaerere: sic avus, Clarique majores, tuumque Per patrios genus omne fastos, Hac et supremum Lamonius parens Legum in tribunal, justitiae integer Pervenit, et coepit profundo Ore suae dare jura genti. Vides, ut alti pondere consilî Momenta legum temperet; et suo Componat aestus turbulentos Eloquio, popularis aurae. Mirata talem, te quoque Regia: Orator urbis cum populo datus Sermone regem non tacendo, Pro patria alloquereris urbe. Dijudicandis civibus unice Attentus, aequum dividis omnibus; Vanoque nugarum tumultu Liber, amas solidum, ac requiris. Jam sic paternam moribus in tuis Agnosco virtutem, atque domesticum Decus, redonatamque mundo Justitiam, studio parentis. Haec vestra laus est, inclyte LAMONI: Virtute in una scilicet et domus Lamoniae fortuna, et omnis Spes meriti statuenda vestri. </poem> ==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.== ===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.=== <poem> Diva, quam rebus trepidis benignam Rure Piceno veneratur Orbis; Cui suos sternit facilis moveri Adria fluctus: Siqua pastoris tibi Vaticani Cura, vel sacri superest ovilis, Italis Thracem procul inquietum Finibus arce. Si faves, totis trepidabit undis Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt, Turca pallebit, timidumque cornu Luna recondet. Namque te dudum pelagi potentem Non semel verso tremuere ponto Mersa Threissi, rate dissipata, Arma tyranni. Ne tibi fidam pavor ille gentem Angat, aut saevis male turbet armis Quos tuis laeti meditamur aris, Ponere honores. </poem> ==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.== ===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.=== <poem> Timete Belgae: Borbonia novus De stirpe crescit fub patribus leo, Luditque Condaeas per aedes, Filius Enguineo parenti, Fatale toti nomen Iberiae, Vobis tremendum: si bene milites Ducesque vestri, post tot annos, Rocroyae meminere cladis. Crescendo patrem si puer, aut avum Virtute et armis terribilem exprimat, Quem monstra inaccessis sub antris Herciniae tremuere silvae, Et Rhenus alto flumine palluit: Si grande bello Borbonidûm genus Aequet, Palatinaeve matris Ingenium niveosque mores. Quos ille amores per populos suae Ex ore matris, quos animos feret De fortium exemplo parentum, Quos juvenis referet triumphos? Quando Friburgum, fisa loci situ Norlinga, supplex Alsata, Teutones Victi, triumphatusque Rhenus Tot populi domiti, tot urbes Menti recurrent: quos animo puer Versabit aestus? Namque domestica Exempla crescentem excitabunt, Et proavis similem et parenti Natum reponent. Sed mihi fervido Videtur urbes et populos super, Volare curru, de triumphis Jam patriis, animosus infans. Dum crescit aetas, dulcibus interim Musis remittat se puer: ac avi Magnique virtutem parentis De teneris meditetur annis. Bonas ut artes quam rapido ingenî Ingens Avus decurrerit impetu, Etdisciplinas quam profunda Mente Pater penetrarit omnes. </poem> ==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM== ===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.=== <poem> Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet Ac fascinat praeposterae Severitatis cultus: austeri palam Volumus videri, nec sumus: Loquimur severa, et delicate vivimus: Sic indoles est saeculi: Crepare mores inverecundi bonos Audemus, et nostri jacent, Foedaque molles diffluunt inertia, Aetatis hujus in probrum. Longinqua velis navigamus aequora, Pontique ridemus minas: Negotioso ut serviamus luxui. Quaecumque naufragio venit, Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus Mundi asseruntur ultimis. Lignumque fuco discolore patrium, Maculisque deformat faber: Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat. Nostro palato desipit, Vulgare quidquid atque plebejum sapit. Nivesque, poenas montium, Laboriosas facere delitias gulae Studemus artes per novas: Partuque fructus arbores adultero, Dum parere ferro cogimus, Nil esurimus obvium, ac parabile: Est vile quod pronum est nimis. Regum illa vestis principumque purpura Nostros in usus viluit. Spectatur altas optimatum per domos Jam purpurata servitus. Pro foribus ipsis turba famulantum fremit, Longisque oberrat atriis Populo videnda, se sui ostentans heri Coloribus sub splendidis. Amnes regesto submoventur è solo, Campi innatantur amnibus; Et substruendis molibus terra intimis Perfossa visceribus gemit. Fastu insolenti magna privatae domus Struuntur in palatia. Marmore superbum limen est, et grandibus Addenda tectis porticus, Aurisque aperta perviis, longum explicat Se per columnarum ordinem. Opulenta splendent sumptuosis aedibus Aulaea: crystallus domum Lucet per omnem multa: laqueare eminet Auro nitenti perlitum. Ferro vibratam, perque nexus tortiles, Pexam renodamus comam, Trans mare petitis crinibus, quos nutriit, Et vendidit Britannia. Et per colores non suos nigrum caput Mutare flavo discimus. Ori paratur arte medicatus rubor, Genasque fucus inficit. Manus olentes roribus jasmineis Roseis capillos ungimus: Pictamque plumis addimus superbiam, Tumidum ut inumbremus caput. Fastidiosus nomina exhausit novis Antiqua luxus vestibus. Monilibusque colla torquatae exteris Census maritae conjugum Dotesque vendunt, ut novum forme decus Parent, et exponant procis Virgata vestis moris externi placet, Vestes supra jam patrias: Sed latera amictu deprimunt arctissimo, Unde gracilescant Virgines. Comptumque velo dum levi obnubunt caput, Ardent videri, dum latent. Et dissolutis induuntur vestibus, Ut pateat insidiis pudor. Hoc mersa coeno civitas non se amplius Agnoscit, et sui pudet. Morum haec ruina, dedecusque saeculi, Longa est querelarum seges: Et digna, cur per insitam modestiam, Frugalitatem per tuam, Sanctosque mores, temporis tam perditi Hanc improbaturos luem, Placandus ad te provocarem, BELLEVRI, Et rumperem silentium. </poem> ==Ad DELPHINUM FRANCIE== ===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.=== <poem> Dum literato ludis in otio, Et castra doctae Palladis impiger DELPHINE sectaris, futuros Vincere jam meditaris hostes. Bonas per artes, pectora dulcium Formare alumnorum, asperioribus Virtutis armorumque curis, Pallas amat, teneris ab annis. Imbelle nido sic genus erudit Ales minister fulminis, arbitra In luce, ad armorum fragorem, et Grande ministerium tonantis. Sic natus alti sanguine Pelei Infans Achilles semifero manus Submisit heroi, superbum Ilion excidio daturas. Sic in Lyceo per sophiae sacras Deductus artes Amathius puer Graecum, pharetratumque Persam, et Terribilem superavit Indum. Sic quae Latinis Annibalem ferum Carthago quondam finibus intulit, Doctique, Musarumque amantis Scipiada male cessit armis, Altam Quiritum per sapientiam, Ac literatos sic quoque Caesares Se Roma tum demum subacto Imposuit metuenda mundo. DELPHINE, quam non gloria lauream, Quas fata palmas non tibi destinent? Si quando formatus per artes Egregias, facilesque Musas, Orbi regendo veneris. Ilicet Hoc sperat à Te Rex pater, et suae Virtutis inspirare nato Magnanimos bene coepit ignes. </poem> ==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.== ===ODE XVI. === <poem> Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum? Incertum senis an sit, anne oloris. Certe par fuerat senex olori. Erat canus, uti solent olores, Et clemens animi, indolisque blandus, Quales vos, nivei, ferunt, olores. Quam belle canitis, senex canebat. Candoris retinens, uti soletis, Puram candidus egit usque vitam. Demum mortuus, ut mori soletis, Inter delitias amoeniorum. Musarum, atque modos suaviores. Quis vobis adeo parem negarit, Olores, pariter fuisse olorem? Cujus praeterea sit hoc sepulchrum, Si rogas, senis est, et est oloris. </poem> ==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.== ==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.== <poem> Sic te non tua, PERERI, Sic est nulla decentius Scripsit, tempore pristino, Aetas, nulla disertiuş: Quam quod scribere coepimus. Nostro purius haud fuit Saeclum, nec magis elegans. Ut verum fatear tamen, Dum sic quaerimus anxie Linguae munditiem, omnibus Sparsam denique gratiis; Et dum difficiles nimis, Et tersi, et graciles sumus: Nervos, crede mihi, suos Verbis ah! male sedulî, Justa et pondera deminus. Sic et destituit sua Sermonem prope dignitas. Si nescis, ea, PERERI, Circumspecta sagacitas Scribendi, et nimis anxia Quae nunc sedulitas viget, Prorsus sic animorum egens Nos jam carmine patrio Tractandae fidibus lyrae Prorsus reddidit impares, Aetas nostra superbior Audax quidquid et insolens, Sermoni est patrio illitum, Duris respuit auribus. Ergo si fide Gallica Nostri forte paraverint Vates pulvere bellico Nigrum dicere Principem, Dam Burgunda quatit suo Victor moenia fulmine, Et Reges canere et Deos: His est protinus altior Affectanda polo via; Nec tam grandia debili Enarranda modo: juvat Ferri, quo rapit impetus: Et mortalibus invium, Pennis sortibus, arduas Trans nubes, per iter sequi: Et per certa pericula Prudentis petulantiae, Multo non sine numine, Et non degeneri gravis Pertractanda modo chelis. At nos grandis Horatii, Quantum possumus, aemuli, Nos Romana quibus lyra Majores animos facit, Felicemque licentiam: Ut multo melioribus Pennis, ô bone PERERI, Altos tollere spiritus Praeclare temerarii Audemus, quoties viros Fortes dicimus ad lyram: Versus immeritos mori Soli scribere novimus. </poem> ==IN CHRISTUM PATIENTEM. == ===ODE XVIII.=== <poem> Nube quis clari rutilum profunda Solis extinxit jubar ater horror? Nocte turbatus super insolenti Palluit orbis. Palluit coelum: stupefacta tanti Venit in partem quoque Luna luctûs, Quippe tam justi fuit ulla nunquam Causa doloris. Vidit affixum trabe Sol in alta Numen, et vultus pavidos retorsit: Luminis fontem puduit videre Luminis orbum. Sed quid aut primum querat, aut supremum? Membra servili lacerata loro: Anne Romano patefacta ferro Pectora dicam? Quid loquar fuso Domini cruore Roscidas rupes, scopulosque tanti Criminis testes, quid aperta justo Saxa dolore? Tene sudato madidum cruore, Christe, vel fato properante maestum Dixerim clemens ubi mons virenti Frondet oliva. Qualis orabas? nece cum propinqua Robur ardenti prece colligebas. Vidit orantem simul et paventem Nuncius ales. Quo repentino, furiose miles, Arma moliris glomerata gressu Parce crudeli temerare sacrum Cuspide corpus. Dum loquor, multus properat satelles; Christus armato rapitur furori Praeda; raptatum violenta numen Turba fatigat. Qualis heu! mollis, grege dissipato, Agnus Hircanos cadit in leones: Ille non uno laceratur unus Victima dente. Quid super tanta rabie, tonantis Lenta suspensum tenet ira fulmen? Heu! sub humano Deus ipse causam Judice dicit. Forte candentes radiata vultus, Luna sopito vigilabat orbi, Tecta per multo sopor altus ibat Ebria somno. Cum fatigatum malesana pubes Intimas Christum penetralis aulae Egit in partes, ubi serva ludo Turba vacabat. Quid loquar poenae genus insolentis? Nocte quos una tulerit dolores, Nocte quos saevi tolerarit una Verberis ictus? Nulla lymphati rabies furoris, Nulla vis mentis male feriatae, Non gravi illusit veneranda risu Numinis ora. Vix redux orbi roseos agebat Sol, sub aurora praeeunte, currus: Cum cruentato maculatus ore Triste reluxit. Interim tota glomeratur urbe Turba divini sitiens cruoris: Tolle; clamabat; trabe perduellis Pendeat altä. Mente sed judex miseratus ima Asperam sortem, sitis ut cruentae Contineretur furor, imperavit Verbere caedi. Itur arcanos laris in recessus, Et novos Christus datur in dolores: Miles erectam media columnam Figit in aula. Nudus adducto Deus obligatur Fune: tum pubes furiosa vinctos Expedit fasces, rigidumque torti Vimen acanthi. Ardet in plagas validus satelles; Aula percussis gemit icta plagis, Et repercussi resonant frementes Verberis ictus. Non tot aestivae cecidere guttae Grandinis: non tot per inane rupti Vere funduntur pluvio, solutis Nubibus imbres. Ecce jam totam fluitant per aulam Sanguinis rivi, laceri per auras Depluunt artus, riguo redundant Omnia tabo. Vindicis caeli super haec silebant Tela: non poenas, pater, irrogabas: Languido stabas pede, nec rubenti Nube tonabas. Insuper miles Solymaeus instat, Implicat frontem paliuro adunco: Ipsa pro sceptro manus impeditur Simplice junco. Vepribus frontem lacer, et liquenti Squallidus vultum sanie, videri Turpis est: tabo vitiata foedat Ora cicatrix. Ligna per sectas fabricanda cedros, Artifex ferro bifido secutus, Mortis erexit trabe sub bicorni Infame theatrum. Tollitur passis spatiosa ramis, Christe, crux palmae tibi destinatae Ferculum, tristis tibi praeparati Pompa triumphi. Tene jam dura video gravatum Mole? Tortores humeris iniquum Pondus imponunt, lateri satelles Fusus oberrat. Additur Christo comes; et peracto Urbis emensa spatio, venitur, Mons ubi longo super astra surgit Golgota dorso. Ter ferunt montem scopulo sonanti Ad sacrum Christi trepidasse numen; Rauca ter surdum gemuit sub imis Terra cavernis. Immemor rerum Solymaea pubes Instat, et nudum rigido reclinat Numen in ligno; cohibet trabalis Brachia clavus. Inde sublimi tenues in auras Arduus trunco datur, et latrones Inter, è ligno fragili pependit Tam grave pondus. Quid paves, Natura? Quid erubescis? Non tuum crimen, facinus furoris Non tui: unius fuit illud unum Crimen amoris. Miles effossi penetrale cordis Efferus, torta patefecit hasta: Sanguinis rupto rapidus cucurrit Pectore torrens. Sol laborantes medio repressit Territus caeli spatio quadrigas: Unda suspensos tenuit paventi Litore cursus. Tum caput movit Libanus, moveri Insolens: manes Acheron remisit, Et sacri rupto patuere velo, Abdita templi. Tristibus fontes fluitasse rivis, Et reclinatum capitis superbi Tum ferunt cedros posuisse flexa Fronte cacumen: Frusta per quassas abiisse rupes, Intimis colles trepidasse venis, Et modis totam simulacra miris Acta per urbem. Christe, te flerunt specubus sub altis Saxa, te rivi, liquidique fontes, Christe, te flerunt stupefacta mentis Rura colonis. Et tuum funus perhibent profundis Armenas filvis gemuisse tigres, Teque Getulos rigidis leones Flesse sub antris. Dum dolent rupes, pecudesque bruta, Numinis fato super immolati, Non homo justi dabit ulla durus Signa doloris? Cuncta plorarto lacrymosus imbre Ora perfundat liquor, et sonoris Personent circum loca verberata Planctibus aurae. </poem> ==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. <br>AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.== ===ODE XIX.=== <poem> Ruris splendide fons LAMONIANI, Quo non alter aquae perennioris Manat agmine copiosiori: Collis primus honos siticulosi, Vallis delitiae tibi adjacentis, Quo te carmine, fons beate, dicam? Nil te purius est, salubriusve: Et si nobilis unda fabulosae De Pindo tibi certet Hippocrenes, Aut quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores, Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene, Et quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores. Quando saepe tuae vides sub udo Ripae gramine, Principem Senatus, Venatu nimio, jacere fessum, Mirarique tuam perennitatem, Secessumque per otiosiorem, Moram ducere non male otiosam. Mollis namque toro sedens sub herbae, Legit Virgiliumve, Tulliumve, Suas delitias, suosque amores: Aut quodcumque operum venustiorum, Olim, tempora prisca, protulistis. Sedis Liligerae sacrum tribunal, Toti jura dat unde Civitati, Non illum faciat beatiorem. Vos ô nobilium proinde aquarum, Fontis undique quotquot estis omnes, Fonti cedite jam LAMONIANO. </poem> ==In EUNDEM FONTEM.== ===ODE XX. === <poem> Gaude sorte tuâ: sat es beatus, Fons solo edite SANCARONIANO: Et quamvis per agros inelegantes, Et vilem thalamum, atque scrupulosas Per valles, iter is laboriosum: Nec sat terra tuo sit aequa rivo, Fortunâ utere. LAMONAEVS ille Princeps Ordinis ille purpurati, Regni gloria prima, saeculique, Musarum ille amor, ille LAMONAEVS Amat te bonus, atque saepe visit, Septembres ubi per vacationes, Urbe Aulâque procul tumultuosa, Obit lata sui vireta ruris: Quin et saepius esse te suarum Metam destinat ambulationum. Ergo desine velle sumptuosas Cunas, aut thalamum decentiorem, Cultus desine velle mundiores, Fortunamque aliam: sat es beatus. </poem> ==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.== ===ODE ULTIMA.=== <poem> Fons, ocelle ruris atque uber tui! Heri ô voluptas innocens! Tuamne certem pauperis venâ ingeni Aequare Vates copiam? Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor Movere cantus efficax: Noc qui Sicano gurgite intactas fugit, Amnem maritum respuens. Non te superbo parius hinc ambit lapis, Hinc concha dives margine. Non alta Regum tecta, picto in alveo Tumidus videri, perfluis. Sed munco, et udo gramine agrestem paras Tibi ipse thalamum rusticus; Et inter umbras, atque operta vallium, Vitreo fugax curris pede. At ne pudori sit tamen, quod nil manus Tibi fabra cultus addidit. Caduca dos est artis: aeternus manet, Crescitque Naturae decor. Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places: Hunc nuda simplicitas capit. Fuci animus expers scilicet, mores suos In te intuetur, et probat. Ac nunc in undis lene decurrentibus, Placidoque fusis agmine; Siticulosis, specimen eloquii exhibes, Blande influentis auribus. Nunc liberalem pingis, et avaras opes Sibi retinere nescium: Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem Herbisque supplicantibus; Seu vitae egentes arbores felicibus Rigando lymphis recreas. Nec te rapacis more torrentis juvat Late ruinis crescere. Corripere messes, nemora, cumque ovilibus Ipsas colonorum domos. Herum aemularis nempe quem nulli gravem, Cuncti benignum sentiunt. Hunc ipse sentis, quando reclinans caput Amatae in orae gramine, Astum liquore temperat gelido, et suis Te consecrat sudoribus. Trepida laborant undae, et alternis manus Gaudent adorare osculis: Justâ hinc tumentes se ferunt superbia, Dulcique plenae imagine, Monti, obviisque vallibus LAMONIVM Fluctu loquuntur garrulo. Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas, Suosque amores te vocat. Teque Polycrenen jure dici vult, novo Plaudente famâ nomini. Certe Hippocrenen occupatam Barbaris Meliore réddas omine: Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors Unum colat LAMONIVM. ''FINIS. '' </poem> lbc2ebe3prvytqc0aifs35kqh6egetl 285023 285020 2026-10-19T21:38:30Z Demetrius Talpa 13304 /* ODE III. */ 285023 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Odarum liber |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo 17 |SubTitulus= |Genera=Carmina |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} ==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.== ===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.=== <poem> At quis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus, ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. {{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, {{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Clara, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, {{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo, non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti {{Versus|20}}Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem, Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. {{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Rure cum laeto procul aura vernis Floribus halat: Hic ager vicinus amoenitatem {{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti {{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem {{Versus|40}}Carpere myrtum. Late odoratas tibi promit uber Hic opes campus; rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. {{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli Divite exponit sua poma ramo: Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, {{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti {{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis, inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis {{Versus|60}}Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur: Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. {{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam {{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub ulmo: {{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis {{Versus|80}}Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. {{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis {{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores, Cumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, {{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem {{Versus|100}}Fronde coronat. Perge felices agitare ludos, Virgo: ludentem mea te sonabit Musa: te semper, puerumque jugi Carmine dicam. {{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> ==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.== ===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.=== <poem> Dum vis improba fervida Febris te rapidis ureret aestibus: Tecum me quoque, LAMONI, Perfixum tenuit corde sub intimo {{Versus|5}}Morbi pars violentior. At quas non precibus, cum fureret dolor, Fatis opposui moras? Pro te, res sineret, fataque poscerent, Vitam fundere prodigus. {{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus Votis incolumen meis; Si curis etiam pro popularibus, Somnos rumpere destinas: Nec fessum strepitu pectus, inutili {{Versus|15}}Rerum pondere liberes. Frustra sollicitis fletibus obvios Fati fregimus impetus: Si tam crebra suis ambitionibus Fidi turba gregis, tibi {{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium; Postquam non modicam tuo Patrem sustinuit demere de die. Longe, qui tibi, publicae Dum momenta rei grandia sustines, {{Versus|25}}Rebus frivola de suis, Duri saepe tuis auribus, obstrepunt. Longe turba clientium: Cum te sepositum dulcis amabiles Ruris delitiae tenent. {{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis, Se, secreta per otia, Musarum teneris lusibus explicet: Et frons laetior aspici, Curarum rigidis libera nubibus, {{Versus|35}}Risu seria temperet. Aut dilecta tuas filia dulcibus Curas deleat osculis, Quae figat facili plurima dextera, Nolenti rapere obstinet. {{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus, Molli sub zephyro, frui: Jam fractis, humili sole, caloribus, Latifundia cum tui, Acri vectus equo, ruris obambulas; {{Versus|45}}Venatuque premis nemus. Nec jam te phaleris Gloria cum suis, Dotalique superbia, Nec quae Fama tuas excubat ad fores, Magni nominis artifex, {{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet, Vulgares animos supra Tam longe positum, quaerere turbida Famam solicitudine. Princeps purpureo jam datus Ordini, {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam Sese laudis iter ferre per arduum Emirabere gloriam: Quo fortuna vocat te tua, publicis Regni pro rationibus. {{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis Caelo affectet iter prius, Quam toto penitus tollere perfidas Artes coeperis è foro, Et luxus populorum intolerabilem {{Versus|65}}Emendare licentiam. Atque implenda tuae denique gloriae Postquam fata repleveris, Hos vitae strepitus, et miserabiles Curas deserere oссuра, {{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus. </poem> ==AD CICADAM.== ===ODE III.=== <poem> O quae virenti graminis in toro, Cicada, blande fidis, et herbidos Saltus oberras, otiosos Ingeniosa ciere cantus. {{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas, Caeli caducis ebria fletibus Gaudesve persultare campi Graminei virides per undas: Seu voce concors accinis aemula, {{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines; Aut provocatos cantilenis Agricolas animosa vincis: Seu per loquaces garrula rivulos Stridore rauco ludis agrestibus {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus, In medio modulamen aestu: Exaggerati seu tibi nectaris Rorem ministris perpluit imbribus Coelum, coronatosque gemmis {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet: Ades canenti; dum tibi marmore Vates perenni, carminibus bonus Molitur immortale templum, Unde per ora virûm volabis. </poem> ==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.== ===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.=== <poem> Nam quod nostra aetas potuit committere tantum Scelus, Deumque provocare vindicem? Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras, Ut ipsa Regis appetatur et dalus. Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat Minace morbus horrifer periculo; Et sacra inclemens urebat viscera febris. Nec Hercules inarsit aestuosius. Ipsa sui passim monstravit signa doloris, Eo metu praeoccupata Civitas. Quam neque civiles potuerunt perdere motus; Nec arma Franco abominata militi; Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus, Gravique Marte Belga cognitissimus; Non conjuratam quatiens Discordia taedam, Trucem tot implicata viperis comam; Non impacato Germanus junctus Ibero; Nec inquieta temporum impotentia: Una dies illam morbo prope perdidit uno, Suoque paene dissipavit impetu. Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno, Pio suprema qui minatur Adriae. Illâ quam melius Thrax miles febre periret, Per omne litus execratus Italum. Hostibus has, superi, vestris immittite poenas, Propontidique, finibusque Thraciis. Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris, Eo dolente, conveniret hostibus. Ille emendando natus succurrere mundo, Nefarioque temperare luxui. Ah! longos illum, superi, servate per annos, Suis ut ornet ipse vos honoribus: Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem Coinquinasse regiam febres domum. Hoc mecum, laeti Regis de munere vates, Chori è sacro scientioris agmine; Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni Benignitate provocata Regii. Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes Satis superque larga liberalitas. Carminibus vates, vos illam dicite vestris: Caputque Regis implicate floribus. Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam, Meumque primus obligabo dis caput. Perque aras effundam omnes non parcus, acerris Sabaea tura de capacioribus. Orabo Divos, per te, non ultime Divum, Tuis ut usque temperent laboribus. Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres, Sacroque pacis obstrepant silentio. Nam sat divinum fregere negotia pectus: Ames et ipse pac ejam frui tuà: Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti, Tibi deinde ne negaris otium. </poem> ==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.== ===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.=== <poem> Et lauro juvat, et rosis, Et mille hunc tumulum spargere floribus, Festo non sine carmine. Affer tura, puer, nec timidâ manu Omnem cum tumulo locum De puris Arabum incende vaporibus. Nam quorsum tua, Verjusi, Flerem cum reliquis funera vatibus, Atque injusta dolens, meis Turbarem cineres de lacrymis tuos? Postquam te mala febrium, Languorumque cohors, non habilis tuae Menti carcere corporis Exsolvit miserum, totque doloribus Perfunctum, atque alacrem mori Nam ceu praetumido flumine, literis Mens undata capacibus, Formatique bonis artibus ingenî, Et lucis memor insitae, Quaerens hospitio non bene mutui Solvi denique corporis, Ex longo ad superas ambitiosior, Affectabat iter domos: Laetus ducis ubi, grandibus otium Jam partum meritis, sacro Permixtus numero nil cupientiuın. Hic quaesita laboribus Tantis, nuda suis se tibi Veritas Demum è nubibus explicat; Et de fonte suo clarior aspici Caelestis Sapientiae, Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet. Hic dum pars melior tui Regnat deposito libera pondere, Ridere immiserabilem Vitae stultitiam fortis, acerbaque Nostrorum penitus pati Maerorum indocilis: cur ego te gravi Deplorem querimoniâ, Humanasque vices? Ah! potius paris Vitae conditionibus, Tecum et vivere amem, et sustineam mori. </poem> ==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.== ===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.=== <poem> Nostra successus habuere laetos Vota: Romano datus est ovili Optimus demum vigilare, caro Progrege, Pastor. Hujus indignam miseratus aether Saeculi fortem, et prece suscitatus Publica, mundo dedit hoc labanti Denique munus. Muneris tanta super impetrati Gratia, terris procul è remotis Ultimus monti bene Vaticano Annuit orbis. Nec Palatini tacuere colles, Grande CLEMENTIS decus elevati, Faustitas per quem sua restitutis Addita rebus. Ipsa, cum longo grege Gratiarum, Et Fides, et Pax, et aperta largo, O Pater, Romam duce te revisit Copia cornu. Laeta riserunt, grege feriato, Adtui plausus hilarata regni Prata: celarunt sua nec Sabinae Gaudia valles. Pristinae quando grave servitutis Pondus annonae bonus eximebas: Fruge vectigal populo in paranda, Quippe remissum. Munus hoc sensit locupletiori Gestiens culmo seges, et tumente Messium fluctu, superans avari Vota coloni. Sensit et flavus Tiberis, profundo Efferens alveo caput, et beatam Rite gratatus populo Quiriti, Te patre, Romam. Urbs tuum late dedit inde nomen Per repercussas resonare valles Collium septem, sua dum renarrat Gaudia mundo. Audiit longe Tagus, et sonantes Trans Atlantei pelagi recessus, Ferre CLEMENTEM merita supremam Fronte tiaram Fama vulgavit populis: tubaeque Nunciae plausu procul audiendo, Orbi adorandum didicit superbus Nomen Orontes. Sensit, Arctois etiam sub oris, Nuncium, toto glacialis Hebrus Litore exultans, hilarique ramo Fronduit Haemus. Te pharetrati didicere Persae, Supplices arcus tibi mitigati Sarmatae inclinant, positisque Maurus Te colit armis. Et sonat quando tuba, te tuamque Arbitram pacis, Pater alme, dextram Fluctibus belli male verberatus Respicit Orbis. At suas de te quoque spes, suumque Gaudium, gentes super universas, Omnibus late celebravit ingens Sequana ripis. Haeresis torvo tamen una vultu Ad tuum fertur trepidasse nomen: Ipse Cocytus stupefactus imo Palluit amne; Fronte dejecta, malesuadus Error Pressit os mutum: simul in supremum Atque te Petri solium extulerunt Publica vota. Oderint illi tamen, ire contra Qui tuos nutus misere obstinarent, Debiles parere tibi, sibique Fidere fortes. Sed tuus te grex amet ut parentem: Judicem dum te timeant rebelles, Quando Tarpeio metuendus igne, Fulmina torques. </poem> ==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.== ===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.=== <poem> Romam venimus nos etiam exteri Testes earum, publica vox, super CLEMENTE, quas coepit per urbes Fama Italas memorare, rerum. Famaeque dictis, omnibus, et fide Majora longe vidimus, et novum Regnare Pastorem faventis Pro populi procerumque voto. Et te, potentum maxime, vidimus Alto supremi pondere consili, Vix sacro adoratum Senatu, Attonitae dare jura Romae. Nomenque laetam vidimus ad tuum Gestire plebem, cum volitantim Inter quadrigarum catervas Per mediam rapereris urbem. Tibique plausus à populo datos, Stupente visus de thalamo Tibris Audisse, nec circumsonanti Laetitiam tenuissè ripa. At, quam benigno sidere, te patrem Mundus recepit, tristia detonent Dum bella, pacandus, tuisque Relligio reparanda curis. Deliberanda pace super, venis Fatalis Orbi debitus arbiter, Per regna, quem pro temperandis Das medium, LODOICE, rebus. Favete gentes, mutua quas furor Armavit in tot funera, et ultimam Fumantis Europae ruinam Unanimi prohibere nutu. Audimur! En jam de manibus feri Labuntur enses: laetaque desuper Serena portendunt quietem. Paciferae veneranda dextrae Se pronus Orbis curvet ad oscula. Praeite reges, pectus inutili Nudate jam ferro, et virenti Pontificem redimite oliva. Longis tubarum pulsa fragoribus Redibit alto laetior e polo Astraea terris, et beatas Rura dabunt inarata messes. Superba Lunae cornua sentiet Pallere toto Bosphorus aequore; et Thraces triumphati pavebunt Vim dominae geniumque Romae. Ipsa et tuorum pondere fulminum Asserta mundo, et pulcrior aspici Palam revelabit verendos Relligio, intrepidosque vultus. Tum te videri denique splendidum Leves per auras Gloria fervido Monstrabit è curru, labantis Praefidium, columenque mundi. Et Fama scuto scribet in aureo Illustre sciri nomen, et omnia Per regna, CLEMENTEM, per omnes Pacificum celebrabit oras. </poem> ==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.== ===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.=== <poem> Tu me, carmine percitam Quamvis mente agitet non humilis furor Franci dicere militis Lauros terribilem quas legit ad Lisam, Tu me sollicitum tenes, Montaneri: animo curaque tumeo Ex longo acrior infides, Audax quod fragili per mare naufragum Jam dudum rate naviges: Nec sat forte tuae remigium rati, Nec sint vela fatis bona, Ut portum incolumis difficilem occupes; Vestrarum neque partium Evites scopulos naufragiis graves. Non sic, tempore pristino Montaneria gens, nobile sanguinis Quondam principium tui, Non sic vestra domus, Romula quam ratis Vexit per mare, non patres Sic vixere tui. Quare age, devios Calles, castraque patribus Detestata bonus desere: non tuae Error convenit indoli. Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide, Caris tam bene cognita, Te ne his et meritis, hac sapientiae Et tot dotum opulentia, Hesterni species frivola dogmatis Nostro separet à grege, Majorum immemorem scilicet, et tuae Nutrici male credulum? Ah! ne perfida pax te miserabili Tutum fingat inertia. Sed per lenta tui feria consili, Alto mentis in otio, Contemplare, quibus refluere impotens Aetas praecipitet rotis: Et quas pollicitus spes tibi, quas suis Olim non violabile Per numen, moriens asseruit Deus, Tecum denique respice. Et ne, restat adhuc dum breve temporis Momentum, male fortibus Ne jam consiliis aut rationibus, Votis pone moram meis: Votis omnibus hoc et lacrymis emam:: Proquo, si pietas velit, Et poscas, etiam sit pretium mori. </poem> ==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.== ===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.=== <poem> Ec quod conspicuum novumque sidus, Caelo fundere coepit è sereno Luminis radios benignioris, Atque omnem exhilarare luce mundum! Toto denique quotquot estis orbe, Vos ô plaudite, nobiles poëtae Omnes, omnibus atque cum poëtis Musae plaudite: vestra res paratur. Nam regum optimus ille, principumque, Cunctarum pater ille gratiarum, E cujus animo redundat omnis Fons et copia liberalitatis, Totus pectore, totus ore candens, Blandi, blandus uti solent olores, Et dum prima animos sinebat aetas, Qui canebat, uti canunt olores. Pastor ille benignus, ille Clemens Vatum sidus et est, ut est olorum. </poem> ==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.== ===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.=== <poem> Sic est: non ego, BVLLONI, Augur vanus eram, debita cum tibi Sacrae munera purpurae: Jam dudum canerem: nec sua defuit Vati, quam meruit, fides. Et te purpureis patribus additum, Exultantibus è jugis, Vulgavit populis Roma: tibi prius Quod spes publica voverat. Quae non laetitiae signa dedit pater Tybris, lene frementibus Eripis? Thalamo nec male reddidit Plausum Sequana de suo. At non te meriti muricis ad decus Promovit temerariae Fortunae levitas, non popularibus Auris gratia Principis Parta, aut solicitis ambitionibus: Non te fata domestica; Non discrimina per mille Turennius, Laudem quaerere nobilis, Quando pro patria, et Principe pro suo, Devotus toties mori, Objectasque acies rumpere fervidus Altum fulminat ad Sabim; Non te illustre genus; non avus, aut pater, Bellis egregii licet Ambo, consiliis praecipuus tamen, Et pollens pater arduae Mentis; non atavi denique Caesares, Qui per Nassaviam domum Accesseretur; non reliquas supra Laudatissima foeminas, Te mater Latio murice vestiit: Non clarissima turribus Stirps Arverna suis; non tibi contulit Fratrum turba faventium, Romanae pretium nobile purpurae. Hanc isti sapientiae, Cujus consiliis omnia temperas, Debes moribus hanc tuis; Hanc debes meritis denique, et his, quibus Omnes tam bene gratiis Devincis animos. Quae veniet brevi Ostro gloria de tuo, In consanguineos undique principes, Qui tot fata volentium Decernunt populorum? O novus incita Si menti incideret calor, Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus, Princeps magne, tuum modis, Plaudentes canerem per populos decus? Quo te carmine dicerem? Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax Sacrorum taciturnitas Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum Gentes nomen ad ultimas Centum Fama tubis ferre praeoccupet? Nec jam Justitiae soror, Virtutisque comes Gloria, caeteros Demum provehere ad gradus, Te sic promeritum differat: id tibi Nato ad grandia spiritu, Vis excelsa tuae spondeat indolis: Nec regis favor abnuat: Id regnum velit, et relligio petat. </poem> ==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.== ===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.=== <poem> In hoc monebas, optime LAMONI: Non marte ab uno gloria turbido Quaerenda bellorum fragore, Per populos domitos, et urbes. Nec sola priscis arma Quiritibus Tractata, Romam terribilem hostibus Fecere, non Afer subactus, Aut Nomas, horribilisve Medus. Sua et quieto carpitur è foro Palma; et reportantur sine sanguine Certi, per heroas togatos, Pacificae Themidis triumphi. Mihique is unus longe alios super Laudetur heros: qui male nil sibi Permittat impermissum, et alta Mente, libidinibusque caecis, Suisque votis imperet, abstinens Optare, quae fas non prius annuat: Refraenet iras, et volentes Per populos, sine caede regnet: Quod est honestum praeferat utili, Vultu severo dona nocentium, Pro jure mercando, superbus Rejiciat, rigidusque judex. Hac arte prisci Lamonidae decus Coepere verum quaerere: sic avus, Clarique majores, tuumque Per patrios genus omne fastos, Hac et supremum Lamonius parens Legum in tribunal, justitiae integer Pervenit, et coepit profundo Ore suae dare jura genti. Vides, ut alti pondere consilî Momenta legum temperet; et suo Componat aestus turbulentos Eloquio, popularis aurae. Mirata talem, te quoque Regia: Orator urbis cum populo datus Sermone regem non tacendo, Pro patria alloquereris urbe. Dijudicandis civibus unice Attentus, aequum dividis omnibus; Vanoque nugarum tumultu Liber, amas solidum, ac requiris. Jam sic paternam moribus in tuis Agnosco virtutem, atque domesticum Decus, redonatamque mundo Justitiam, studio parentis. Haec vestra laus est, inclyte LAMONI: Virtute in una scilicet et domus Lamoniae fortuna, et omnis Spes meriti statuenda vestri. </poem> ==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.== ===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.=== <poem> Diva, quam rebus trepidis benignam Rure Piceno veneratur Orbis; Cui suos sternit facilis moveri Adria fluctus: Siqua pastoris tibi Vaticani Cura, vel sacri superest ovilis, Italis Thracem procul inquietum Finibus arce. Si faves, totis trepidabit undis Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt, Turca pallebit, timidumque cornu Luna recondet. Namque te dudum pelagi potentem Non semel verso tremuere ponto Mersa Threissi, rate dissipata, Arma tyranni. Ne tibi fidam pavor ille gentem Angat, aut saevis male turbet armis Quos tuis laeti meditamur aris, Ponere honores. </poem> ==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.== ===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.=== <poem> Timete Belgae: Borbonia novus De stirpe crescit fub patribus leo, Luditque Condaeas per aedes, Filius Enguineo parenti, Fatale toti nomen Iberiae, Vobis tremendum: si bene milites Ducesque vestri, post tot annos, Rocroyae meminere cladis. Crescendo patrem si puer, aut avum Virtute et armis terribilem exprimat, Quem monstra inaccessis sub antris Herciniae tremuere silvae, Et Rhenus alto flumine palluit: Si grande bello Borbonidûm genus Aequet, Palatinaeve matris Ingenium niveosque mores. Quos ille amores per populos suae Ex ore matris, quos animos feret De fortium exemplo parentum, Quos juvenis referet triumphos? Quando Friburgum, fisa loci situ Norlinga, supplex Alsata, Teutones Victi, triumphatusque Rhenus Tot populi domiti, tot urbes Menti recurrent: quos animo puer Versabit aestus? Namque domestica Exempla crescentem excitabunt, Et proavis similem et parenti Natum reponent. Sed mihi fervido Videtur urbes et populos super, Volare curru, de triumphis Jam patriis, animosus infans. Dum crescit aetas, dulcibus interim Musis remittat se puer: ac avi Magnique virtutem parentis De teneris meditetur annis. Bonas ut artes quam rapido ingenî Ingens Avus decurrerit impetu, Etdisciplinas quam profunda Mente Pater penetrarit omnes. </poem> ==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM== ===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.=== <poem> Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet Ac fascinat praeposterae Severitatis cultus: austeri palam Volumus videri, nec sumus: Loquimur severa, et delicate vivimus: Sic indoles est saeculi: Crepare mores inverecundi bonos Audemus, et nostri jacent, Foedaque molles diffluunt inertia, Aetatis hujus in probrum. Longinqua velis navigamus aequora, Pontique ridemus minas: Negotioso ut serviamus luxui. Quaecumque naufragio venit, Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus Mundi asseruntur ultimis. Lignumque fuco discolore patrium, Maculisque deformat faber: Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat. Nostro palato desipit, Vulgare quidquid atque plebejum sapit. Nivesque, poenas montium, Laboriosas facere delitias gulae Studemus artes per novas: Partuque fructus arbores adultero, Dum parere ferro cogimus, Nil esurimus obvium, ac parabile: Est vile quod pronum est nimis. Regum illa vestis principumque purpura Nostros in usus viluit. Spectatur altas optimatum per domos Jam purpurata servitus. Pro foribus ipsis turba famulantum fremit, Longisque oberrat atriis Populo videnda, se sui ostentans heri Coloribus sub splendidis. Amnes regesto submoventur è solo, Campi innatantur amnibus; Et substruendis molibus terra intimis Perfossa visceribus gemit. Fastu insolenti magna privatae domus Struuntur in palatia. Marmore superbum limen est, et grandibus Addenda tectis porticus, Aurisque aperta perviis, longum explicat Se per columnarum ordinem. Opulenta splendent sumptuosis aedibus Aulaea: crystallus domum Lucet per omnem multa: laqueare eminet Auro nitenti perlitum. Ferro vibratam, perque nexus tortiles, Pexam renodamus comam, Trans mare petitis crinibus, quos nutriit, Et vendidit Britannia. Et per colores non suos nigrum caput Mutare flavo discimus. Ori paratur arte medicatus rubor, Genasque fucus inficit. Manus olentes roribus jasmineis Roseis capillos ungimus: Pictamque plumis addimus superbiam, Tumidum ut inumbremus caput. Fastidiosus nomina exhausit novis Antiqua luxus vestibus. Monilibusque colla torquatae exteris Census maritae conjugum Dotesque vendunt, ut novum forme decus Parent, et exponant procis Virgata vestis moris externi placet, Vestes supra jam patrias: Sed latera amictu deprimunt arctissimo, Unde gracilescant Virgines. Comptumque velo dum levi obnubunt caput, Ardent videri, dum latent. Et dissolutis induuntur vestibus, Ut pateat insidiis pudor. Hoc mersa coeno civitas non se amplius Agnoscit, et sui pudet. Morum haec ruina, dedecusque saeculi, Longa est querelarum seges: Et digna, cur per insitam modestiam, Frugalitatem per tuam, Sanctosque mores, temporis tam perditi Hanc improbaturos luem, Placandus ad te provocarem, BELLEVRI, Et rumperem silentium. </poem> ==Ad DELPHINUM FRANCIE== ===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.=== <poem> Dum literato ludis in otio, Et castra doctae Palladis impiger DELPHINE sectaris, futuros Vincere jam meditaris hostes. Bonas per artes, pectora dulcium Formare alumnorum, asperioribus Virtutis armorumque curis, Pallas amat, teneris ab annis. Imbelle nido sic genus erudit Ales minister fulminis, arbitra In luce, ad armorum fragorem, et Grande ministerium tonantis. Sic natus alti sanguine Pelei Infans Achilles semifero manus Submisit heroi, superbum Ilion excidio daturas. Sic in Lyceo per sophiae sacras Deductus artes Amathius puer Graecum, pharetratumque Persam, et Terribilem superavit Indum. Sic quae Latinis Annibalem ferum Carthago quondam finibus intulit, Doctique, Musarumque amantis Scipiada male cessit armis, Altam Quiritum per sapientiam, Ac literatos sic quoque Caesares Se Roma tum demum subacto Imposuit metuenda mundo. DELPHINE, quam non gloria lauream, Quas fata palmas non tibi destinent? Si quando formatus per artes Egregias, facilesque Musas, Orbi regendo veneris. Ilicet Hoc sperat à Te Rex pater, et suae Virtutis inspirare nato Magnanimos bene coepit ignes. </poem> ==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.== ===ODE XVI. === <poem> Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum? Incertum senis an sit, anne oloris. Certe par fuerat senex olori. Erat canus, uti solent olores, Et clemens animi, indolisque blandus, Quales vos, nivei, ferunt, olores. Quam belle canitis, senex canebat. Candoris retinens, uti soletis, Puram candidus egit usque vitam. Demum mortuus, ut mori soletis, Inter delitias amoeniorum. Musarum, atque modos suaviores. Quis vobis adeo parem negarit, Olores, pariter fuisse olorem? Cujus praeterea sit hoc sepulchrum, Si rogas, senis est, et est oloris. </poem> ==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.== ==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.== <poem> Sic te non tua, PERERI, Sic est nulla decentius Scripsit, tempore pristino, Aetas, nulla disertiuş: Quam quod scribere coepimus. Nostro purius haud fuit Saeclum, nec magis elegans. Ut verum fatear tamen, Dum sic quaerimus anxie Linguae munditiem, omnibus Sparsam denique gratiis; Et dum difficiles nimis, Et tersi, et graciles sumus: Nervos, crede mihi, suos Verbis ah! male sedulî, Justa et pondera deminus. Sic et destituit sua Sermonem prope dignitas. Si nescis, ea, PERERI, Circumspecta sagacitas Scribendi, et nimis anxia Quae nunc sedulitas viget, Prorsus sic animorum egens Nos jam carmine patrio Tractandae fidibus lyrae Prorsus reddidit impares, Aetas nostra superbior Audax quidquid et insolens, Sermoni est patrio illitum, Duris respuit auribus. Ergo si fide Gallica Nostri forte paraverint Vates pulvere bellico Nigrum dicere Principem, Dam Burgunda quatit suo Victor moenia fulmine, Et Reges canere et Deos: His est protinus altior Affectanda polo via; Nec tam grandia debili Enarranda modo: juvat Ferri, quo rapit impetus: Et mortalibus invium, Pennis sortibus, arduas Trans nubes, per iter sequi: Et per certa pericula Prudentis petulantiae, Multo non sine numine, Et non degeneri gravis Pertractanda modo chelis. At nos grandis Horatii, Quantum possumus, aemuli, Nos Romana quibus lyra Majores animos facit, Felicemque licentiam: Ut multo melioribus Pennis, ô bone PERERI, Altos tollere spiritus Praeclare temerarii Audemus, quoties viros Fortes dicimus ad lyram: Versus immeritos mori Soli scribere novimus. </poem> ==IN CHRISTUM PATIENTEM. == ===ODE XVIII.=== <poem> Nube quis clari rutilum profunda Solis extinxit jubar ater horror? Nocte turbatus super insolenti Palluit orbis. Palluit coelum: stupefacta tanti Venit in partem quoque Luna luctûs, Quippe tam justi fuit ulla nunquam Causa doloris. Vidit affixum trabe Sol in alta Numen, et vultus pavidos retorsit: Luminis fontem puduit videre Luminis orbum. Sed quid aut primum querat, aut supremum? Membra servili lacerata loro: Anne Romano patefacta ferro Pectora dicam? Quid loquar fuso Domini cruore Roscidas rupes, scopulosque tanti Criminis testes, quid aperta justo Saxa dolore? Tene sudato madidum cruore, Christe, vel fato properante maestum Dixerim clemens ubi mons virenti Frondet oliva. Qualis orabas? nece cum propinqua Robur ardenti prece colligebas. Vidit orantem simul et paventem Nuncius ales. Quo repentino, furiose miles, Arma moliris glomerata gressu Parce crudeli temerare sacrum Cuspide corpus. Dum loquor, multus properat satelles; Christus armato rapitur furori Praeda; raptatum violenta numen Turba fatigat. Qualis heu! mollis, grege dissipato, Agnus Hircanos cadit in leones: Ille non uno laceratur unus Victima dente. Quid super tanta rabie, tonantis Lenta suspensum tenet ira fulmen? Heu! sub humano Deus ipse causam Judice dicit. Forte candentes radiata vultus, Luna sopito vigilabat orbi, Tecta per multo sopor altus ibat Ebria somno. Cum fatigatum malesana pubes Intimas Christum penetralis aulae Egit in partes, ubi serva ludo Turba vacabat. Quid loquar poenae genus insolentis? Nocte quos una tulerit dolores, Nocte quos saevi tolerarit una Verberis ictus? Nulla lymphati rabies furoris, Nulla vis mentis male feriatae, Non gravi illusit veneranda risu Numinis ora. Vix redux orbi roseos agebat Sol, sub aurora praeeunte, currus: Cum cruentato maculatus ore Triste reluxit. Interim tota glomeratur urbe Turba divini sitiens cruoris: Tolle; clamabat; trabe perduellis Pendeat altä. Mente sed judex miseratus ima Asperam sortem, sitis ut cruentae Contineretur furor, imperavit Verbere caedi. Itur arcanos laris in recessus, Et novos Christus datur in dolores: Miles erectam media columnam Figit in aula. Nudus adducto Deus obligatur Fune: tum pubes furiosa vinctos Expedit fasces, rigidumque torti Vimen acanthi. Ardet in plagas validus satelles; Aula percussis gemit icta plagis, Et repercussi resonant frementes Verberis ictus. Non tot aestivae cecidere guttae Grandinis: non tot per inane rupti Vere funduntur pluvio, solutis Nubibus imbres. Ecce jam totam fluitant per aulam Sanguinis rivi, laceri per auras Depluunt artus, riguo redundant Omnia tabo. Vindicis caeli super haec silebant Tela: non poenas, pater, irrogabas: Languido stabas pede, nec rubenti Nube tonabas. Insuper miles Solymaeus instat, Implicat frontem paliuro adunco: Ipsa pro sceptro manus impeditur Simplice junco. Vepribus frontem lacer, et liquenti Squallidus vultum sanie, videri Turpis est: tabo vitiata foedat Ora cicatrix. Ligna per sectas fabricanda cedros, Artifex ferro bifido secutus, Mortis erexit trabe sub bicorni Infame theatrum. Tollitur passis spatiosa ramis, Christe, crux palmae tibi destinatae Ferculum, tristis tibi praeparati Pompa triumphi. Tene jam dura video gravatum Mole? Tortores humeris iniquum Pondus imponunt, lateri satelles Fusus oberrat. Additur Christo comes; et peracto Urbis emensa spatio, venitur, Mons ubi longo super astra surgit Golgota dorso. Ter ferunt montem scopulo sonanti Ad sacrum Christi trepidasse numen; Rauca ter surdum gemuit sub imis Terra cavernis. Immemor rerum Solymaea pubes Instat, et nudum rigido reclinat Numen in ligno; cohibet trabalis Brachia clavus. Inde sublimi tenues in auras Arduus trunco datur, et latrones Inter, è ligno fragili pependit Tam grave pondus. Quid paves, Natura? Quid erubescis? Non tuum crimen, facinus furoris Non tui: unius fuit illud unum Crimen amoris. Miles effossi penetrale cordis Efferus, torta patefecit hasta: Sanguinis rupto rapidus cucurrit Pectore torrens. Sol laborantes medio repressit Territus caeli spatio quadrigas: Unda suspensos tenuit paventi Litore cursus. Tum caput movit Libanus, moveri Insolens: manes Acheron remisit, Et sacri rupto patuere velo, Abdita templi. Tristibus fontes fluitasse rivis, Et reclinatum capitis superbi Tum ferunt cedros posuisse flexa Fronte cacumen: Frusta per quassas abiisse rupes, Intimis colles trepidasse venis, Et modis totam simulacra miris Acta per urbem. Christe, te flerunt specubus sub altis Saxa, te rivi, liquidique fontes, Christe, te flerunt stupefacta mentis Rura colonis. Et tuum funus perhibent profundis Armenas filvis gemuisse tigres, Teque Getulos rigidis leones Flesse sub antris. Dum dolent rupes, pecudesque bruta, Numinis fato super immolati, Non homo justi dabit ulla durus Signa doloris? Cuncta plorarto lacrymosus imbre Ora perfundat liquor, et sonoris Personent circum loca verberata Planctibus aurae. </poem> ==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. <br>AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.== ===ODE XIX.=== <poem> Ruris splendide fons LAMONIANI, Quo non alter aquae perennioris Manat agmine copiosiori: Collis primus honos siticulosi, Vallis delitiae tibi adjacentis, Quo te carmine, fons beate, dicam? Nil te purius est, salubriusve: Et si nobilis unda fabulosae De Pindo tibi certet Hippocrenes, Aut quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores, Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene, Et quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores. Quando saepe tuae vides sub udo Ripae gramine, Principem Senatus, Venatu nimio, jacere fessum, Mirarique tuam perennitatem, Secessumque per otiosiorem, Moram ducere non male otiosam. Mollis namque toro sedens sub herbae, Legit Virgiliumve, Tulliumve, Suas delitias, suosque amores: Aut quodcumque operum venustiorum, Olim, tempora prisca, protulistis. Sedis Liligerae sacrum tribunal, Toti jura dat unde Civitati, Non illum faciat beatiorem. Vos ô nobilium proinde aquarum, Fontis undique quotquot estis omnes, Fonti cedite jam LAMONIANO. </poem> ==In EUNDEM FONTEM.== ===ODE XX. === <poem> Gaude sorte tuâ: sat es beatus, Fons solo edite SANCARONIANO: Et quamvis per agros inelegantes, Et vilem thalamum, atque scrupulosas Per valles, iter is laboriosum: Nec sat terra tuo sit aequa rivo, Fortunâ utere. LAMONAEVS ille Princeps Ordinis ille purpurati, Regni gloria prima, saeculique, Musarum ille amor, ille LAMONAEVS Amat te bonus, atque saepe visit, Septembres ubi per vacationes, Urbe Aulâque procul tumultuosa, Obit lata sui vireta ruris: Quin et saepius esse te suarum Metam destinat ambulationum. Ergo desine velle sumptuosas Cunas, aut thalamum decentiorem, Cultus desine velle mundiores, Fortunamque aliam: sat es beatus. </poem> ==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.== ===ODE ULTIMA.=== <poem> Fons, ocelle ruris atque uber tui! Heri ô voluptas innocens! Tuamne certem pauperis venâ ingeni Aequare Vates copiam? Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor Movere cantus efficax: Noc qui Sicano gurgite intactas fugit, Amnem maritum respuens. Non te superbo parius hinc ambit lapis, Hinc concha dives margine. Non alta Regum tecta, picto in alveo Tumidus videri, perfluis. Sed munco, et udo gramine agrestem paras Tibi ipse thalamum rusticus; Et inter umbras, atque operta vallium, Vitreo fugax curris pede. At ne pudori sit tamen, quod nil manus Tibi fabra cultus addidit. Caduca dos est artis: aeternus manet, Crescitque Naturae decor. Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places: Hunc nuda simplicitas capit. Fuci animus expers scilicet, mores suos In te intuetur, et probat. Ac nunc in undis lene decurrentibus, Placidoque fusis agmine; Siticulosis, specimen eloquii exhibes, Blande influentis auribus. Nunc liberalem pingis, et avaras opes Sibi retinere nescium: Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem Herbisque supplicantibus; Seu vitae egentes arbores felicibus Rigando lymphis recreas. Nec te rapacis more torrentis juvat Late ruinis crescere. Corripere messes, nemora, cumque ovilibus Ipsas colonorum domos. Herum aemularis nempe quem nulli gravem, Cuncti benignum sentiunt. Hunc ipse sentis, quando reclinans caput Amatae in orae gramine, Astum liquore temperat gelido, et suis Te consecrat sudoribus. Trepida laborant undae, et alternis manus Gaudent adorare osculis: Justâ hinc tumentes se ferunt superbia, Dulcique plenae imagine, Monti, obviisque vallibus LAMONIVM Fluctu loquuntur garrulo. Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas, Suosque amores te vocat. Teque Polycrenen jure dici vult, novo Plaudente famâ nomini. Certe Hippocrenen occupatam Barbaris Meliore réddas omine: Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors Unum colat LAMONIVM. ''FINIS. '' </poem> f9ltdqj4i79xsfd1vxuutntqwuh7el8 285026 285023 2026-10-19T21:40:52Z Demetrius Talpa 13304 /* ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit. */ 285026 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Odarum liber |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo 17 |SubTitulus= |Genera=Carmina |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} ==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.== ===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.=== <poem> At quis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus, ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. {{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, {{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Clara, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, {{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo, non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti {{Versus|20}}Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem, Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. {{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Rure cum laeto procul aura vernis Floribus halat: Hic ager vicinus amoenitatem {{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti {{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem {{Versus|40}}Carpere myrtum. Late odoratas tibi promit uber Hic opes campus; rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. {{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli Divite exponit sua poma ramo: Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, {{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti {{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis, inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis {{Versus|60}}Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur: Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. {{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam {{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub ulmo: {{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis {{Versus|80}}Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. {{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis {{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores, Cumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, {{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem {{Versus|100}}Fronde coronat. Perge felices agitare ludos, Virgo: ludentem mea te sonabit Musa: te semper, puerumque jugi Carmine dicam. {{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> ==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.== ===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.=== <poem> Dum vis improba fervida Febris te rapidis ureret aestibus: Tecum me quoque, LAMONI, Perfixum tenuit corde sub intimo {{Versus|5}}Morbi pars violentior. At quas non precibus, cum fureret dolor, Fatis opposui moras? Pro te, res sineret, fataque poscerent, Vitam fundere prodigus. {{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus Votis incolumen meis; Si curis etiam pro popularibus, Somnos rumpere destinas: Nec fessum strepitu pectus, inutili {{Versus|15}}Rerum pondere liberes. Frustra sollicitis fletibus obvios Fati fregimus impetus: Si tam crebra suis ambitionibus Fidi turba gregis, tibi {{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium; Postquam non modicam tuo Patrem sustinuit demere de die. Longe, qui tibi, publicae Dum momenta rei grandia sustines, {{Versus|25}}Rebus frivola de suis, Duri saepe tuis auribus, obstrepunt. Longe turba clientium: Cum te sepositum dulcis amabiles Ruris delitiae tenent. {{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis, Se, secreta per otia, Musarum teneris lusibus explicet: Et frons laetior aspici, Curarum rigidis libera nubibus, {{Versus|35}}Risu seria temperet. Aut dilecta tuas filia dulcibus Curas deleat osculis, Quae figat facili plurima dextera, Nolenti rapere obstinet. {{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus, Molli sub zephyro, frui: Jam fractis, humili sole, caloribus, Latifundia cum tui, Acri vectus equo, ruris obambulas; {{Versus|45}}Venatuque premis nemus. Nec jam te phaleris Gloria cum suis, Dotalique superbia, Nec quae Fama tuas excubat ad fores, Magni nominis artifex, {{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet, Vulgares animos supra Tam longe positum, quaerere turbida Famam solicitudine. Princeps purpureo jam datus Ordini, {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam Sese laudis iter ferre per arduum Emirabere gloriam: Quo fortuna vocat te tua, publicis Regni pro rationibus. {{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis Caelo affectet iter prius, Quam toto penitus tollere perfidas Artes coeperis è foro, Et luxus populorum intolerabilem {{Versus|65}}Emendare licentiam. Atque implenda tuae denique gloriae Postquam fata repleveris, Hos vitae strepitus, et miserabiles Curas deserere oссuра, {{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus. </poem> ==AD CICADAM.== ===ODE III.=== <poem> O quae virenti graminis in toro, Cicada, blande fidis, et herbidos Saltus oberras, otiosos Ingeniosa ciere cantus. {{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas, Caeli caducis ebria fletibus Gaudesve persultare campi Graminei virides per undas: Seu voce concors accinis aemula, {{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines; Aut provocatos cantilenis Agricolas animosa vincis: Seu per loquaces garrula rivulos Stridore rauco ludis agrestibus {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus, In medio modulamen aestu: Exaggerati seu tibi nectaris Rorem ministris perpluit imbribus Coelum, coronatosque gemmis {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet: Ades canenti; dum tibi marmore Vates perenni, carminibus bonus Molitur immortale templum, Unde per ora virûm volabis. </poem> ==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.== ===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.=== <poem> Nam quod nostra aetas potuit committere tantum Scelus, Deumque provocare vindicem? Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras, Ut ipsa Regis appetatur et salus. Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat Minace morbus horrifer periculo; Et sacra inclemens urebat viscera febris. Nec Hercules inarsit aestuosius. Ipsa sui passim monstravit signa doloris, Eo metu praeoccupata Civitas. Quam neque civiles potuerunt perdere motus; Nec arma Franco abominata militi; Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus, Gravique Marte Belga cognitissimus; Non conjuratam quatiens Discordia taedam, Trucem tot implicata viperis comam; Non impacato Germanus junctus Ibero; Nec inquieta temporum impotentia: Una dies illam morbo prope perdidit uno, Suoque paene dissipavit impetu. Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno, Pio suprema qui minatur Adriae. Illâ quam melius Thrax miles febre periret, Per omne litus execratus Italum. Hostibus has, superi, vestris immittite poenas, Propontidique, finibusque Thraciis. Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris, Eo dolente, conveniret hostibus. Ille emendando natus succurrere mundo, Nefarioque temperare luxui. Ah! longos illum, superi, servate per annos, Suis ut ornet ipse vos honoribus: Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem Coinquinasse regiam febres domum. Hoc mecum, laeti Regis de munere vates, Chori è sacro scientioris agmine; Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni Benignitate provocata Regii. Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes Satis superque larga liberalitas. Carminibus vates, vos illam dicite vestris: Caputque Regis implicate floribus. Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam, Meumque primus obligabo dis caput. Perque aras effundam omnes non parcus, acerris Sabaea tura de capacioribus. Orabo Divos, per te, non ultime Divum, Tuis ut usque temperent laboribus. Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres, Sacroque pacis obstrepant silentio. Nam sat divinum fregere negotia pectus: Ames et ipse pac ejam frui tuà: Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti, Tibi deinde ne negaris otium. </poem> ==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.== ===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.=== <poem> Et lauro juvat, et rosis, Et mille hunc tumulum spargere floribus, Festo non sine carmine. Affer tura, puer, nec timidâ manu Omnem cum tumulo locum De puris Arabum incende vaporibus. Nam quorsum tua, Verjusi, Flerem cum reliquis funera vatibus, Atque injusta dolens, meis Turbarem cineres de lacrymis tuos? Postquam te mala febrium, Languorumque cohors, non habilis tuae Menti carcere corporis Exsolvit miserum, totque doloribus Perfunctum, atque alacrem mori Nam ceu praetumido flumine, literis Mens undata capacibus, Formatique bonis artibus ingenî, Et lucis memor insitae, Quaerens hospitio non bene mutui Solvi denique corporis, Ex longo ad superas ambitiosior, Affectabat iter domos: Laetus ducis ubi, grandibus otium Jam partum meritis, sacro Permixtus numero nil cupientiuın. Hic quaesita laboribus Tantis, nuda suis se tibi Veritas Demum è nubibus explicat; Et de fonte suo clarior aspici Caelestis Sapientiae, Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet. Hic dum pars melior tui Regnat deposito libera pondere, Ridere immiserabilem Vitae stultitiam fortis, acerbaque Nostrorum penitus pati Maerorum indocilis: cur ego te gravi Deplorem querimoniâ, Humanasque vices? Ah! potius paris Vitae conditionibus, Tecum et vivere amem, et sustineam mori. </poem> ==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.== ===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.=== <poem> Nostra successus habuere laetos Vota: Romano datus est ovili Optimus demum vigilare, caro Progrege, Pastor. Hujus indignam miseratus aether Saeculi fortem, et prece suscitatus Publica, mundo dedit hoc labanti Denique munus. Muneris tanta super impetrati Gratia, terris procul è remotis Ultimus monti bene Vaticano Annuit orbis. Nec Palatini tacuere colles, Grande CLEMENTIS decus elevati, Faustitas per quem sua restitutis Addita rebus. Ipsa, cum longo grege Gratiarum, Et Fides, et Pax, et aperta largo, O Pater, Romam duce te revisit Copia cornu. Laeta riserunt, grege feriato, Adtui plausus hilarata regni Prata: celarunt sua nec Sabinae Gaudia valles. Pristinae quando grave servitutis Pondus annonae bonus eximebas: Fruge vectigal populo in paranda, Quippe remissum. Munus hoc sensit locupletiori Gestiens culmo seges, et tumente Messium fluctu, superans avari Vota coloni. Sensit et flavus Tiberis, profundo Efferens alveo caput, et beatam Rite gratatus populo Quiriti, Te patre, Romam. Urbs tuum late dedit inde nomen Per repercussas resonare valles Collium septem, sua dum renarrat Gaudia mundo. Audiit longe Tagus, et sonantes Trans Atlantei pelagi recessus, Ferre CLEMENTEM merita supremam Fronte tiaram Fama vulgavit populis: tubaeque Nunciae plausu procul audiendo, Orbi adorandum didicit superbus Nomen Orontes. Sensit, Arctois etiam sub oris, Nuncium, toto glacialis Hebrus Litore exultans, hilarique ramo Fronduit Haemus. Te pharetrati didicere Persae, Supplices arcus tibi mitigati Sarmatae inclinant, positisque Maurus Te colit armis. Et sonat quando tuba, te tuamque Arbitram pacis, Pater alme, dextram Fluctibus belli male verberatus Respicit Orbis. At suas de te quoque spes, suumque Gaudium, gentes super universas, Omnibus late celebravit ingens Sequana ripis. Haeresis torvo tamen una vultu Ad tuum fertur trepidasse nomen: Ipse Cocytus stupefactus imo Palluit amne; Fronte dejecta, malesuadus Error Pressit os mutum: simul in supremum Atque te Petri solium extulerunt Publica vota. Oderint illi tamen, ire contra Qui tuos nutus misere obstinarent, Debiles parere tibi, sibique Fidere fortes. Sed tuus te grex amet ut parentem: Judicem dum te timeant rebelles, Quando Tarpeio metuendus igne, Fulmina torques. </poem> ==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.== ===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.=== <poem> Romam venimus nos etiam exteri Testes earum, publica vox, super CLEMENTE, quas coepit per urbes Fama Italas memorare, rerum. Famaeque dictis, omnibus, et fide Majora longe vidimus, et novum Regnare Pastorem faventis Pro populi procerumque voto. Et te, potentum maxime, vidimus Alto supremi pondere consili, Vix sacro adoratum Senatu, Attonitae dare jura Romae. Nomenque laetam vidimus ad tuum Gestire plebem, cum volitantim Inter quadrigarum catervas Per mediam rapereris urbem. Tibique plausus à populo datos, Stupente visus de thalamo Tibris Audisse, nec circumsonanti Laetitiam tenuissè ripa. At, quam benigno sidere, te patrem Mundus recepit, tristia detonent Dum bella, pacandus, tuisque Relligio reparanda curis. Deliberanda pace super, venis Fatalis Orbi debitus arbiter, Per regna, quem pro temperandis Das medium, LODOICE, rebus. Favete gentes, mutua quas furor Armavit in tot funera, et ultimam Fumantis Europae ruinam Unanimi prohibere nutu. Audimur! En jam de manibus feri Labuntur enses: laetaque desuper Serena portendunt quietem. Paciferae veneranda dextrae Se pronus Orbis curvet ad oscula. Praeite reges, pectus inutili Nudate jam ferro, et virenti Pontificem redimite oliva. Longis tubarum pulsa fragoribus Redibit alto laetior e polo Astraea terris, et beatas Rura dabunt inarata messes. Superba Lunae cornua sentiet Pallere toto Bosphorus aequore; et Thraces triumphati pavebunt Vim dominae geniumque Romae. Ipsa et tuorum pondere fulminum Asserta mundo, et pulcrior aspici Palam revelabit verendos Relligio, intrepidosque vultus. Tum te videri denique splendidum Leves per auras Gloria fervido Monstrabit è curru, labantis Praefidium, columenque mundi. Et Fama scuto scribet in aureo Illustre sciri nomen, et omnia Per regna, CLEMENTEM, per omnes Pacificum celebrabit oras. </poem> ==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.== ===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.=== <poem> Tu me, carmine percitam Quamvis mente agitet non humilis furor Franci dicere militis Lauros terribilem quas legit ad Lisam, Tu me sollicitum tenes, Montaneri: animo curaque tumeo Ex longo acrior infides, Audax quod fragili per mare naufragum Jam dudum rate naviges: Nec sat forte tuae remigium rati, Nec sint vela fatis bona, Ut portum incolumis difficilem occupes; Vestrarum neque partium Evites scopulos naufragiis graves. Non sic, tempore pristino Montaneria gens, nobile sanguinis Quondam principium tui, Non sic vestra domus, Romula quam ratis Vexit per mare, non patres Sic vixere tui. Quare age, devios Calles, castraque patribus Detestata bonus desere: non tuae Error convenit indoli. Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide, Caris tam bene cognita, Te ne his et meritis, hac sapientiae Et tot dotum opulentia, Hesterni species frivola dogmatis Nostro separet à grege, Majorum immemorem scilicet, et tuae Nutrici male credulum? Ah! ne perfida pax te miserabili Tutum fingat inertia. Sed per lenta tui feria consili, Alto mentis in otio, Contemplare, quibus refluere impotens Aetas praecipitet rotis: Et quas pollicitus spes tibi, quas suis Olim non violabile Per numen, moriens asseruit Deus, Tecum denique respice. Et ne, restat adhuc dum breve temporis Momentum, male fortibus Ne jam consiliis aut rationibus, Votis pone moram meis: Votis omnibus hoc et lacrymis emam:: Proquo, si pietas velit, Et poscas, etiam sit pretium mori. </poem> ==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.== ===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.=== <poem> Ec quod conspicuum novumque sidus, Caelo fundere coepit è sereno Luminis radios benignioris, Atque omnem exhilarare luce mundum! Toto denique quotquot estis orbe, Vos ô plaudite, nobiles poëtae Omnes, omnibus atque cum poëtis Musae plaudite: vestra res paratur. Nam regum optimus ille, principumque, Cunctarum pater ille gratiarum, E cujus animo redundat omnis Fons et copia liberalitatis, Totus pectore, totus ore candens, Blandi, blandus uti solent olores, Et dum prima animos sinebat aetas, Qui canebat, uti canunt olores. Pastor ille benignus, ille Clemens Vatum sidus et est, ut est olorum. </poem> ==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.== ===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.=== <poem> Sic est: non ego, BVLLONI, Augur vanus eram, debita cum tibi Sacrae munera purpurae: Jam dudum canerem: nec sua defuit Vati, quam meruit, fides. Et te purpureis patribus additum, Exultantibus è jugis, Vulgavit populis Roma: tibi prius Quod spes publica voverat. Quae non laetitiae signa dedit pater Tybris, lene frementibus Eripis? Thalamo nec male reddidit Plausum Sequana de suo. At non te meriti muricis ad decus Promovit temerariae Fortunae levitas, non popularibus Auris gratia Principis Parta, aut solicitis ambitionibus: Non te fata domestica; Non discrimina per mille Turennius, Laudem quaerere nobilis, Quando pro patria, et Principe pro suo, Devotus toties mori, Objectasque acies rumpere fervidus Altum fulminat ad Sabim; Non te illustre genus; non avus, aut pater, Bellis egregii licet Ambo, consiliis praecipuus tamen, Et pollens pater arduae Mentis; non atavi denique Caesares, Qui per Nassaviam domum Accesseretur; non reliquas supra Laudatissima foeminas, Te mater Latio murice vestiit: Non clarissima turribus Stirps Arverna suis; non tibi contulit Fratrum turba faventium, Romanae pretium nobile purpurae. Hanc isti sapientiae, Cujus consiliis omnia temperas, Debes moribus hanc tuis; Hanc debes meritis denique, et his, quibus Omnes tam bene gratiis Devincis animos. Quae veniet brevi Ostro gloria de tuo, In consanguineos undique principes, Qui tot fata volentium Decernunt populorum? O novus incita Si menti incideret calor, Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus, Princeps magne, tuum modis, Plaudentes canerem per populos decus? Quo te carmine dicerem? Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax Sacrorum taciturnitas Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum Gentes nomen ad ultimas Centum Fama tubis ferre praeoccupet? Nec jam Justitiae soror, Virtutisque comes Gloria, caeteros Demum provehere ad gradus, Te sic promeritum differat: id tibi Nato ad grandia spiritu, Vis excelsa tuae spondeat indolis: Nec regis favor abnuat: Id regnum velit, et relligio petat. </poem> ==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.== ===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.=== <poem> In hoc monebas, optime LAMONI: Non marte ab uno gloria turbido Quaerenda bellorum fragore, Per populos domitos, et urbes. Nec sola priscis arma Quiritibus Tractata, Romam terribilem hostibus Fecere, non Afer subactus, Aut Nomas, horribilisve Medus. Sua et quieto carpitur è foro Palma; et reportantur sine sanguine Certi, per heroas togatos, Pacificae Themidis triumphi. Mihique is unus longe alios super Laudetur heros: qui male nil sibi Permittat impermissum, et alta Mente, libidinibusque caecis, Suisque votis imperet, abstinens Optare, quae fas non prius annuat: Refraenet iras, et volentes Per populos, sine caede regnet: Quod est honestum praeferat utili, Vultu severo dona nocentium, Pro jure mercando, superbus Rejiciat, rigidusque judex. Hac arte prisci Lamonidae decus Coepere verum quaerere: sic avus, Clarique majores, tuumque Per patrios genus omne fastos, Hac et supremum Lamonius parens Legum in tribunal, justitiae integer Pervenit, et coepit profundo Ore suae dare jura genti. Vides, ut alti pondere consilî Momenta legum temperet; et suo Componat aestus turbulentos Eloquio, popularis aurae. Mirata talem, te quoque Regia: Orator urbis cum populo datus Sermone regem non tacendo, Pro patria alloquereris urbe. Dijudicandis civibus unice Attentus, aequum dividis omnibus; Vanoque nugarum tumultu Liber, amas solidum, ac requiris. Jam sic paternam moribus in tuis Agnosco virtutem, atque domesticum Decus, redonatamque mundo Justitiam, studio parentis. Haec vestra laus est, inclyte LAMONI: Virtute in una scilicet et domus Lamoniae fortuna, et omnis Spes meriti statuenda vestri. </poem> ==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.== ===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.=== <poem> Diva, quam rebus trepidis benignam Rure Piceno veneratur Orbis; Cui suos sternit facilis moveri Adria fluctus: Siqua pastoris tibi Vaticani Cura, vel sacri superest ovilis, Italis Thracem procul inquietum Finibus arce. Si faves, totis trepidabit undis Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt, Turca pallebit, timidumque cornu Luna recondet. Namque te dudum pelagi potentem Non semel verso tremuere ponto Mersa Threissi, rate dissipata, Arma tyranni. Ne tibi fidam pavor ille gentem Angat, aut saevis male turbet armis Quos tuis laeti meditamur aris, Ponere honores. </poem> ==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.== ===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.=== <poem> Timete Belgae: Borbonia novus De stirpe crescit fub patribus leo, Luditque Condaeas per aedes, Filius Enguineo parenti, Fatale toti nomen Iberiae, Vobis tremendum: si bene milites Ducesque vestri, post tot annos, Rocroyae meminere cladis. Crescendo patrem si puer, aut avum Virtute et armis terribilem exprimat, Quem monstra inaccessis sub antris Herciniae tremuere silvae, Et Rhenus alto flumine palluit: Si grande bello Borbonidûm genus Aequet, Palatinaeve matris Ingenium niveosque mores. Quos ille amores per populos suae Ex ore matris, quos animos feret De fortium exemplo parentum, Quos juvenis referet triumphos? Quando Friburgum, fisa loci situ Norlinga, supplex Alsata, Teutones Victi, triumphatusque Rhenus Tot populi domiti, tot urbes Menti recurrent: quos animo puer Versabit aestus? Namque domestica Exempla crescentem excitabunt, Et proavis similem et parenti Natum reponent. Sed mihi fervido Videtur urbes et populos super, Volare curru, de triumphis Jam patriis, animosus infans. Dum crescit aetas, dulcibus interim Musis remittat se puer: ac avi Magnique virtutem parentis De teneris meditetur annis. Bonas ut artes quam rapido ingenî Ingens Avus decurrerit impetu, Etdisciplinas quam profunda Mente Pater penetrarit omnes. </poem> ==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM== ===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.=== <poem> Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet Ac fascinat praeposterae Severitatis cultus: austeri palam Volumus videri, nec sumus: Loquimur severa, et delicate vivimus: Sic indoles est saeculi: Crepare mores inverecundi bonos Audemus, et nostri jacent, Foedaque molles diffluunt inertia, Aetatis hujus in probrum. Longinqua velis navigamus aequora, Pontique ridemus minas: Negotioso ut serviamus luxui. Quaecumque naufragio venit, Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus Mundi asseruntur ultimis. Lignumque fuco discolore patrium, Maculisque deformat faber: Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat. Nostro palato desipit, Vulgare quidquid atque plebejum sapit. Nivesque, poenas montium, Laboriosas facere delitias gulae Studemus artes per novas: Partuque fructus arbores adultero, Dum parere ferro cogimus, Nil esurimus obvium, ac parabile: Est vile quod pronum est nimis. Regum illa vestis principumque purpura Nostros in usus viluit. Spectatur altas optimatum per domos Jam purpurata servitus. Pro foribus ipsis turba famulantum fremit, Longisque oberrat atriis Populo videnda, se sui ostentans heri Coloribus sub splendidis. Amnes regesto submoventur è solo, Campi innatantur amnibus; Et substruendis molibus terra intimis Perfossa visceribus gemit. Fastu insolenti magna privatae domus Struuntur in palatia. Marmore superbum limen est, et grandibus Addenda tectis porticus, Aurisque aperta perviis, longum explicat Se per columnarum ordinem. Opulenta splendent sumptuosis aedibus Aulaea: crystallus domum Lucet per omnem multa: laqueare eminet Auro nitenti perlitum. Ferro vibratam, perque nexus tortiles, Pexam renodamus comam, Trans mare petitis crinibus, quos nutriit, Et vendidit Britannia. Et per colores non suos nigrum caput Mutare flavo discimus. Ori paratur arte medicatus rubor, Genasque fucus inficit. Manus olentes roribus jasmineis Roseis capillos ungimus: Pictamque plumis addimus superbiam, Tumidum ut inumbremus caput. Fastidiosus nomina exhausit novis Antiqua luxus vestibus. Monilibusque colla torquatae exteris Census maritae conjugum Dotesque vendunt, ut novum forme decus Parent, et exponant procis Virgata vestis moris externi placet, Vestes supra jam patrias: Sed latera amictu deprimunt arctissimo, Unde gracilescant Virgines. Comptumque velo dum levi obnubunt caput, Ardent videri, dum latent. Et dissolutis induuntur vestibus, Ut pateat insidiis pudor. Hoc mersa coeno civitas non se amplius Agnoscit, et sui pudet. Morum haec ruina, dedecusque saeculi, Longa est querelarum seges: Et digna, cur per insitam modestiam, Frugalitatem per tuam, Sanctosque mores, temporis tam perditi Hanc improbaturos luem, Placandus ad te provocarem, BELLEVRI, Et rumperem silentium. </poem> ==Ad DELPHINUM FRANCIE== ===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.=== <poem> Dum literato ludis in otio, Et castra doctae Palladis impiger DELPHINE sectaris, futuros Vincere jam meditaris hostes. Bonas per artes, pectora dulcium Formare alumnorum, asperioribus Virtutis armorumque curis, Pallas amat, teneris ab annis. Imbelle nido sic genus erudit Ales minister fulminis, arbitra In luce, ad armorum fragorem, et Grande ministerium tonantis. Sic natus alti sanguine Pelei Infans Achilles semifero manus Submisit heroi, superbum Ilion excidio daturas. Sic in Lyceo per sophiae sacras Deductus artes Amathius puer Graecum, pharetratumque Persam, et Terribilem superavit Indum. Sic quae Latinis Annibalem ferum Carthago quondam finibus intulit, Doctique, Musarumque amantis Scipiada male cessit armis, Altam Quiritum per sapientiam, Ac literatos sic quoque Caesares Se Roma tum demum subacto Imposuit metuenda mundo. DELPHINE, quam non gloria lauream, Quas fata palmas non tibi destinent? Si quando formatus per artes Egregias, facilesque Musas, Orbi regendo veneris. Ilicet Hoc sperat à Te Rex pater, et suae Virtutis inspirare nato Magnanimos bene coepit ignes. </poem> ==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.== ===ODE XVI. === <poem> Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum? Incertum senis an sit, anne oloris. Certe par fuerat senex olori. Erat canus, uti solent olores, Et clemens animi, indolisque blandus, Quales vos, nivei, ferunt, olores. Quam belle canitis, senex canebat. Candoris retinens, uti soletis, Puram candidus egit usque vitam. Demum mortuus, ut mori soletis, Inter delitias amoeniorum. Musarum, atque modos suaviores. Quis vobis adeo parem negarit, Olores, pariter fuisse olorem? Cujus praeterea sit hoc sepulchrum, Si rogas, senis est, et est oloris. </poem> ==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.== ==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.== <poem> Sic te non tua, PERERI, Sic est nulla decentius Scripsit, tempore pristino, Aetas, nulla disertiuş: Quam quod scribere coepimus. Nostro purius haud fuit Saeclum, nec magis elegans. Ut verum fatear tamen, Dum sic quaerimus anxie Linguae munditiem, omnibus Sparsam denique gratiis; Et dum difficiles nimis, Et tersi, et graciles sumus: Nervos, crede mihi, suos Verbis ah! male sedulî, Justa et pondera deminus. Sic et destituit sua Sermonem prope dignitas. Si nescis, ea, PERERI, Circumspecta sagacitas Scribendi, et nimis anxia Quae nunc sedulitas viget, Prorsus sic animorum egens Nos jam carmine patrio Tractandae fidibus lyrae Prorsus reddidit impares, Aetas nostra superbior Audax quidquid et insolens, Sermoni est patrio illitum, Duris respuit auribus. Ergo si fide Gallica Nostri forte paraverint Vates pulvere bellico Nigrum dicere Principem, Dam Burgunda quatit suo Victor moenia fulmine, Et Reges canere et Deos: His est protinus altior Affectanda polo via; Nec tam grandia debili Enarranda modo: juvat Ferri, quo rapit impetus: Et mortalibus invium, Pennis sortibus, arduas Trans nubes, per iter sequi: Et per certa pericula Prudentis petulantiae, Multo non sine numine, Et non degeneri gravis Pertractanda modo chelis. At nos grandis Horatii, Quantum possumus, aemuli, Nos Romana quibus lyra Majores animos facit, Felicemque licentiam: Ut multo melioribus Pennis, ô bone PERERI, Altos tollere spiritus Praeclare temerarii Audemus, quoties viros Fortes dicimus ad lyram: Versus immeritos mori Soli scribere novimus. </poem> ==IN CHRISTUM PATIENTEM. == ===ODE XVIII.=== <poem> Nube quis clari rutilum profunda Solis extinxit jubar ater horror? Nocte turbatus super insolenti Palluit orbis. Palluit coelum: stupefacta tanti Venit in partem quoque Luna luctûs, Quippe tam justi fuit ulla nunquam Causa doloris. Vidit affixum trabe Sol in alta Numen, et vultus pavidos retorsit: Luminis fontem puduit videre Luminis orbum. Sed quid aut primum querat, aut supremum? Membra servili lacerata loro: Anne Romano patefacta ferro Pectora dicam? Quid loquar fuso Domini cruore Roscidas rupes, scopulosque tanti Criminis testes, quid aperta justo Saxa dolore? Tene sudato madidum cruore, Christe, vel fato properante maestum Dixerim clemens ubi mons virenti Frondet oliva. Qualis orabas? nece cum propinqua Robur ardenti prece colligebas. Vidit orantem simul et paventem Nuncius ales. Quo repentino, furiose miles, Arma moliris glomerata gressu Parce crudeli temerare sacrum Cuspide corpus. Dum loquor, multus properat satelles; Christus armato rapitur furori Praeda; raptatum violenta numen Turba fatigat. Qualis heu! mollis, grege dissipato, Agnus Hircanos cadit in leones: Ille non uno laceratur unus Victima dente. Quid super tanta rabie, tonantis Lenta suspensum tenet ira fulmen? Heu! sub humano Deus ipse causam Judice dicit. Forte candentes radiata vultus, Luna sopito vigilabat orbi, Tecta per multo sopor altus ibat Ebria somno. Cum fatigatum malesana pubes Intimas Christum penetralis aulae Egit in partes, ubi serva ludo Turba vacabat. Quid loquar poenae genus insolentis? Nocte quos una tulerit dolores, Nocte quos saevi tolerarit una Verberis ictus? Nulla lymphati rabies furoris, Nulla vis mentis male feriatae, Non gravi illusit veneranda risu Numinis ora. Vix redux orbi roseos agebat Sol, sub aurora praeeunte, currus: Cum cruentato maculatus ore Triste reluxit. Interim tota glomeratur urbe Turba divini sitiens cruoris: Tolle; clamabat; trabe perduellis Pendeat altä. Mente sed judex miseratus ima Asperam sortem, sitis ut cruentae Contineretur furor, imperavit Verbere caedi. Itur arcanos laris in recessus, Et novos Christus datur in dolores: Miles erectam media columnam Figit in aula. Nudus adducto Deus obligatur Fune: tum pubes furiosa vinctos Expedit fasces, rigidumque torti Vimen acanthi. Ardet in plagas validus satelles; Aula percussis gemit icta plagis, Et repercussi resonant frementes Verberis ictus. Non tot aestivae cecidere guttae Grandinis: non tot per inane rupti Vere funduntur pluvio, solutis Nubibus imbres. Ecce jam totam fluitant per aulam Sanguinis rivi, laceri per auras Depluunt artus, riguo redundant Omnia tabo. Vindicis caeli super haec silebant Tela: non poenas, pater, irrogabas: Languido stabas pede, nec rubenti Nube tonabas. Insuper miles Solymaeus instat, Implicat frontem paliuro adunco: Ipsa pro sceptro manus impeditur Simplice junco. Vepribus frontem lacer, et liquenti Squallidus vultum sanie, videri Turpis est: tabo vitiata foedat Ora cicatrix. Ligna per sectas fabricanda cedros, Artifex ferro bifido secutus, Mortis erexit trabe sub bicorni Infame theatrum. Tollitur passis spatiosa ramis, Christe, crux palmae tibi destinatae Ferculum, tristis tibi praeparati Pompa triumphi. Tene jam dura video gravatum Mole? Tortores humeris iniquum Pondus imponunt, lateri satelles Fusus oberrat. Additur Christo comes; et peracto Urbis emensa spatio, venitur, Mons ubi longo super astra surgit Golgota dorso. Ter ferunt montem scopulo sonanti Ad sacrum Christi trepidasse numen; Rauca ter surdum gemuit sub imis Terra cavernis. Immemor rerum Solymaea pubes Instat, et nudum rigido reclinat Numen in ligno; cohibet trabalis Brachia clavus. Inde sublimi tenues in auras Arduus trunco datur, et latrones Inter, è ligno fragili pependit Tam grave pondus. Quid paves, Natura? Quid erubescis? Non tuum crimen, facinus furoris Non tui: unius fuit illud unum Crimen amoris. Miles effossi penetrale cordis Efferus, torta patefecit hasta: Sanguinis rupto rapidus cucurrit Pectore torrens. Sol laborantes medio repressit Territus caeli spatio quadrigas: Unda suspensos tenuit paventi Litore cursus. Tum caput movit Libanus, moveri Insolens: manes Acheron remisit, Et sacri rupto patuere velo, Abdita templi. Tristibus fontes fluitasse rivis, Et reclinatum capitis superbi Tum ferunt cedros posuisse flexa Fronte cacumen: Frusta per quassas abiisse rupes, Intimis colles trepidasse venis, Et modis totam simulacra miris Acta per urbem. Christe, te flerunt specubus sub altis Saxa, te rivi, liquidique fontes, Christe, te flerunt stupefacta mentis Rura colonis. Et tuum funus perhibent profundis Armenas filvis gemuisse tigres, Teque Getulos rigidis leones Flesse sub antris. Dum dolent rupes, pecudesque bruta, Numinis fato super immolati, Non homo justi dabit ulla durus Signa doloris? Cuncta plorarto lacrymosus imbre Ora perfundat liquor, et sonoris Personent circum loca verberata Planctibus aurae. </poem> ==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. <br>AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.== ===ODE XIX.=== <poem> Ruris splendide fons LAMONIANI, Quo non alter aquae perennioris Manat agmine copiosiori: Collis primus honos siticulosi, Vallis delitiae tibi adjacentis, Quo te carmine, fons beate, dicam? Nil te purius est, salubriusve: Et si nobilis unda fabulosae De Pindo tibi certet Hippocrenes, Aut quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores, Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene, Et quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores. Quando saepe tuae vides sub udo Ripae gramine, Principem Senatus, Venatu nimio, jacere fessum, Mirarique tuam perennitatem, Secessumque per otiosiorem, Moram ducere non male otiosam. Mollis namque toro sedens sub herbae, Legit Virgiliumve, Tulliumve, Suas delitias, suosque amores: Aut quodcumque operum venustiorum, Olim, tempora prisca, protulistis. Sedis Liligerae sacrum tribunal, Toti jura dat unde Civitati, Non illum faciat beatiorem. Vos ô nobilium proinde aquarum, Fontis undique quotquot estis omnes, Fonti cedite jam LAMONIANO. </poem> ==In EUNDEM FONTEM.== ===ODE XX. === <poem> Gaude sorte tuâ: sat es beatus, Fons solo edite SANCARONIANO: Et quamvis per agros inelegantes, Et vilem thalamum, atque scrupulosas Per valles, iter is laboriosum: Nec sat terra tuo sit aequa rivo, Fortunâ utere. LAMONAEVS ille Princeps Ordinis ille purpurati, Regni gloria prima, saeculique, Musarum ille amor, ille LAMONAEVS Amat te bonus, atque saepe visit, Septembres ubi per vacationes, Urbe Aulâque procul tumultuosa, Obit lata sui vireta ruris: Quin et saepius esse te suarum Metam destinat ambulationum. Ergo desine velle sumptuosas Cunas, aut thalamum decentiorem, Cultus desine velle mundiores, Fortunamque aliam: sat es beatus. </poem> ==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.== ===ODE ULTIMA.=== <poem> Fons, ocelle ruris atque uber tui! Heri ô voluptas innocens! Tuamne certem pauperis venâ ingeni Aequare Vates copiam? Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor Movere cantus efficax: Noc qui Sicano gurgite intactas fugit, Amnem maritum respuens. Non te superbo parius hinc ambit lapis, Hinc concha dives margine. Non alta Regum tecta, picto in alveo Tumidus videri, perfluis. Sed munco, et udo gramine agrestem paras Tibi ipse thalamum rusticus; Et inter umbras, atque operta vallium, Vitreo fugax curris pede. At ne pudori sit tamen, quod nil manus Tibi fabra cultus addidit. Caduca dos est artis: aeternus manet, Crescitque Naturae decor. Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places: Hunc nuda simplicitas capit. Fuci animus expers scilicet, mores suos In te intuetur, et probat. Ac nunc in undis lene decurrentibus, Placidoque fusis agmine; Siticulosis, specimen eloquii exhibes, Blande influentis auribus. Nunc liberalem pingis, et avaras opes Sibi retinere nescium: Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem Herbisque supplicantibus; Seu vitae egentes arbores felicibus Rigando lymphis recreas. Nec te rapacis more torrentis juvat Late ruinis crescere. Corripere messes, nemora, cumque ovilibus Ipsas colonorum domos. Herum aemularis nempe quem nulli gravem, Cuncti benignum sentiunt. Hunc ipse sentis, quando reclinans caput Amatae in orae gramine, Astum liquore temperat gelido, et suis Te consecrat sudoribus. Trepida laborant undae, et alternis manus Gaudent adorare osculis: Justâ hinc tumentes se ferunt superbia, Dulcique plenae imagine, Monti, obviisque vallibus LAMONIVM Fluctu loquuntur garrulo. Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas, Suosque amores te vocat. Teque Polycrenen jure dici vult, novo Plaudente famâ nomini. Certe Hippocrenen occupatam Barbaris Meliore réddas omine: Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors Unum colat LAMONIVM. ''FINIS. '' </poem> r5jslm2chwkn17k0fj25phqxu7c5qb7 285034 285026 2026-10-19T22:29:55Z Demetrius Talpa 13304 /* ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit. */ 285034 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Odarum liber |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo 17 |SubTitulus= |Genera=Carmina |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} ==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.== ===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.=== <poem> At quis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus, ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. {{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, {{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Clara, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, {{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo, non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti {{Versus|20}}Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem, Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. {{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Rure cum laeto procul aura vernis Floribus halat: Hic ager vicinus amoenitatem {{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti {{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem {{Versus|40}}Carpere myrtum. Late odoratas tibi promit uber Hic opes campus; rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. {{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli Divite exponit sua poma ramo: Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, {{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti {{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis, inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis {{Versus|60}}Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur: Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. {{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam {{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub ulmo: {{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis {{Versus|80}}Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. {{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis {{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores, Cumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, {{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem {{Versus|100}}Fronde coronat. Perge felices agitare ludos, Virgo: ludentem mea te sonabit Musa: te semper, puerumque jugi Carmine dicam. {{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> ==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.== ===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.=== <poem> Dum vis improba fervida Febris te rapidis ureret aestibus: Tecum me quoque, LAMONI, Perfixum tenuit corde sub intimo {{Versus|5}}Morbi pars violentior. At quas non precibus, cum fureret dolor, Fatis opposui moras? Pro te, res sineret, fataque poscerent, Vitam fundere prodigus. {{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus Votis incolumen meis; Si curis etiam pro popularibus, Somnos rumpere destinas: Nec fessum strepitu pectus, inutili {{Versus|15}}Rerum pondere liberes. Frustra sollicitis fletibus obvios Fati fregimus impetus: Si tam crebra suis ambitionibus Fidi turba gregis, tibi {{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium; Postquam non modicam tuo Patrem sustinuit demere de die. Longe, qui tibi, publicae Dum momenta rei grandia sustines, {{Versus|25}}Rebus frivola de suis, Duri saepe tuis auribus, obstrepunt. Longe turba clientium: Cum te sepositum dulcis amabiles Ruris delitiae tenent. {{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis, Se, secreta per otia, Musarum teneris lusibus explicet: Et frons laetior aspici, Curarum rigidis libera nubibus, {{Versus|35}}Risu seria temperet. Aut dilecta tuas filia dulcibus Curas deleat osculis, Quae figat facili plurima dextera, Nolenti rapere obstinet. {{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus, Molli sub zephyro, frui: Jam fractis, humili sole, caloribus, Latifundia cum tui, Acri vectus equo, ruris obambulas; {{Versus|45}}Venatuque premis nemus. Nec jam te phaleris Gloria cum suis, Dotalique superbia, Nec quae Fama tuas excubat ad fores, Magni nominis artifex, {{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet, Vulgares animos supra Tam longe positum, quaerere turbida Famam solicitudine. Princeps purpureo jam datus Ordini, {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam Sese laudis iter ferre per arduum Emirabere gloriam: Quo fortuna vocat te tua, publicis Regni pro rationibus. {{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis Caelo affectet iter prius, Quam toto penitus tollere perfidas Artes coeperis è foro, Et luxus populorum intolerabilem {{Versus|65}}Emendare licentiam. Atque implenda tuae denique gloriae Postquam fata repleveris, Hos vitae strepitus, et miserabiles Curas deserere oссuра, {{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus. </poem> ==AD CICADAM.== ===ODE III.=== <poem> O quae virenti graminis in toro, Cicada, blande fidis, et herbidos Saltus oberras, otiosos Ingeniosa ciere cantus. {{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas, Caeli caducis ebria fletibus Gaudesve persultare campi Graminei virides per undas: Seu voce concors accinis aemula, {{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines; Aut provocatos cantilenis Agricolas animosa vincis: Seu per loquaces garrula rivulos Stridore rauco ludis agrestibus {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus, In medio modulamen aestu: Exaggerati seu tibi nectaris Rorem ministris perpluit imbribus Coelum, coronatosque gemmis {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet: Ades canenti; dum tibi marmore Vates perenni, carminibus bonus Molitur immortale templum, Unde per ora virûm volabis. </poem> ==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.== ===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.=== <poem> Nam quod nostra aetas potuit committere tantum Scelus, Deumque provocare vindicem? Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras, Ut ipsa Regis appetatur et salus. {{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat Minace morbus horrifer periculo; Et sacra inclemens urebat viscera febris. Nec Hercules inarsit aestuosius. Ipsa sui passim monstravit signa doloris, {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas. Quam neque civiles potuerunt perdere motus; Nec arma Franco abominata militi; Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus, Gravique Marte Belga cognitissimus; {{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam, Trucem tot implicata viperis comam; Non impacato Germanus junctus Ibero; Nec inquieta temporum impotentia: Una dies illam morbo prope perdidit uno, {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu. Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno, Pio suprema qui minatur Adriae. Illâ quam melius Thrax miles febre periret, Per omne litus execratus Italum. {{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas, Propontidique, finibusque Thraciis. Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris, Eo dolente, conveniret hostibus. Ille emendando natus succurrere mundo, {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui. Ah! longos illum, superi, servate per annos, Suis ut ornet ipse vos honoribus: Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem Coinquinasse regiam febres domum. {{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates, Chori è sacro scientioris agmine; Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni Benignitate provocata Regii. Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas. Carminibus vates, vos illam dicite vestris: Caputque Regis implicate floribus. Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam, Meumque primus obligabo dis caput. {{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris Sabaea tura de capacioribus. Orabo Divos, per te, non ultime Divum, Tuis ut usque temperent laboribus. Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres, {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio. Nam sat divinum fregere negotia pectus: Ames et ipse pac ejam frui tuà: Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti, Tibi deinde ne negaris otium. </poem> ==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.== ===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.=== <poem> Et lauro juvat, et rosis, Et mille hunc tumulum spargere floribus, Festo non sine carmine. Affer tura, puer, nec timidâ manu Omnem cum tumulo locum De puris Arabum incende vaporibus. Nam quorsum tua, Verjusi, Flerem cum reliquis funera vatibus, Atque injusta dolens, meis Turbarem cineres de lacrymis tuos? Postquam te mala febrium, Languorumque cohors, non habilis tuae Menti carcere corporis Exsolvit miserum, totque doloribus Perfunctum, atque alacrem mori Nam ceu praetumido flumine, literis Mens undata capacibus, Formatique bonis artibus ingenî, Et lucis memor insitae, Quaerens hospitio non bene mutui Solvi denique corporis, Ex longo ad superas ambitiosior, Affectabat iter domos: Laetus ducis ubi, grandibus otium Jam partum meritis, sacro Permixtus numero nil cupientiuın. Hic quaesita laboribus Tantis, nuda suis se tibi Veritas Demum è nubibus explicat; Et de fonte suo clarior aspici Caelestis Sapientiae, Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet. Hic dum pars melior tui Regnat deposito libera pondere, Ridere immiserabilem Vitae stultitiam fortis, acerbaque Nostrorum penitus pati Maerorum indocilis: cur ego te gravi Deplorem querimoniâ, Humanasque vices? Ah! potius paris Vitae conditionibus, Tecum et vivere amem, et sustineam mori. </poem> ==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.== ===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.=== <poem> Nostra successus habuere laetos Vota: Romano datus est ovili Optimus demum vigilare, caro Progrege, Pastor. Hujus indignam miseratus aether Saeculi fortem, et prece suscitatus Publica, mundo dedit hoc labanti Denique munus. Muneris tanta super impetrati Gratia, terris procul è remotis Ultimus monti bene Vaticano Annuit orbis. Nec Palatini tacuere colles, Grande CLEMENTIS decus elevati, Faustitas per quem sua restitutis Addita rebus. Ipsa, cum longo grege Gratiarum, Et Fides, et Pax, et aperta largo, O Pater, Romam duce te revisit Copia cornu. Laeta riserunt, grege feriato, Adtui plausus hilarata regni Prata: celarunt sua nec Sabinae Gaudia valles. Pristinae quando grave servitutis Pondus annonae bonus eximebas: Fruge vectigal populo in paranda, Quippe remissum. Munus hoc sensit locupletiori Gestiens culmo seges, et tumente Messium fluctu, superans avari Vota coloni. Sensit et flavus Tiberis, profundo Efferens alveo caput, et beatam Rite gratatus populo Quiriti, Te patre, Romam. Urbs tuum late dedit inde nomen Per repercussas resonare valles Collium septem, sua dum renarrat Gaudia mundo. Audiit longe Tagus, et sonantes Trans Atlantei pelagi recessus, Ferre CLEMENTEM merita supremam Fronte tiaram Fama vulgavit populis: tubaeque Nunciae plausu procul audiendo, Orbi adorandum didicit superbus Nomen Orontes. Sensit, Arctois etiam sub oris, Nuncium, toto glacialis Hebrus Litore exultans, hilarique ramo Fronduit Haemus. Te pharetrati didicere Persae, Supplices arcus tibi mitigati Sarmatae inclinant, positisque Maurus Te colit armis. Et sonat quando tuba, te tuamque Arbitram pacis, Pater alme, dextram Fluctibus belli male verberatus Respicit Orbis. At suas de te quoque spes, suumque Gaudium, gentes super universas, Omnibus late celebravit ingens Sequana ripis. Haeresis torvo tamen una vultu Ad tuum fertur trepidasse nomen: Ipse Cocytus stupefactus imo Palluit amne; Fronte dejecta, malesuadus Error Pressit os mutum: simul in supremum Atque te Petri solium extulerunt Publica vota. Oderint illi tamen, ire contra Qui tuos nutus misere obstinarent, Debiles parere tibi, sibique Fidere fortes. Sed tuus te grex amet ut parentem: Judicem dum te timeant rebelles, Quando Tarpeio metuendus igne, Fulmina torques. </poem> ==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.== ===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.=== <poem> Romam venimus nos etiam exteri Testes earum, publica vox, super CLEMENTE, quas coepit per urbes Fama Italas memorare, rerum. Famaeque dictis, omnibus, et fide Majora longe vidimus, et novum Regnare Pastorem faventis Pro populi procerumque voto. Et te, potentum maxime, vidimus Alto supremi pondere consili, Vix sacro adoratum Senatu, Attonitae dare jura Romae. Nomenque laetam vidimus ad tuum Gestire plebem, cum volitantim Inter quadrigarum catervas Per mediam rapereris urbem. Tibique plausus à populo datos, Stupente visus de thalamo Tibris Audisse, nec circumsonanti Laetitiam tenuissè ripa. At, quam benigno sidere, te patrem Mundus recepit, tristia detonent Dum bella, pacandus, tuisque Relligio reparanda curis. Deliberanda pace super, venis Fatalis Orbi debitus arbiter, Per regna, quem pro temperandis Das medium, LODOICE, rebus. Favete gentes, mutua quas furor Armavit in tot funera, et ultimam Fumantis Europae ruinam Unanimi prohibere nutu. Audimur! En jam de manibus feri Labuntur enses: laetaque desuper Serena portendunt quietem. Paciferae veneranda dextrae Se pronus Orbis curvet ad oscula. Praeite reges, pectus inutili Nudate jam ferro, et virenti Pontificem redimite oliva. Longis tubarum pulsa fragoribus Redibit alto laetior e polo Astraea terris, et beatas Rura dabunt inarata messes. Superba Lunae cornua sentiet Pallere toto Bosphorus aequore; et Thraces triumphati pavebunt Vim dominae geniumque Romae. Ipsa et tuorum pondere fulminum Asserta mundo, et pulcrior aspici Palam revelabit verendos Relligio, intrepidosque vultus. Tum te videri denique splendidum Leves per auras Gloria fervido Monstrabit è curru, labantis Praefidium, columenque mundi. Et Fama scuto scribet in aureo Illustre sciri nomen, et omnia Per regna, CLEMENTEM, per omnes Pacificum celebrabit oras. </poem> ==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.== ===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.=== <poem> Tu me, carmine percitam Quamvis mente agitet non humilis furor Franci dicere militis Lauros terribilem quas legit ad Lisam, Tu me sollicitum tenes, Montaneri: animo curaque tumeo Ex longo acrior infides, Audax quod fragili per mare naufragum Jam dudum rate naviges: Nec sat forte tuae remigium rati, Nec sint vela fatis bona, Ut portum incolumis difficilem occupes; Vestrarum neque partium Evites scopulos naufragiis graves. Non sic, tempore pristino Montaneria gens, nobile sanguinis Quondam principium tui, Non sic vestra domus, Romula quam ratis Vexit per mare, non patres Sic vixere tui. Quare age, devios Calles, castraque patribus Detestata bonus desere: non tuae Error convenit indoli. Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide, Caris tam bene cognita, Te ne his et meritis, hac sapientiae Et tot dotum opulentia, Hesterni species frivola dogmatis Nostro separet à grege, Majorum immemorem scilicet, et tuae Nutrici male credulum? Ah! ne perfida pax te miserabili Tutum fingat inertia. Sed per lenta tui feria consili, Alto mentis in otio, Contemplare, quibus refluere impotens Aetas praecipitet rotis: Et quas pollicitus spes tibi, quas suis Olim non violabile Per numen, moriens asseruit Deus, Tecum denique respice. Et ne, restat adhuc dum breve temporis Momentum, male fortibus Ne jam consiliis aut rationibus, Votis pone moram meis: Votis omnibus hoc et lacrymis emam:: Proquo, si pietas velit, Et poscas, etiam sit pretium mori. </poem> ==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.== ===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.=== <poem> Ec quod conspicuum novumque sidus, Caelo fundere coepit è sereno Luminis radios benignioris, Atque omnem exhilarare luce mundum! Toto denique quotquot estis orbe, Vos ô plaudite, nobiles poëtae Omnes, omnibus atque cum poëtis Musae plaudite: vestra res paratur. Nam regum optimus ille, principumque, Cunctarum pater ille gratiarum, E cujus animo redundat omnis Fons et copia liberalitatis, Totus pectore, totus ore candens, Blandi, blandus uti solent olores, Et dum prima animos sinebat aetas, Qui canebat, uti canunt olores. Pastor ille benignus, ille Clemens Vatum sidus et est, ut est olorum. </poem> ==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.== ===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.=== <poem> Sic est: non ego, BVLLONI, Augur vanus eram, debita cum tibi Sacrae munera purpurae: Jam dudum canerem: nec sua defuit Vati, quam meruit, fides. Et te purpureis patribus additum, Exultantibus è jugis, Vulgavit populis Roma: tibi prius Quod spes publica voverat. Quae non laetitiae signa dedit pater Tybris, lene frementibus Eripis? Thalamo nec male reddidit Plausum Sequana de suo. At non te meriti muricis ad decus Promovit temerariae Fortunae levitas, non popularibus Auris gratia Principis Parta, aut solicitis ambitionibus: Non te fata domestica; Non discrimina per mille Turennius, Laudem quaerere nobilis, Quando pro patria, et Principe pro suo, Devotus toties mori, Objectasque acies rumpere fervidus Altum fulminat ad Sabim; Non te illustre genus; non avus, aut pater, Bellis egregii licet Ambo, consiliis praecipuus tamen, Et pollens pater arduae Mentis; non atavi denique Caesares, Qui per Nassaviam domum Accesseretur; non reliquas supra Laudatissima foeminas, Te mater Latio murice vestiit: Non clarissima turribus Stirps Arverna suis; non tibi contulit Fratrum turba faventium, Romanae pretium nobile purpurae. Hanc isti sapientiae, Cujus consiliis omnia temperas, Debes moribus hanc tuis; Hanc debes meritis denique, et his, quibus Omnes tam bene gratiis Devincis animos. Quae veniet brevi Ostro gloria de tuo, In consanguineos undique principes, Qui tot fata volentium Decernunt populorum? O novus incita Si menti incideret calor, Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus, Princeps magne, tuum modis, Plaudentes canerem per populos decus? Quo te carmine dicerem? Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax Sacrorum taciturnitas Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum Gentes nomen ad ultimas Centum Fama tubis ferre praeoccupet? Nec jam Justitiae soror, Virtutisque comes Gloria, caeteros Demum provehere ad gradus, Te sic promeritum differat: id tibi Nato ad grandia spiritu, Vis excelsa tuae spondeat indolis: Nec regis favor abnuat: Id regnum velit, et relligio petat. </poem> ==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.== ===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.=== <poem> In hoc monebas, optime LAMONI: Non marte ab uno gloria turbido Quaerenda bellorum fragore, Per populos domitos, et urbes. Nec sola priscis arma Quiritibus Tractata, Romam terribilem hostibus Fecere, non Afer subactus, Aut Nomas, horribilisve Medus. Sua et quieto carpitur è foro Palma; et reportantur sine sanguine Certi, per heroas togatos, Pacificae Themidis triumphi. Mihique is unus longe alios super Laudetur heros: qui male nil sibi Permittat impermissum, et alta Mente, libidinibusque caecis, Suisque votis imperet, abstinens Optare, quae fas non prius annuat: Refraenet iras, et volentes Per populos, sine caede regnet: Quod est honestum praeferat utili, Vultu severo dona nocentium, Pro jure mercando, superbus Rejiciat, rigidusque judex. Hac arte prisci Lamonidae decus Coepere verum quaerere: sic avus, Clarique majores, tuumque Per patrios genus omne fastos, Hac et supremum Lamonius parens Legum in tribunal, justitiae integer Pervenit, et coepit profundo Ore suae dare jura genti. Vides, ut alti pondere consilî Momenta legum temperet; et suo Componat aestus turbulentos Eloquio, popularis aurae. Mirata talem, te quoque Regia: Orator urbis cum populo datus Sermone regem non tacendo, Pro patria alloquereris urbe. Dijudicandis civibus unice Attentus, aequum dividis omnibus; Vanoque nugarum tumultu Liber, amas solidum, ac requiris. Jam sic paternam moribus in tuis Agnosco virtutem, atque domesticum Decus, redonatamque mundo Justitiam, studio parentis. Haec vestra laus est, inclyte LAMONI: Virtute in una scilicet et domus Lamoniae fortuna, et omnis Spes meriti statuenda vestri. </poem> ==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.== ===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.=== <poem> Diva, quam rebus trepidis benignam Rure Piceno veneratur Orbis; Cui suos sternit facilis moveri Adria fluctus: Siqua pastoris tibi Vaticani Cura, vel sacri superest ovilis, Italis Thracem procul inquietum Finibus arce. Si faves, totis trepidabit undis Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt, Turca pallebit, timidumque cornu Luna recondet. Namque te dudum pelagi potentem Non semel verso tremuere ponto Mersa Threissi, rate dissipata, Arma tyranni. Ne tibi fidam pavor ille gentem Angat, aut saevis male turbet armis Quos tuis laeti meditamur aris, Ponere honores. </poem> ==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.== ===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.=== <poem> Timete Belgae: Borbonia novus De stirpe crescit fub patribus leo, Luditque Condaeas per aedes, Filius Enguineo parenti, Fatale toti nomen Iberiae, Vobis tremendum: si bene milites Ducesque vestri, post tot annos, Rocroyae meminere cladis. Crescendo patrem si puer, aut avum Virtute et armis terribilem exprimat, Quem monstra inaccessis sub antris Herciniae tremuere silvae, Et Rhenus alto flumine palluit: Si grande bello Borbonidûm genus Aequet, Palatinaeve matris Ingenium niveosque mores. Quos ille amores per populos suae Ex ore matris, quos animos feret De fortium exemplo parentum, Quos juvenis referet triumphos? Quando Friburgum, fisa loci situ Norlinga, supplex Alsata, Teutones Victi, triumphatusque Rhenus Tot populi domiti, tot urbes Menti recurrent: quos animo puer Versabit aestus? Namque domestica Exempla crescentem excitabunt, Et proavis similem et parenti Natum reponent. Sed mihi fervido Videtur urbes et populos super, Volare curru, de triumphis Jam patriis, animosus infans. Dum crescit aetas, dulcibus interim Musis remittat se puer: ac avi Magnique virtutem parentis De teneris meditetur annis. Bonas ut artes quam rapido ingenî Ingens Avus decurrerit impetu, Etdisciplinas quam profunda Mente Pater penetrarit omnes. </poem> ==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM== ===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.=== <poem> Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet Ac fascinat praeposterae Severitatis cultus: austeri palam Volumus videri, nec sumus: Loquimur severa, et delicate vivimus: Sic indoles est saeculi: Crepare mores inverecundi bonos Audemus, et nostri jacent, Foedaque molles diffluunt inertia, Aetatis hujus in probrum. Longinqua velis navigamus aequora, Pontique ridemus minas: Negotioso ut serviamus luxui. Quaecumque naufragio venit, Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus Mundi asseruntur ultimis. Lignumque fuco discolore patrium, Maculisque deformat faber: Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat. Nostro palato desipit, Vulgare quidquid atque plebejum sapit. Nivesque, poenas montium, Laboriosas facere delitias gulae Studemus artes per novas: Partuque fructus arbores adultero, Dum parere ferro cogimus, Nil esurimus obvium, ac parabile: Est vile quod pronum est nimis. Regum illa vestis principumque purpura Nostros in usus viluit. Spectatur altas optimatum per domos Jam purpurata servitus. Pro foribus ipsis turba famulantum fremit, Longisque oberrat atriis Populo videnda, se sui ostentans heri Coloribus sub splendidis. Amnes regesto submoventur è solo, Campi innatantur amnibus; Et substruendis molibus terra intimis Perfossa visceribus gemit. Fastu insolenti magna privatae domus Struuntur in palatia. Marmore superbum limen est, et grandibus Addenda tectis porticus, Aurisque aperta perviis, longum explicat Se per columnarum ordinem. Opulenta splendent sumptuosis aedibus Aulaea: crystallus domum Lucet per omnem multa: laqueare eminet Auro nitenti perlitum. Ferro vibratam, perque nexus tortiles, Pexam renodamus comam, Trans mare petitis crinibus, quos nutriit, Et vendidit Britannia. Et per colores non suos nigrum caput Mutare flavo discimus. Ori paratur arte medicatus rubor, Genasque fucus inficit. Manus olentes roribus jasmineis Roseis capillos ungimus: Pictamque plumis addimus superbiam, Tumidum ut inumbremus caput. Fastidiosus nomina exhausit novis Antiqua luxus vestibus. Monilibusque colla torquatae exteris Census maritae conjugum Dotesque vendunt, ut novum forme decus Parent, et exponant procis Virgata vestis moris externi placet, Vestes supra jam patrias: Sed latera amictu deprimunt arctissimo, Unde gracilescant Virgines. Comptumque velo dum levi obnubunt caput, Ardent videri, dum latent. Et dissolutis induuntur vestibus, Ut pateat insidiis pudor. Hoc mersa coeno civitas non se amplius Agnoscit, et sui pudet. Morum haec ruina, dedecusque saeculi, Longa est querelarum seges: Et digna, cur per insitam modestiam, Frugalitatem per tuam, Sanctosque mores, temporis tam perditi Hanc improbaturos luem, Placandus ad te provocarem, BELLEVRI, Et rumperem silentium. </poem> ==Ad DELPHINUM FRANCIE== ===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.=== <poem> Dum literato ludis in otio, Et castra doctae Palladis impiger DELPHINE sectaris, futuros Vincere jam meditaris hostes. Bonas per artes, pectora dulcium Formare alumnorum, asperioribus Virtutis armorumque curis, Pallas amat, teneris ab annis. Imbelle nido sic genus erudit Ales minister fulminis, arbitra In luce, ad armorum fragorem, et Grande ministerium tonantis. Sic natus alti sanguine Pelei Infans Achilles semifero manus Submisit heroi, superbum Ilion excidio daturas. Sic in Lyceo per sophiae sacras Deductus artes Amathius puer Graecum, pharetratumque Persam, et Terribilem superavit Indum. Sic quae Latinis Annibalem ferum Carthago quondam finibus intulit, Doctique, Musarumque amantis Scipiada male cessit armis, Altam Quiritum per sapientiam, Ac literatos sic quoque Caesares Se Roma tum demum subacto Imposuit metuenda mundo. DELPHINE, quam non gloria lauream, Quas fata palmas non tibi destinent? Si quando formatus per artes Egregias, facilesque Musas, Orbi regendo veneris. Ilicet Hoc sperat à Te Rex pater, et suae Virtutis inspirare nato Magnanimos bene coepit ignes. </poem> ==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.== ===ODE XVI. === <poem> Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum? Incertum senis an sit, anne oloris. Certe par fuerat senex olori. Erat canus, uti solent olores, Et clemens animi, indolisque blandus, Quales vos, nivei, ferunt, olores. Quam belle canitis, senex canebat. Candoris retinens, uti soletis, Puram candidus egit usque vitam. Demum mortuus, ut mori soletis, Inter delitias amoeniorum. Musarum, atque modos suaviores. Quis vobis adeo parem negarit, Olores, pariter fuisse olorem? Cujus praeterea sit hoc sepulchrum, Si rogas, senis est, et est oloris. </poem> ==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.== ==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.== <poem> Sic te non tua, PERERI, Sic est nulla decentius Scripsit, tempore pristino, Aetas, nulla disertiuş: Quam quod scribere coepimus. Nostro purius haud fuit Saeclum, nec magis elegans. Ut verum fatear tamen, Dum sic quaerimus anxie Linguae munditiem, omnibus Sparsam denique gratiis; Et dum difficiles nimis, Et tersi, et graciles sumus: Nervos, crede mihi, suos Verbis ah! male sedulî, Justa et pondera deminus. Sic et destituit sua Sermonem prope dignitas. Si nescis, ea, PERERI, Circumspecta sagacitas Scribendi, et nimis anxia Quae nunc sedulitas viget, Prorsus sic animorum egens Nos jam carmine patrio Tractandae fidibus lyrae Prorsus reddidit impares, Aetas nostra superbior Audax quidquid et insolens, Sermoni est patrio illitum, Duris respuit auribus. Ergo si fide Gallica Nostri forte paraverint Vates pulvere bellico Nigrum dicere Principem, Dam Burgunda quatit suo Victor moenia fulmine, Et Reges canere et Deos: His est protinus altior Affectanda polo via; Nec tam grandia debili Enarranda modo: juvat Ferri, quo rapit impetus: Et mortalibus invium, Pennis sortibus, arduas Trans nubes, per iter sequi: Et per certa pericula Prudentis petulantiae, Multo non sine numine, Et non degeneri gravis Pertractanda modo chelis. At nos grandis Horatii, Quantum possumus, aemuli, Nos Romana quibus lyra Majores animos facit, Felicemque licentiam: Ut multo melioribus Pennis, ô bone PERERI, Altos tollere spiritus Praeclare temerarii Audemus, quoties viros Fortes dicimus ad lyram: Versus immeritos mori Soli scribere novimus. </poem> ==IN CHRISTUM PATIENTEM. == ===ODE XVIII.=== <poem> Nube quis clari rutilum profunda Solis extinxit jubar ater horror? Nocte turbatus super insolenti Palluit orbis. Palluit coelum: stupefacta tanti Venit in partem quoque Luna luctûs, Quippe tam justi fuit ulla nunquam Causa doloris. Vidit affixum trabe Sol in alta Numen, et vultus pavidos retorsit: Luminis fontem puduit videre Luminis orbum. Sed quid aut primum querat, aut supremum? Membra servili lacerata loro: Anne Romano patefacta ferro Pectora dicam? Quid loquar fuso Domini cruore Roscidas rupes, scopulosque tanti Criminis testes, quid aperta justo Saxa dolore? Tene sudato madidum cruore, Christe, vel fato properante maestum Dixerim clemens ubi mons virenti Frondet oliva. Qualis orabas? nece cum propinqua Robur ardenti prece colligebas. Vidit orantem simul et paventem Nuncius ales. Quo repentino, furiose miles, Arma moliris glomerata gressu Parce crudeli temerare sacrum Cuspide corpus. Dum loquor, multus properat satelles; Christus armato rapitur furori Praeda; raptatum violenta numen Turba fatigat. Qualis heu! mollis, grege dissipato, Agnus Hircanos cadit in leones: Ille non uno laceratur unus Victima dente. Quid super tanta rabie, tonantis Lenta suspensum tenet ira fulmen? Heu! sub humano Deus ipse causam Judice dicit. Forte candentes radiata vultus, Luna sopito vigilabat orbi, Tecta per multo sopor altus ibat Ebria somno. Cum fatigatum malesana pubes Intimas Christum penetralis aulae Egit in partes, ubi serva ludo Turba vacabat. Quid loquar poenae genus insolentis? Nocte quos una tulerit dolores, Nocte quos saevi tolerarit una Verberis ictus? Nulla lymphati rabies furoris, Nulla vis mentis male feriatae, Non gravi illusit veneranda risu Numinis ora. Vix redux orbi roseos agebat Sol, sub aurora praeeunte, currus: Cum cruentato maculatus ore Triste reluxit. Interim tota glomeratur urbe Turba divini sitiens cruoris: Tolle; clamabat; trabe perduellis Pendeat altä. Mente sed judex miseratus ima Asperam sortem, sitis ut cruentae Contineretur furor, imperavit Verbere caedi. Itur arcanos laris in recessus, Et novos Christus datur in dolores: Miles erectam media columnam Figit in aula. Nudus adducto Deus obligatur Fune: tum pubes furiosa vinctos Expedit fasces, rigidumque torti Vimen acanthi. Ardet in plagas validus satelles; Aula percussis gemit icta plagis, Et repercussi resonant frementes Verberis ictus. Non tot aestivae cecidere guttae Grandinis: non tot per inane rupti Vere funduntur pluvio, solutis Nubibus imbres. Ecce jam totam fluitant per aulam Sanguinis rivi, laceri per auras Depluunt artus, riguo redundant Omnia tabo. Vindicis caeli super haec silebant Tela: non poenas, pater, irrogabas: Languido stabas pede, nec rubenti Nube tonabas. Insuper miles Solymaeus instat, Implicat frontem paliuro adunco: Ipsa pro sceptro manus impeditur Simplice junco. Vepribus frontem lacer, et liquenti Squallidus vultum sanie, videri Turpis est: tabo vitiata foedat Ora cicatrix. Ligna per sectas fabricanda cedros, Artifex ferro bifido secutus, Mortis erexit trabe sub bicorni Infame theatrum. Tollitur passis spatiosa ramis, Christe, crux palmae tibi destinatae Ferculum, tristis tibi praeparati Pompa triumphi. Tene jam dura video gravatum Mole? Tortores humeris iniquum Pondus imponunt, lateri satelles Fusus oberrat. Additur Christo comes; et peracto Urbis emensa spatio, venitur, Mons ubi longo super astra surgit Golgota dorso. Ter ferunt montem scopulo sonanti Ad sacrum Christi trepidasse numen; Rauca ter surdum gemuit sub imis Terra cavernis. Immemor rerum Solymaea pubes Instat, et nudum rigido reclinat Numen in ligno; cohibet trabalis Brachia clavus. Inde sublimi tenues in auras Arduus trunco datur, et latrones Inter, è ligno fragili pependit Tam grave pondus. Quid paves, Natura? Quid erubescis? Non tuum crimen, facinus furoris Non tui: unius fuit illud unum Crimen amoris. Miles effossi penetrale cordis Efferus, torta patefecit hasta: Sanguinis rupto rapidus cucurrit Pectore torrens. Sol laborantes medio repressit Territus caeli spatio quadrigas: Unda suspensos tenuit paventi Litore cursus. Tum caput movit Libanus, moveri Insolens: manes Acheron remisit, Et sacri rupto patuere velo, Abdita templi. Tristibus fontes fluitasse rivis, Et reclinatum capitis superbi Tum ferunt cedros posuisse flexa Fronte cacumen: Frusta per quassas abiisse rupes, Intimis colles trepidasse venis, Et modis totam simulacra miris Acta per urbem. Christe, te flerunt specubus sub altis Saxa, te rivi, liquidique fontes, Christe, te flerunt stupefacta mentis Rura colonis. Et tuum funus perhibent profundis Armenas filvis gemuisse tigres, Teque Getulos rigidis leones Flesse sub antris. Dum dolent rupes, pecudesque bruta, Numinis fato super immolati, Non homo justi dabit ulla durus Signa doloris? Cuncta plorarto lacrymosus imbre Ora perfundat liquor, et sonoris Personent circum loca verberata Planctibus aurae. </poem> ==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. <br>AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.== ===ODE XIX.=== <poem> Ruris splendide fons LAMONIANI, Quo non alter aquae perennioris Manat agmine copiosiori: Collis primus honos siticulosi, Vallis delitiae tibi adjacentis, Quo te carmine, fons beate, dicam? Nil te purius est, salubriusve: Et si nobilis unda fabulosae De Pindo tibi certet Hippocrenes, Aut quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores, Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene, Et quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores. Quando saepe tuae vides sub udo Ripae gramine, Principem Senatus, Venatu nimio, jacere fessum, Mirarique tuam perennitatem, Secessumque per otiosiorem, Moram ducere non male otiosam. Mollis namque toro sedens sub herbae, Legit Virgiliumve, Tulliumve, Suas delitias, suosque amores: Aut quodcumque operum venustiorum, Olim, tempora prisca, protulistis. Sedis Liligerae sacrum tribunal, Toti jura dat unde Civitati, Non illum faciat beatiorem. Vos ô nobilium proinde aquarum, Fontis undique quotquot estis omnes, Fonti cedite jam LAMONIANO. </poem> ==In EUNDEM FONTEM.== ===ODE XX. === <poem> Gaude sorte tuâ: sat es beatus, Fons solo edite SANCARONIANO: Et quamvis per agros inelegantes, Et vilem thalamum, atque scrupulosas Per valles, iter is laboriosum: Nec sat terra tuo sit aequa rivo, Fortunâ utere. LAMONAEVS ille Princeps Ordinis ille purpurati, Regni gloria prima, saeculique, Musarum ille amor, ille LAMONAEVS Amat te bonus, atque saepe visit, Septembres ubi per vacationes, Urbe Aulâque procul tumultuosa, Obit lata sui vireta ruris: Quin et saepius esse te suarum Metam destinat ambulationum. Ergo desine velle sumptuosas Cunas, aut thalamum decentiorem, Cultus desine velle mundiores, Fortunamque aliam: sat es beatus. </poem> ==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.== ===ODE ULTIMA.=== <poem> Fons, ocelle ruris atque uber tui! Heri ô voluptas innocens! Tuamne certem pauperis venâ ingeni Aequare Vates copiam? Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor Movere cantus efficax: Noc qui Sicano gurgite intactas fugit, Amnem maritum respuens. Non te superbo parius hinc ambit lapis, Hinc concha dives margine. Non alta Regum tecta, picto in alveo Tumidus videri, perfluis. Sed munco, et udo gramine agrestem paras Tibi ipse thalamum rusticus; Et inter umbras, atque operta vallium, Vitreo fugax curris pede. At ne pudori sit tamen, quod nil manus Tibi fabra cultus addidit. Caduca dos est artis: aeternus manet, Crescitque Naturae decor. Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places: Hunc nuda simplicitas capit. Fuci animus expers scilicet, mores suos In te intuetur, et probat. Ac nunc in undis lene decurrentibus, Placidoque fusis agmine; Siticulosis, specimen eloquii exhibes, Blande influentis auribus. Nunc liberalem pingis, et avaras opes Sibi retinere nescium: Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem Herbisque supplicantibus; Seu vitae egentes arbores felicibus Rigando lymphis recreas. Nec te rapacis more torrentis juvat Late ruinis crescere. Corripere messes, nemora, cumque ovilibus Ipsas colonorum domos. Herum aemularis nempe quem nulli gravem, Cuncti benignum sentiunt. Hunc ipse sentis, quando reclinans caput Amatae in orae gramine, Astum liquore temperat gelido, et suis Te consecrat sudoribus. Trepida laborant undae, et alternis manus Gaudent adorare osculis: Justâ hinc tumentes se ferunt superbia, Dulcique plenae imagine, Monti, obviisque vallibus LAMONIVM Fluctu loquuntur garrulo. Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas, Suosque amores te vocat. Teque Polycrenen jure dici vult, novo Plaudente famâ nomini. Certe Hippocrenen occupatam Barbaris Meliore réddas omine: Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors Unum colat LAMONIVM. ''FINIS. '' </poem> 7e26kcohh0whg6eqekghgyabaef70ff 285039 285034 2026-10-19T22:51:39Z Demetrius Talpa 13304 /* ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam. */ 285039 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Odarum liber |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo 17 |SubTitulus= |Genera=Carmina |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} ==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.== ===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.=== <poem> At quis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus, ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. {{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, {{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Clara, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, {{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo, non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti {{Versus|20}}Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem, Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. {{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Rure cum laeto procul aura vernis Floribus halat: Hic ager vicinus amoenitatem {{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti {{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem {{Versus|40}}Carpere myrtum. Late odoratas tibi promit uber Hic opes campus; rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. {{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli Divite exponit sua poma ramo: Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, {{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti {{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis, inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis {{Versus|60}}Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur: Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. {{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam {{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub ulmo: {{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis {{Versus|80}}Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. {{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis {{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores, Cumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, {{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem {{Versus|100}}Fronde coronat. Perge felices agitare ludos, Virgo: ludentem mea te sonabit Musa: te semper, puerumque jugi Carmine dicam. {{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> ==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.== ===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.=== <poem> Dum vis improba fervida Febris te rapidis ureret aestibus: Tecum me quoque, LAMONI, Perfixum tenuit corde sub intimo {{Versus|5}}Morbi pars violentior. At quas non precibus, cum fureret dolor, Fatis opposui moras? Pro te, res sineret, fataque poscerent, Vitam fundere prodigus. {{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus Votis incolumen meis; Si curis etiam pro popularibus, Somnos rumpere destinas: Nec fessum strepitu pectus, inutili {{Versus|15}}Rerum pondere liberes. Frustra sollicitis fletibus obvios Fati fregimus impetus: Si tam crebra suis ambitionibus Fidi turba gregis, tibi {{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium; Postquam non modicam tuo Patrem sustinuit demere de die. Longe, qui tibi, publicae Dum momenta rei grandia sustines, {{Versus|25}}Rebus frivola de suis, Duri saepe tuis auribus, obstrepunt. Longe turba clientium: Cum te sepositum dulcis amabiles Ruris delitiae tenent. {{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis, Se, secreta per otia, Musarum teneris lusibus explicet: Et frons laetior aspici, Curarum rigidis libera nubibus, {{Versus|35}}Risu seria temperet. Aut dilecta tuas filia dulcibus Curas deleat osculis, Quae figat facili plurima dextera, Nolenti rapere obstinet. {{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus, Molli sub zephyro, frui: Jam fractis, humili sole, caloribus, Latifundia cum tui, Acri vectus equo, ruris obambulas; {{Versus|45}}Venatuque premis nemus. Nec jam te phaleris Gloria cum suis, Dotalique superbia, Nec quae Fama tuas excubat ad fores, Magni nominis artifex, {{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet, Vulgares animos supra Tam longe positum, quaerere turbida Famam solicitudine. Princeps purpureo jam datus Ordini, {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam Sese laudis iter ferre per arduum Emirabere gloriam: Quo fortuna vocat te tua, publicis Regni pro rationibus. {{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis Caelo affectet iter prius, Quam toto penitus tollere perfidas Artes coeperis è foro, Et luxus populorum intolerabilem {{Versus|65}}Emendare licentiam. Atque implenda tuae denique gloriae Postquam fata repleveris, Hos vitae strepitus, et miserabiles Curas deserere oссuра, {{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus. </poem> ==AD CICADAM.== ===ODE III.=== <poem> O quae virenti graminis in toro, Cicada, blande fidis, et herbidos Saltus oberras, otiosos Ingeniosa ciere cantus. {{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas, Caeli caducis ebria fletibus Gaudesve persultare campi Graminei virides per undas: Seu voce concors accinis aemula, {{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines; Aut provocatos cantilenis Agricolas animosa vincis: Seu per loquaces garrula rivulos Stridore rauco ludis agrestibus {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus, In medio modulamen aestu: Exaggerati seu tibi nectaris Rorem ministris perpluit imbribus Coelum, coronatosque gemmis {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet: Ades canenti; dum tibi marmore Vates perenni, carminibus bonus Molitur immortale templum, Unde per ora virûm volabis. </poem> ==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.== ===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.=== <poem> Nam quod nostra aetas potuit committere tantum Scelus, Deumque provocare vindicem? Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras, Ut ipsa Regis appetatur et salus. {{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat Minace morbus horrifer periculo; Et sacra inclemens urebat viscera febris. Nec Hercules inarsit aestuosius. Ipsa sui passim monstravit signa doloris, {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas. Quam neque civiles potuerunt perdere motus; Nec arma Franco abominata militi; Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus, Gravique Marte Belga cognitissimus; {{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam, Trucem tot implicata viperis comam; Non impacato Germanus junctus Ibero; Nec inquieta temporum impotentia: Una dies illam morbo prope perdidit uno, {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu. Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno, Pio suprema qui minatur Adriae. Illâ quam melius Thrax miles febre periret, Per omne litus execratus Italum. {{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas, Propontidique, finibusque Thraciis. Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris, Eo dolente, conveniret hostibus. Ille emendando natus succurrere mundo, {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui. Ah! longos illum, superi, servate per annos, Suis ut ornet ipse vos honoribus: Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem Coinquinasse regiam febres domum. {{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates, Chori è sacro scientioris agmine; Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni Benignitate provocata Regii. Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas. Carminibus vates, vos illam dicite vestris: Caputque Regis implicate floribus. Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam, Meumque primus obligabo dis caput. {{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris Sabaea tura de capacioribus. Orabo Divos, per te, non ultime Divum, Tuis ut usque temperent laboribus. Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres, {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio. Nam sat divinum fregere negotia pectus: Ames et ipse pac ejam frui tuà: Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti, Tibi deinde ne negaris otium. </poem> ==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.== ===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.=== <poem> Et lauro juvat, et rosis, Et mille hunc tumulum spargere floribus, Festo non sine carmine. Affer tura, puer, nec timidâ manu {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum De puris Arabum incende vaporibus. Nam quorsum tua, Verjusi, Flerem cum reliquis funera vatibus, Atque injusta dolens, meis {{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos? Postquam te mala febrium, Languorumque cohors, non habilis tuae Menti carcere corporis Exsolvit miserum, totque doloribus {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori Nam ceu praetumido flumine, literis Mens undata capacibus, Formatique bonis artibus ingenî, Et lucis memor insitae, {{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui Solvi denique corporis, Ex longo ad superas ambitiosior, Affectabat iter domos: Laetus ducis ubi, grandibus otium {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro Permixtus numero nil cupientiuın. Hic quaesita laboribus Tantis, nuda suis se tibi Veritas Demum è nubibus explicat; {{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici Caelestis Sapientiae, Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet. Hic dum pars melior tui Regnat deposito libera pondere, {{Versus|35}}Ridere immiserabilem Vitae stultitiam fortis, acerbaque Nostrorum penitus pati Maerorum indocilis: cur ego te gravi Deplorem querimoniâ, {{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris Vitae conditionibus, Tecum et vivere amem, et sustineam mori. </poem> ==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.== ===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.=== <poem> Nostra successus habuere laetos Vota: Romano datus est ovili Optimus demum vigilare, caro Progrege, Pastor. Hujus indignam miseratus aether Saeculi fortem, et prece suscitatus Publica, mundo dedit hoc labanti Denique munus. Muneris tanta super impetrati Gratia, terris procul è remotis Ultimus monti bene Vaticano Annuit orbis. Nec Palatini tacuere colles, Grande CLEMENTIS decus elevati, Faustitas per quem sua restitutis Addita rebus. Ipsa, cum longo grege Gratiarum, Et Fides, et Pax, et aperta largo, O Pater, Romam duce te revisit Copia cornu. Laeta riserunt, grege feriato, Adtui plausus hilarata regni Prata: celarunt sua nec Sabinae Gaudia valles. Pristinae quando grave servitutis Pondus annonae bonus eximebas: Fruge vectigal populo in paranda, Quippe remissum. Munus hoc sensit locupletiori Gestiens culmo seges, et tumente Messium fluctu, superans avari Vota coloni. Sensit et flavus Tiberis, profundo Efferens alveo caput, et beatam Rite gratatus populo Quiriti, Te patre, Romam. Urbs tuum late dedit inde nomen Per repercussas resonare valles Collium septem, sua dum renarrat Gaudia mundo. Audiit longe Tagus, et sonantes Trans Atlantei pelagi recessus, Ferre CLEMENTEM merita supremam Fronte tiaram Fama vulgavit populis: tubaeque Nunciae plausu procul audiendo, Orbi adorandum didicit superbus Nomen Orontes. Sensit, Arctois etiam sub oris, Nuncium, toto glacialis Hebrus Litore exultans, hilarique ramo Fronduit Haemus. Te pharetrati didicere Persae, Supplices arcus tibi mitigati Sarmatae inclinant, positisque Maurus Te colit armis. Et sonat quando tuba, te tuamque Arbitram pacis, Pater alme, dextram Fluctibus belli male verberatus Respicit Orbis. At suas de te quoque spes, suumque Gaudium, gentes super universas, Omnibus late celebravit ingens Sequana ripis. Haeresis torvo tamen una vultu Ad tuum fertur trepidasse nomen: Ipse Cocytus stupefactus imo Palluit amne; Fronte dejecta, malesuadus Error Pressit os mutum: simul in supremum Atque te Petri solium extulerunt Publica vota. Oderint illi tamen, ire contra Qui tuos nutus misere obstinarent, Debiles parere tibi, sibique Fidere fortes. Sed tuus te grex amet ut parentem: Judicem dum te timeant rebelles, Quando Tarpeio metuendus igne, Fulmina torques. </poem> ==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.== ===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.=== <poem> Romam venimus nos etiam exteri Testes earum, publica vox, super CLEMENTE, quas coepit per urbes Fama Italas memorare, rerum. Famaeque dictis, omnibus, et fide Majora longe vidimus, et novum Regnare Pastorem faventis Pro populi procerumque voto. Et te, potentum maxime, vidimus Alto supremi pondere consili, Vix sacro adoratum Senatu, Attonitae dare jura Romae. Nomenque laetam vidimus ad tuum Gestire plebem, cum volitantim Inter quadrigarum catervas Per mediam rapereris urbem. Tibique plausus à populo datos, Stupente visus de thalamo Tibris Audisse, nec circumsonanti Laetitiam tenuissè ripa. At, quam benigno sidere, te patrem Mundus recepit, tristia detonent Dum bella, pacandus, tuisque Relligio reparanda curis. Deliberanda pace super, venis Fatalis Orbi debitus arbiter, Per regna, quem pro temperandis Das medium, LODOICE, rebus. Favete gentes, mutua quas furor Armavit in tot funera, et ultimam Fumantis Europae ruinam Unanimi prohibere nutu. Audimur! En jam de manibus feri Labuntur enses: laetaque desuper Serena portendunt quietem. Paciferae veneranda dextrae Se pronus Orbis curvet ad oscula. Praeite reges, pectus inutili Nudate jam ferro, et virenti Pontificem redimite oliva. Longis tubarum pulsa fragoribus Redibit alto laetior e polo Astraea terris, et beatas Rura dabunt inarata messes. Superba Lunae cornua sentiet Pallere toto Bosphorus aequore; et Thraces triumphati pavebunt Vim dominae geniumque Romae. Ipsa et tuorum pondere fulminum Asserta mundo, et pulcrior aspici Palam revelabit verendos Relligio, intrepidosque vultus. Tum te videri denique splendidum Leves per auras Gloria fervido Monstrabit è curru, labantis Praefidium, columenque mundi. Et Fama scuto scribet in aureo Illustre sciri nomen, et omnia Per regna, CLEMENTEM, per omnes Pacificum celebrabit oras. </poem> ==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.== ===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.=== <poem> Tu me, carmine percitam Quamvis mente agitet non humilis furor Franci dicere militis Lauros terribilem quas legit ad Lisam, Tu me sollicitum tenes, Montaneri: animo curaque tumeo Ex longo acrior infides, Audax quod fragili per mare naufragum Jam dudum rate naviges: Nec sat forte tuae remigium rati, Nec sint vela fatis bona, Ut portum incolumis difficilem occupes; Vestrarum neque partium Evites scopulos naufragiis graves. Non sic, tempore pristino Montaneria gens, nobile sanguinis Quondam principium tui, Non sic vestra domus, Romula quam ratis Vexit per mare, non patres Sic vixere tui. Quare age, devios Calles, castraque patribus Detestata bonus desere: non tuae Error convenit indoli. Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide, Caris tam bene cognita, Te ne his et meritis, hac sapientiae Et tot dotum opulentia, Hesterni species frivola dogmatis Nostro separet à grege, Majorum immemorem scilicet, et tuae Nutrici male credulum? Ah! ne perfida pax te miserabili Tutum fingat inertia. Sed per lenta tui feria consili, Alto mentis in otio, Contemplare, quibus refluere impotens Aetas praecipitet rotis: Et quas pollicitus spes tibi, quas suis Olim non violabile Per numen, moriens asseruit Deus, Tecum denique respice. Et ne, restat adhuc dum breve temporis Momentum, male fortibus Ne jam consiliis aut rationibus, Votis pone moram meis: Votis omnibus hoc et lacrymis emam:: Proquo, si pietas velit, Et poscas, etiam sit pretium mori. </poem> ==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.== ===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.=== <poem> Ec quod conspicuum novumque sidus, Caelo fundere coepit è sereno Luminis radios benignioris, Atque omnem exhilarare luce mundum! Toto denique quotquot estis orbe, Vos ô plaudite, nobiles poëtae Omnes, omnibus atque cum poëtis Musae plaudite: vestra res paratur. Nam regum optimus ille, principumque, Cunctarum pater ille gratiarum, E cujus animo redundat omnis Fons et copia liberalitatis, Totus pectore, totus ore candens, Blandi, blandus uti solent olores, Et dum prima animos sinebat aetas, Qui canebat, uti canunt olores. Pastor ille benignus, ille Clemens Vatum sidus et est, ut est olorum. </poem> ==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.== ===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.=== <poem> Sic est: non ego, BVLLONI, Augur vanus eram, debita cum tibi Sacrae munera purpurae: Jam dudum canerem: nec sua defuit Vati, quam meruit, fides. Et te purpureis patribus additum, Exultantibus è jugis, Vulgavit populis Roma: tibi prius Quod spes publica voverat. Quae non laetitiae signa dedit pater Tybris, lene frementibus Eripis? Thalamo nec male reddidit Plausum Sequana de suo. At non te meriti muricis ad decus Promovit temerariae Fortunae levitas, non popularibus Auris gratia Principis Parta, aut solicitis ambitionibus: Non te fata domestica; Non discrimina per mille Turennius, Laudem quaerere nobilis, Quando pro patria, et Principe pro suo, Devotus toties mori, Objectasque acies rumpere fervidus Altum fulminat ad Sabim; Non te illustre genus; non avus, aut pater, Bellis egregii licet Ambo, consiliis praecipuus tamen, Et pollens pater arduae Mentis; non atavi denique Caesares, Qui per Nassaviam domum Accesseretur; non reliquas supra Laudatissima foeminas, Te mater Latio murice vestiit: Non clarissima turribus Stirps Arverna suis; non tibi contulit Fratrum turba faventium, Romanae pretium nobile purpurae. Hanc isti sapientiae, Cujus consiliis omnia temperas, Debes moribus hanc tuis; Hanc debes meritis denique, et his, quibus Omnes tam bene gratiis Devincis animos. Quae veniet brevi Ostro gloria de tuo, In consanguineos undique principes, Qui tot fata volentium Decernunt populorum? O novus incita Si menti incideret calor, Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus, Princeps magne, tuum modis, Plaudentes canerem per populos decus? Quo te carmine dicerem? Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax Sacrorum taciturnitas Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum Gentes nomen ad ultimas Centum Fama tubis ferre praeoccupet? Nec jam Justitiae soror, Virtutisque comes Gloria, caeteros Demum provehere ad gradus, Te sic promeritum differat: id tibi Nato ad grandia spiritu, Vis excelsa tuae spondeat indolis: Nec regis favor abnuat: Id regnum velit, et relligio petat. </poem> ==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.== ===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.=== <poem> In hoc monebas, optime LAMONI: Non marte ab uno gloria turbido Quaerenda bellorum fragore, Per populos domitos, et urbes. Nec sola priscis arma Quiritibus Tractata, Romam terribilem hostibus Fecere, non Afer subactus, Aut Nomas, horribilisve Medus. Sua et quieto carpitur è foro Palma; et reportantur sine sanguine Certi, per heroas togatos, Pacificae Themidis triumphi. Mihique is unus longe alios super Laudetur heros: qui male nil sibi Permittat impermissum, et alta Mente, libidinibusque caecis, Suisque votis imperet, abstinens Optare, quae fas non prius annuat: Refraenet iras, et volentes Per populos, sine caede regnet: Quod est honestum praeferat utili, Vultu severo dona nocentium, Pro jure mercando, superbus Rejiciat, rigidusque judex. Hac arte prisci Lamonidae decus Coepere verum quaerere: sic avus, Clarique majores, tuumque Per patrios genus omne fastos, Hac et supremum Lamonius parens Legum in tribunal, justitiae integer Pervenit, et coepit profundo Ore suae dare jura genti. Vides, ut alti pondere consilî Momenta legum temperet; et suo Componat aestus turbulentos Eloquio, popularis aurae. Mirata talem, te quoque Regia: Orator urbis cum populo datus Sermone regem non tacendo, Pro patria alloquereris urbe. Dijudicandis civibus unice Attentus, aequum dividis omnibus; Vanoque nugarum tumultu Liber, amas solidum, ac requiris. Jam sic paternam moribus in tuis Agnosco virtutem, atque domesticum Decus, redonatamque mundo Justitiam, studio parentis. Haec vestra laus est, inclyte LAMONI: Virtute in una scilicet et domus Lamoniae fortuna, et omnis Spes meriti statuenda vestri. </poem> ==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.== ===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.=== <poem> Diva, quam rebus trepidis benignam Rure Piceno veneratur Orbis; Cui suos sternit facilis moveri Adria fluctus: Siqua pastoris tibi Vaticani Cura, vel sacri superest ovilis, Italis Thracem procul inquietum Finibus arce. Si faves, totis trepidabit undis Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt, Turca pallebit, timidumque cornu Luna recondet. Namque te dudum pelagi potentem Non semel verso tremuere ponto Mersa Threissi, rate dissipata, Arma tyranni. Ne tibi fidam pavor ille gentem Angat, aut saevis male turbet armis Quos tuis laeti meditamur aris, Ponere honores. </poem> ==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.== ===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.=== <poem> Timete Belgae: Borbonia novus De stirpe crescit fub patribus leo, Luditque Condaeas per aedes, Filius Enguineo parenti, Fatale toti nomen Iberiae, Vobis tremendum: si bene milites Ducesque vestri, post tot annos, Rocroyae meminere cladis. Crescendo patrem si puer, aut avum Virtute et armis terribilem exprimat, Quem monstra inaccessis sub antris Herciniae tremuere silvae, Et Rhenus alto flumine palluit: Si grande bello Borbonidûm genus Aequet, Palatinaeve matris Ingenium niveosque mores. Quos ille amores per populos suae Ex ore matris, quos animos feret De fortium exemplo parentum, Quos juvenis referet triumphos? Quando Friburgum, fisa loci situ Norlinga, supplex Alsata, Teutones Victi, triumphatusque Rhenus Tot populi domiti, tot urbes Menti recurrent: quos animo puer Versabit aestus? Namque domestica Exempla crescentem excitabunt, Et proavis similem et parenti Natum reponent. Sed mihi fervido Videtur urbes et populos super, Volare curru, de triumphis Jam patriis, animosus infans. Dum crescit aetas, dulcibus interim Musis remittat se puer: ac avi Magnique virtutem parentis De teneris meditetur annis. Bonas ut artes quam rapido ingenî Ingens Avus decurrerit impetu, Etdisciplinas quam profunda Mente Pater penetrarit omnes. </poem> ==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM== ===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.=== <poem> Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet Ac fascinat praeposterae Severitatis cultus: austeri palam Volumus videri, nec sumus: Loquimur severa, et delicate vivimus: Sic indoles est saeculi: Crepare mores inverecundi bonos Audemus, et nostri jacent, Foedaque molles diffluunt inertia, Aetatis hujus in probrum. Longinqua velis navigamus aequora, Pontique ridemus minas: Negotioso ut serviamus luxui. Quaecumque naufragio venit, Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus Mundi asseruntur ultimis. Lignumque fuco discolore patrium, Maculisque deformat faber: Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat. Nostro palato desipit, Vulgare quidquid atque plebejum sapit. Nivesque, poenas montium, Laboriosas facere delitias gulae Studemus artes per novas: Partuque fructus arbores adultero, Dum parere ferro cogimus, Nil esurimus obvium, ac parabile: Est vile quod pronum est nimis. Regum illa vestis principumque purpura Nostros in usus viluit. Spectatur altas optimatum per domos Jam purpurata servitus. Pro foribus ipsis turba famulantum fremit, Longisque oberrat atriis Populo videnda, se sui ostentans heri Coloribus sub splendidis. Amnes regesto submoventur è solo, Campi innatantur amnibus; Et substruendis molibus terra intimis Perfossa visceribus gemit. Fastu insolenti magna privatae domus Struuntur in palatia. Marmore superbum limen est, et grandibus Addenda tectis porticus, Aurisque aperta perviis, longum explicat Se per columnarum ordinem. Opulenta splendent sumptuosis aedibus Aulaea: crystallus domum Lucet per omnem multa: laqueare eminet Auro nitenti perlitum. Ferro vibratam, perque nexus tortiles, Pexam renodamus comam, Trans mare petitis crinibus, quos nutriit, Et vendidit Britannia. Et per colores non suos nigrum caput Mutare flavo discimus. Ori paratur arte medicatus rubor, Genasque fucus inficit. Manus olentes roribus jasmineis Roseis capillos ungimus: Pictamque plumis addimus superbiam, Tumidum ut inumbremus caput. Fastidiosus nomina exhausit novis Antiqua luxus vestibus. Monilibusque colla torquatae exteris Census maritae conjugum Dotesque vendunt, ut novum forme decus Parent, et exponant procis Virgata vestis moris externi placet, Vestes supra jam patrias: Sed latera amictu deprimunt arctissimo, Unde gracilescant Virgines. Comptumque velo dum levi obnubunt caput, Ardent videri, dum latent. Et dissolutis induuntur vestibus, Ut pateat insidiis pudor. Hoc mersa coeno civitas non se amplius Agnoscit, et sui pudet. Morum haec ruina, dedecusque saeculi, Longa est querelarum seges: Et digna, cur per insitam modestiam, Frugalitatem per tuam, Sanctosque mores, temporis tam perditi Hanc improbaturos luem, Placandus ad te provocarem, BELLEVRI, Et rumperem silentium. </poem> ==Ad DELPHINUM FRANCIE== ===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.=== <poem> Dum literato ludis in otio, Et castra doctae Palladis impiger DELPHINE sectaris, futuros Vincere jam meditaris hostes. Bonas per artes, pectora dulcium Formare alumnorum, asperioribus Virtutis armorumque curis, Pallas amat, teneris ab annis. Imbelle nido sic genus erudit Ales minister fulminis, arbitra In luce, ad armorum fragorem, et Grande ministerium tonantis. Sic natus alti sanguine Pelei Infans Achilles semifero manus Submisit heroi, superbum Ilion excidio daturas. Sic in Lyceo per sophiae sacras Deductus artes Amathius puer Graecum, pharetratumque Persam, et Terribilem superavit Indum. Sic quae Latinis Annibalem ferum Carthago quondam finibus intulit, Doctique, Musarumque amantis Scipiada male cessit armis, Altam Quiritum per sapientiam, Ac literatos sic quoque Caesares Se Roma tum demum subacto Imposuit metuenda mundo. DELPHINE, quam non gloria lauream, Quas fata palmas non tibi destinent? Si quando formatus per artes Egregias, facilesque Musas, Orbi regendo veneris. Ilicet Hoc sperat à Te Rex pater, et suae Virtutis inspirare nato Magnanimos bene coepit ignes. </poem> ==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.== ===ODE XVI. === <poem> Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum? Incertum senis an sit, anne oloris. Certe par fuerat senex olori. Erat canus, uti solent olores, Et clemens animi, indolisque blandus, Quales vos, nivei, ferunt, olores. Quam belle canitis, senex canebat. Candoris retinens, uti soletis, Puram candidus egit usque vitam. Demum mortuus, ut mori soletis, Inter delitias amoeniorum. Musarum, atque modos suaviores. Quis vobis adeo parem negarit, Olores, pariter fuisse olorem? Cujus praeterea sit hoc sepulchrum, Si rogas, senis est, et est oloris. </poem> ==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.== ==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.== <poem> Sic te non tua, PERERI, Sic est nulla decentius Scripsit, tempore pristino, Aetas, nulla disertiuş: Quam quod scribere coepimus. Nostro purius haud fuit Saeclum, nec magis elegans. Ut verum fatear tamen, Dum sic quaerimus anxie Linguae munditiem, omnibus Sparsam denique gratiis; Et dum difficiles nimis, Et tersi, et graciles sumus: Nervos, crede mihi, suos Verbis ah! male sedulî, Justa et pondera deminus. Sic et destituit sua Sermonem prope dignitas. Si nescis, ea, PERERI, Circumspecta sagacitas Scribendi, et nimis anxia Quae nunc sedulitas viget, Prorsus sic animorum egens Nos jam carmine patrio Tractandae fidibus lyrae Prorsus reddidit impares, Aetas nostra superbior Audax quidquid et insolens, Sermoni est patrio illitum, Duris respuit auribus. Ergo si fide Gallica Nostri forte paraverint Vates pulvere bellico Nigrum dicere Principem, Dam Burgunda quatit suo Victor moenia fulmine, Et Reges canere et Deos: His est protinus altior Affectanda polo via; Nec tam grandia debili Enarranda modo: juvat Ferri, quo rapit impetus: Et mortalibus invium, Pennis sortibus, arduas Trans nubes, per iter sequi: Et per certa pericula Prudentis petulantiae, Multo non sine numine, Et non degeneri gravis Pertractanda modo chelis. At nos grandis Horatii, Quantum possumus, aemuli, Nos Romana quibus lyra Majores animos facit, Felicemque licentiam: Ut multo melioribus Pennis, ô bone PERERI, Altos tollere spiritus Praeclare temerarii Audemus, quoties viros Fortes dicimus ad lyram: Versus immeritos mori Soli scribere novimus. </poem> ==IN CHRISTUM PATIENTEM. == ===ODE XVIII.=== <poem> Nube quis clari rutilum profunda Solis extinxit jubar ater horror? Nocte turbatus super insolenti Palluit orbis. Palluit coelum: stupefacta tanti Venit in partem quoque Luna luctûs, Quippe tam justi fuit ulla nunquam Causa doloris. Vidit affixum trabe Sol in alta Numen, et vultus pavidos retorsit: Luminis fontem puduit videre Luminis orbum. Sed quid aut primum querat, aut supremum? Membra servili lacerata loro: Anne Romano patefacta ferro Pectora dicam? Quid loquar fuso Domini cruore Roscidas rupes, scopulosque tanti Criminis testes, quid aperta justo Saxa dolore? Tene sudato madidum cruore, Christe, vel fato properante maestum Dixerim clemens ubi mons virenti Frondet oliva. Qualis orabas? nece cum propinqua Robur ardenti prece colligebas. Vidit orantem simul et paventem Nuncius ales. Quo repentino, furiose miles, Arma moliris glomerata gressu Parce crudeli temerare sacrum Cuspide corpus. Dum loquor, multus properat satelles; Christus armato rapitur furori Praeda; raptatum violenta numen Turba fatigat. Qualis heu! mollis, grege dissipato, Agnus Hircanos cadit in leones: Ille non uno laceratur unus Victima dente. Quid super tanta rabie, tonantis Lenta suspensum tenet ira fulmen? Heu! sub humano Deus ipse causam Judice dicit. Forte candentes radiata vultus, Luna sopito vigilabat orbi, Tecta per multo sopor altus ibat Ebria somno. Cum fatigatum malesana pubes Intimas Christum penetralis aulae Egit in partes, ubi serva ludo Turba vacabat. Quid loquar poenae genus insolentis? Nocte quos una tulerit dolores, Nocte quos saevi tolerarit una Verberis ictus? Nulla lymphati rabies furoris, Nulla vis mentis male feriatae, Non gravi illusit veneranda risu Numinis ora. Vix redux orbi roseos agebat Sol, sub aurora praeeunte, currus: Cum cruentato maculatus ore Triste reluxit. Interim tota glomeratur urbe Turba divini sitiens cruoris: Tolle; clamabat; trabe perduellis Pendeat altä. Mente sed judex miseratus ima Asperam sortem, sitis ut cruentae Contineretur furor, imperavit Verbere caedi. Itur arcanos laris in recessus, Et novos Christus datur in dolores: Miles erectam media columnam Figit in aula. Nudus adducto Deus obligatur Fune: tum pubes furiosa vinctos Expedit fasces, rigidumque torti Vimen acanthi. Ardet in plagas validus satelles; Aula percussis gemit icta plagis, Et repercussi resonant frementes Verberis ictus. Non tot aestivae cecidere guttae Grandinis: non tot per inane rupti Vere funduntur pluvio, solutis Nubibus imbres. Ecce jam totam fluitant per aulam Sanguinis rivi, laceri per auras Depluunt artus, riguo redundant Omnia tabo. Vindicis caeli super haec silebant Tela: non poenas, pater, irrogabas: Languido stabas pede, nec rubenti Nube tonabas. Insuper miles Solymaeus instat, Implicat frontem paliuro adunco: Ipsa pro sceptro manus impeditur Simplice junco. Vepribus frontem lacer, et liquenti Squallidus vultum sanie, videri Turpis est: tabo vitiata foedat Ora cicatrix. Ligna per sectas fabricanda cedros, Artifex ferro bifido secutus, Mortis erexit trabe sub bicorni Infame theatrum. Tollitur passis spatiosa ramis, Christe, crux palmae tibi destinatae Ferculum, tristis tibi praeparati Pompa triumphi. Tene jam dura video gravatum Mole? Tortores humeris iniquum Pondus imponunt, lateri satelles Fusus oberrat. Additur Christo comes; et peracto Urbis emensa spatio, venitur, Mons ubi longo super astra surgit Golgota dorso. Ter ferunt montem scopulo sonanti Ad sacrum Christi trepidasse numen; Rauca ter surdum gemuit sub imis Terra cavernis. Immemor rerum Solymaea pubes Instat, et nudum rigido reclinat Numen in ligno; cohibet trabalis Brachia clavus. Inde sublimi tenues in auras Arduus trunco datur, et latrones Inter, è ligno fragili pependit Tam grave pondus. Quid paves, Natura? Quid erubescis? Non tuum crimen, facinus furoris Non tui: unius fuit illud unum Crimen amoris. Miles effossi penetrale cordis Efferus, torta patefecit hasta: Sanguinis rupto rapidus cucurrit Pectore torrens. Sol laborantes medio repressit Territus caeli spatio quadrigas: Unda suspensos tenuit paventi Litore cursus. Tum caput movit Libanus, moveri Insolens: manes Acheron remisit, Et sacri rupto patuere velo, Abdita templi. Tristibus fontes fluitasse rivis, Et reclinatum capitis superbi Tum ferunt cedros posuisse flexa Fronte cacumen: Frusta per quassas abiisse rupes, Intimis colles trepidasse venis, Et modis totam simulacra miris Acta per urbem. Christe, te flerunt specubus sub altis Saxa, te rivi, liquidique fontes, Christe, te flerunt stupefacta mentis Rura colonis. Et tuum funus perhibent profundis Armenas filvis gemuisse tigres, Teque Getulos rigidis leones Flesse sub antris. Dum dolent rupes, pecudesque bruta, Numinis fato super immolati, Non homo justi dabit ulla durus Signa doloris? Cuncta plorarto lacrymosus imbre Ora perfundat liquor, et sonoris Personent circum loca verberata Planctibus aurae. </poem> ==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. <br>AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.== ===ODE XIX.=== <poem> Ruris splendide fons LAMONIANI, Quo non alter aquae perennioris Manat agmine copiosiori: Collis primus honos siticulosi, Vallis delitiae tibi adjacentis, Quo te carmine, fons beate, dicam? Nil te purius est, salubriusve: Et si nobilis unda fabulosae De Pindo tibi certet Hippocrenes, Aut quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores, Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene, Et quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores. Quando saepe tuae vides sub udo Ripae gramine, Principem Senatus, Venatu nimio, jacere fessum, Mirarique tuam perennitatem, Secessumque per otiosiorem, Moram ducere non male otiosam. Mollis namque toro sedens sub herbae, Legit Virgiliumve, Tulliumve, Suas delitias, suosque amores: Aut quodcumque operum venustiorum, Olim, tempora prisca, protulistis. Sedis Liligerae sacrum tribunal, Toti jura dat unde Civitati, Non illum faciat beatiorem. Vos ô nobilium proinde aquarum, Fontis undique quotquot estis omnes, Fonti cedite jam LAMONIANO. </poem> ==In EUNDEM FONTEM.== ===ODE XX. === <poem> Gaude sorte tuâ: sat es beatus, Fons solo edite SANCARONIANO: Et quamvis per agros inelegantes, Et vilem thalamum, atque scrupulosas Per valles, iter is laboriosum: Nec sat terra tuo sit aequa rivo, Fortunâ utere. LAMONAEVS ille Princeps Ordinis ille purpurati, Regni gloria prima, saeculique, Musarum ille amor, ille LAMONAEVS Amat te bonus, atque saepe visit, Septembres ubi per vacationes, Urbe Aulâque procul tumultuosa, Obit lata sui vireta ruris: Quin et saepius esse te suarum Metam destinat ambulationum. Ergo desine velle sumptuosas Cunas, aut thalamum decentiorem, Cultus desine velle mundiores, Fortunamque aliam: sat es beatus. </poem> ==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.== ===ODE ULTIMA.=== <poem> Fons, ocelle ruris atque uber tui! Heri ô voluptas innocens! Tuamne certem pauperis venâ ingeni Aequare Vates copiam? Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor Movere cantus efficax: Noc qui Sicano gurgite intactas fugit, Amnem maritum respuens. Non te superbo parius hinc ambit lapis, Hinc concha dives margine. Non alta Regum tecta, picto in alveo Tumidus videri, perfluis. Sed munco, et udo gramine agrestem paras Tibi ipse thalamum rusticus; Et inter umbras, atque operta vallium, Vitreo fugax curris pede. At ne pudori sit tamen, quod nil manus Tibi fabra cultus addidit. Caduca dos est artis: aeternus manet, Crescitque Naturae decor. Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places: Hunc nuda simplicitas capit. Fuci animus expers scilicet, mores suos In te intuetur, et probat. Ac nunc in undis lene decurrentibus, Placidoque fusis agmine; Siticulosis, specimen eloquii exhibes, Blande influentis auribus. Nunc liberalem pingis, et avaras opes Sibi retinere nescium: Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem Herbisque supplicantibus; Seu vitae egentes arbores felicibus Rigando lymphis recreas. Nec te rapacis more torrentis juvat Late ruinis crescere. Corripere messes, nemora, cumque ovilibus Ipsas colonorum domos. Herum aemularis nempe quem nulli gravem, Cuncti benignum sentiunt. Hunc ipse sentis, quando reclinans caput Amatae in orae gramine, Astum liquore temperat gelido, et suis Te consecrat sudoribus. Trepida laborant undae, et alternis manus Gaudent adorare osculis: Justâ hinc tumentes se ferunt superbia, Dulcique plenae imagine, Monti, obviisque vallibus LAMONIVM Fluctu loquuntur garrulo. Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas, Suosque amores te vocat. Teque Polycrenen jure dici vult, novo Plaudente famâ nomini. Certe Hippocrenen occupatam Barbaris Meliore réddas omine: Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors Unum colat LAMONIVM. ''FINIS. '' </poem> 4z5413rmt27mft1lfi5oiujyavh37du 285041 285039 2026-10-19T22:54:12Z Demetrius Talpa 13304 /* ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum. */ 285041 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Odarum liber |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo 17 |SubTitulus= |Genera=Carmina |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} ==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.== ===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.=== <poem> At quis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus, ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. {{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, {{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Clara, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, {{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo, non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti {{Versus|20}}Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem, Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. {{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Rure cum laeto procul aura vernis Floribus halat: Hic ager vicinus amoenitatem {{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti {{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem {{Versus|40}}Carpere myrtum. Late odoratas tibi promit uber Hic opes campus; rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. {{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli Divite exponit sua poma ramo: Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, {{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti {{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis, inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis {{Versus|60}}Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur: Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. {{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam {{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub ulmo: {{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis {{Versus|80}}Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. {{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis {{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores, Cumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, {{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem {{Versus|100}}Fronde coronat. Perge felices agitare ludos, Virgo: ludentem mea te sonabit Musa: te semper, puerumque jugi Carmine dicam. {{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> ==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.== ===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.=== <poem> Dum vis improba fervida Febris te rapidis ureret aestibus: Tecum me quoque, LAMONI, Perfixum tenuit corde sub intimo {{Versus|5}}Morbi pars violentior. At quas non precibus, cum fureret dolor, Fatis opposui moras? Pro te, res sineret, fataque poscerent, Vitam fundere prodigus. {{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus Votis incolumen meis; Si curis etiam pro popularibus, Somnos rumpere destinas: Nec fessum strepitu pectus, inutili {{Versus|15}}Rerum pondere liberes. Frustra sollicitis fletibus obvios Fati fregimus impetus: Si tam crebra suis ambitionibus Fidi turba gregis, tibi {{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium; Postquam non modicam tuo Patrem sustinuit demere de die. Longe, qui tibi, publicae Dum momenta rei grandia sustines, {{Versus|25}}Rebus frivola de suis, Duri saepe tuis auribus, obstrepunt. Longe turba clientium: Cum te sepositum dulcis amabiles Ruris delitiae tenent. {{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis, Se, secreta per otia, Musarum teneris lusibus explicet: Et frons laetior aspici, Curarum rigidis libera nubibus, {{Versus|35}}Risu seria temperet. Aut dilecta tuas filia dulcibus Curas deleat osculis, Quae figat facili plurima dextera, Nolenti rapere obstinet. {{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus, Molli sub zephyro, frui: Jam fractis, humili sole, caloribus, Latifundia cum tui, Acri vectus equo, ruris obambulas; {{Versus|45}}Venatuque premis nemus. Nec jam te phaleris Gloria cum suis, Dotalique superbia, Nec quae Fama tuas excubat ad fores, Magni nominis artifex, {{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet, Vulgares animos supra Tam longe positum, quaerere turbida Famam solicitudine. Princeps purpureo jam datus Ordini, {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam Sese laudis iter ferre per arduum Emirabere gloriam: Quo fortuna vocat te tua, publicis Regni pro rationibus. {{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis Caelo affectet iter prius, Quam toto penitus tollere perfidas Artes coeperis è foro, Et luxus populorum intolerabilem {{Versus|65}}Emendare licentiam. Atque implenda tuae denique gloriae Postquam fata repleveris, Hos vitae strepitus, et miserabiles Curas deserere oссuра, {{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus. </poem> ==AD CICADAM.== ===ODE III.=== <poem> O quae virenti graminis in toro, Cicada, blande fidis, et herbidos Saltus oberras, otiosos Ingeniosa ciere cantus. {{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas, Caeli caducis ebria fletibus Gaudesve persultare campi Graminei virides per undas: Seu voce concors accinis aemula, {{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines; Aut provocatos cantilenis Agricolas animosa vincis: Seu per loquaces garrula rivulos Stridore rauco ludis agrestibus {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus, In medio modulamen aestu: Exaggerati seu tibi nectaris Rorem ministris perpluit imbribus Coelum, coronatosque gemmis {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet: Ades canenti; dum tibi marmore Vates perenni, carminibus bonus Molitur immortale templum, Unde per ora virûm volabis. </poem> ==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.== ===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.=== <poem> Nam quod nostra aetas potuit committere tantum Scelus, Deumque provocare vindicem? Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras, Ut ipsa Regis appetatur et salus. {{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat Minace morbus horrifer periculo; Et sacra inclemens urebat viscera febris. Nec Hercules inarsit aestuosius. Ipsa sui passim monstravit signa doloris, {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas. Quam neque civiles potuerunt perdere motus; Nec arma Franco abominata militi; Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus, Gravique Marte Belga cognitissimus; {{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam, Trucem tot implicata viperis comam; Non impacato Germanus junctus Ibero; Nec inquieta temporum impotentia: Una dies illam morbo prope perdidit uno, {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu. Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno, Pio suprema qui minatur Adriae. Illâ quam melius Thrax miles febre periret, Per omne litus execratus Italum. {{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas, Propontidique, finibusque Thraciis. Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris, Eo dolente, conveniret hostibus. Ille emendando natus succurrere mundo, {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui. Ah! longos illum, superi, servate per annos, Suis ut ornet ipse vos honoribus: Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem Coinquinasse regiam febres domum. {{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates, Chori è sacro scientioris agmine; Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni Benignitate provocata Regii. Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas. Carminibus vates, vos illam dicite vestris: Caputque Regis implicate floribus. Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam, Meumque primus obligabo dis caput. {{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris Sabaea tura de capacioribus. Orabo Divos, per te, non ultime Divum, Tuis ut usque temperent laboribus. Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres, {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio. Nam sat divinum fregere negotia pectus: Ames et ipse pac ejam frui tuà: Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti, Tibi deinde ne negaris otium. </poem> ==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.== ===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.=== <poem> Et lauro juvat, et rosis, Et mille hunc tumulum spargere floribus, Festo non sine carmine. Affer tura, puer, nec timidâ manu {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum De puris Arabum incende vaporibus. Nam quorsum tua, Verjusi, Flerem cum reliquis funera vatibus, Atque injusta dolens, meis {{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos? Postquam te mala febrium, Languorumque cohors, non habilis tuae Menti carcere corporis Exsolvit miserum, totque doloribus {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori Nam ceu praetumido flumine, literis Mens undata capacibus, Formatique bonis artibus ingenî, Et lucis memor insitae, {{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui Solvi denique corporis, Ex longo ad superas ambitiosior, Affectabat iter domos: Laetus ducis ubi, grandibus otium {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro Permixtus numero nil cupientiuın. Hic quaesita laboribus Tantis, nuda suis se tibi Veritas Demum è nubibus explicat; {{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici Caelestis Sapientiae, Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet. Hic dum pars melior tui Regnat deposito libera pondere, {{Versus|35}}Ridere immiserabilem Vitae stultitiam fortis, acerbaque Nostrorum penitus pati Maerorum indocilis: cur ego te gravi Deplorem querimoniâ, {{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris Vitae conditionibus, Tecum et vivere amem, et sustineam mori. </poem> ==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.== ===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.=== <poem> Nostra successus habuere laetos Vota: Romano datus est ovili Optimus demum vigilare, caro Progrege, Pastor. {{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether Saeculi fortem, et prece suscitatus Publica, mundo dedit hoc labanti Denique munus. Muneris tanta super impetrati {{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis Ultimus monti bene Vaticano Annuit orbis. Nec Palatini tacuere colles, Grande CLEMENTIS decus elevati, {{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis Addita rebus. Ipsa, cum longo grege Gratiarum, Et Fides, et Pax, et aperta largo, O Pater, Romam duce te revisit {{Versus|20}}Copia cornu. Laeta riserunt, grege feriato, Adtui plausus hilarata regni Prata: celarunt sua nec Sabinae Gaudia valles. {{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis Pondus annonae bonus eximebas: Fruge vectigal populo in paranda, Quippe remissum. Munus hoc sensit locupletiori {{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente Messium fluctu, superans avari Vota coloni. Sensit et flavus Tiberis, profundo Efferens alveo caput, et beatam {{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti, Te patre, Romam. Urbs tuum late dedit inde nomen Per repercussas resonare valles Collium septem, sua dum renarrat {{Versus|40}}Gaudia mundo. Audiit longe Tagus, et sonantes Trans Atlantei pelagi recessus, Ferre CLEMENTEM merita supremam Fronte tiaram {{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque Nunciae plausu procul audiendo, Orbi adorandum didicit superbus Nomen Orontes. Sensit, Arctois etiam sub oris, {{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus Litore exultans, hilarique ramo Fronduit Haemus. Te pharetrati didicere Persae, Supplices arcus tibi mitigati {{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus Te colit armis. Et sonat quando tuba, te tuamque Arbitram pacis, Pater alme, dextram Fluctibus belli male verberatus {{Versus|60}}Respicit Orbis. At suas de te quoque spes, suumque Gaudium, gentes super universas, Omnibus late celebravit ingens Sequana ripis. {{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu Ad tuum fertur trepidasse nomen: Ipse Cocytus stupefactus imo Palluit amne; Fronte dejecta, malesuadus Error {{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum Atque te Petri solium extulerunt Publica vota. Oderint illi tamen, ire contra Qui tuos nutus misere obstinarent, {{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique Fidere fortes. Sed tuus te grex amet ut parentem: Judicem dum te timeant rebelles, Quando Tarpeio metuendus igne, {{Versus|80}}Fulmina torques. </poem> ==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.== ===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.=== <poem> Romam venimus nos etiam exteri Testes earum, publica vox, super CLEMENTE, quas coepit per urbes Fama Italas memorare, rerum. Famaeque dictis, omnibus, et fide Majora longe vidimus, et novum Regnare Pastorem faventis Pro populi procerumque voto. Et te, potentum maxime, vidimus Alto supremi pondere consili, Vix sacro adoratum Senatu, Attonitae dare jura Romae. Nomenque laetam vidimus ad tuum Gestire plebem, cum volitantim Inter quadrigarum catervas Per mediam rapereris urbem. Tibique plausus à populo datos, Stupente visus de thalamo Tibris Audisse, nec circumsonanti Laetitiam tenuissè ripa. At, quam benigno sidere, te patrem Mundus recepit, tristia detonent Dum bella, pacandus, tuisque Relligio reparanda curis. Deliberanda pace super, venis Fatalis Orbi debitus arbiter, Per regna, quem pro temperandis Das medium, LODOICE, rebus. Favete gentes, mutua quas furor Armavit in tot funera, et ultimam Fumantis Europae ruinam Unanimi prohibere nutu. Audimur! En jam de manibus feri Labuntur enses: laetaque desuper Serena portendunt quietem. Paciferae veneranda dextrae Se pronus Orbis curvet ad oscula. Praeite reges, pectus inutili Nudate jam ferro, et virenti Pontificem redimite oliva. Longis tubarum pulsa fragoribus Redibit alto laetior e polo Astraea terris, et beatas Rura dabunt inarata messes. Superba Lunae cornua sentiet Pallere toto Bosphorus aequore; et Thraces triumphati pavebunt Vim dominae geniumque Romae. Ipsa et tuorum pondere fulminum Asserta mundo, et pulcrior aspici Palam revelabit verendos Relligio, intrepidosque vultus. Tum te videri denique splendidum Leves per auras Gloria fervido Monstrabit è curru, labantis Praefidium, columenque mundi. Et Fama scuto scribet in aureo Illustre sciri nomen, et omnia Per regna, CLEMENTEM, per omnes Pacificum celebrabit oras. </poem> ==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.== ===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.=== <poem> Tu me, carmine percitam Quamvis mente agitet non humilis furor Franci dicere militis Lauros terribilem quas legit ad Lisam, Tu me sollicitum tenes, Montaneri: animo curaque tumeo Ex longo acrior infides, Audax quod fragili per mare naufragum Jam dudum rate naviges: Nec sat forte tuae remigium rati, Nec sint vela fatis bona, Ut portum incolumis difficilem occupes; Vestrarum neque partium Evites scopulos naufragiis graves. Non sic, tempore pristino Montaneria gens, nobile sanguinis Quondam principium tui, Non sic vestra domus, Romula quam ratis Vexit per mare, non patres Sic vixere tui. Quare age, devios Calles, castraque patribus Detestata bonus desere: non tuae Error convenit indoli. Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide, Caris tam bene cognita, Te ne his et meritis, hac sapientiae Et tot dotum opulentia, Hesterni species frivola dogmatis Nostro separet à grege, Majorum immemorem scilicet, et tuae Nutrici male credulum? Ah! ne perfida pax te miserabili Tutum fingat inertia. Sed per lenta tui feria consili, Alto mentis in otio, Contemplare, quibus refluere impotens Aetas praecipitet rotis: Et quas pollicitus spes tibi, quas suis Olim non violabile Per numen, moriens asseruit Deus, Tecum denique respice. Et ne, restat adhuc dum breve temporis Momentum, male fortibus Ne jam consiliis aut rationibus, Votis pone moram meis: Votis omnibus hoc et lacrymis emam:: Proquo, si pietas velit, Et poscas, etiam sit pretium mori. </poem> ==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.== ===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.=== <poem> Ec quod conspicuum novumque sidus, Caelo fundere coepit è sereno Luminis radios benignioris, Atque omnem exhilarare luce mundum! Toto denique quotquot estis orbe, Vos ô plaudite, nobiles poëtae Omnes, omnibus atque cum poëtis Musae plaudite: vestra res paratur. Nam regum optimus ille, principumque, Cunctarum pater ille gratiarum, E cujus animo redundat omnis Fons et copia liberalitatis, Totus pectore, totus ore candens, Blandi, blandus uti solent olores, Et dum prima animos sinebat aetas, Qui canebat, uti canunt olores. Pastor ille benignus, ille Clemens Vatum sidus et est, ut est olorum. </poem> ==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.== ===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.=== <poem> Sic est: non ego, BVLLONI, Augur vanus eram, debita cum tibi Sacrae munera purpurae: Jam dudum canerem: nec sua defuit Vati, quam meruit, fides. Et te purpureis patribus additum, Exultantibus è jugis, Vulgavit populis Roma: tibi prius Quod spes publica voverat. Quae non laetitiae signa dedit pater Tybris, lene frementibus Eripis? Thalamo nec male reddidit Plausum Sequana de suo. At non te meriti muricis ad decus Promovit temerariae Fortunae levitas, non popularibus Auris gratia Principis Parta, aut solicitis ambitionibus: Non te fata domestica; Non discrimina per mille Turennius, Laudem quaerere nobilis, Quando pro patria, et Principe pro suo, Devotus toties mori, Objectasque acies rumpere fervidus Altum fulminat ad Sabim; Non te illustre genus; non avus, aut pater, Bellis egregii licet Ambo, consiliis praecipuus tamen, Et pollens pater arduae Mentis; non atavi denique Caesares, Qui per Nassaviam domum Accesseretur; non reliquas supra Laudatissima foeminas, Te mater Latio murice vestiit: Non clarissima turribus Stirps Arverna suis; non tibi contulit Fratrum turba faventium, Romanae pretium nobile purpurae. Hanc isti sapientiae, Cujus consiliis omnia temperas, Debes moribus hanc tuis; Hanc debes meritis denique, et his, quibus Omnes tam bene gratiis Devincis animos. Quae veniet brevi Ostro gloria de tuo, In consanguineos undique principes, Qui tot fata volentium Decernunt populorum? O novus incita Si menti incideret calor, Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus, Princeps magne, tuum modis, Plaudentes canerem per populos decus? Quo te carmine dicerem? Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax Sacrorum taciturnitas Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum Gentes nomen ad ultimas Centum Fama tubis ferre praeoccupet? Nec jam Justitiae soror, Virtutisque comes Gloria, caeteros Demum provehere ad gradus, Te sic promeritum differat: id tibi Nato ad grandia spiritu, Vis excelsa tuae spondeat indolis: Nec regis favor abnuat: Id regnum velit, et relligio petat. </poem> ==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.== ===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.=== <poem> In hoc monebas, optime LAMONI: Non marte ab uno gloria turbido Quaerenda bellorum fragore, Per populos domitos, et urbes. Nec sola priscis arma Quiritibus Tractata, Romam terribilem hostibus Fecere, non Afer subactus, Aut Nomas, horribilisve Medus. Sua et quieto carpitur è foro Palma; et reportantur sine sanguine Certi, per heroas togatos, Pacificae Themidis triumphi. Mihique is unus longe alios super Laudetur heros: qui male nil sibi Permittat impermissum, et alta Mente, libidinibusque caecis, Suisque votis imperet, abstinens Optare, quae fas non prius annuat: Refraenet iras, et volentes Per populos, sine caede regnet: Quod est honestum praeferat utili, Vultu severo dona nocentium, Pro jure mercando, superbus Rejiciat, rigidusque judex. Hac arte prisci Lamonidae decus Coepere verum quaerere: sic avus, Clarique majores, tuumque Per patrios genus omne fastos, Hac et supremum Lamonius parens Legum in tribunal, justitiae integer Pervenit, et coepit profundo Ore suae dare jura genti. Vides, ut alti pondere consilî Momenta legum temperet; et suo Componat aestus turbulentos Eloquio, popularis aurae. Mirata talem, te quoque Regia: Orator urbis cum populo datus Sermone regem non tacendo, Pro patria alloquereris urbe. Dijudicandis civibus unice Attentus, aequum dividis omnibus; Vanoque nugarum tumultu Liber, amas solidum, ac requiris. Jam sic paternam moribus in tuis Agnosco virtutem, atque domesticum Decus, redonatamque mundo Justitiam, studio parentis. Haec vestra laus est, inclyte LAMONI: Virtute in una scilicet et domus Lamoniae fortuna, et omnis Spes meriti statuenda vestri. </poem> ==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.== ===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.=== <poem> Diva, quam rebus trepidis benignam Rure Piceno veneratur Orbis; Cui suos sternit facilis moveri Adria fluctus: Siqua pastoris tibi Vaticani Cura, vel sacri superest ovilis, Italis Thracem procul inquietum Finibus arce. Si faves, totis trepidabit undis Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt, Turca pallebit, timidumque cornu Luna recondet. Namque te dudum pelagi potentem Non semel verso tremuere ponto Mersa Threissi, rate dissipata, Arma tyranni. Ne tibi fidam pavor ille gentem Angat, aut saevis male turbet armis Quos tuis laeti meditamur aris, Ponere honores. </poem> ==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.== ===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.=== <poem> Timete Belgae: Borbonia novus De stirpe crescit fub patribus leo, Luditque Condaeas per aedes, Filius Enguineo parenti, Fatale toti nomen Iberiae, Vobis tremendum: si bene milites Ducesque vestri, post tot annos, Rocroyae meminere cladis. Crescendo patrem si puer, aut avum Virtute et armis terribilem exprimat, Quem monstra inaccessis sub antris Herciniae tremuere silvae, Et Rhenus alto flumine palluit: Si grande bello Borbonidûm genus Aequet, Palatinaeve matris Ingenium niveosque mores. Quos ille amores per populos suae Ex ore matris, quos animos feret De fortium exemplo parentum, Quos juvenis referet triumphos? Quando Friburgum, fisa loci situ Norlinga, supplex Alsata, Teutones Victi, triumphatusque Rhenus Tot populi domiti, tot urbes Menti recurrent: quos animo puer Versabit aestus? Namque domestica Exempla crescentem excitabunt, Et proavis similem et parenti Natum reponent. Sed mihi fervido Videtur urbes et populos super, Volare curru, de triumphis Jam patriis, animosus infans. Dum crescit aetas, dulcibus interim Musis remittat se puer: ac avi Magnique virtutem parentis De teneris meditetur annis. Bonas ut artes quam rapido ingenî Ingens Avus decurrerit impetu, Etdisciplinas quam profunda Mente Pater penetrarit omnes. </poem> ==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM== ===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.=== <poem> Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet Ac fascinat praeposterae Severitatis cultus: austeri palam Volumus videri, nec sumus: Loquimur severa, et delicate vivimus: Sic indoles est saeculi: Crepare mores inverecundi bonos Audemus, et nostri jacent, Foedaque molles diffluunt inertia, Aetatis hujus in probrum. Longinqua velis navigamus aequora, Pontique ridemus minas: Negotioso ut serviamus luxui. Quaecumque naufragio venit, Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus Mundi asseruntur ultimis. Lignumque fuco discolore patrium, Maculisque deformat faber: Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat. Nostro palato desipit, Vulgare quidquid atque plebejum sapit. Nivesque, poenas montium, Laboriosas facere delitias gulae Studemus artes per novas: Partuque fructus arbores adultero, Dum parere ferro cogimus, Nil esurimus obvium, ac parabile: Est vile quod pronum est nimis. Regum illa vestis principumque purpura Nostros in usus viluit. Spectatur altas optimatum per domos Jam purpurata servitus. Pro foribus ipsis turba famulantum fremit, Longisque oberrat atriis Populo videnda, se sui ostentans heri Coloribus sub splendidis. Amnes regesto submoventur è solo, Campi innatantur amnibus; Et substruendis molibus terra intimis Perfossa visceribus gemit. Fastu insolenti magna privatae domus Struuntur in palatia. Marmore superbum limen est, et grandibus Addenda tectis porticus, Aurisque aperta perviis, longum explicat Se per columnarum ordinem. Opulenta splendent sumptuosis aedibus Aulaea: crystallus domum Lucet per omnem multa: laqueare eminet Auro nitenti perlitum. Ferro vibratam, perque nexus tortiles, Pexam renodamus comam, Trans mare petitis crinibus, quos nutriit, Et vendidit Britannia. Et per colores non suos nigrum caput Mutare flavo discimus. Ori paratur arte medicatus rubor, Genasque fucus inficit. Manus olentes roribus jasmineis Roseis capillos ungimus: Pictamque plumis addimus superbiam, Tumidum ut inumbremus caput. Fastidiosus nomina exhausit novis Antiqua luxus vestibus. Monilibusque colla torquatae exteris Census maritae conjugum Dotesque vendunt, ut novum forme decus Parent, et exponant procis Virgata vestis moris externi placet, Vestes supra jam patrias: Sed latera amictu deprimunt arctissimo, Unde gracilescant Virgines. Comptumque velo dum levi obnubunt caput, Ardent videri, dum latent. Et dissolutis induuntur vestibus, Ut pateat insidiis pudor. Hoc mersa coeno civitas non se amplius Agnoscit, et sui pudet. Morum haec ruina, dedecusque saeculi, Longa est querelarum seges: Et digna, cur per insitam modestiam, Frugalitatem per tuam, Sanctosque mores, temporis tam perditi Hanc improbaturos luem, Placandus ad te provocarem, BELLEVRI, Et rumperem silentium. </poem> ==Ad DELPHINUM FRANCIE== ===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.=== <poem> Dum literato ludis in otio, Et castra doctae Palladis impiger DELPHINE sectaris, futuros Vincere jam meditaris hostes. Bonas per artes, pectora dulcium Formare alumnorum, asperioribus Virtutis armorumque curis, Pallas amat, teneris ab annis. Imbelle nido sic genus erudit Ales minister fulminis, arbitra In luce, ad armorum fragorem, et Grande ministerium tonantis. Sic natus alti sanguine Pelei Infans Achilles semifero manus Submisit heroi, superbum Ilion excidio daturas. Sic in Lyceo per sophiae sacras Deductus artes Amathius puer Graecum, pharetratumque Persam, et Terribilem superavit Indum. Sic quae Latinis Annibalem ferum Carthago quondam finibus intulit, Doctique, Musarumque amantis Scipiada male cessit armis, Altam Quiritum per sapientiam, Ac literatos sic quoque Caesares Se Roma tum demum subacto Imposuit metuenda mundo. DELPHINE, quam non gloria lauream, Quas fata palmas non tibi destinent? Si quando formatus per artes Egregias, facilesque Musas, Orbi regendo veneris. Ilicet Hoc sperat à Te Rex pater, et suae Virtutis inspirare nato Magnanimos bene coepit ignes. </poem> ==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.== ===ODE XVI. === <poem> Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum? Incertum senis an sit, anne oloris. Certe par fuerat senex olori. Erat canus, uti solent olores, Et clemens animi, indolisque blandus, Quales vos, nivei, ferunt, olores. Quam belle canitis, senex canebat. Candoris retinens, uti soletis, Puram candidus egit usque vitam. Demum mortuus, ut mori soletis, Inter delitias amoeniorum. Musarum, atque modos suaviores. Quis vobis adeo parem negarit, Olores, pariter fuisse olorem? Cujus praeterea sit hoc sepulchrum, Si rogas, senis est, et est oloris. </poem> ==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.== ==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.== <poem> Sic te non tua, PERERI, Sic est nulla decentius Scripsit, tempore pristino, Aetas, nulla disertiuş: Quam quod scribere coepimus. Nostro purius haud fuit Saeclum, nec magis elegans. Ut verum fatear tamen, Dum sic quaerimus anxie Linguae munditiem, omnibus Sparsam denique gratiis; Et dum difficiles nimis, Et tersi, et graciles sumus: Nervos, crede mihi, suos Verbis ah! male sedulî, Justa et pondera deminus. Sic et destituit sua Sermonem prope dignitas. Si nescis, ea, PERERI, Circumspecta sagacitas Scribendi, et nimis anxia Quae nunc sedulitas viget, Prorsus sic animorum egens Nos jam carmine patrio Tractandae fidibus lyrae Prorsus reddidit impares, Aetas nostra superbior Audax quidquid et insolens, Sermoni est patrio illitum, Duris respuit auribus. Ergo si fide Gallica Nostri forte paraverint Vates pulvere bellico Nigrum dicere Principem, Dam Burgunda quatit suo Victor moenia fulmine, Et Reges canere et Deos: His est protinus altior Affectanda polo via; Nec tam grandia debili Enarranda modo: juvat Ferri, quo rapit impetus: Et mortalibus invium, Pennis sortibus, arduas Trans nubes, per iter sequi: Et per certa pericula Prudentis petulantiae, Multo non sine numine, Et non degeneri gravis Pertractanda modo chelis. At nos grandis Horatii, Quantum possumus, aemuli, Nos Romana quibus lyra Majores animos facit, Felicemque licentiam: Ut multo melioribus Pennis, ô bone PERERI, Altos tollere spiritus Praeclare temerarii Audemus, quoties viros Fortes dicimus ad lyram: Versus immeritos mori Soli scribere novimus. </poem> ==IN CHRISTUM PATIENTEM. == ===ODE XVIII.=== <poem> Nube quis clari rutilum profunda Solis extinxit jubar ater horror? Nocte turbatus super insolenti Palluit orbis. Palluit coelum: stupefacta tanti Venit in partem quoque Luna luctûs, Quippe tam justi fuit ulla nunquam Causa doloris. Vidit affixum trabe Sol in alta Numen, et vultus pavidos retorsit: Luminis fontem puduit videre Luminis orbum. Sed quid aut primum querat, aut supremum? Membra servili lacerata loro: Anne Romano patefacta ferro Pectora dicam? Quid loquar fuso Domini cruore Roscidas rupes, scopulosque tanti Criminis testes, quid aperta justo Saxa dolore? Tene sudato madidum cruore, Christe, vel fato properante maestum Dixerim clemens ubi mons virenti Frondet oliva. Qualis orabas? nece cum propinqua Robur ardenti prece colligebas. Vidit orantem simul et paventem Nuncius ales. Quo repentino, furiose miles, Arma moliris glomerata gressu Parce crudeli temerare sacrum Cuspide corpus. Dum loquor, multus properat satelles; Christus armato rapitur furori Praeda; raptatum violenta numen Turba fatigat. Qualis heu! mollis, grege dissipato, Agnus Hircanos cadit in leones: Ille non uno laceratur unus Victima dente. Quid super tanta rabie, tonantis Lenta suspensum tenet ira fulmen? Heu! sub humano Deus ipse causam Judice dicit. Forte candentes radiata vultus, Luna sopito vigilabat orbi, Tecta per multo sopor altus ibat Ebria somno. Cum fatigatum malesana pubes Intimas Christum penetralis aulae Egit in partes, ubi serva ludo Turba vacabat. Quid loquar poenae genus insolentis? Nocte quos una tulerit dolores, Nocte quos saevi tolerarit una Verberis ictus? Nulla lymphati rabies furoris, Nulla vis mentis male feriatae, Non gravi illusit veneranda risu Numinis ora. Vix redux orbi roseos agebat Sol, sub aurora praeeunte, currus: Cum cruentato maculatus ore Triste reluxit. Interim tota glomeratur urbe Turba divini sitiens cruoris: Tolle; clamabat; trabe perduellis Pendeat altä. Mente sed judex miseratus ima Asperam sortem, sitis ut cruentae Contineretur furor, imperavit Verbere caedi. Itur arcanos laris in recessus, Et novos Christus datur in dolores: Miles erectam media columnam Figit in aula. Nudus adducto Deus obligatur Fune: tum pubes furiosa vinctos Expedit fasces, rigidumque torti Vimen acanthi. Ardet in plagas validus satelles; Aula percussis gemit icta plagis, Et repercussi resonant frementes Verberis ictus. Non tot aestivae cecidere guttae Grandinis: non tot per inane rupti Vere funduntur pluvio, solutis Nubibus imbres. Ecce jam totam fluitant per aulam Sanguinis rivi, laceri per auras Depluunt artus, riguo redundant Omnia tabo. Vindicis caeli super haec silebant Tela: non poenas, pater, irrogabas: Languido stabas pede, nec rubenti Nube tonabas. Insuper miles Solymaeus instat, Implicat frontem paliuro adunco: Ipsa pro sceptro manus impeditur Simplice junco. Vepribus frontem lacer, et liquenti Squallidus vultum sanie, videri Turpis est: tabo vitiata foedat Ora cicatrix. Ligna per sectas fabricanda cedros, Artifex ferro bifido secutus, Mortis erexit trabe sub bicorni Infame theatrum. Tollitur passis spatiosa ramis, Christe, crux palmae tibi destinatae Ferculum, tristis tibi praeparati Pompa triumphi. Tene jam dura video gravatum Mole? Tortores humeris iniquum Pondus imponunt, lateri satelles Fusus oberrat. Additur Christo comes; et peracto Urbis emensa spatio, venitur, Mons ubi longo super astra surgit Golgota dorso. Ter ferunt montem scopulo sonanti Ad sacrum Christi trepidasse numen; Rauca ter surdum gemuit sub imis Terra cavernis. Immemor rerum Solymaea pubes Instat, et nudum rigido reclinat Numen in ligno; cohibet trabalis Brachia clavus. Inde sublimi tenues in auras Arduus trunco datur, et latrones Inter, è ligno fragili pependit Tam grave pondus. Quid paves, Natura? Quid erubescis? Non tuum crimen, facinus furoris Non tui: unius fuit illud unum Crimen amoris. Miles effossi penetrale cordis Efferus, torta patefecit hasta: Sanguinis rupto rapidus cucurrit Pectore torrens. Sol laborantes medio repressit Territus caeli spatio quadrigas: Unda suspensos tenuit paventi Litore cursus. Tum caput movit Libanus, moveri Insolens: manes Acheron remisit, Et sacri rupto patuere velo, Abdita templi. Tristibus fontes fluitasse rivis, Et reclinatum capitis superbi Tum ferunt cedros posuisse flexa Fronte cacumen: Frusta per quassas abiisse rupes, Intimis colles trepidasse venis, Et modis totam simulacra miris Acta per urbem. Christe, te flerunt specubus sub altis Saxa, te rivi, liquidique fontes, Christe, te flerunt stupefacta mentis Rura colonis. Et tuum funus perhibent profundis Armenas filvis gemuisse tigres, Teque Getulos rigidis leones Flesse sub antris. Dum dolent rupes, pecudesque bruta, Numinis fato super immolati, Non homo justi dabit ulla durus Signa doloris? Cuncta plorarto lacrymosus imbre Ora perfundat liquor, et sonoris Personent circum loca verberata Planctibus aurae. </poem> ==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. <br>AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.== ===ODE XIX.=== <poem> Ruris splendide fons LAMONIANI, Quo non alter aquae perennioris Manat agmine copiosiori: Collis primus honos siticulosi, Vallis delitiae tibi adjacentis, Quo te carmine, fons beate, dicam? Nil te purius est, salubriusve: Et si nobilis unda fabulosae De Pindo tibi certet Hippocrenes, Aut quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores, Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene, Et quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores. Quando saepe tuae vides sub udo Ripae gramine, Principem Senatus, Venatu nimio, jacere fessum, Mirarique tuam perennitatem, Secessumque per otiosiorem, Moram ducere non male otiosam. Mollis namque toro sedens sub herbae, Legit Virgiliumve, Tulliumve, Suas delitias, suosque amores: Aut quodcumque operum venustiorum, Olim, tempora prisca, protulistis. Sedis Liligerae sacrum tribunal, Toti jura dat unde Civitati, Non illum faciat beatiorem. Vos ô nobilium proinde aquarum, Fontis undique quotquot estis omnes, Fonti cedite jam LAMONIANO. </poem> ==In EUNDEM FONTEM.== ===ODE XX. === <poem> Gaude sorte tuâ: sat es beatus, Fons solo edite SANCARONIANO: Et quamvis per agros inelegantes, Et vilem thalamum, atque scrupulosas Per valles, iter is laboriosum: Nec sat terra tuo sit aequa rivo, Fortunâ utere. LAMONAEVS ille Princeps Ordinis ille purpurati, Regni gloria prima, saeculique, Musarum ille amor, ille LAMONAEVS Amat te bonus, atque saepe visit, Septembres ubi per vacationes, Urbe Aulâque procul tumultuosa, Obit lata sui vireta ruris: Quin et saepius esse te suarum Metam destinat ambulationum. Ergo desine velle sumptuosas Cunas, aut thalamum decentiorem, Cultus desine velle mundiores, Fortunamque aliam: sat es beatus. </poem> ==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.== ===ODE ULTIMA.=== <poem> Fons, ocelle ruris atque uber tui! Heri ô voluptas innocens! Tuamne certem pauperis venâ ingeni Aequare Vates copiam? Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor Movere cantus efficax: Noc qui Sicano gurgite intactas fugit, Amnem maritum respuens. Non te superbo parius hinc ambit lapis, Hinc concha dives margine. Non alta Regum tecta, picto in alveo Tumidus videri, perfluis. Sed munco, et udo gramine agrestem paras Tibi ipse thalamum rusticus; Et inter umbras, atque operta vallium, Vitreo fugax curris pede. At ne pudori sit tamen, quod nil manus Tibi fabra cultus addidit. Caduca dos est artis: aeternus manet, Crescitque Naturae decor. Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places: Hunc nuda simplicitas capit. Fuci animus expers scilicet, mores suos In te intuetur, et probat. Ac nunc in undis lene decurrentibus, Placidoque fusis agmine; Siticulosis, specimen eloquii exhibes, Blande influentis auribus. Nunc liberalem pingis, et avaras opes Sibi retinere nescium: Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem Herbisque supplicantibus; Seu vitae egentes arbores felicibus Rigando lymphis recreas. Nec te rapacis more torrentis juvat Late ruinis crescere. Corripere messes, nemora, cumque ovilibus Ipsas colonorum domos. Herum aemularis nempe quem nulli gravem, Cuncti benignum sentiunt. Hunc ipse sentis, quando reclinans caput Amatae in orae gramine, Astum liquore temperat gelido, et suis Te consecrat sudoribus. Trepida laborant undae, et alternis manus Gaudent adorare osculis: Justâ hinc tumentes se ferunt superbia, Dulcique plenae imagine, Monti, obviisque vallibus LAMONIVM Fluctu loquuntur garrulo. Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas, Suosque amores te vocat. Teque Polycrenen jure dici vult, novo Plaudente famâ nomini. Certe Hippocrenen occupatam Barbaris Meliore réddas omine: Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors Unum colat LAMONIVM. ''FINIS. '' </poem> qwzbt4nraox6szz1c4a4iliaylmlb93 285046 285041 2026-10-19T23:12:17Z Demetrius Talpa 13304 /* ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit. */ 285046 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Odarum liber |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo 17 |SubTitulus= |Genera=Carmina |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} ==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.== ===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.=== <poem> At quis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus, ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. {{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, {{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Clara, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, {{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo, non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti {{Versus|20}}Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem, Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. {{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Rure cum laeto procul aura vernis Floribus halat: Hic ager vicinus amoenitatem {{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti {{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem {{Versus|40}}Carpere myrtum. Late odoratas tibi promit uber Hic opes campus; rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. {{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli Divite exponit sua poma ramo: Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, {{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti {{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis, inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis {{Versus|60}}Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur: Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. {{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam {{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub ulmo: {{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis {{Versus|80}}Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. {{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis {{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores, Cumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, {{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem {{Versus|100}}Fronde coronat. Perge felices agitare ludos, Virgo: ludentem mea te sonabit Musa: te semper, puerumque jugi Carmine dicam. {{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> ==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.== ===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.=== <poem> Dum vis improba fervida Febris te rapidis ureret aestibus: Tecum me quoque, LAMONI, Perfixum tenuit corde sub intimo {{Versus|5}}Morbi pars violentior. At quas non precibus, cum fureret dolor, Fatis opposui moras? Pro te, res sineret, fataque poscerent, Vitam fundere prodigus. {{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus Votis incolumen meis; Si curis etiam pro popularibus, Somnos rumpere destinas: Nec fessum strepitu pectus, inutili {{Versus|15}}Rerum pondere liberes. Frustra sollicitis fletibus obvios Fati fregimus impetus: Si tam crebra suis ambitionibus Fidi turba gregis, tibi {{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium; Postquam non modicam tuo Patrem sustinuit demere de die. Longe, qui tibi, publicae Dum momenta rei grandia sustines, {{Versus|25}}Rebus frivola de suis, Duri saepe tuis auribus, obstrepunt. Longe turba clientium: Cum te sepositum dulcis amabiles Ruris delitiae tenent. {{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis, Se, secreta per otia, Musarum teneris lusibus explicet: Et frons laetior aspici, Curarum rigidis libera nubibus, {{Versus|35}}Risu seria temperet. Aut dilecta tuas filia dulcibus Curas deleat osculis, Quae figat facili plurima dextera, Nolenti rapere obstinet. {{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus, Molli sub zephyro, frui: Jam fractis, humili sole, caloribus, Latifundia cum tui, Acri vectus equo, ruris obambulas; {{Versus|45}}Venatuque premis nemus. Nec jam te phaleris Gloria cum suis, Dotalique superbia, Nec quae Fama tuas excubat ad fores, Magni nominis artifex, {{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet, Vulgares animos supra Tam longe positum, quaerere turbida Famam solicitudine. Princeps purpureo jam datus Ordini, {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam Sese laudis iter ferre per arduum Emirabere gloriam: Quo fortuna vocat te tua, publicis Regni pro rationibus. {{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis Caelo affectet iter prius, Quam toto penitus tollere perfidas Artes coeperis è foro, Et luxus populorum intolerabilem {{Versus|65}}Emendare licentiam. Atque implenda tuae denique gloriae Postquam fata repleveris, Hos vitae strepitus, et miserabiles Curas deserere oссuра, {{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus. </poem> ==AD CICADAM.== ===ODE III.=== <poem> O quae virenti graminis in toro, Cicada, blande fidis, et herbidos Saltus oberras, otiosos Ingeniosa ciere cantus. {{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas, Caeli caducis ebria fletibus Gaudesve persultare campi Graminei virides per undas: Seu voce concors accinis aemula, {{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines; Aut provocatos cantilenis Agricolas animosa vincis: Seu per loquaces garrula rivulos Stridore rauco ludis agrestibus {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus, In medio modulamen aestu: Exaggerati seu tibi nectaris Rorem ministris perpluit imbribus Coelum, coronatosque gemmis {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet: Ades canenti; dum tibi marmore Vates perenni, carminibus bonus Molitur immortale templum, Unde per ora virûm volabis. </poem> ==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.== ===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.=== <poem> Nam quod nostra aetas potuit committere tantum Scelus, Deumque provocare vindicem? Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras, Ut ipsa Regis appetatur et salus. {{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat Minace morbus horrifer periculo; Et sacra inclemens urebat viscera febris. Nec Hercules inarsit aestuosius. Ipsa sui passim monstravit signa doloris, {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas. Quam neque civiles potuerunt perdere motus; Nec arma Franco abominata militi; Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus, Gravique Marte Belga cognitissimus; {{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam, Trucem tot implicata viperis comam; Non impacato Germanus junctus Ibero; Nec inquieta temporum impotentia: Una dies illam morbo prope perdidit uno, {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu. Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno, Pio suprema qui minatur Adriae. Illâ quam melius Thrax miles febre periret, Per omne litus execratus Italum. {{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas, Propontidique, finibusque Thraciis. Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris, Eo dolente, conveniret hostibus. Ille emendando natus succurrere mundo, {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui. Ah! longos illum, superi, servate per annos, Suis ut ornet ipse vos honoribus: Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem Coinquinasse regiam febres domum. {{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates, Chori è sacro scientioris agmine; Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni Benignitate provocata Regii. Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas. Carminibus vates, vos illam dicite vestris: Caputque Regis implicate floribus. Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam, Meumque primus obligabo dis caput. {{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris Sabaea tura de capacioribus. Orabo Divos, per te, non ultime Divum, Tuis ut usque temperent laboribus. Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres, {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio. Nam sat divinum fregere negotia pectus: Ames et ipse pac ejam frui tuà: Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti, Tibi deinde ne negaris otium. </poem> ==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.== ===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.=== <poem> Et lauro juvat, et rosis, Et mille hunc tumulum spargere floribus, Festo non sine carmine. Affer tura, puer, nec timidâ manu {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum De puris Arabum incende vaporibus. Nam quorsum tua, Verjusi, Flerem cum reliquis funera vatibus, Atque injusta dolens, meis {{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos? Postquam te mala febrium, Languorumque cohors, non habilis tuae Menti carcere corporis Exsolvit miserum, totque doloribus {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori Nam ceu praetumido flumine, literis Mens undata capacibus, Formatique bonis artibus ingenî, Et lucis memor insitae, {{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui Solvi denique corporis, Ex longo ad superas ambitiosior, Affectabat iter domos: Laetus ducis ubi, grandibus otium {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro Permixtus numero nil cupientiuın. Hic quaesita laboribus Tantis, nuda suis se tibi Veritas Demum è nubibus explicat; {{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici Caelestis Sapientiae, Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet. Hic dum pars melior tui Regnat deposito libera pondere, {{Versus|35}}Ridere immiserabilem Vitae stultitiam fortis, acerbaque Nostrorum penitus pati Maerorum indocilis: cur ego te gravi Deplorem querimoniâ, {{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris Vitae conditionibus, Tecum et vivere amem, et sustineam mori. </poem> ==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.== ===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.=== <poem> Nostra successus habuere laetos Vota: Romano datus est ovili Optimus demum vigilare, caro Progrege, Pastor. {{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether Saeculi fortem, et prece suscitatus Publica, mundo dedit hoc labanti Denique munus. Muneris tanta super impetrati {{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis Ultimus monti bene Vaticano Annuit orbis. Nec Palatini tacuere colles, Grande CLEMENTIS decus elevati, {{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis Addita rebus. Ipsa, cum longo grege Gratiarum, Et Fides, et Pax, et aperta largo, O Pater, Romam duce te revisit {{Versus|20}}Copia cornu. Laeta riserunt, grege feriato, Adtui plausus hilarata regni Prata: celarunt sua nec Sabinae Gaudia valles. {{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis Pondus annonae bonus eximebas: Fruge vectigal populo in paranda, Quippe remissum. Munus hoc sensit locupletiori {{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente Messium fluctu, superans avari Vota coloni. Sensit et flavus Tiberis, profundo Efferens alveo caput, et beatam {{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti, Te patre, Romam. Urbs tuum late dedit inde nomen Per repercussas resonare valles Collium septem, sua dum renarrat {{Versus|40}}Gaudia mundo. Audiit longe Tagus, et sonantes Trans Atlantei pelagi recessus, Ferre CLEMENTEM merita supremam Fronte tiaram {{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque Nunciae plausu procul audiendo, Orbi adorandum didicit superbus Nomen Orontes. Sensit, Arctois etiam sub oris, {{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus Litore exultans, hilarique ramo Fronduit Haemus. Te pharetrati didicere Persae, Supplices arcus tibi mitigati {{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus Te colit armis. Et sonat quando tuba, te tuamque Arbitram pacis, Pater alme, dextram Fluctibus belli male verberatus {{Versus|60}}Respicit Orbis. At suas de te quoque spes, suumque Gaudium, gentes super universas, Omnibus late celebravit ingens Sequana ripis. {{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu Ad tuum fertur trepidasse nomen: Ipse Cocytus stupefactus imo Palluit amne; Fronte dejecta, malesuadus Error {{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum Atque te Petri solium extulerunt Publica vota. Oderint illi tamen, ire contra Qui tuos nutus misere obstinarent, {{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique Fidere fortes. Sed tuus te grex amet ut parentem: Judicem dum te timeant rebelles, Quando Tarpeio metuendus igne, {{Versus|80}}Fulmina torques. </poem> ==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.== ===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.=== <poem> Romam venimus nos etiam exteri Testes earum, publica vox, super CLEMENTE, quas coepit per urbes Fama Italas memorare, rerum. {{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide Majora longe vidimus, et novum Regnare Pastorem faventis Pro populi procerumque voto. Et te, potentum maxime, vidimus {{Versus|10}}Alto supremi pondere consili, Vix sacro adoratum Senatu, Attonitae dare jura Romae. Nomenque laetam vidimus ad tuum Gestire plebem, cum volitantim {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas Per mediam rapereris urbem. Tibique plausus à populo datos, Stupente visus de thalamo Tibris Audisse, nec circumsonanti {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa. At, quam benigno sidere, te patrem Mundus recepit, tristia detonent Dum bella, pacandus, tuisque Relligio reparanda curis. {{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis Fatalis Orbi debitus arbiter, Per regna, quem pro temperandis Das medium, LODOICE, rebus. Favete gentes, mutua quas furor {{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam Fumantis Europae ruinam Unanimi prohibere nutu. Audimur! En jam de manibus feri Labuntur enses: laetaque desuper {{Versus|35}}Serena portendunt quietem. Paciferae veneranda dextrae Se pronus Orbis curvet ad oscula. Praeite reges, pectus inutili Nudate jam ferro, et virenti {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva. Longis tubarum pulsa fragoribus Redibit alto laetior e polo Astraea terris, et beatas Rura dabunt inarata messes. {{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet Pallere toto Bosphorus aequore; et Thraces triumphati pavebunt Vim dominae geniumque Romae. Ipsa et tuorum pondere fulminum {{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici Palam revelabit verendos Relligio, intrepidosque vultus. Tum te videri denique splendidum Leves per auras Gloria fervido {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis Praefidium, columenque mundi. Et Fama scuto scribet in aureo Illustre sciri nomen, et omnia Per regna, CLEMENTEM, per omnes {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras. </poem> ==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.== ===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.=== <poem> Tu me, carmine percitam Quamvis mente agitet non humilis furor Franci dicere militis Lauros terribilem quas legit ad Lisam, Tu me sollicitum tenes, Montaneri: animo curaque tumeo Ex longo acrior infides, Audax quod fragili per mare naufragum Jam dudum rate naviges: Nec sat forte tuae remigium rati, Nec sint vela fatis bona, Ut portum incolumis difficilem occupes; Vestrarum neque partium Evites scopulos naufragiis graves. Non sic, tempore pristino Montaneria gens, nobile sanguinis Quondam principium tui, Non sic vestra domus, Romula quam ratis Vexit per mare, non patres Sic vixere tui. Quare age, devios Calles, castraque patribus Detestata bonus desere: non tuae Error convenit indoli. Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide, Caris tam bene cognita, Te ne his et meritis, hac sapientiae Et tot dotum opulentia, Hesterni species frivola dogmatis Nostro separet à grege, Majorum immemorem scilicet, et tuae Nutrici male credulum? Ah! ne perfida pax te miserabili Tutum fingat inertia. Sed per lenta tui feria consili, Alto mentis in otio, Contemplare, quibus refluere impotens Aetas praecipitet rotis: Et quas pollicitus spes tibi, quas suis Olim non violabile Per numen, moriens asseruit Deus, Tecum denique respice. Et ne, restat adhuc dum breve temporis Momentum, male fortibus Ne jam consiliis aut rationibus, Votis pone moram meis: Votis omnibus hoc et lacrymis emam:: Proquo, si pietas velit, Et poscas, etiam sit pretium mori. </poem> ==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.== ===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.=== <poem> Ec quod conspicuum novumque sidus, Caelo fundere coepit è sereno Luminis radios benignioris, Atque omnem exhilarare luce mundum! Toto denique quotquot estis orbe, Vos ô plaudite, nobiles poëtae Omnes, omnibus atque cum poëtis Musae plaudite: vestra res paratur. Nam regum optimus ille, principumque, Cunctarum pater ille gratiarum, E cujus animo redundat omnis Fons et copia liberalitatis, Totus pectore, totus ore candens, Blandi, blandus uti solent olores, Et dum prima animos sinebat aetas, Qui canebat, uti canunt olores. Pastor ille benignus, ille Clemens Vatum sidus et est, ut est olorum. </poem> ==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.== ===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.=== <poem> Sic est: non ego, BVLLONI, Augur vanus eram, debita cum tibi Sacrae munera purpurae: Jam dudum canerem: nec sua defuit Vati, quam meruit, fides. Et te purpureis patribus additum, Exultantibus è jugis, Vulgavit populis Roma: tibi prius Quod spes publica voverat. Quae non laetitiae signa dedit pater Tybris, lene frementibus Eripis? Thalamo nec male reddidit Plausum Sequana de suo. At non te meriti muricis ad decus Promovit temerariae Fortunae levitas, non popularibus Auris gratia Principis Parta, aut solicitis ambitionibus: Non te fata domestica; Non discrimina per mille Turennius, Laudem quaerere nobilis, Quando pro patria, et Principe pro suo, Devotus toties mori, Objectasque acies rumpere fervidus Altum fulminat ad Sabim; Non te illustre genus; non avus, aut pater, Bellis egregii licet Ambo, consiliis praecipuus tamen, Et pollens pater arduae Mentis; non atavi denique Caesares, Qui per Nassaviam domum Accesseretur; non reliquas supra Laudatissima foeminas, Te mater Latio murice vestiit: Non clarissima turribus Stirps Arverna suis; non tibi contulit Fratrum turba faventium, Romanae pretium nobile purpurae. Hanc isti sapientiae, Cujus consiliis omnia temperas, Debes moribus hanc tuis; Hanc debes meritis denique, et his, quibus Omnes tam bene gratiis Devincis animos. Quae veniet brevi Ostro gloria de tuo, In consanguineos undique principes, Qui tot fata volentium Decernunt populorum? O novus incita Si menti incideret calor, Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus, Princeps magne, tuum modis, Plaudentes canerem per populos decus? Quo te carmine dicerem? Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax Sacrorum taciturnitas Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum Gentes nomen ad ultimas Centum Fama tubis ferre praeoccupet? Nec jam Justitiae soror, Virtutisque comes Gloria, caeteros Demum provehere ad gradus, Te sic promeritum differat: id tibi Nato ad grandia spiritu, Vis excelsa tuae spondeat indolis: Nec regis favor abnuat: Id regnum velit, et relligio petat. </poem> ==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.== ===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.=== <poem> In hoc monebas, optime LAMONI: Non marte ab uno gloria turbido Quaerenda bellorum fragore, Per populos domitos, et urbes. Nec sola priscis arma Quiritibus Tractata, Romam terribilem hostibus Fecere, non Afer subactus, Aut Nomas, horribilisve Medus. Sua et quieto carpitur è foro Palma; et reportantur sine sanguine Certi, per heroas togatos, Pacificae Themidis triumphi. Mihique is unus longe alios super Laudetur heros: qui male nil sibi Permittat impermissum, et alta Mente, libidinibusque caecis, Suisque votis imperet, abstinens Optare, quae fas non prius annuat: Refraenet iras, et volentes Per populos, sine caede regnet: Quod est honestum praeferat utili, Vultu severo dona nocentium, Pro jure mercando, superbus Rejiciat, rigidusque judex. Hac arte prisci Lamonidae decus Coepere verum quaerere: sic avus, Clarique majores, tuumque Per patrios genus omne fastos, Hac et supremum Lamonius parens Legum in tribunal, justitiae integer Pervenit, et coepit profundo Ore suae dare jura genti. Vides, ut alti pondere consilî Momenta legum temperet; et suo Componat aestus turbulentos Eloquio, popularis aurae. Mirata talem, te quoque Regia: Orator urbis cum populo datus Sermone regem non tacendo, Pro patria alloquereris urbe. Dijudicandis civibus unice Attentus, aequum dividis omnibus; Vanoque nugarum tumultu Liber, amas solidum, ac requiris. Jam sic paternam moribus in tuis Agnosco virtutem, atque domesticum Decus, redonatamque mundo Justitiam, studio parentis. Haec vestra laus est, inclyte LAMONI: Virtute in una scilicet et domus Lamoniae fortuna, et omnis Spes meriti statuenda vestri. </poem> ==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.== ===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.=== <poem> Diva, quam rebus trepidis benignam Rure Piceno veneratur Orbis; Cui suos sternit facilis moveri Adria fluctus: Siqua pastoris tibi Vaticani Cura, vel sacri superest ovilis, Italis Thracem procul inquietum Finibus arce. Si faves, totis trepidabit undis Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt, Turca pallebit, timidumque cornu Luna recondet. Namque te dudum pelagi potentem Non semel verso tremuere ponto Mersa Threissi, rate dissipata, Arma tyranni. Ne tibi fidam pavor ille gentem Angat, aut saevis male turbet armis Quos tuis laeti meditamur aris, Ponere honores. </poem> ==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.== ===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.=== <poem> Timete Belgae: Borbonia novus De stirpe crescit fub patribus leo, Luditque Condaeas per aedes, Filius Enguineo parenti, Fatale toti nomen Iberiae, Vobis tremendum: si bene milites Ducesque vestri, post tot annos, Rocroyae meminere cladis. Crescendo patrem si puer, aut avum Virtute et armis terribilem exprimat, Quem monstra inaccessis sub antris Herciniae tremuere silvae, Et Rhenus alto flumine palluit: Si grande bello Borbonidûm genus Aequet, Palatinaeve matris Ingenium niveosque mores. Quos ille amores per populos suae Ex ore matris, quos animos feret De fortium exemplo parentum, Quos juvenis referet triumphos? Quando Friburgum, fisa loci situ Norlinga, supplex Alsata, Teutones Victi, triumphatusque Rhenus Tot populi domiti, tot urbes Menti recurrent: quos animo puer Versabit aestus? Namque domestica Exempla crescentem excitabunt, Et proavis similem et parenti Natum reponent. Sed mihi fervido Videtur urbes et populos super, Volare curru, de triumphis Jam patriis, animosus infans. Dum crescit aetas, dulcibus interim Musis remittat se puer: ac avi Magnique virtutem parentis De teneris meditetur annis. Bonas ut artes quam rapido ingenî Ingens Avus decurrerit impetu, Etdisciplinas quam profunda Mente Pater penetrarit omnes. </poem> ==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM== ===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.=== <poem> Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet Ac fascinat praeposterae Severitatis cultus: austeri palam Volumus videri, nec sumus: Loquimur severa, et delicate vivimus: Sic indoles est saeculi: Crepare mores inverecundi bonos Audemus, et nostri jacent, Foedaque molles diffluunt inertia, Aetatis hujus in probrum. Longinqua velis navigamus aequora, Pontique ridemus minas: Negotioso ut serviamus luxui. Quaecumque naufragio venit, Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus Mundi asseruntur ultimis. Lignumque fuco discolore patrium, Maculisque deformat faber: Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat. Nostro palato desipit, Vulgare quidquid atque plebejum sapit. Nivesque, poenas montium, Laboriosas facere delitias gulae Studemus artes per novas: Partuque fructus arbores adultero, Dum parere ferro cogimus, Nil esurimus obvium, ac parabile: Est vile quod pronum est nimis. Regum illa vestis principumque purpura Nostros in usus viluit. Spectatur altas optimatum per domos Jam purpurata servitus. Pro foribus ipsis turba famulantum fremit, Longisque oberrat atriis Populo videnda, se sui ostentans heri Coloribus sub splendidis. Amnes regesto submoventur è solo, Campi innatantur amnibus; Et substruendis molibus terra intimis Perfossa visceribus gemit. Fastu insolenti magna privatae domus Struuntur in palatia. Marmore superbum limen est, et grandibus Addenda tectis porticus, Aurisque aperta perviis, longum explicat Se per columnarum ordinem. Opulenta splendent sumptuosis aedibus Aulaea: crystallus domum Lucet per omnem multa: laqueare eminet Auro nitenti perlitum. Ferro vibratam, perque nexus tortiles, Pexam renodamus comam, Trans mare petitis crinibus, quos nutriit, Et vendidit Britannia. Et per colores non suos nigrum caput Mutare flavo discimus. Ori paratur arte medicatus rubor, Genasque fucus inficit. Manus olentes roribus jasmineis Roseis capillos ungimus: Pictamque plumis addimus superbiam, Tumidum ut inumbremus caput. Fastidiosus nomina exhausit novis Antiqua luxus vestibus. Monilibusque colla torquatae exteris Census maritae conjugum Dotesque vendunt, ut novum forme decus Parent, et exponant procis Virgata vestis moris externi placet, Vestes supra jam patrias: Sed latera amictu deprimunt arctissimo, Unde gracilescant Virgines. Comptumque velo dum levi obnubunt caput, Ardent videri, dum latent. Et dissolutis induuntur vestibus, Ut pateat insidiis pudor. Hoc mersa coeno civitas non se amplius Agnoscit, et sui pudet. Morum haec ruina, dedecusque saeculi, Longa est querelarum seges: Et digna, cur per insitam modestiam, Frugalitatem per tuam, Sanctosque mores, temporis tam perditi Hanc improbaturos luem, Placandus ad te provocarem, BELLEVRI, Et rumperem silentium. </poem> ==Ad DELPHINUM FRANCIE== ===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.=== <poem> Dum literato ludis in otio, Et castra doctae Palladis impiger DELPHINE sectaris, futuros Vincere jam meditaris hostes. Bonas per artes, pectora dulcium Formare alumnorum, asperioribus Virtutis armorumque curis, Pallas amat, teneris ab annis. Imbelle nido sic genus erudit Ales minister fulminis, arbitra In luce, ad armorum fragorem, et Grande ministerium tonantis. Sic natus alti sanguine Pelei Infans Achilles semifero manus Submisit heroi, superbum Ilion excidio daturas. Sic in Lyceo per sophiae sacras Deductus artes Amathius puer Graecum, pharetratumque Persam, et Terribilem superavit Indum. Sic quae Latinis Annibalem ferum Carthago quondam finibus intulit, Doctique, Musarumque amantis Scipiada male cessit armis, Altam Quiritum per sapientiam, Ac literatos sic quoque Caesares Se Roma tum demum subacto Imposuit metuenda mundo. DELPHINE, quam non gloria lauream, Quas fata palmas non tibi destinent? Si quando formatus per artes Egregias, facilesque Musas, Orbi regendo veneris. Ilicet Hoc sperat à Te Rex pater, et suae Virtutis inspirare nato Magnanimos bene coepit ignes. </poem> ==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.== ===ODE XVI. === <poem> Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum? Incertum senis an sit, anne oloris. Certe par fuerat senex olori. Erat canus, uti solent olores, Et clemens animi, indolisque blandus, Quales vos, nivei, ferunt, olores. Quam belle canitis, senex canebat. Candoris retinens, uti soletis, Puram candidus egit usque vitam. Demum mortuus, ut mori soletis, Inter delitias amoeniorum. Musarum, atque modos suaviores. Quis vobis adeo parem negarit, Olores, pariter fuisse olorem? Cujus praeterea sit hoc sepulchrum, Si rogas, senis est, et est oloris. </poem> ==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.== ==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.== <poem> Sic te non tua, PERERI, Sic est nulla decentius Scripsit, tempore pristino, Aetas, nulla disertiuş: Quam quod scribere coepimus. Nostro purius haud fuit Saeclum, nec magis elegans. Ut verum fatear tamen, Dum sic quaerimus anxie Linguae munditiem, omnibus Sparsam denique gratiis; Et dum difficiles nimis, Et tersi, et graciles sumus: Nervos, crede mihi, suos Verbis ah! male sedulî, Justa et pondera deminus. Sic et destituit sua Sermonem prope dignitas. Si nescis, ea, PERERI, Circumspecta sagacitas Scribendi, et nimis anxia Quae nunc sedulitas viget, Prorsus sic animorum egens Nos jam carmine patrio Tractandae fidibus lyrae Prorsus reddidit impares, Aetas nostra superbior Audax quidquid et insolens, Sermoni est patrio illitum, Duris respuit auribus. Ergo si fide Gallica Nostri forte paraverint Vates pulvere bellico Nigrum dicere Principem, Dam Burgunda quatit suo Victor moenia fulmine, Et Reges canere et Deos: His est protinus altior Affectanda polo via; Nec tam grandia debili Enarranda modo: juvat Ferri, quo rapit impetus: Et mortalibus invium, Pennis sortibus, arduas Trans nubes, per iter sequi: Et per certa pericula Prudentis petulantiae, Multo non sine numine, Et non degeneri gravis Pertractanda modo chelis. At nos grandis Horatii, Quantum possumus, aemuli, Nos Romana quibus lyra Majores animos facit, Felicemque licentiam: Ut multo melioribus Pennis, ô bone PERERI, Altos tollere spiritus Praeclare temerarii Audemus, quoties viros Fortes dicimus ad lyram: Versus immeritos mori Soli scribere novimus. </poem> ==IN CHRISTUM PATIENTEM. == ===ODE XVIII.=== <poem> Nube quis clari rutilum profunda Solis extinxit jubar ater horror? Nocte turbatus super insolenti Palluit orbis. Palluit coelum: stupefacta tanti Venit in partem quoque Luna luctûs, Quippe tam justi fuit ulla nunquam Causa doloris. Vidit affixum trabe Sol in alta Numen, et vultus pavidos retorsit: Luminis fontem puduit videre Luminis orbum. Sed quid aut primum querat, aut supremum? Membra servili lacerata loro: Anne Romano patefacta ferro Pectora dicam? Quid loquar fuso Domini cruore Roscidas rupes, scopulosque tanti Criminis testes, quid aperta justo Saxa dolore? Tene sudato madidum cruore, Christe, vel fato properante maestum Dixerim clemens ubi mons virenti Frondet oliva. Qualis orabas? nece cum propinqua Robur ardenti prece colligebas. Vidit orantem simul et paventem Nuncius ales. Quo repentino, furiose miles, Arma moliris glomerata gressu Parce crudeli temerare sacrum Cuspide corpus. Dum loquor, multus properat satelles; Christus armato rapitur furori Praeda; raptatum violenta numen Turba fatigat. Qualis heu! mollis, grege dissipato, Agnus Hircanos cadit in leones: Ille non uno laceratur unus Victima dente. Quid super tanta rabie, tonantis Lenta suspensum tenet ira fulmen? Heu! sub humano Deus ipse causam Judice dicit. Forte candentes radiata vultus, Luna sopito vigilabat orbi, Tecta per multo sopor altus ibat Ebria somno. Cum fatigatum malesana pubes Intimas Christum penetralis aulae Egit in partes, ubi serva ludo Turba vacabat. Quid loquar poenae genus insolentis? Nocte quos una tulerit dolores, Nocte quos saevi tolerarit una Verberis ictus? Nulla lymphati rabies furoris, Nulla vis mentis male feriatae, Non gravi illusit veneranda risu Numinis ora. Vix redux orbi roseos agebat Sol, sub aurora praeeunte, currus: Cum cruentato maculatus ore Triste reluxit. Interim tota glomeratur urbe Turba divini sitiens cruoris: Tolle; clamabat; trabe perduellis Pendeat altä. Mente sed judex miseratus ima Asperam sortem, sitis ut cruentae Contineretur furor, imperavit Verbere caedi. Itur arcanos laris in recessus, Et novos Christus datur in dolores: Miles erectam media columnam Figit in aula. Nudus adducto Deus obligatur Fune: tum pubes furiosa vinctos Expedit fasces, rigidumque torti Vimen acanthi. Ardet in plagas validus satelles; Aula percussis gemit icta plagis, Et repercussi resonant frementes Verberis ictus. Non tot aestivae cecidere guttae Grandinis: non tot per inane rupti Vere funduntur pluvio, solutis Nubibus imbres. Ecce jam totam fluitant per aulam Sanguinis rivi, laceri per auras Depluunt artus, riguo redundant Omnia tabo. Vindicis caeli super haec silebant Tela: non poenas, pater, irrogabas: Languido stabas pede, nec rubenti Nube tonabas. Insuper miles Solymaeus instat, Implicat frontem paliuro adunco: Ipsa pro sceptro manus impeditur Simplice junco. Vepribus frontem lacer, et liquenti Squallidus vultum sanie, videri Turpis est: tabo vitiata foedat Ora cicatrix. Ligna per sectas fabricanda cedros, Artifex ferro bifido secutus, Mortis erexit trabe sub bicorni Infame theatrum. Tollitur passis spatiosa ramis, Christe, crux palmae tibi destinatae Ferculum, tristis tibi praeparati Pompa triumphi. Tene jam dura video gravatum Mole? Tortores humeris iniquum Pondus imponunt, lateri satelles Fusus oberrat. Additur Christo comes; et peracto Urbis emensa spatio, venitur, Mons ubi longo super astra surgit Golgota dorso. Ter ferunt montem scopulo sonanti Ad sacrum Christi trepidasse numen; Rauca ter surdum gemuit sub imis Terra cavernis. Immemor rerum Solymaea pubes Instat, et nudum rigido reclinat Numen in ligno; cohibet trabalis Brachia clavus. Inde sublimi tenues in auras Arduus trunco datur, et latrones Inter, è ligno fragili pependit Tam grave pondus. Quid paves, Natura? Quid erubescis? Non tuum crimen, facinus furoris Non tui: unius fuit illud unum Crimen amoris. Miles effossi penetrale cordis Efferus, torta patefecit hasta: Sanguinis rupto rapidus cucurrit Pectore torrens. Sol laborantes medio repressit Territus caeli spatio quadrigas: Unda suspensos tenuit paventi Litore cursus. Tum caput movit Libanus, moveri Insolens: manes Acheron remisit, Et sacri rupto patuere velo, Abdita templi. Tristibus fontes fluitasse rivis, Et reclinatum capitis superbi Tum ferunt cedros posuisse flexa Fronte cacumen: Frusta per quassas abiisse rupes, Intimis colles trepidasse venis, Et modis totam simulacra miris Acta per urbem. Christe, te flerunt specubus sub altis Saxa, te rivi, liquidique fontes, Christe, te flerunt stupefacta mentis Rura colonis. Et tuum funus perhibent profundis Armenas filvis gemuisse tigres, Teque Getulos rigidis leones Flesse sub antris. Dum dolent rupes, pecudesque bruta, Numinis fato super immolati, Non homo justi dabit ulla durus Signa doloris? Cuncta plorarto lacrymosus imbre Ora perfundat liquor, et sonoris Personent circum loca verberata Planctibus aurae. </poem> ==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. <br>AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.== ===ODE XIX.=== <poem> Ruris splendide fons LAMONIANI, Quo non alter aquae perennioris Manat agmine copiosiori: Collis primus honos siticulosi, Vallis delitiae tibi adjacentis, Quo te carmine, fons beate, dicam? Nil te purius est, salubriusve: Et si nobilis unda fabulosae De Pindo tibi certet Hippocrenes, Aut quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores, Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene, Et quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores. Quando saepe tuae vides sub udo Ripae gramine, Principem Senatus, Venatu nimio, jacere fessum, Mirarique tuam perennitatem, Secessumque per otiosiorem, Moram ducere non male otiosam. Mollis namque toro sedens sub herbae, Legit Virgiliumve, Tulliumve, Suas delitias, suosque amores: Aut quodcumque operum venustiorum, Olim, tempora prisca, protulistis. Sedis Liligerae sacrum tribunal, Toti jura dat unde Civitati, Non illum faciat beatiorem. Vos ô nobilium proinde aquarum, Fontis undique quotquot estis omnes, Fonti cedite jam LAMONIANO. </poem> ==In EUNDEM FONTEM.== ===ODE XX. === <poem> Gaude sorte tuâ: sat es beatus, Fons solo edite SANCARONIANO: Et quamvis per agros inelegantes, Et vilem thalamum, atque scrupulosas Per valles, iter is laboriosum: Nec sat terra tuo sit aequa rivo, Fortunâ utere. LAMONAEVS ille Princeps Ordinis ille purpurati, Regni gloria prima, saeculique, Musarum ille amor, ille LAMONAEVS Amat te bonus, atque saepe visit, Septembres ubi per vacationes, Urbe Aulâque procul tumultuosa, Obit lata sui vireta ruris: Quin et saepius esse te suarum Metam destinat ambulationum. Ergo desine velle sumptuosas Cunas, aut thalamum decentiorem, Cultus desine velle mundiores, Fortunamque aliam: sat es beatus. </poem> ==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.== ===ODE ULTIMA.=== <poem> Fons, ocelle ruris atque uber tui! Heri ô voluptas innocens! Tuamne certem pauperis venâ ingeni Aequare Vates copiam? Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor Movere cantus efficax: Noc qui Sicano gurgite intactas fugit, Amnem maritum respuens. Non te superbo parius hinc ambit lapis, Hinc concha dives margine. Non alta Regum tecta, picto in alveo Tumidus videri, perfluis. Sed munco, et udo gramine agrestem paras Tibi ipse thalamum rusticus; Et inter umbras, atque operta vallium, Vitreo fugax curris pede. At ne pudori sit tamen, quod nil manus Tibi fabra cultus addidit. Caduca dos est artis: aeternus manet, Crescitque Naturae decor. Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places: Hunc nuda simplicitas capit. Fuci animus expers scilicet, mores suos In te intuetur, et probat. Ac nunc in undis lene decurrentibus, Placidoque fusis agmine; Siticulosis, specimen eloquii exhibes, Blande influentis auribus. Nunc liberalem pingis, et avaras opes Sibi retinere nescium: Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem Herbisque supplicantibus; Seu vitae egentes arbores felicibus Rigando lymphis recreas. Nec te rapacis more torrentis juvat Late ruinis crescere. Corripere messes, nemora, cumque ovilibus Ipsas colonorum domos. Herum aemularis nempe quem nulli gravem, Cuncti benignum sentiunt. Hunc ipse sentis, quando reclinans caput Amatae in orae gramine, Astum liquore temperat gelido, et suis Te consecrat sudoribus. Trepida laborant undae, et alternis manus Gaudent adorare osculis: Justâ hinc tumentes se ferunt superbia, Dulcique plenae imagine, Monti, obviisque vallibus LAMONIVM Fluctu loquuntur garrulo. Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas, Suosque amores te vocat. Teque Polycrenen jure dici vult, novo Plaudente famâ nomini. Certe Hippocrenen occupatam Barbaris Meliore réddas omine: Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors Unum colat LAMONIVM. ''FINIS. '' </poem> 36mt7jmrp1b00msshomtdbo3rfjenu5 285047 285046 2026-10-19T23:13:47Z Demetrius Talpa 13304 /* ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit. */ 285047 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Renatus Rapinus |OperaeTitulus= Odarum liber |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo 17 |SubTitulus= |Genera=Carmina |Editio=Lugduni Batavorum, 1672 |Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks] }} ==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.== ===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.=== <poem> At quis hic autem puer, innocentes Qui parat lusus, ubi prata mollis Collium flexus, tenuisque rivi Unda coronat. {{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae Prima naturae facies, supremae Mentis exemplum, sobolesque magno Aequa parenti? Ecce mortali vice mitigatus, {{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno, Ipse jam noster patiens vocari Pastor, et agnus. Clara, tu quondam pede qui tonanti Astra calcabas, volucresque stellas, {{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter Lilia ludis. Virgo, non natum decet iste ludus Solis ardentes melius quadrigas Fraenet, et curru superos volanti {{Versus|20}}Urgeat orbes. Antequam caeli spatiosus orbis Tenderet vastam per inane molem, Ille jam nubes super, atque ventos Arduus ibat. {{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus Cura ludentem recreasse natum: Rure cum laeto procul aura vernis Floribus halat: Hic ager vicinus amoenitatem {{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri Hic micant soles, Zephyrique blando Murmure ludunt. Mollis hic herbâ viret, et tepente Sternitur musco via, ne rigenti {{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ Callis iniquus. Sive lectorum studiosa florum Quaeris aptandam puero coronam, Aut amas molli digito comantem {{Versus|40}}Carpere myrtum. Late odoratas tibi promit uber Hic opes campus; rosa purpuratos Hic sinus, fuscos, violae, nitentes Lilia pandunt. {{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli Divite exponit sua poma ramo: Frugibus felix beat arua largo Copia cornu. Terra, quae dorso tumet eminenti, {{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes Fusa per campos Cereri laborat Ubere glebâ. Sive te fontes, et amoena lymphis Prata delectent, ubi blandienti {{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam Murmure rivus. Non procul leni fluit unda cursu, Nulla quam turbat ratis, inquieto Remigum pulsu, vacat otiosis {{Versus|60}}Ripa phaselis. Una per campos aqua delicatum Vitreo labens ciet ore murmur: Blanda labenti simul, et strepenti Obstrepit aura. {{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri Texitur junco; per aprica rivum Arva ludentem tegit explicatis Frondibus arbos. Quid voluptates memorare pergam {{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati? Ipsa ridentis plaga ridet omnis Ore puelli. Pastor erranti grege feriatus Inflat argutâ calamos sub ulmo: {{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo Carmina pagus Interim plaudunt hilarata cantu Rura, persultat pede pulsa tellus, Mugiunt valles, ovibusque pastis {{Versus|80}}Flumina balant. Personat festo nemus omne plausu, Ales exultans volat, et sonoris Cantibus mutas animasse rupes Gaudet acanthis. {{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu Provocat frondes, ubi purus undae Humor obliquo per agros laborat Serpere cursu. Illa naturae fuit innocentis {{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores, Cumque sub primi bona mens vigebat Tempora mundi. Siquid aestivi per agros caloris Fortè vitalem tepefecit auram, {{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti Porrigit umbram. Prona se nato simul, et et parenti Quercus affundit super, et reclini Incubans natum pariterque matrem {{Versus|100}}Fronde coronat. Perge felices agitare ludos, Virgo: ludentem mea te sonabit Musa: te semper, puerumque jugi Carmine dicam. {{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum, Ut tuo vati, miseroque pacem, Ore quo ridet bonus, et quietem Annuat orbi. </poem> ==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.== ===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.=== <poem> Dum vis improba fervida Febris te rapidis ureret aestibus: Tecum me quoque, LAMONI, Perfixum tenuit corde sub intimo {{Versus|5}}Morbi pars violentior. At quas non precibus, cum fureret dolor, Fatis opposui moras? Pro te, res sineret, fataque poscerent, Vitam fundere prodigus. {{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus Votis incolumen meis; Si curis etiam pro popularibus, Somnos rumpere destinas: Nec fessum strepitu pectus, inutili {{Versus|15}}Rerum pondere liberes. Frustra sollicitis fletibus obvios Fati fregimus impetus: Si tam crebra suis ambitionibus Fidi turba gregis, tibi {{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium; Postquam non modicam tuo Patrem sustinuit demere de die. Longe, qui tibi, publicae Dum momenta rei grandia sustines, {{Versus|25}}Rebus frivola de suis, Duri saepe tuis auribus, obstrepunt. Longe turba clientium: Cum te sepositum dulcis amabiles Ruris delitiae tenent. {{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis, Se, secreta per otia, Musarum teneris lusibus explicet: Et frons laetior aspici, Curarum rigidis libera nubibus, {{Versus|35}}Risu seria temperet. Aut dilecta tuas filia dulcibus Curas deleat osculis, Quae figat facili plurima dextera, Nolenti rapere obstinet. {{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus, Molli sub zephyro, frui: Jam fractis, humili sole, caloribus, Latifundia cum tui, Acri vectus equo, ruris obambulas; {{Versus|45}}Venatuque premis nemus. Nec jam te phaleris Gloria cum suis, Dotalique superbia, Nec quae Fama tuas excubat ad fores, Magni nominis artifex, {{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet, Vulgares animos supra Tam longe positum, quaerere turbida Famam solicitudine. Princeps purpureo jam datus Ordini, {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam Sese laudis iter ferre per arduum Emirabere gloriam: Quo fortuna vocat te tua, publicis Regni pro rationibus. {{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis Caelo affectet iter prius, Quam toto penitus tollere perfidas Artes coeperis è foro, Et luxus populorum intolerabilem {{Versus|65}}Emendare licentiam. Atque implenda tuae denique gloriae Postquam fata repleveris, Hos vitae strepitus, et miserabiles Curas deserere oссuра, {{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus. </poem> ==AD CICADAM.== ===ODE III.=== <poem> O quae virenti graminis in toro, Cicada, blande fidis, et herbidos Saltus oberras, otiosos Ingeniosa ciere cantus. {{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas, Caeli caducis ebria fletibus Gaudesve persultare campi Graminei virides per undas: Seu voce concors accinis aemula, {{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines; Aut provocatos cantilenis Agricolas animosa vincis: Seu per loquaces garrula rivulos Stridore rauco ludis agrestibus {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus, In medio modulamen aestu: Exaggerati seu tibi nectaris Rorem ministris perpluit imbribus Coelum, coronatosque gemmis {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet: Ades canenti; dum tibi marmore Vates perenni, carminibus bonus Molitur immortale templum, Unde per ora virûm volabis. </poem> ==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.== ===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.=== <poem> Nam quod nostra aetas potuit committere tantum Scelus, Deumque provocare vindicem? Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras, Ut ipsa Regis appetatur et salus. {{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat Minace morbus horrifer periculo; Et sacra inclemens urebat viscera febris. Nec Hercules inarsit aestuosius. Ipsa sui passim monstravit signa doloris, {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas. Quam neque civiles potuerunt perdere motus; Nec arma Franco abominata militi; Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus, Gravique Marte Belga cognitissimus; {{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam, Trucem tot implicata viperis comam; Non impacato Germanus junctus Ibero; Nec inquieta temporum impotentia: Una dies illam morbo prope perdidit uno, {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu. Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno, Pio suprema qui minatur Adriae. Illâ quam melius Thrax miles febre periret, Per omne litus execratus Italum. {{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas, Propontidique, finibusque Thraciis. Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris, Eo dolente, conveniret hostibus. Ille emendando natus succurrere mundo, {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui. Ah! longos illum, superi, servate per annos, Suis ut ornet ipse vos honoribus: Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem Coinquinasse regiam febres domum. {{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates, Chori è sacro scientioris agmine; Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni Benignitate provocata Regii. Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas. Carminibus vates, vos illam dicite vestris: Caputque Regis implicate floribus. Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam, Meumque primus obligabo dis caput. {{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris Sabaea tura de capacioribus. Orabo Divos, per te, non ultime Divum, Tuis ut usque temperent laboribus. Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres, {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio. Nam sat divinum fregere negotia pectus: Ames et ipse pac ejam frui tuà: Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti, Tibi deinde ne negaris otium. </poem> ==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.== ===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.=== <poem> Et lauro juvat, et rosis, Et mille hunc tumulum spargere floribus, Festo non sine carmine. Affer tura, puer, nec timidâ manu {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum De puris Arabum incende vaporibus. Nam quorsum tua, Verjusi, Flerem cum reliquis funera vatibus, Atque injusta dolens, meis {{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos? Postquam te mala febrium, Languorumque cohors, non habilis tuae Menti carcere corporis Exsolvit miserum, totque doloribus {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori Nam ceu praetumido flumine, literis Mens undata capacibus, Formatique bonis artibus ingenî, Et lucis memor insitae, {{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui Solvi denique corporis, Ex longo ad superas ambitiosior, Affectabat iter domos: Laetus ducis ubi, grandibus otium {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro Permixtus numero nil cupientiuın. Hic quaesita laboribus Tantis, nuda suis se tibi Veritas Demum è nubibus explicat; {{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici Caelestis Sapientiae, Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet. Hic dum pars melior tui Regnat deposito libera pondere, {{Versus|35}}Ridere immiserabilem Vitae stultitiam fortis, acerbaque Nostrorum penitus pati Maerorum indocilis: cur ego te gravi Deplorem querimoniâ, {{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris Vitae conditionibus, Tecum et vivere amem, et sustineam mori. </poem> ==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.== ===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.=== <poem> Nostra successus habuere laetos Vota: Romano datus est ovili Optimus demum vigilare, caro Progrege, Pastor. {{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether Saeculi fortem, et prece suscitatus Publica, mundo dedit hoc labanti Denique munus. Muneris tanta super impetrati {{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis Ultimus monti bene Vaticano Annuit orbis. Nec Palatini tacuere colles, Grande CLEMENTIS decus elevati, {{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis Addita rebus. Ipsa, cum longo grege Gratiarum, Et Fides, et Pax, et aperta largo, O Pater, Romam duce te revisit {{Versus|20}}Copia cornu. Laeta riserunt, grege feriato, Adtui plausus hilarata regni Prata: celarunt sua nec Sabinae Gaudia valles. {{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis Pondus annonae bonus eximebas: Fruge vectigal populo in paranda, Quippe remissum. Munus hoc sensit locupletiori {{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente Messium fluctu, superans avari Vota coloni. Sensit et flavus Tiberis, profundo Efferens alveo caput, et beatam {{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti, Te patre, Romam. Urbs tuum late dedit inde nomen Per repercussas resonare valles Collium septem, sua dum renarrat {{Versus|40}}Gaudia mundo. Audiit longe Tagus, et sonantes Trans Atlantei pelagi recessus, Ferre CLEMENTEM merita supremam Fronte tiaram {{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque Nunciae plausu procul audiendo, Orbi adorandum didicit superbus Nomen Orontes. Sensit, Arctois etiam sub oris, {{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus Litore exultans, hilarique ramo Fronduit Haemus. Te pharetrati didicere Persae, Supplices arcus tibi mitigati {{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus Te colit armis. Et sonat quando tuba, te tuamque Arbitram pacis, Pater alme, dextram Fluctibus belli male verberatus {{Versus|60}}Respicit Orbis. At suas de te quoque spes, suumque Gaudium, gentes super universas, Omnibus late celebravit ingens Sequana ripis. {{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu Ad tuum fertur trepidasse nomen: Ipse Cocytus stupefactus imo Palluit amne; Fronte dejecta, malesuadus Error {{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum Atque te Petri solium extulerunt Publica vota. Oderint illi tamen, ire contra Qui tuos nutus misere obstinarent, {{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique Fidere fortes. Sed tuus te grex amet ut parentem: Judicem dum te timeant rebelles, Quando Tarpeio metuendus igne, {{Versus|80}}Fulmina torques. </poem> ==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.== ===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.=== <poem> Romam venimus nos etiam exteri Testes earum, publica vox, super CLEMENTE, quas coepit per urbes Fama Italas memorare, rerum. {{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide Majora longe vidimus, et novum Regnare Pastorem faventis Pro populi procerumque voto. Et te, potentum maxime, vidimus {{Versus|10}}Alto supremi pondere consili, Vix sacro adoratum Senatu, Attonitae dare jura Romae. Nomenque laetam vidimus ad tuum Gestire plebem, cum volitantim {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas Per mediam rapereris urbem. Tibique plausus à populo datos, Stupente visus de thalamo Tibris Audisse, nec circumsonanti {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa. At, quam benigno sidere, te patrem Mundus recepit, tristia detonent Dum bella, pacandus, tuisque Relligio reparanda curis. {{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis Fatalis Orbi debitus arbiter, Per regna, quem pro temperandis Das medium, LODOICE, rebus. Favete gentes, mutua quas furor {{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam Fumantis Europae ruinam Unanimi prohibere nutu. Audimur! En jam de manibus feri Labuntur enses: laetaque desuper {{Versus|35}}Serena portendunt quietem. Paciferae veneranda dextrae Se pronus Orbis curvet ad oscula. Praeite reges, pectus inutili Nudate jam ferro, et virenti {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva. Longis tubarum pulsa fragoribus Redibit alto laetior e polo Astraea terris, et beatas Rura dabunt inarata messes. {{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet Pallere toto Bosphorus aequore; et Thraces triumphati pavebunt Vim dominae geniumque Romae. Ipsa et tuorum pondere fulminum {{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici Palam revelabit verendos Relligio, intrepidosque vultus. Tum te videri denique splendidum Leves per auras Gloria fervido {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis Praefidium, columenque mundi. Et Fama scuto scribet in aureo Illustre sciri nomen, et omnia Per regna, CLEMENTEM, per omnes {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras. </poem> ==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.== ===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.=== <poem> Tu me, carmine percitam Quamvis mente agitet non humilis furor Franci dicere militis Lauros terribilem quas legit ad Lisam, {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes, Montaneri: animo curaque tumeo Ex longo acrior infides, Audax quod fragili per mare naufragum Jam dudum rate naviges: {{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati, Nec sint vela fatis bona, Ut portum incolumis difficilem occupes; Vestrarum neque partium Evites scopulos naufragiis graves. {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino Montaneria gens, nobile sanguinis Quondam principium tui, Non sic vestra domus, Romula quam ratis Vexit per mare, non patres {{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios Calles, castraque patribus Detestata bonus desere: non tuae Error convenit indoli. Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide, {{Versus|25}}Caris tam bene cognita, Te ne his et meritis, hac sapientiae Et tot dotum opulentia, Hesterni species frivola dogmatis Nostro separet à grege, {{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae Nutrici male credulum? Ah! ne perfida pax te miserabili Tutum fingat inertia. Sed per lenta tui feria consili, {{Versus|35}}Alto mentis in otio, Contemplare, quibus refluere impotens Aetas praecipitet rotis: Et quas pollicitus spes tibi, quas suis Olim non violabile {{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus, Tecum denique respice. Et ne, restat adhuc dum breve temporis Momentum, male fortibus Ne jam consiliis aut rationibus, {{Versus|45}}Votis pone moram meis: Votis omnibus hoc et lacrymis emam:: Proquo, si pietas velit, Et poscas, etiam sit pretium mori. </poem> ==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.== ===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.=== <poem> Ec quod conspicuum novumque sidus, Caelo fundere coepit è sereno Luminis radios benignioris, Atque omnem exhilarare luce mundum! Toto denique quotquot estis orbe, Vos ô plaudite, nobiles poëtae Omnes, omnibus atque cum poëtis Musae plaudite: vestra res paratur. Nam regum optimus ille, principumque, Cunctarum pater ille gratiarum, E cujus animo redundat omnis Fons et copia liberalitatis, Totus pectore, totus ore candens, Blandi, blandus uti solent olores, Et dum prima animos sinebat aetas, Qui canebat, uti canunt olores. Pastor ille benignus, ille Clemens Vatum sidus et est, ut est olorum. </poem> ==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.== ===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.=== <poem> Sic est: non ego, BVLLONI, Augur vanus eram, debita cum tibi Sacrae munera purpurae: Jam dudum canerem: nec sua defuit Vati, quam meruit, fides. Et te purpureis patribus additum, Exultantibus è jugis, Vulgavit populis Roma: tibi prius Quod spes publica voverat. Quae non laetitiae signa dedit pater Tybris, lene frementibus Eripis? Thalamo nec male reddidit Plausum Sequana de suo. At non te meriti muricis ad decus Promovit temerariae Fortunae levitas, non popularibus Auris gratia Principis Parta, aut solicitis ambitionibus: Non te fata domestica; Non discrimina per mille Turennius, Laudem quaerere nobilis, Quando pro patria, et Principe pro suo, Devotus toties mori, Objectasque acies rumpere fervidus Altum fulminat ad Sabim; Non te illustre genus; non avus, aut pater, Bellis egregii licet Ambo, consiliis praecipuus tamen, Et pollens pater arduae Mentis; non atavi denique Caesares, Qui per Nassaviam domum Accesseretur; non reliquas supra Laudatissima foeminas, Te mater Latio murice vestiit: Non clarissima turribus Stirps Arverna suis; non tibi contulit Fratrum turba faventium, Romanae pretium nobile purpurae. Hanc isti sapientiae, Cujus consiliis omnia temperas, Debes moribus hanc tuis; Hanc debes meritis denique, et his, quibus Omnes tam bene gratiis Devincis animos. Quae veniet brevi Ostro gloria de tuo, In consanguineos undique principes, Qui tot fata volentium Decernunt populorum? O novus incita Si menti incideret calor, Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus, Princeps magne, tuum modis, Plaudentes canerem per populos decus? Quo te carmine dicerem? Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax Sacrorum taciturnitas Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum Gentes nomen ad ultimas Centum Fama tubis ferre praeoccupet? Nec jam Justitiae soror, Virtutisque comes Gloria, caeteros Demum provehere ad gradus, Te sic promeritum differat: id tibi Nato ad grandia spiritu, Vis excelsa tuae spondeat indolis: Nec regis favor abnuat: Id regnum velit, et relligio petat. </poem> ==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.== ===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.=== <poem> In hoc monebas, optime LAMONI: Non marte ab uno gloria turbido Quaerenda bellorum fragore, Per populos domitos, et urbes. Nec sola priscis arma Quiritibus Tractata, Romam terribilem hostibus Fecere, non Afer subactus, Aut Nomas, horribilisve Medus. Sua et quieto carpitur è foro Palma; et reportantur sine sanguine Certi, per heroas togatos, Pacificae Themidis triumphi. Mihique is unus longe alios super Laudetur heros: qui male nil sibi Permittat impermissum, et alta Mente, libidinibusque caecis, Suisque votis imperet, abstinens Optare, quae fas non prius annuat: Refraenet iras, et volentes Per populos, sine caede regnet: Quod est honestum praeferat utili, Vultu severo dona nocentium, Pro jure mercando, superbus Rejiciat, rigidusque judex. Hac arte prisci Lamonidae decus Coepere verum quaerere: sic avus, Clarique majores, tuumque Per patrios genus omne fastos, Hac et supremum Lamonius parens Legum in tribunal, justitiae integer Pervenit, et coepit profundo Ore suae dare jura genti. Vides, ut alti pondere consilî Momenta legum temperet; et suo Componat aestus turbulentos Eloquio, popularis aurae. Mirata talem, te quoque Regia: Orator urbis cum populo datus Sermone regem non tacendo, Pro patria alloquereris urbe. Dijudicandis civibus unice Attentus, aequum dividis omnibus; Vanoque nugarum tumultu Liber, amas solidum, ac requiris. Jam sic paternam moribus in tuis Agnosco virtutem, atque domesticum Decus, redonatamque mundo Justitiam, studio parentis. Haec vestra laus est, inclyte LAMONI: Virtute in una scilicet et domus Lamoniae fortuna, et omnis Spes meriti statuenda vestri. </poem> ==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.== ===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.=== <poem> Diva, quam rebus trepidis benignam Rure Piceno veneratur Orbis; Cui suos sternit facilis moveri Adria fluctus: Siqua pastoris tibi Vaticani Cura, vel sacri superest ovilis, Italis Thracem procul inquietum Finibus arce. Si faves, totis trepidabit undis Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt, Turca pallebit, timidumque cornu Luna recondet. Namque te dudum pelagi potentem Non semel verso tremuere ponto Mersa Threissi, rate dissipata, Arma tyranni. Ne tibi fidam pavor ille gentem Angat, aut saevis male turbet armis Quos tuis laeti meditamur aris, Ponere honores. </poem> ==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.== ===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.=== <poem> Timete Belgae: Borbonia novus De stirpe crescit fub patribus leo, Luditque Condaeas per aedes, Filius Enguineo parenti, Fatale toti nomen Iberiae, Vobis tremendum: si bene milites Ducesque vestri, post tot annos, Rocroyae meminere cladis. Crescendo patrem si puer, aut avum Virtute et armis terribilem exprimat, Quem monstra inaccessis sub antris Herciniae tremuere silvae, Et Rhenus alto flumine palluit: Si grande bello Borbonidûm genus Aequet, Palatinaeve matris Ingenium niveosque mores. Quos ille amores per populos suae Ex ore matris, quos animos feret De fortium exemplo parentum, Quos juvenis referet triumphos? Quando Friburgum, fisa loci situ Norlinga, supplex Alsata, Teutones Victi, triumphatusque Rhenus Tot populi domiti, tot urbes Menti recurrent: quos animo puer Versabit aestus? Namque domestica Exempla crescentem excitabunt, Et proavis similem et parenti Natum reponent. Sed mihi fervido Videtur urbes et populos super, Volare curru, de triumphis Jam patriis, animosus infans. Dum crescit aetas, dulcibus interim Musis remittat se puer: ac avi Magnique virtutem parentis De teneris meditetur annis. Bonas ut artes quam rapido ingenî Ingens Avus decurrerit impetu, Etdisciplinas quam profunda Mente Pater penetrarit omnes. </poem> ==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM== ===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.=== <poem> Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet Ac fascinat praeposterae Severitatis cultus: austeri palam Volumus videri, nec sumus: Loquimur severa, et delicate vivimus: Sic indoles est saeculi: Crepare mores inverecundi bonos Audemus, et nostri jacent, Foedaque molles diffluunt inertia, Aetatis hujus in probrum. Longinqua velis navigamus aequora, Pontique ridemus minas: Negotioso ut serviamus luxui. Quaecumque naufragio venit, Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus Mundi asseruntur ultimis. Lignumque fuco discolore patrium, Maculisque deformat faber: Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat. Nostro palato desipit, Vulgare quidquid atque plebejum sapit. Nivesque, poenas montium, Laboriosas facere delitias gulae Studemus artes per novas: Partuque fructus arbores adultero, Dum parere ferro cogimus, Nil esurimus obvium, ac parabile: Est vile quod pronum est nimis. Regum illa vestis principumque purpura Nostros in usus viluit. Spectatur altas optimatum per domos Jam purpurata servitus. Pro foribus ipsis turba famulantum fremit, Longisque oberrat atriis Populo videnda, se sui ostentans heri Coloribus sub splendidis. Amnes regesto submoventur è solo, Campi innatantur amnibus; Et substruendis molibus terra intimis Perfossa visceribus gemit. Fastu insolenti magna privatae domus Struuntur in palatia. Marmore superbum limen est, et grandibus Addenda tectis porticus, Aurisque aperta perviis, longum explicat Se per columnarum ordinem. Opulenta splendent sumptuosis aedibus Aulaea: crystallus domum Lucet per omnem multa: laqueare eminet Auro nitenti perlitum. Ferro vibratam, perque nexus tortiles, Pexam renodamus comam, Trans mare petitis crinibus, quos nutriit, Et vendidit Britannia. Et per colores non suos nigrum caput Mutare flavo discimus. Ori paratur arte medicatus rubor, Genasque fucus inficit. Manus olentes roribus jasmineis Roseis capillos ungimus: Pictamque plumis addimus superbiam, Tumidum ut inumbremus caput. Fastidiosus nomina exhausit novis Antiqua luxus vestibus. Monilibusque colla torquatae exteris Census maritae conjugum Dotesque vendunt, ut novum forme decus Parent, et exponant procis Virgata vestis moris externi placet, Vestes supra jam patrias: Sed latera amictu deprimunt arctissimo, Unde gracilescant Virgines. Comptumque velo dum levi obnubunt caput, Ardent videri, dum latent. Et dissolutis induuntur vestibus, Ut pateat insidiis pudor. Hoc mersa coeno civitas non se amplius Agnoscit, et sui pudet. Morum haec ruina, dedecusque saeculi, Longa est querelarum seges: Et digna, cur per insitam modestiam, Frugalitatem per tuam, Sanctosque mores, temporis tam perditi Hanc improbaturos luem, Placandus ad te provocarem, BELLEVRI, Et rumperem silentium. </poem> ==Ad DELPHINUM FRANCIE== ===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.=== <poem> Dum literato ludis in otio, Et castra doctae Palladis impiger DELPHINE sectaris, futuros Vincere jam meditaris hostes. Bonas per artes, pectora dulcium Formare alumnorum, asperioribus Virtutis armorumque curis, Pallas amat, teneris ab annis. Imbelle nido sic genus erudit Ales minister fulminis, arbitra In luce, ad armorum fragorem, et Grande ministerium tonantis. Sic natus alti sanguine Pelei Infans Achilles semifero manus Submisit heroi, superbum Ilion excidio daturas. Sic in Lyceo per sophiae sacras Deductus artes Amathius puer Graecum, pharetratumque Persam, et Terribilem superavit Indum. Sic quae Latinis Annibalem ferum Carthago quondam finibus intulit, Doctique, Musarumque amantis Scipiada male cessit armis, Altam Quiritum per sapientiam, Ac literatos sic quoque Caesares Se Roma tum demum subacto Imposuit metuenda mundo. DELPHINE, quam non gloria lauream, Quas fata palmas non tibi destinent? Si quando formatus per artes Egregias, facilesque Musas, Orbi regendo veneris. Ilicet Hoc sperat à Te Rex pater, et suae Virtutis inspirare nato Magnanimos bene coepit ignes. </poem> ==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.== ===ODE XVI. === <poem> Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum? Incertum senis an sit, anne oloris. Certe par fuerat senex olori. Erat canus, uti solent olores, Et clemens animi, indolisque blandus, Quales vos, nivei, ferunt, olores. Quam belle canitis, senex canebat. Candoris retinens, uti soletis, Puram candidus egit usque vitam. Demum mortuus, ut mori soletis, Inter delitias amoeniorum. Musarum, atque modos suaviores. Quis vobis adeo parem negarit, Olores, pariter fuisse olorem? Cujus praeterea sit hoc sepulchrum, Si rogas, senis est, et est oloris. </poem> ==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.== ==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.== <poem> Sic te non tua, PERERI, Sic est nulla decentius Scripsit, tempore pristino, Aetas, nulla disertiuş: Quam quod scribere coepimus. Nostro purius haud fuit Saeclum, nec magis elegans. Ut verum fatear tamen, Dum sic quaerimus anxie Linguae munditiem, omnibus Sparsam denique gratiis; Et dum difficiles nimis, Et tersi, et graciles sumus: Nervos, crede mihi, suos Verbis ah! male sedulî, Justa et pondera deminus. Sic et destituit sua Sermonem prope dignitas. Si nescis, ea, PERERI, Circumspecta sagacitas Scribendi, et nimis anxia Quae nunc sedulitas viget, Prorsus sic animorum egens Nos jam carmine patrio Tractandae fidibus lyrae Prorsus reddidit impares, Aetas nostra superbior Audax quidquid et insolens, Sermoni est patrio illitum, Duris respuit auribus. Ergo si fide Gallica Nostri forte paraverint Vates pulvere bellico Nigrum dicere Principem, Dam Burgunda quatit suo Victor moenia fulmine, Et Reges canere et Deos: His est protinus altior Affectanda polo via; Nec tam grandia debili Enarranda modo: juvat Ferri, quo rapit impetus: Et mortalibus invium, Pennis sortibus, arduas Trans nubes, per iter sequi: Et per certa pericula Prudentis petulantiae, Multo non sine numine, Et non degeneri gravis Pertractanda modo chelis. At nos grandis Horatii, Quantum possumus, aemuli, Nos Romana quibus lyra Majores animos facit, Felicemque licentiam: Ut multo melioribus Pennis, ô bone PERERI, Altos tollere spiritus Praeclare temerarii Audemus, quoties viros Fortes dicimus ad lyram: Versus immeritos mori Soli scribere novimus. </poem> ==IN CHRISTUM PATIENTEM. == ===ODE XVIII.=== <poem> Nube quis clari rutilum profunda Solis extinxit jubar ater horror? Nocte turbatus super insolenti Palluit orbis. Palluit coelum: stupefacta tanti Venit in partem quoque Luna luctûs, Quippe tam justi fuit ulla nunquam Causa doloris. Vidit affixum trabe Sol in alta Numen, et vultus pavidos retorsit: Luminis fontem puduit videre Luminis orbum. Sed quid aut primum querat, aut supremum? Membra servili lacerata loro: Anne Romano patefacta ferro Pectora dicam? Quid loquar fuso Domini cruore Roscidas rupes, scopulosque tanti Criminis testes, quid aperta justo Saxa dolore? Tene sudato madidum cruore, Christe, vel fato properante maestum Dixerim clemens ubi mons virenti Frondet oliva. Qualis orabas? nece cum propinqua Robur ardenti prece colligebas. Vidit orantem simul et paventem Nuncius ales. Quo repentino, furiose miles, Arma moliris glomerata gressu Parce crudeli temerare sacrum Cuspide corpus. Dum loquor, multus properat satelles; Christus armato rapitur furori Praeda; raptatum violenta numen Turba fatigat. Qualis heu! mollis, grege dissipato, Agnus Hircanos cadit in leones: Ille non uno laceratur unus Victima dente. Quid super tanta rabie, tonantis Lenta suspensum tenet ira fulmen? Heu! sub humano Deus ipse causam Judice dicit. Forte candentes radiata vultus, Luna sopito vigilabat orbi, Tecta per multo sopor altus ibat Ebria somno. Cum fatigatum malesana pubes Intimas Christum penetralis aulae Egit in partes, ubi serva ludo Turba vacabat. Quid loquar poenae genus insolentis? Nocte quos una tulerit dolores, Nocte quos saevi tolerarit una Verberis ictus? Nulla lymphati rabies furoris, Nulla vis mentis male feriatae, Non gravi illusit veneranda risu Numinis ora. Vix redux orbi roseos agebat Sol, sub aurora praeeunte, currus: Cum cruentato maculatus ore Triste reluxit. Interim tota glomeratur urbe Turba divini sitiens cruoris: Tolle; clamabat; trabe perduellis Pendeat altä. Mente sed judex miseratus ima Asperam sortem, sitis ut cruentae Contineretur furor, imperavit Verbere caedi. Itur arcanos laris in recessus, Et novos Christus datur in dolores: Miles erectam media columnam Figit in aula. Nudus adducto Deus obligatur Fune: tum pubes furiosa vinctos Expedit fasces, rigidumque torti Vimen acanthi. Ardet in plagas validus satelles; Aula percussis gemit icta plagis, Et repercussi resonant frementes Verberis ictus. Non tot aestivae cecidere guttae Grandinis: non tot per inane rupti Vere funduntur pluvio, solutis Nubibus imbres. Ecce jam totam fluitant per aulam Sanguinis rivi, laceri per auras Depluunt artus, riguo redundant Omnia tabo. Vindicis caeli super haec silebant Tela: non poenas, pater, irrogabas: Languido stabas pede, nec rubenti Nube tonabas. Insuper miles Solymaeus instat, Implicat frontem paliuro adunco: Ipsa pro sceptro manus impeditur Simplice junco. Vepribus frontem lacer, et liquenti Squallidus vultum sanie, videri Turpis est: tabo vitiata foedat Ora cicatrix. Ligna per sectas fabricanda cedros, Artifex ferro bifido secutus, Mortis erexit trabe sub bicorni Infame theatrum. Tollitur passis spatiosa ramis, Christe, crux palmae tibi destinatae Ferculum, tristis tibi praeparati Pompa triumphi. Tene jam dura video gravatum Mole? Tortores humeris iniquum Pondus imponunt, lateri satelles Fusus oberrat. Additur Christo comes; et peracto Urbis emensa spatio, venitur, Mons ubi longo super astra surgit Golgota dorso. Ter ferunt montem scopulo sonanti Ad sacrum Christi trepidasse numen; Rauca ter surdum gemuit sub imis Terra cavernis. Immemor rerum Solymaea pubes Instat, et nudum rigido reclinat Numen in ligno; cohibet trabalis Brachia clavus. Inde sublimi tenues in auras Arduus trunco datur, et latrones Inter, è ligno fragili pependit Tam grave pondus. Quid paves, Natura? Quid erubescis? Non tuum crimen, facinus furoris Non tui: unius fuit illud unum Crimen amoris. Miles effossi penetrale cordis Efferus, torta patefecit hasta: Sanguinis rupto rapidus cucurrit Pectore torrens. Sol laborantes medio repressit Territus caeli spatio quadrigas: Unda suspensos tenuit paventi Litore cursus. Tum caput movit Libanus, moveri Insolens: manes Acheron remisit, Et sacri rupto patuere velo, Abdita templi. Tristibus fontes fluitasse rivis, Et reclinatum capitis superbi Tum ferunt cedros posuisse flexa Fronte cacumen: Frusta per quassas abiisse rupes, Intimis colles trepidasse venis, Et modis totam simulacra miris Acta per urbem. Christe, te flerunt specubus sub altis Saxa, te rivi, liquidique fontes, Christe, te flerunt stupefacta mentis Rura colonis. Et tuum funus perhibent profundis Armenas filvis gemuisse tigres, Teque Getulos rigidis leones Flesse sub antris. Dum dolent rupes, pecudesque bruta, Numinis fato super immolati, Non homo justi dabit ulla durus Signa doloris? Cuncta plorarto lacrymosus imbre Ora perfundat liquor, et sonoris Personent circum loca verberata Planctibus aurae. </poem> ==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. <br>AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.== ===ODE XIX.=== <poem> Ruris splendide fons LAMONIANI, Quo non alter aquae perennioris Manat agmine copiosiori: Collis primus honos siticulosi, Vallis delitiae tibi adjacentis, Quo te carmine, fons beate, dicam? Nil te purius est, salubriusve: Et si nobilis unda fabulosae De Pindo tibi certet Hippocrenes, Aut quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores, Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene, Et quos carmine prisca praedicavit Fontes fabula fabulosiores. Quando saepe tuae vides sub udo Ripae gramine, Principem Senatus, Venatu nimio, jacere fessum, Mirarique tuam perennitatem, Secessumque per otiosiorem, Moram ducere non male otiosam. Mollis namque toro sedens sub herbae, Legit Virgiliumve, Tulliumve, Suas delitias, suosque amores: Aut quodcumque operum venustiorum, Olim, tempora prisca, protulistis. Sedis Liligerae sacrum tribunal, Toti jura dat unde Civitati, Non illum faciat beatiorem. Vos ô nobilium proinde aquarum, Fontis undique quotquot estis omnes, Fonti cedite jam LAMONIANO. </poem> ==In EUNDEM FONTEM.== ===ODE XX. === <poem> Gaude sorte tuâ: sat es beatus, Fons solo edite SANCARONIANO: Et quamvis per agros inelegantes, Et vilem thalamum, atque scrupulosas Per valles, iter is laboriosum: Nec sat terra tuo sit aequa rivo, Fortunâ utere. LAMONAEVS ille Princeps Ordinis ille purpurati, Regni gloria prima, saeculique, Musarum ille amor, ille LAMONAEVS Amat te bonus, atque saepe visit, Septembres ubi per vacationes, Urbe Aulâque procul tumultuosa, Obit lata sui vireta ruris: Quin et saepius esse te suarum Metam destinat ambulationum. Ergo desine velle sumptuosas Cunas, aut thalamum decentiorem, Cultus desine velle mundiores, Fortunamque aliam: sat es beatus. </poem> ==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.== ===ODE ULTIMA.=== <poem> Fons, ocelle ruris atque uber tui! Heri ô voluptas innocens! Tuamne certem pauperis venâ ingeni Aequare Vates copiam? Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor Movere cantus efficax: Noc qui Sicano gurgite intactas fugit, Amnem maritum respuens. Non te superbo parius hinc ambit lapis, Hinc concha dives margine. Non alta Regum tecta, picto in alveo Tumidus videri, perfluis. Sed munco, et udo gramine agrestem paras Tibi ipse thalamum rusticus; Et inter umbras, atque operta vallium, Vitreo fugax curris pede. At ne pudori sit tamen, quod nil manus Tibi fabra cultus addidit. Caduca dos est artis: aeternus manet, Crescitque Naturae decor. Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places: Hunc nuda simplicitas capit. Fuci animus expers scilicet, mores suos In te intuetur, et probat. Ac nunc in undis lene decurrentibus, Placidoque fusis agmine; Siticulosis, specimen eloquii exhibes, Blande influentis auribus. Nunc liberalem pingis, et avaras opes Sibi retinere nescium: Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem Herbisque supplicantibus; Seu vitae egentes arbores felicibus Rigando lymphis recreas. Nec te rapacis more torrentis juvat Late ruinis crescere. Corripere messes, nemora, cumque ovilibus Ipsas colonorum domos. Herum aemularis nempe quem nulli gravem, Cuncti benignum sentiunt. Hunc ipse sentis, quando reclinans caput Amatae in orae gramine, Astum liquore temperat gelido, et suis Te consecrat sudoribus. Trepida laborant undae, et alternis manus Gaudent adorare osculis: Justâ hinc tumentes se ferunt superbia, Dulcique plenae imagine, Monti, obviisque vallibus LAMONIVM Fluctu loquuntur garrulo. Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas, Suosque amores te vocat. Teque Polycrenen jure dici vult, novo Plaudente famâ nomini. Certe Hippocrenen occupatam Barbaris Meliore réddas omine: Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors Unum colat LAMONIVM. ''FINIS. '' </poem> gk09q4fgjblu2ccjebjta8a3dsduy0u 104 83703 285054 272304 2026-10-20T03:07:18Z Erblanchard57 30712 285054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|13|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}} {{smaller-block/s}}</noinclude>qua{{ls}}que natura in {{ls}}ecretum locum detru{{ls}}it, {{ls}}e impudicè contrectari & palpari pa{{ls}}{{ls}}a est. ''Neuenhahn tr. de Jur. membr. 3. {{ls}}. 3.'' quia eju{{ls}}modi actus ad {{ls}}tuprum quam proximè accedunt, & {{ls}}u{{ls}}picio e{{ls}}t, eam vivente marito adhuc non ca{{ls}}tè vivere cogita{{ls}}{{ls}}e. Quæ omnia cum ita {{ls}}e{{ls}}e habeant, nemo non videt, magnam e{{ls}}{{ls}}e imparitatem & inæqualitatem mariti & uxoris, maritoque prærogativam, præeminentiam & pote{{ls}}tatem in omnibus præ uxore competere, uxoremque in {{ls}}olidum à marito dependere, & ferè ut ita dicam, ab{{ls}}que marito nihil e{{ls}}{{ls}}e, ip{{ls}}iu{{ls}}que voluntatem ferè e{{ls}}{{ls}}e nullam, {{ls}}ed ex a{{ls}}{{ls}}e à voluntate viri dependentem, adeoque per con{{ls}}equens ip{{ls}}um pactum & contractum conjugalem, qui uti demon{{ls}}tratum, in {{ls}}e & {{ls}}uâ naturâ verè & propriè dictus, ut excellens contractus purè Politicus, e{{ls}}{{ls}}e de jure ''contractum inæqualem,'' quanquam hodiè per acc. de facto ex inadvertentiâ adductarum rationum ex po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ione vel qua{{ls}}i mulierum {{ls}}uperbarum, multis privilegiis, {{ls}}ub & obreptitiè donatarum, & ob dotem alii{{ls}}que de cau{{ls}}is Imperium {{ls}}ibi in virum {{ls}}celerati{{ls}}{{ls}}imè arrogantium, habeatur ferè, non {{ls}}ine maximo Reip. Eccle{{ls}}iæ & Oeconomiæ damno, pro æquali. Vid. ''Olorini Ethogr. mundi partem IV. totam. {{ls}}ub In{{ls}}criptione: Imperio{{ls}}us mulier,''{{smaller-block/e}}<section end="T1" /> {{dhr}} <section begin="T2" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis I| I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 2.png|left|95px|''L'']]''Egi Naturæ'' & ''Gentium'' nullo modo e{{ls}}t contraria, {{ls}}ed potius convenienti{{ls}}{{ls}}ima, {{ls}}i quidem videmus, ''ma{{ls}}culum'' à naturâ ita e{{ls}}{{ls}}e comparatum, ut uno anno plures infantes procreare po{{ls}}{{ls}}it, quod cum unâ fœminâ fieri non pote{{ls}}t. Jam verò Deus & Natura nihil agunt fru{{ls}}tra. Con{{ls}}tat ergo hoc talentum ideo ma{{ls}}culo e{{ls}}{{ls}}e concreditum, non ut id recondat in terra, uti {{ls}}criptura loquitur, {{ls}}ed ut eo lucretur, & illi fini, cui à Deo & natura de{{ls}}tinatum e{{ls}}t con{{ls}}ecret. ''Qui vero negligenter hoc opus Dei facit maledictus e{{ls}}t,'' inquit Jeremias. Quemadmodum igitur peccat, qui bonis animi (puta {{ls}}cientia, {{ls}}apientia, prudentia) & bonis fortunæ (pecunia {{ls}}cilicet alii{{ls}}que rebus) non utitur ad gloriam Dei & bonum proximi promovendum, ita etiam pe{{ls}}{{ls}}ime agit, & maxime delinquit, qui bonis corporis (exempli gratia, {{ls}}emine à Deo ma{{ls}}culis concredito) non utitur ad procreationem {{ls}}obolis, etiam hoc e{{ls}}t opus Dei. ''Qui vero opus Dei negligenter facit maledictus e{{ls}}t,'' inquit Jeremias de omnibus operibus Dei. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Theophilus Alethæus {{grc|παχυλῶς}}, uti dixi {{ls}}ententiam {{ls}}uam expo{{ls}}iturus, ea, quæ extra omnem hodiè controver{{ls}}iæ aleam e{{ls}}{{ls}}ent po{{ls}}ita, prolixè probare {{ls}}uper{{ls}}edebat, adeoque Polygamiam e{{ls}}{{ls}}e contra jus Naturæ {{ls}}upervacaneum demon{{ls}}trare ducebat, exi{{ls}}timans po{{ls}}t tot egregia de Jure Naturæ hactenus edita {{ls}}cripta nullum ferè futurum vel Politicum vel ICTum, vel etiam Theologum, qui hoc negaret, ideo tantum paucis o{{ls}}tendebat, naturæ ma{{ls}}culinæ & fœmininæ Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contrariam. Quo magis mirandum ICTum alias non incelebrem in Academia inferioris Germaniæ in {{ls}}uo ''di{{ls}}cur{{ls}}u perver{{ls}}o'' Polygamiam e{{ls}}{{ls}}e contra jus Naturæ publicè a{{ls}}{{ls}}erere. Ne igitur vel ille vel alii Anti-Polygami habeant quod conquerantur, qua{{ls}}i de{{ls}}int<noinclude>{{right|Docti{{ls}}{{ls}}i-}} {{smaller-block/e}}</noinclude> cv2rkqwqgi4hmy3fogil17drphv3d4m 104 83846 284990 276045 2026-10-19T20:18:50Z Erblanchard57 30712 284990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|33|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}} {{smaller-block/s}}</noinclude>''relinqueret.'' Plut. Lyc. in Quæ Gentilium con{{ls}}uetudo & moderatio ruborem Chri{{ls}}tianis multis incutere debet. Et{{ls}}i enim in aprico {{ls}}it, conjuges ad concubitum jure connubiali e{{ls}}{{ls}}e obligatos, adeoque copulam carnalem non e{{ls}}{{ls}}e in {{ls}}e malum, utpote quæ in bonum {{ls}}uopte ingenio in{{ls}}tituta e{{ls}}t, ''Ludov. Panaciola de Fœt. form. c. 3. p. 229.'' ip{{ls}}a tamen lux naturæ in mente hominis po{{ls}}t lap{{ls}}um adhuc reliqua {{ls}}uadere videtur, non e{{ls}}{{ls}}e beluino more in Venerem etiam licitam proruendum, {{ls}}ed rationem hone{{ls}}tatis pariter atque {{ls}}anitatis maximè habendam. Frid. Baldw. Ca{{ls}}. Con{{ls}}c. l. 4. c. 13. ca{{ls}}. 11. Can. Orig. 32. q. 4. In eju{{ls}}modi enim conjunctionibus non tantum quid liceat, {{ls}}ed quid hone{{ls}}tum {{ls}}it, con{{ls}}iderandum l. 197. ff. de R. J. l. 14. §. 2. l. 2. ff. de Rit. Nupt. {{smaller-block/e}}<section end="T3" /> {{dhr}} <section begin="T4" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis I| V.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 4.png|left|95px|''Q'']]Uæ omnia cum natura ip{{ls}}a ma{{ls}}culis dictaret, adeo ut videatur e{{ls}}{{ls}}e concreatum, naturæ in{{ls}}criptum & nullatenus eradicandum, factum e{{ls}}t, ut Polygamia ab omnibus fere gentibus, ceu hi{{ls}}toriæ à Seldeno in Uxore Hebraica & Siricio de Polygamia adductæ te{{ls}}tantur, fuerit u{{ls}}urpata, & quamvis nonnunquam in{{ls}}tinctu Diaboli, qui ho{{ls}}tis {{grc|ἄσπονδος}} generis humani, & procreationis eju{{ls}}dem, {{ls}}emper fuit & erit, fuerit prohibita, tamen {{ls}}æpe numero qua{{ls}}i po{{ls}}tliminio ex orco revocata & publice conce{{ls}}{{ls}}a, aut {{ls}}altem libere permi{{ls}}{{ls}}a, ita ut quilibet juxta ductum Naturæ {{ls}}uæ & occa{{ls}}ionem oblatam plures duxerit uxores. Nullus vero certus numerus neque à natura neque à {{ls}}criptura a{{ls}}{{ls}}ignatus e{{ls}}t mari, {{ls}}icuti etiam non determinatum e{{ls}}t, quantum quis bibere, edere, dormire debeat, {{ls}}ed qui{{ls}}que {{ls}}crutetur {{ls}}uam naturam & videat, quid ip{{ls}}i conveniens {{ls}}it, quid non, eoque laboret, quo neque in defectu neque in exce{{ls}}{{ls}}u peccet, ''Medium'' uti in omnibus, ita & hîc ''tenuere beati.'' Quod & ip{{ls}}a {{ls}}criptura, Deut. cap. 17. in{{ls}}inuare videtur, dum Regi Judæorum præ{{ls}}cribit ne ''multum auri'' ({{blackletter|viel Gold /}} reddit Luth.) ''multosequos'' ({{blackletter|viel Pferde /}}) ''multas uxores'' ({{blackletter|viel Weiber}}) habeat. Quid enim aliud ip{{ls}}i vult quam ''auream mediocritatem,'' uti in omnibus ita & in Polygamia commendare. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Ex orco revocata. Anti-Polygami qui- dam præprimis Victor Utopienfis, cum ni- hil in rebus, quod de jure carpant, inve- niant, verba & phrafes arrodunt, imme- mores illius, in verbis fimus faciles, dummo- do in rebus conveniamus. Maximè autem phrafin illam taxant, cum Theophilus dicit Polygamiam ex orco fæpè poftliminio revo- catam; Non negamus quidem orcum effe cacodæmonum & damnatorum fedem, Beelzebulis & ejus fociorum aulam, fed in- ficiamur, Polygamiam, ceu verum con- jugium à Deo inftitutum, in tam peftifero & abominando loco effe exortam, ut Victor Cretenfis ait. Verum Quis nefcit, aliquam rem bonam & indifferentem cum à Diabolo impeditur, dici in orco quafi ligari, & cum impedimentis iftis remora objicitur, ex orco quafi revocari. Non enim omnia quæ in orco dicuntur effe, ibi originem cepere,<noinclude>{{right|{{ls}}iquidem}}{{smaller-block/e}}</noinclude> 66vtlrbwi6spyvkscjnt5o8k35p2frl 284991 284990 2026-10-19T20:20:39Z Erblanchard57 30712 284991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|33|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}} {{smaller-block/s}}</noinclude>''relinqueret.'' Plut. Lyc. in Quæ Gentilium con{{ls}}uetudo & moderatio ruborem Chri{{ls}}tianis multis incutere debet. Et{{ls}}i enim in aprico {{ls}}it, conjuges ad concubitum jure connubiali e{{ls}}{{ls}}e obligatos, adeoque copulam carnalem non e{{ls}}{{ls}}e in {{ls}}e malum, utpote quæ in bonum {{ls}}uopte ingenio in{{ls}}tituta e{{ls}}t, ''Ludov. Panaciola de Fœt. form. c. 3. p. 229.'' ip{{ls}}a tamen lux naturæ in mente hominis po{{ls}}t lap{{ls}}um adhuc reliqua {{ls}}uadere videtur, non e{{ls}}{{ls}}e beluino more in Venerem etiam licitam proruendum, {{ls}}ed rationem hone{{ls}}tatis pariter atque {{ls}}anitatis maximè habendam. Frid. Baldw. Ca{{ls}}. Con{{ls}}c. l. 4. c. 13. ca{{ls}}. 11. Can. Orig. 32. q. 4. In eju{{ls}}modi enim conjunctionibus non tantum quid liceat, {{ls}}ed quid hone{{ls}}tum {{ls}}it, con{{ls}}iderandum l. 197. ff. de R. J. l. 14. §. 2. l. 2. ff. de Rit. Nupt. {{smaller-block/e}}<section end="T3" /> {{dhr}} <section begin="T4" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis I| V.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 4.png|left|95px|''Q'']]Uæ omnia cum natura ip{{ls}}a ma{{ls}}culis dictaret, adeo ut videatur e{{ls}}{{ls}}e concreatum, naturæ in{{ls}}criptum & nullatenus eradicandum, factum e{{ls}}t, ut Polygamia ab omnibus fere gentibus, ceu hi{{ls}}toriæ à Seldeno in Uxore Hebraica & Siricio de Polygamia adductæ te{{ls}}tantur, fuerit u{{ls}}urpata, & quamvis nonnunquam in{{ls}}tinctu Diaboli, qui ho{{ls}}tis {{grc|ἄσπονδος}} generis humani, & procreationis eju{{ls}}dem, {{ls}}emper fuit & erit, fuerit prohibita, tamen {{ls}}æpe numero qua{{ls}}i po{{ls}}tliminio ex orco revocata & publice conce{{ls}}{{ls}}a, aut {{ls}}altem libere permi{{ls}}{{ls}}a, ita ut quilibet juxta ductum Naturæ {{ls}}uæ & occa{{ls}}ionem oblatam plures duxerit uxores. Nullus vero certus numerus neque à natura neque à {{ls}}criptura a{{ls}}{{ls}}ignatus e{{ls}}t mari, {{ls}}icuti etiam non determinatum e{{ls}}t, quantum quis bibere, edere, dormire debeat, {{ls}}ed qui{{ls}}que {{ls}}crutetur {{ls}}uam naturam & videat, quid ip{{ls}}i conveniens {{ls}}it, quid non, eoque laboret, quo neque in defectu neque in exce{{ls}}{{ls}}u peccet, ''Medium'' uti in omnibus, ita & hîc ''tenuere beati.'' Quod & ip{{ls}}a {{ls}}criptura, Deut. cap. 17. in{{ls}}inuare videtur, dum Regi Judæorum præ{{ls}}cribit ne ''multum auri'' ({{blackletter|viel Gold /}} reddit Luth.) ''multosequos'' ({{blackletter|viel Pferde /}}) ''multas uxores'' ({{blackletter|viel Weiber}}) habeat. Quid enim aliud ip{{ls}}i vult quam ''auream mediocritatem,'' uti in omnibus ita & in Polygamia commendare.<section end="T4" /> {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Ex orco revocata. Anti-Polygami qui- dam præprimis Victor Utopienfis, cum ni- hil in rebus, quod de jure carpant, inve- niant, verba & phrafes arrodunt, imme- mores illius, in verbis fimus faciles, dummo- do in rebus conveniamus. Maximè autem phrafin illam taxant, cum Theophilus dicit Polygamiam ex orco fæpè poftliminio revo- catam; Non negamus quidem orcum effe cacodæmonum & damnatorum fedem, Beelzebulis & ejus fociorum aulam, fed in- ficiamur, Polygamiam, ceu verum con- jugium à Deo inftitutum, in tam peftifero & abominando loco effe exortam, ut Victor Cretenfis ait. Verum Quis nefcit, aliquam rem bonam & indifferentem cum à Diabolo impeditur, dici in orco quafi ligari, & cum impedimentis iftis remora objicitur, ex orco quafi revocari. Non enim omnia quæ in orco dicuntur effe, ibi originem cepere,<noinclude>{{right|{{ls}}iquidem}}{{smaller-block/e}}</noinclude> 16vvaffgx727a6cwep0sf2ddj45zq47 102 84325 285063 274085 2026-10-20T11:44:29Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 285063 wikitext text/x-wiki {{Scriptor }} ==Opera== *[[Carmen de algorismo]] *[[Carmen de musica]] *[[Doctrinale]] *[[Summarium biblicum]] etxebfjjyff98fiju31apo9xnmepm4q 104 84988 284993 276145 2026-10-19T20:23:54Z Erblanchard57 30712 284993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|37|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}} {{smaller-block/s}}</noinclude>fuiffe repertam. Foreft. 1. 26. Obferv. 20. refert quendam fenem ex morbo convale- fcentem inter uxoris amplexus exfpiraffe, ibidemque ex Galeno addit alterius cujufdam exemplum, qui poftquam ex acuto morbo convaluiffet, poft concubitum fubducto fpiritu, deficientibufque fpiritibus eâdem nocte frequenti animi deliquio fuit mortuus. Adde 'Tiraqu. de LL. Connub. 15. gloff. 1. p. 15. à n. 6. ufque ad 45. & Jo. Kitzel. Synopf. matr. c. 6. th. 2. lit. E. F. Ufque adeò igitur verum eft illlud: Multa Venus vires exhaurit, fpiritibufque Noxia confumit corpora mille modis. Quæ cum in Monogamiâ ob nimium, ex perpetuo in uno lecto contubernio, ortum concubitum & præ conceptam commu- niffimam de fatisfaciendo mulieri opinionem fe magis exerant, quàm in Polygamiâ, ubi verus matrimonii finis, procreatio nempe, animis hominum iterum imprimitur, præ- ftat virum habere plures uxores, cum qui- bus nonnifi generationis ergò rem habeat. Veluti videmus uxores primo & fecundo an- no ob nimium concubitum non facilè, uti meretrices rarò, concipere. {{smaller-block/e}}<section end="T4" /> {{dhr}} <section begin="T5" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis| V.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 5.png|left|95px|''S'']]Icuti enim in toto Oriente, ita maximè in populo Dei {{ls}}electi{{ls}}{{ls}}imo, cujus multiplicationem Deus {{ls}}ummopere de{{ls}}iderabat, inter Judæos Polygamia erat frequentata, {{ls}}icuti hujus moris antiqui meminit Jo{{ls}}ephus {{grc|ἀρχαιολογ}} ''lib. XVII. c. II.'' cum {{ls}}cribit: {{grc|πάτριον γὰρ ἐν τάυτω πλείοσιν ἡμιν συνοκεῖν.}} con{{ls}}uetudo enim nobis e{{ls}}t patria, plures {{ls}}imul uxores habere. Quare Polygamiam ob{{ls}}ervarunt {{ls}}emper etiam po{{ls}}t natum Chri{{ls}}tum, partim quia lege divina credebant licitam, partim quia à pri{{ls}}cis {{ls}}apientibus {{ls}}ciebant permi{{ls}}{{ls}}am, u{{ls}}que dum legem tulerunt Impp. ''Theodo{{ls}}ius, Arcadius & Honorius {{ls}}ub Anno'' {{asc|CCCXCIII}}. c. ''de Judæis & Cœlicolis lib. 7.'' nequis ''Judæorum morem {{ls}}uum in conjunctionibus retineret, nec juxta legem {{ls}}uam nuptias {{ls}}ortiretur, nec in diver{{ls}}a {{ls}}ub uno tempore conjugia conveniret.'' Unde & ip{{ls}}i po{{ls}}modum {{ls}}anxerunt, ut pro ratione locorum ubi degerent, & {{ls}}ecundum leges, quæ illic obtinerent, nonni{{ls}}i unicam ducerent uxorem. Ex libro enim cui titulus Colbo n. 116. con{{ls}}tat Rabenu Ger{{ls}}on qui floruit circa A. 4830. ante annos 600. inter alias con{{ls}}titutiones & hanc po{{ls}}ui{{ls}}{{ls}}e, ''ne quis {{ls}}ub excommunicationis pœnâ duas duceret hoc tempore uxores ad minuendas lites & contentiones inter conjuges.'' Et hanc {{ls}}anctionem plerique hodiè Judæi in Europâ {{ls}}equuntur, nec permittunt ut quis ''uxori {{ls}}uæ aliam {{ls}}uperinducat, quia præ{{ls}}umitur illum eo animo duxi{{ls}}{{ls}}e uxorem ut nolit ducere aliam, et {{ls}}i hanc conditionem in pactis non expre{{ls}}{{ls}}erit, quod {{ls}}i quis contra fecerit, anathematis adigitur dimittere primam, {{ls}}i velit exire, {{ls}}i verò non velit cogitur expellere {{ls}}ecundam & hæc quoque cogitur accipere libellum repudii.'' #### {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Sicuti enim. A pofteriori hic incipit Theophilus deducere, Polygamiam non effe contra jus divinum naturale, cum con- fenfum omnium aut plerarumque Gentium<noinclude>{{right|aper-}} {{smaller-block/e}}</noinclude> 7ezmqdhl9lrdfcurm1t7ubcy0r6wu6l 284994 284993 2026-10-19T20:24:28Z Erblanchard57 30712 284994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|37|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}} {{smaller-block/s}}</noinclude>fuiffe repertam. Foreft. 1. 26. Obferv. 20. refert quendam fenem ex morbo convale- fcentem inter uxoris amplexus exfpiraffe, ibidemque ex Galeno addit alterius cujufdam exemplum, qui poftquam ex acuto morbo convaluiffet, poft concubitum fubducto fpiritu, deficientibufque fpiritibus eâdem nocte frequenti animi deliquio fuit mortuus. Adde 'Tiraqu. de LL. Connub. 15. gloff. 1. p. 15. à n. 6. ufque ad 45. & Jo. Kitzel. Synopf. matr. c. 6. th. 2. lit. E. F. Ufque adeò igitur verum eft illlud: Multa Venus vires exhaurit, fpiritibufque Noxia confumit corpora mille modis. Quæ cum in Monogamiâ ob nimium, ex perpetuo in uno lecto contubernio, ortum concubitum & præ conceptam commu- niffimam de fatisfaciendo mulieri opinionem fe magis exerant, quàm in Polygamiâ, ubi verus matrimonii finis, procreatio nempe, animis hominum iterum imprimitur, præ- ftat virum habere plures uxores, cum qui- bus nonnifi generationis ergò rem habeat. Veluti videmus uxores primo & fecundo an- no ob nimium concubitum non facilè, uti meretrices rarò, concipere. {{smaller-block/e}}<section end="T4" /> {{dhr}} <section begin="T5" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis| V.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 5.png|left|95px|''S'']]Icuti enim in toto Oriente, ita maximè in populo Dei {{ls}}electi{{ls}}{{ls}}imo, cujus multiplicationem Deus {{ls}}ummopere de{{ls}}iderabat, inter Judæos Polygamia erat frequentata, {{ls}}icuti hujus moris antiqui meminit Jo{{ls}}ephus {{grc|ἀρχαιολογ}} ''lib. XVII. c. II.'' cum {{ls}}cribit: {{grc|πάτριον γὰρ ἐν τάυτω πλείοσιν ἡμιν συνοκεῖν.}} con{{ls}}uetudo enim nobis e{{ls}}t patria, plures {{ls}}imul uxores habere. Quare Polygamiam ob{{ls}}ervarunt {{ls}}emper etiam po{{ls}}t natum Chri{{ls}}tum, partim quia lege divina credebant licitam, partim quia à pri{{ls}}cis {{ls}}apientibus {{ls}}ciebant permi{{ls}}{{ls}}am, u{{ls}}que dum legem tulerunt Impp. ''Theodo{{ls}}ius, Arcadius & Honorius {{ls}}ub Anno'' {{asc|CCCXCIII}}. c. ''de Judæis & Cœlicolis lib. 7.'' nequis ''Judæorum morem {{ls}}uum in conjunctionibus retineret, nec juxta legem {{ls}}uam nuptias {{ls}}ortiretur, nec in diver{{ls}}a {{ls}}ub uno tempore conjugia conveniret.'' Unde & ip{{ls}}i po{{ls}}modum {{ls}}anxerunt, ut pro ratione locorum ubi degerent, & {{ls}}ecundum leges, quæ illic obtinerent, nonni{{ls}}i unicam ducerent uxorem. Ex libro enim cui titulus Colbo n. 116. con{{ls}}tat Rabenu Ger{{ls}}on qui floruit circa A. 4830. ante annos 600. inter alias con{{ls}}titutiones & hanc po{{ls}}ui{{ls}}{{ls}}e, ''ne quis {{ls}}ub excommunicationis pœnâ duas duceret hoc tempore uxores ad minuendas lites & contentiones inter conjuges.'' Et hanc {{ls}}anctionem plerique hodiè Judæi in Europâ {{ls}}equuntur, nec permittunt ut quis ''uxori {{ls}}uæ aliam {{ls}}uperinducat, quia præ{{ls}}umitur illum eo animo duxi{{ls}}{{ls}}e uxorem ut nolit ducere aliam, et {{ls}}i hanc conditionem in pactis non expre{{ls}}{{ls}}erit, quod {{ls}}i quis contra fecerit, anathematis adigitur dimittere primam, {{ls}}i velit exire, {{ls}}i verò non velit cogitur expellere {{ls}}ecundam & hæc quoque cogitur accipere libellum repudii.'' {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Sicuti enim. A pofteriori hic incipit Theophilus deducere, Polygamiam non effe contra jus divinum naturale, cum con- fenfum omnium aut plerarumque Gentium<noinclude>{{right|aper-}} {{smaller-block/e}}</noinclude> l2oecol47p18km3qu77modyfcg2dvju 284996 284994 2026-10-19T20:25:48Z Erblanchard57 30712 284996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|37|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}} {{smaller-block/s}}</noinclude>fuiffe repertam. Foreft. 1. 26. Obferv. 20. refert quendam fenem ex morbo convale- fcentem inter uxoris amplexus exfpiraffe, ibidemque ex Galeno addit alterius cujufdam exemplum, qui poftquam ex acuto morbo convaluiffet, poft concubitum fubducto fpiritu, deficientibufque fpiritibus eâdem nocte frequenti animi deliquio fuit mortuus. Adde 'Tiraqu. de LL. Connub. 15. gloff. 1. p. 15. à n. 6. ufque ad 45. & Jo. Kitzel. Synopf. matr. c. 6. th. 2. lit. E. F. Ufque adeò igitur verum eft illlud: Multa Venus vires exhaurit, fpiritibufque Noxia confumit corpora mille modis. Quæ cum in Monogamiâ ob nimium, ex perpetuo in uno lecto contubernio, ortum concubitum & præ conceptam commu- niffimam de fatisfaciendo mulieri opinionem fe magis exerant, quàm in Polygamiâ, ubi verus matrimonii finis, procreatio nempe, animis hominum iterum imprimitur, præ- ftat virum habere plures uxores, cum qui- bus nonnifi generationis ergò rem habeat. Veluti videmus uxores primo & fecundo an- no ob nimium concubitum non facilè, uti meretrices rarò, concipere. {{smaller-block/e}}<section end="T4" /> {{dhr}} <section begin="T5" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis| V.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 5.png|left|95px|''S'']]Icuti enim in toto Oriente, ita maximè in populo Dei {{ls}}electi{{ls}}{{ls}}imo, cujus multiplicationem Deus {{ls}}ummopere de{{ls}}iderabat, inter Judæos Polygamia erat frequentata, {{ls}}icuti hujus moris antiqui meminit Jo{{ls}}ephus {{grc|ἀρχαιολογ}} ''lib. XVII. c. II.'' cum {{ls}}cribit: {{grc|πάτριον γὰρ ἐν τάυτω πλείοσιν ἡμιν συνοκεῖν.}} con{{ls}}uetudo enim nobis e{{ls}}t patria, plures {{ls}}imul uxores habere. Quare Polygamiam ob{{ls}}ervarunt {{ls}}emper etiam po{{ls}}t natum Chri{{ls}}tum, partim quia lege divina credebant licitam, partim quia à pri{{ls}}cis {{ls}}apientibus {{ls}}ciebant permi{{ls}}{{ls}}am, u{{ls}}que dum legem tulerunt Impp. ''Theodo{{ls}}ius, Arcadius & Honorius {{ls}}ub Anno'' {{asc|CCCXCIII}}. c. ''de Judæis & Cœlicolis lib. 7.'' nequis ''Judæorum morem {{ls}}uum in conjunctionibus retineret, nec juxta legem {{ls}}uam nuptias {{ls}}ortiretur, nec in diver{{ls}}a {{ls}}ub uno tempore conjugia conveniret.'' Unde & ip{{ls}}i po{{ls}}modum {{ls}}anxerunt, ut pro ratione locorum ubi degerent, & {{ls}}ecundum leges, quæ illic obtinerent, nonni{{ls}}i unicam ducerent uxorem. Ex libro enim cui titulus Colbo n. 116. con{{ls}}tat Rabenu Ger{{ls}}on qui floruit circa A. 4830. ante annos 600. inter alias con{{ls}}titutiones & hanc po{{ls}}ui{{ls}}{{ls}}e, ''ne quis {{ls}}ub excommunicationis pœnâ duas duceret hoc tempore uxores ad minuendas lites & contentiones inter conjuges.'' Et hanc {{ls}}anctionem plerique hodiè Judæi in Europâ {{ls}}equuntur, nec permittunt ut quis ''uxori {{ls}}uæ aliam {{ls}}uperinducat, quia præ{{ls}}umitur illum eo animo duxi{{ls}}{{ls}}e uxorem ut nolit ducere aliam, et {{ls}}i hanc conditionem in pactis non expre{{ls}}{{ls}}erit, quod {{ls}}i quis contra fecerit, anathematis adigitur dimittere primam, {{ls}}i velit exire, {{ls}}i verò non velit cogitur expellere {{ls}}ecundam & hæc quoque cogitur accipere libellum repudii.''<section end="T5" /> {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Sicuti enim. A pofteriori hic incipit Theophilus deducere, Polygamiam non effe contra jus divinum naturale, cum con- fenfum omnium aut plerarumque Gentium<noinclude>{{right|aper-}} {{smaller-block/e}}</noinclude> 03y1yneg4yso90qm9cfvmrnuodzj1f2 104 85050 284997 276193 2026-10-19T20:28:34Z Erblanchard57 30712 284997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|46|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>dimidium grani hordeacei, non dimidium {{ls}}icli, uti Mun{{ls}}terus exponit {{he|לשקל הצו שעזרה}} 2. tabulis matrimonialibus {{ls}}eu {{he|נשטר}} {{ls}}cripto acquiritur uxor. Et 3. denique concubitu. Lex enim dicit Deut. xxix. 1. ''quando vir acceperit mulierem & duxerit eam'' & maritarit eam, vel congre{{ls}}{{ls}}us fuerit cum eâ. Hoc quanquam licitum cen{{ls}}eant juxta legem, hodie tamen propter hone{{ls}}tatem eo non utuntur, {{ls}}ed duobus duntaxat illis acquirendi modis. Quæcunque aliquo i{{ls}}torum modorum juncta alicui, ejus uxor evadit, cui facere tenetur decem, ''tria ex lege, nempe cibum, indumentum & concubitum & {{ls}}eptem ex {{ls}}cribarum decreto, nempe quod infirmatam curet, captivam liberet, mortuam {{ls}}epeliat, cibetur de bonis ejus, & {{ls}}edeat in domo ejus quamdiu vidua man{{ls}}erit, & filiæ, quas ab illa {{ls}}u{{ls}}cepit, nutriantur ex paternis bonis, donec maritos duxerint.''<section end="T6" /> {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Uxores & concubinas. Aliæ fuere | tiis Ex. 21. 8. defponfaverit. Erat verò illa concubinæ ante legem, Abrahami, Nahoris, concubina feu ancilla planè uxor, uti & Jacobi, Elephazi Gen. 36. aliæ poft legem. Levitæ concubina, à Benjaminitis nefariè Ante legem legitima uxor confenfu præceun- perempta, planiffimè uxor habetur, & is te, eoque concubitu firmato in vitæ confue- ejus vir dicitur, Jud. 1. 3. atque in verfione tudinem accipiebatur, plurefque ita pote- vulgata indifcriminatim & uxor & concubi- rant ritè haberi, fine libello pro mariti arbi- na appellatur, in fonte nuncupatur bis tratu folubiles. Concubina verò à concubitu vabb ex quod five. uxor concubina, dicta in concubitum & vitæ confuetudinem five fæmina concubina, uti etiam yun reque afcifcebatur, nec leviori divortii gene- axax verbi poteft. Idem dicendum de re feparabilis nomine tenus duntaxat aut fal- decem illis Davidis concubinis DiD D tem dignitatis minoris, (fi ancilla vel gene- i. e. five uxoris concubine, five fæminæ con- ris obfcuri) ratione ab uxore difcrepabat, cubinæ, feu, ut vulgata, mulieres concu quoad jugalem verò contractum, nodum- bina vocantur, Et de Levitæ, quam dixi- que conveniebant. Uti oppofite Philo e mus concubinâ, ad rem hic imprimis D. Tus as du wegnuidouala rusos. Etiam Ambrof. de Offic. l. 3. c. 14. Vir, inquit, Nahor, inquit, Abraha frater habuit duas Levita acceperat jugalem, quam à concubitu uxores juftam concubinam. Iufta nomen erat concubinam appellari arbitror. Unde ad il- Melchaja, concubima Ruma. De Sarâ & lud 2 Sam, v. 13. David duxit uxores & Kethura vid. th.7. & not. 1. Poft legem non concubinas Hierof. Gemara Babylon. tit. ad concubinatum, fed ad nuptias pacta do- Sanhedr, quid uxores? quid concubina? uxo- talia, aliaque atque in priftino feculo folen- res fieri pactis dotalibus ac ritibus nuptiarum, nia, eaque magis neceffaria, non tantùm concubinis neque bos neque illa adhibita. Adde idonea ad contractum irritum faciendum Gem. Hierof. tit. Kelubath v. 29. Hal. 3. col. concurrebant. Cumque ex majorum infti- 4. & commentarium adjectum primo capi- tutis dotem & fponfaliorum folennia nuptiis ti Halacha Ifchot feu de re uxoria Mofis Mai- accedere velint juftis hominum privatorum monidis. Si tamen eam, quâ cum legiti- feu fubditorum, Regi tamen fuo fas fuiffe, mum haberi conjugium non poterat ob na- utpote hac lege fuperinductâ foluto, ajunt, talium defectum, veluti fervam quis dotali- concubinam faltem concubitu fibi conjunge- bus cum inftrumentis in concubinatum acce- re, privato nihilominus interdictam fuifle perat, ea & uxor impropriè dicebatur, eoncubinam, fi excipias ancillam Hebræam & concubina, fic ad Gen. 25. 1. Filiis con- tantùm, poftquam eam ex venditione Pa- cubinarum dedit dona R. Bechal f. 35. col. 4. 1 Kethu-<noinclude>{{right|Kethu-}} {{smaller-block/e}}</noinclude> rtjqv4zscadm2kdscchkzuq6ygrhqyb 0 85608 285055 284942 2026-10-20T10:48:07Z Coronus Tenebrosius 31709 /* 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum */ 285055 wikitext text/x-wiki [[Coronus Tenebrosius]] = DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE = == 1. Introductio == Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini<ref> Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476 unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari. Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim, in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est. Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece ''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''. </ref> Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]'' posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.<ref> Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat. Vide editionem digitalem: [https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)]. </ref> Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur. Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.<ref> Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano, saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII), primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est) versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita. Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales. </ref> Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat. '''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna” ''' Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur: '''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.'' Quod Latine reddi potest: '''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.'' Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior). Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis. Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.<ref>https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf</ref> <center> [[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px |alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 |Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]] </center> == 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) == '''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι. '''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν. '''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες. '''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες. '''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν. <ref>Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).</ref> Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):<ref>Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.</ref> Chroati<ref>Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''. In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum. '''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt. In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.</ref> autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati). Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga<ref>Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga. Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].</ref>, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes. Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt. Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt. Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.<ref>Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.</ref> Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt. == 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? == '''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati). Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.<ref>Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.</ref> Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur. Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut "mpanos" scribitur.<ref>Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum "mp" exprimitur.</ref> Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''. Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].<ref>Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.</ref> Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit. Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae. <center> [[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]] </center> == 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten == Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania<ref>Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.</ref>, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.<ref> Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]</ref> <ref>Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]</ref> Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.<ref>Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].</ref> At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant. '''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.''' Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt. Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur; bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset? <center> [[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]] </center> Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.<ref>Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.</ref> Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse. Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.<ref>Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].</ref> '''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet. In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.). '''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601). Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur. == 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis == Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam. Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi. Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit. <center> [[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]] </center> Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis. Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). <ref>Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].</ref> Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc. Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII). Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]</ref> Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', etc. Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt. Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.<ref>James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', ''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]</ref> Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali. == 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti == === Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum === '''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...'' ''Haec Chroatia ceterique Sclavi<ref>Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant. Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent. Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur: Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).</ref> hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est. ''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est. ''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita. ''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt. ''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant. ''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima. ''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant. ''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum. ''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt: ''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant. ''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt. In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam. Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur. <center> [[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]] </center> '''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.<ref>Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.</ref> Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo. Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere. ''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”. '''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat. Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert. A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur, non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam. '''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet (locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro''). Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur. === Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur. Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n. At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est. Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat. <center> [[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px |alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV |Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]] </center> Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,<ref>Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet; Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia. Cf. Gluhak, 1990.</ref> aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum; solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit. Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.<ref>S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset. Nos autem tali interpretationi non assentimur.</ref> Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant. Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X) et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est. Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum). Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota. Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur. At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae. Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit. Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat. == 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) == ''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur. Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis. ''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt. ''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant. ''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit. ''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam. ''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. ''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur. ''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. ''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum. Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur: [[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]] ''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta. == 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI == In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat. Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia. Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis. Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit. Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest. Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere. ''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.” Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet: ''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.” Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest. At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit. Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera). Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare. Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.<ref>Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.</ref> Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''<ref>radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''</ref>, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.<ref>Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.</ref> Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant. Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies. Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.</ref> Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse. == 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI == Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant. In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur. In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari. Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''. Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)<ref>Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.</ref> In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur. Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI. Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit. Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis. In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis. A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).<ref>Alimov 2015</ref> Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.<ref>Margetić 2001, 127-131</ref> In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum. In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari. == 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano == Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.) Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt. <center> [[File:České kmeny.png |thumb|900px |alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]] </center> Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis). ===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur=== In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.<ref>Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.</ref> Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est. Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).<ref>Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.</ref> Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit. Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis. Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit: ''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est. Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset. Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset. Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis. == 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 == Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: ''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''<ref>Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII</ref> <center> [[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]] </center> Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen). <center> [[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px |alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]] </center> Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat. In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati, etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur. '''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt. '''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat. == 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X == Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet. Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba. In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere. Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit. Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat. Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats). Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.<ref>Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm</ref> <center> [[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]] </center> == 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). == Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit: ''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia … Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt. Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent. Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi. Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug. Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.<ref>Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.</ref> In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis. == 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) == Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse. Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti. Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet. Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit. == 15. Chroati in Nestoris Chronica == Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est. ''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.<ref> Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est. Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit. Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta. Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse. Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur. Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit. Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae. Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit. </ref> Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici. In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis. Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… ''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant; bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est: ''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt. In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est: ''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt. De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit: ''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit. Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia. <center> [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']] </center> Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX. == 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali == Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata. Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria. In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.<ref>Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).</ref> UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.<ref>Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf</ref> Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes. Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.<ref>https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk</ref> Locus Stilsko<ref>https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576</ref>, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur. Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani). Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit. Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993. Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit. <ref>Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.</ref> Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit. == 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? == Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.<ref>Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.</ref> Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat). '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.''' Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae. Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).''' ''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse. Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari. Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum. Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur. Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere. Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis. In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”). '''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae. In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol). Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores. Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit. In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, "occidentem" designans. Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: “''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''” Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit. Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> == 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum == '''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia'' Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. <ref>Menander Protector, Excerpta de legationibus.</ref> Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.<ref>Annales Regni Francorum, a. 791–796.</ref> Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret. Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt. Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse. Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.</ref> Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 68.</ref> Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.<ref>Chronicon Paschale, a. 626.</ref> Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.<ref>Theophylactus Simocatta, Historiae.</ref> Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).<ref>Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.</ref> Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus: * cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626), * ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis, * defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis, * mortem Baiani khagani, * adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt). Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur. Historici Austriaci Karlus Kronstein<ref>Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.</ref> et Walterus Pohl<ref>Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).</ref> putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii. Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'') affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.</ref> Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato. Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus. <center> [[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]] </center> Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.''' == 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') == Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,<ref>Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.</ref>quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit. [[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]] ===19.1 Tabulae Tanaiticae === Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev. ===TABULA TANAITICA A=== '''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit. Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt. In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta. Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur. Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A<ref>CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019</ref> == <poem> 1    Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι. βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου 5 '''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον [Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ [π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ- [κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα- [σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς 10 [συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣- [— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣, [Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου, [․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ [— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς 15 [— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο- [— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ- [ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ- [πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος [— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους, 20 ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα- ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό- δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]- τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —] κος [— — — — — — — — — — — — — — — —] 25 φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —] ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —] Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —] Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —] πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —] 30 Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]- ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]                                     vacat 32  ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —] </poem> ===TABULA TANAITICA B=== Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B<ref>CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985 .</ref> == <poem> 1  ἀγαθῆι  τύχηι. ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ] Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα- 5 σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο- φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο- ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ- θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον- τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα- 10 βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ- ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣ ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα- τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό- ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]- 15 [ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου, Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ [ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε- οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]- νου, Ναύακος Μευάκου. 20    ἐν τῷ ζ̣ιφʹ. </poem> [[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]] === De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna === Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.<ref>Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]</ref> Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur. === 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum === Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt. His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant. '''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''. Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse. Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus. Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc. == 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati == Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis. '''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet. '''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret. '''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse. '''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt. Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est. === 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis === Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”. Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. <ref>Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.</ref> Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127). Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse: * ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica: * ''*Xъrvat(in)ъ''.<ref>Gluhak 1990: 296–299</ref> P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est. Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit. In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat. Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit. Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151). Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''. Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”. In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''. Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”. Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40). Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc. Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere. Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305). Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.<ref>Ranko Matasović, "Ime Hrvata", in: Jezik 66 (2019), 81–97.</ref> === 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) === Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .<ref>Gluhak 1990 : 294</ref> Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = "colluctari" coniungi.<ref>Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.</ref> Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae. Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt. Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae: K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius” derivari putavit (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae). S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”. P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret. F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”. L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”. F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''. R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.<ref>De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.</ref> A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit. Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur. Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest. === 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) === == 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna == Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso. '''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes. His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis). ===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis === Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio. Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur. Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor. === 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum === Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent. Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni. <ref> Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam consulantur hi labores scientifici: Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014); Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018); Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019); Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020); Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023); Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012). </ref> == 22. Conclusiones == In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent. Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc. Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis. Conclusio 1 Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum. = = == Notae == <references/> == Notae == <references/> [[Categoria:Historia]] [[Categoria:Geographia]] ljvm7jqam9fsfohnh7gfljxkdyqge7f 285056 285055 2026-10-20T10:49:08Z Coronus Tenebrosius 31709 /* 22. Conclusiones */ 285056 wikitext text/x-wiki [[Coronus Tenebrosius]] = DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE = == 1. Introductio == Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini<ref> Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476 unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari. Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim, in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est. Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece ''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''. </ref> Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]'' posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.<ref> Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat. Vide editionem digitalem: [https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)]. </ref> Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur. Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.<ref> Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano, saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII), primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est) versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita. Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales. </ref> Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat. '''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna” ''' Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur: '''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.'' Quod Latine reddi potest: '''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.'' Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior). Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis. Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.<ref>https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf</ref> <center> [[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px |alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 |Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]] </center> == 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) == '''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι. '''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν. '''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες. '''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες. '''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν. <ref>Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).</ref> Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):<ref>Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.</ref> Chroati<ref>Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''. In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum. '''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt. In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.</ref> autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati). Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga<ref>Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga. Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].</ref>, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes. Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt. Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt. Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.<ref>Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.</ref> Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt. == 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? == '''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati). Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.<ref>Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.</ref> Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur. Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut "mpanos" scribitur.<ref>Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum "mp" exprimitur.</ref> Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''. Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].<ref>Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.</ref> Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit. Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae. <center> [[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]] </center> == 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten == Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania<ref>Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.</ref>, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.<ref> Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]</ref> <ref>Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]</ref> Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.<ref>Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].</ref> At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant. '''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.''' Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt. Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur; bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset? <center> [[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]] </center> Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.<ref>Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.</ref> Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse. Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.<ref>Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].</ref> '''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet. In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.). '''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601). Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur. == 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis == Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam. Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi. Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit. <center> [[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]] </center> Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis. Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). <ref>Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].</ref> Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc. Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII). Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]</ref> Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', etc. Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt. Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.<ref>James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', ''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]</ref> Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali. == 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti == === Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum === '''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...'' ''Haec Chroatia ceterique Sclavi<ref>Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant. Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent. Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur: Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).</ref> hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est. ''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est. ''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita. ''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt. ''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant. ''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima. ''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant. ''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum. ''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt: ''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant. ''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt. In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam. Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur. <center> [[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]] </center> '''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.<ref>Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.</ref> Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo. Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere. ''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”. '''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat. Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert. A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur, non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam. '''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet (locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro''). Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur. === Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur. Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n. At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est. Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat. <center> [[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px |alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV |Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]] </center> Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,<ref>Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet; Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia. Cf. Gluhak, 1990.</ref> aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum; solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit. Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.<ref>S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset. Nos autem tali interpretationi non assentimur.</ref> Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant. Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X) et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est. Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum). Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota. Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur. At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae. Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit. Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat. == 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) == ''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur. Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis. ''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt. ''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant. ''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit. ''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam. ''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. ''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur. ''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. ''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum. Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur: [[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]] ''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta. == 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI == In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat. Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia. Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis. Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit. Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest. Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere. ''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.” Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet: ''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.” Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest. At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit. Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera). Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare. Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.<ref>Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.</ref> Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''<ref>radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''</ref>, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.<ref>Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.</ref> Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant. Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies. Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.</ref> Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse. == 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI == Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant. In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur. In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari. Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''. Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)<ref>Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.</ref> In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur. Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI. Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit. Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis. In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis. A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).<ref>Alimov 2015</ref> Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.<ref>Margetić 2001, 127-131</ref> In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum. In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari. == 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano == Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.) Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt. <center> [[File:České kmeny.png |thumb|900px |alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]] </center> Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis). ===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur=== In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.<ref>Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.</ref> Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est. Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).<ref>Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.</ref> Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit. Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis. Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit: ''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est. Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset. Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset. Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis. == 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 == Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: ''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''<ref>Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII</ref> <center> [[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]] </center> Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen). <center> [[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px |alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]] </center> Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat. In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati, etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur. '''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt. '''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat. == 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X == Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet. Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba. In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere. Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit. Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat. Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats). Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.<ref>Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm</ref> <center> [[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]] </center> == 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). == Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit: ''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia … Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt. Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent. Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi. Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug. Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.<ref>Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.</ref> In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis. == 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) == Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse. Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti. Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet. Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit. == 15. Chroati in Nestoris Chronica == Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est. ''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.<ref> Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est. Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit. Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta. Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse. Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur. Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit. Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae. Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit. </ref> Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici. In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis. Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… ''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant; bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est: ''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt. In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est: ''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt. De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit: ''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit. Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia. <center> [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']] </center> Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX. == 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali == Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata. Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria. In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.<ref>Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).</ref> UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.<ref>Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf</ref> Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes. Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.<ref>https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk</ref> Locus Stilsko<ref>https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576</ref>, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur. Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani). Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit. Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993. Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit. <ref>Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.</ref> Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit. == 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? == Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.<ref>Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.</ref> Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat). '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.''' Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae. Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).''' ''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse. Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari. Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum. Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur. Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere. Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis. In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”). '''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae. In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol). Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores. Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit. In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, "occidentem" designans. Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: “''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''” Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit. Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> == 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum == '''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia'' Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. <ref>Menander Protector, Excerpta de legationibus.</ref> Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.<ref>Annales Regni Francorum, a. 791–796.</ref> Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret. Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt. Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse. Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.</ref> Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 68.</ref> Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.<ref>Chronicon Paschale, a. 626.</ref> Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.<ref>Theophylactus Simocatta, Historiae.</ref> Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).<ref>Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.</ref> Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus: * cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626), * ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis, * defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis, * mortem Baiani khagani, * adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt). Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur. Historici Austriaci Karlus Kronstein<ref>Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.</ref> et Walterus Pohl<ref>Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).</ref> putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii. Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'') affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.</ref> Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato. Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus. <center> [[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]] </center> Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.''' == 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') == Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,<ref>Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.</ref>quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit. [[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]] ===19.1 Tabulae Tanaiticae === Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev. ===TABULA TANAITICA A=== '''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit. Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt. In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta. Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur. Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A<ref>CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019</ref> == <poem> 1    Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι. βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου 5 '''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον [Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ [π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ- [κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα- [σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς 10 [συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣- [— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣, [Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου, [․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ [— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς 15 [— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο- [— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ- [ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ- [πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος [— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους, 20 ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα- ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό- δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]- τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —] κος [— — — — — — — — — — — — — — — —] 25 φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —] ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —] Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —] Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —] πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —] 30 Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]- ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]                                     vacat 32  ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —] </poem> ===TABULA TANAITICA B=== Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B<ref>CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985 .</ref> == <poem> 1  ἀγαθῆι  τύχηι. ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ] Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα- 5 σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο- φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο- ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ- θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον- τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα- 10 βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ- ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣ ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα- τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό- ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]- 15 [ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου, Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ [ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε- οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]- νου, Ναύακος Μευάκου. 20    ἐν τῷ ζ̣ιφʹ. </poem> [[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]] === De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna === Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.<ref>Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]</ref> Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur. === 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum === Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt. His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant. '''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''. Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse. Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus. Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc. == 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati == Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis. '''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet. '''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret. '''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse. '''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt. Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est. === 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis === Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”. Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. <ref>Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.</ref> Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127). Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse: * ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica: * ''*Xъrvat(in)ъ''.<ref>Gluhak 1990: 296–299</ref> P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est. Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit. In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat. Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit. Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151). Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''. Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”. In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''. Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”. Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40). Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc. Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere. Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305). Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.<ref>Ranko Matasović, "Ime Hrvata", in: Jezik 66 (2019), 81–97.</ref> === 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) === Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .<ref>Gluhak 1990 : 294</ref> Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = "colluctari" coniungi.<ref>Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.</ref> Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae. Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt. Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae: K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius” derivari putavit (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae). S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”. P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret. F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”. L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”. F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''. R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.<ref>De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.</ref> A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit. Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur. Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest. === 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) === == 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna == Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso. '''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes. His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis). ===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis === Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio. Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur. Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor. === 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum === Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent. Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni. <ref> Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam consulantur hi labores scientifici: Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014); Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018); Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019); Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020); Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023); Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012). </ref> == 22. Conclusiones == In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent. Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc. Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis. '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum. = = == Notae == <references/> == Notae == <references/> [[Categoria:Historia]] [[Categoria:Geographia]] ss7lsormhap4ldvkukyhr0g3458y64h 285057 285056 2026-10-20T10:52:35Z Coronus Tenebrosius 31709 /* 22. Conclusiones */ 285057 wikitext text/x-wiki [[Coronus Tenebrosius]] = DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE = == 1. Introductio == Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini<ref> Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476 unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari. Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim, in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est. Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece ''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''. </ref> Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]'' posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.<ref> Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat. Vide editionem digitalem: [https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)]. </ref> Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur. Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.<ref> Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano, saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII), primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est) versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita. Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales. </ref> Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat. '''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna” ''' Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur: '''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.'' Quod Latine reddi potest: '''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.'' Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior). Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis. Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.<ref>https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf</ref> <center> [[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px |alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 |Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]] </center> == 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) == '''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι. '''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν. '''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες. '''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες. '''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν. <ref>Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).</ref> Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):<ref>Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.</ref> Chroati<ref>Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''. In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum. '''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt. In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.</ref> autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati). Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga<ref>Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga. Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].</ref>, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes. Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt. Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt. Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.<ref>Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.</ref> Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt. == 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? == '''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati). Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.<ref>Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.</ref> Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur. Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut "mpanos" scribitur.<ref>Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum "mp" exprimitur.</ref> Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''. Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].<ref>Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.</ref> Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit. Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae. <center> [[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]] </center> == 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten == Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania<ref>Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.</ref>, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.<ref> Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]</ref> <ref>Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]</ref> Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.<ref>Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].</ref> At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant. '''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.''' Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt. Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur; bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset? <center> [[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]] </center> Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.<ref>Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.</ref> Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse. Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.<ref>Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].</ref> '''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet. In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.). '''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601). Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur. == 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis == Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam. Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi. Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit. <center> [[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]] </center> Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis. Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). <ref>Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].</ref> Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc. Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII). Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]</ref> Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', etc. Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt. Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.<ref>James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', ''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]</ref> Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali. == 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti == === Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum === '''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...'' ''Haec Chroatia ceterique Sclavi<ref>Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant. Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent. Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur: Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).</ref> hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est. ''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est. ''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita. ''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt. ''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant. ''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima. ''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant. ''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum. ''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt: ''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant. ''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt. In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam. Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur. <center> [[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]] </center> '''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.<ref>Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.</ref> Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo. Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere. ''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”. '''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat. Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert. A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur, non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam. '''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet (locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro''). Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur. === Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur. Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n. At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est. Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat. <center> [[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px |alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV |Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]] </center> Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,<ref>Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet; Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia. Cf. Gluhak, 1990.</ref> aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum; solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit. Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.<ref>S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset. Nos autem tali interpretationi non assentimur.</ref> Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant. Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X) et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est. Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum). Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota. Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur. At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae. Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit. Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat. == 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) == ''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur. Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis. ''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt. ''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant. ''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit. ''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam. ''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. ''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur. ''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. ''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum. Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur: [[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]] ''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta. == 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI == In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat. Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia. Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis. Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit. Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest. Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere. ''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.” Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet: ''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.” Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest. At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit. Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera). Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare. Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.<ref>Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.</ref> Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''<ref>radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''</ref>, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.<ref>Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.</ref> Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant. Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies. Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.</ref> Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse. == 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI == Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant. In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur. In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari. Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''. Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)<ref>Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.</ref> In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur. Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI. Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit. Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis. In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis. A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).<ref>Alimov 2015</ref> Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.<ref>Margetić 2001, 127-131</ref> In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum. In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari. == 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano == Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.) Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt. <center> [[File:České kmeny.png |thumb|900px |alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]] </center> Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis). ===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur=== In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.<ref>Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.</ref> Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est. Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).<ref>Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.</ref> Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit. Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis. Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit: ''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est. Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset. Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset. Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis. == 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 == Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: ''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''<ref>Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII</ref> <center> [[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]] </center> Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen). <center> [[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px |alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]] </center> Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat. In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati, etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur. '''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt. '''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat. == 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X == Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet. Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba. In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere. Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit. Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat. Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats). Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.<ref>Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm</ref> <center> [[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]] </center> == 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). == Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit: ''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia … Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt. Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent. Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi. Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug. Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.<ref>Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.</ref> In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis. == 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) == Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse. Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti. Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet. Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit. == 15. Chroati in Nestoris Chronica == Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est. ''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.<ref> Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est. Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit. Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta. Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse. Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur. Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit. Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae. Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit. </ref> Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici. In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis. Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… ''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant; bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est: ''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt. In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est: ''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt. De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit: ''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit. Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia. <center> [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']] </center> Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX. == 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali == Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata. Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria. In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.<ref>Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).</ref> UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.<ref>Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf</ref> Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes. Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.<ref>https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk</ref> Locus Stilsko<ref>https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576</ref>, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur. Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani). Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit. Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993. Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit. <ref>Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.</ref> Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit. == 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? == Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.<ref>Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.</ref> Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat). '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.''' Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae. Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).''' ''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse. Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari. Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum. Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur. Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere. Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis. In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”). '''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae. In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol). Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores. Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit. In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, "occidentem" designans. Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: “''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''” Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit. Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> == 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum == '''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia'' Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. <ref>Menander Protector, Excerpta de legationibus.</ref> Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.<ref>Annales Regni Francorum, a. 791–796.</ref> Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret. Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt. Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse. Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.</ref> Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 68.</ref> Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.<ref>Chronicon Paschale, a. 626.</ref> Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.<ref>Theophylactus Simocatta, Historiae.</ref> Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).<ref>Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.</ref> Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus: * cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626), * ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis, * defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis, * mortem Baiani khagani, * adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt). Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur. Historici Austriaci Karlus Kronstein<ref>Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.</ref> et Walterus Pohl<ref>Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).</ref> putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii. Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'') affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.</ref> Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato. Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus. <center> [[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]] </center> Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.''' == 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') == Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,<ref>Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.</ref>quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit. [[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]] ===19.1 Tabulae Tanaiticae === Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev. ===TABULA TANAITICA A=== '''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit. Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt. In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta. Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur. Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A<ref>CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019</ref> == <poem> 1    Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι. βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου 5 '''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον [Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ [π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ- [κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα- [σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς 10 [συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣- [— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣, [Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου, [․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ [— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς 15 [— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο- [— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ- [ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ- [πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος [— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους, 20 ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα- ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό- δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]- τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —] κος [— — — — — — — — — — — — — — — —] 25 φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —] ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —] Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —] Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —] πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —] 30 Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]- ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]                                     vacat 32  ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —] </poem> ===TABULA TANAITICA B=== Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B<ref>CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985 .</ref> == <poem> 1  ἀγαθῆι  τύχηι. ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ] Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα- 5 σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο- φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο- ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ- θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον- τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα- 10 βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ- ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣ ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα- τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό- ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]- 15 [ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου, Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ [ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε- οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]- νου, Ναύακος Μευάκου. 20    ἐν τῷ ζ̣ιφʹ. </poem> [[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]] === De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna === Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.<ref>Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]</ref> Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur. === 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum === Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt. His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant. '''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''. Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse. Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus. Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc. == 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati == Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis. '''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet. '''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret. '''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse. '''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt. Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est. === 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis === Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”. Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. <ref>Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.</ref> Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127). Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse: * ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica: * ''*Xъrvat(in)ъ''.<ref>Gluhak 1990: 296–299</ref> P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est. Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit. In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat. Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit. Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151). Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''. Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”. In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''. Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”. Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40). Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc. Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere. Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305). Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.<ref>Ranko Matasović, "Ime Hrvata", in: Jezik 66 (2019), 81–97.</ref> === 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) === Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .<ref>Gluhak 1990 : 294</ref> Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = "colluctari" coniungi.<ref>Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.</ref> Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae. Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt. Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae: K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius” derivari putavit (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae). S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”. P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret. F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”. L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”. F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''. R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.<ref>De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.</ref> A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit. Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur. Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest. === 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) === == 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna == Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso. '''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes. His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis). ===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis === Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio. Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur. Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor. === 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum === Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent. Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni. <ref> Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam consulantur hi labores scientifici: Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014); Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018); Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019); Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020); Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023); Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012). </ref> == 22. Conclusiones == In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent. Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc. Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis. '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum. Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI. Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat. Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur. Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est. Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent. Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat. Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere. Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur. Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari. Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant. Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm. '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. = = == Notae == <references/> == Notae == <references/> [[Categoria:Historia]] [[Categoria:Geographia]] 3ik186gcvvjcwti8hba4uwjxo47bmxg 285058 285057 2026-10-20T11:03:37Z Coronus Tenebrosius 31709 /* 22. Conclusiones */ 285058 wikitext text/x-wiki [[Coronus Tenebrosius]] = DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE = == 1. Introductio == Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini<ref> Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476 unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari. Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim, in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est. Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece ''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''. </ref> Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]'' posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.<ref> Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat. Vide editionem digitalem: [https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)]. </ref> Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur. Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.<ref> Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano, saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII), primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est) versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita. Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales. </ref> Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat. '''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna” ''' Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur: '''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.'' Quod Latine reddi potest: '''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.'' Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior). Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis. Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.<ref>https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf</ref> <center> [[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px |alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 |Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]] </center> == 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) == '''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι. '''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν. '''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες. '''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες. '''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν. <ref>Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).</ref> Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):<ref>Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.</ref> Chroati<ref>Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''. In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum. '''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt. In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.</ref> autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati). Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga<ref>Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga. Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].</ref>, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes. Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt. Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt. Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.<ref>Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.</ref> Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt. == 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? == '''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati). Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.<ref>Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.</ref> Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur. Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut "mpanos" scribitur.<ref>Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum "mp" exprimitur.</ref> Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''. Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].<ref>Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.</ref> Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit. Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae. <center> [[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]] </center> == 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten == Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania<ref>Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.</ref>, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.<ref> Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]</ref> <ref>Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]</ref> Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.<ref>Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].</ref> At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant. '''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.''' Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt. Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur; bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset? <center> [[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]] </center> Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.<ref>Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.</ref> Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse. Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.<ref>Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].</ref> '''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet. In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.). '''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601). Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur. == 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis == Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam. Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi. Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit. <center> [[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]] </center> Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis. Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). <ref>Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].</ref> Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc. Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII). Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]</ref> Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', etc. Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt. Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.<ref>James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', ''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]</ref> Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali. == 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti == === Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum === '''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...'' ''Haec Chroatia ceterique Sclavi<ref>Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant. Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent. Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur: Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).</ref> hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est. ''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est. ''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita. ''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt. ''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant. ''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima. ''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant. ''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum. ''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt: ''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant. ''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt. In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam. Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur. <center> [[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]] </center> '''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.<ref>Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.</ref> Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo. Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere. ''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”. '''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat. Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert. A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur, non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam. '''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet (locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro''). Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur. === Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur. Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n. At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est. Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat. <center> [[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px |alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV |Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]] </center> Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,<ref>Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet; Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia. Cf. Gluhak, 1990.</ref> aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum; solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit. Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.<ref>S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset. Nos autem tali interpretationi non assentimur.</ref> Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant. Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X) et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est. Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum). Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota. Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur. At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae. Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit. Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat. == 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) == ''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur. Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis. ''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt. ''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant. ''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit. ''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam. ''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. ''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur. ''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. ''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum. Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur: [[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]] ''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta. == 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI == In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat. Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia. Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis. Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit. Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest. Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere. ''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.” Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet: ''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.” Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest. At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit. Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera). Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare. Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.<ref>Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.</ref> Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''<ref>radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''</ref>, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.<ref>Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.</ref> Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant. Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies. Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.</ref> Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse. == 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI == Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant. In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur. In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari. Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''. Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)<ref>Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.</ref> In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur. Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI. Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit. Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis. In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis. A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).<ref>Alimov 2015</ref> Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.<ref>Margetić 2001, 127-131</ref> In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum. In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari. == 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano == Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.) Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt. <center> [[File:České kmeny.png |thumb|900px |alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]] </center> Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis). ===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur=== In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.<ref>Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.</ref> Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est. Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).<ref>Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.</ref> Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit. Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis. Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit: ''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est. Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset. Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset. Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis. == 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 == Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: ''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''<ref>Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII</ref> <center> [[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]] </center> Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen). <center> [[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px |alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]] </center> Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat. In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati, etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur. '''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt. '''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat. == 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X == Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet. Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba. In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere. Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit. Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat. Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats). Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.<ref>Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm</ref> <center> [[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]] </center> == 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). == Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit: ''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia … Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt. Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent. Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi. Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug. Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.<ref>Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.</ref> In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis. == 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) == Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse. Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti. Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet. Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit. == 15. Chroati in Nestoris Chronica == Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est. ''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.<ref> Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est. Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit. Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta. Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse. Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur. Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit. Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae. Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit. </ref> Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici. In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis. Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… ''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant; bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est: ''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt. In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est: ''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt. De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit: ''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit. Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia. <center> [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']] </center> Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX. == 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali == Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata. Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria. In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.<ref>Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).</ref> UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.<ref>Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf</ref> Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes. Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.<ref>https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk</ref> Locus Stilsko<ref>https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576</ref>, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur. Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani). Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit. Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993. Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit. <ref>Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.</ref> Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit. == 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? == Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.<ref>Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.</ref> Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat). '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.''' Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae. Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).''' ''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse. Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari. Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum. Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur. Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere. Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis. In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”). '''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae. In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol). Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores. Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit. In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, "occidentem" designans. Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: “''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''” Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit. Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> == 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum == '''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia'' Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. <ref>Menander Protector, Excerpta de legationibus.</ref> Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.<ref>Annales Regni Francorum, a. 791–796.</ref> Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret. Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt. Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse. Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.</ref> Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 68.</ref> Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.<ref>Chronicon Paschale, a. 626.</ref> Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.<ref>Theophylactus Simocatta, Historiae.</ref> Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).<ref>Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.</ref> Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus: * cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626), * ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis, * defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis, * mortem Baiani khagani, * adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt). Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur. Historici Austriaci Karlus Kronstein<ref>Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.</ref> et Walterus Pohl<ref>Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).</ref> putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii. Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'') affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.</ref> Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato. Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus. <center> [[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]] </center> Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.''' == 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') == Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,<ref>Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.</ref>quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit. [[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]] ===19.1 Tabulae Tanaiticae === Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev. ===TABULA TANAITICA A=== '''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit. Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt. In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta. Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur. Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A<ref>CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019</ref> == <poem> 1    Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι. βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου 5 '''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον [Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ [π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ- [κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα- [σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς 10 [συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣- [— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣, [Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου, [․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ [— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς 15 [— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο- [— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ- [ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ- [πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος [— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους, 20 ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα- ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό- δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]- τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —] κος [— — — — — — — — — — — — — — — —] 25 φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —] ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —] Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —] Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —] πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —] 30 Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]- ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]                                     vacat 32  ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —] </poem> ===TABULA TANAITICA B=== Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B<ref>CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985 .</ref> == <poem> 1  ἀγαθῆι  τύχηι. ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ] Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα- 5 σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο- φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο- ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ- θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον- τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα- 10 βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ- ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣ ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα- τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό- ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]- 15 [ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου, Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ [ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε- οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]- νου, Ναύακος Μευάκου. 20    ἐν τῷ ζ̣ιφʹ. </poem> [[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]] === De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna === Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.<ref>Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]</ref> Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur. === 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum === Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt. His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant. '''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''. Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse. Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus. Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc. == 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati == Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis. '''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet. '''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret. '''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse. '''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt. Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est. === 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis === Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”. Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. <ref>Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.</ref> Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127). Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse: * ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica: * ''*Xъrvat(in)ъ''.<ref>Gluhak 1990: 296–299</ref> P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est. Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit. In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat. Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit. Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151). Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''. Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”. In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''. Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”. Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40). Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc. Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere. Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305). Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.<ref>Ranko Matasović, "Ime Hrvata", in: Jezik 66 (2019), 81–97.</ref> === 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) === Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .<ref>Gluhak 1990 : 294</ref> Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = "colluctari" coniungi.<ref>Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.</ref> Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae. Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt. Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae: K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius” derivari putavit (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae). S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”. P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret. F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”. L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”. F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''. R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.<ref>De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.</ref> A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit. Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur. Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest. === 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) === == 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna == Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso. '''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes. His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis). ===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis === Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio. Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur. Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor. === 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum === Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent. Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni. <ref> Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam consulantur hi labores scientifici: Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014); Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018); Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019); Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020); Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023); Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012). </ref> == 22. Conclusiones == In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent. Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc. Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis. '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum. Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI. Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat. Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur. Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est. Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent. Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat. Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere. Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur. Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari. Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant. Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm. '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit. Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur. Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali. Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit. Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit. In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant. Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”. Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur "''Ghrvvati et altera Chrowati''"; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc. Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani). Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos. Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi. Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit. Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat. Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat. Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest. Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere. Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae. = = == Notae == <references/> == Notae == <references/> [[Categoria:Historia]] [[Categoria:Geographia]] cblc07axh33atpq2w56kalt5zigc36w 285059 285058 2026-10-20T11:20:09Z Coronus Tenebrosius 31709 /* 22. Conclusiones */ 285059 wikitext text/x-wiki [[Coronus Tenebrosius]] = DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE = == 1. Introductio == Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini<ref> Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476 unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari. Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim, in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est. Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece ''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''. </ref> Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]'' posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.<ref> Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat. Vide editionem digitalem: [https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)]. </ref> Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur. Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.<ref> Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano, saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII), primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est) versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita. Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales. </ref> Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat. '''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna” ''' Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur: '''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.'' Quod Latine reddi potest: '''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.'' Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior). Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis. Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.<ref>https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf</ref> <center> [[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px |alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 |Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]] </center> == 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) == '''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι. '''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν. '''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες. '''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες. '''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν. <ref>Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).</ref> Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):<ref>Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.</ref> Chroati<ref>Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''. In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum. '''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt. In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.</ref> autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati). Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga<ref>Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga. Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].</ref>, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes. Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt. Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt. Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.<ref>Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.</ref> Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt. == 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? == '''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati). Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.<ref>Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.</ref> Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur. Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut "mpanos" scribitur.<ref>Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum "mp" exprimitur.</ref> Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''. Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].<ref>Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.</ref> Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit. Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae. <center> [[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]] </center> == 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten == Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania<ref>Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.</ref>, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.<ref> Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]</ref> <ref>Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]</ref> Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.<ref>Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].</ref> At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant. '''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.''' Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt. Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur; bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset? <center> [[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]] </center> Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.<ref>Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.</ref> Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse. Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.<ref>Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].</ref> '''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet. In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.). '''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601). Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur. == 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis == Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam. Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi. Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit. <center> [[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]] </center> Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis. Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). <ref>Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].</ref> Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc. Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII). Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]</ref> Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', etc. Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt. Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.<ref>James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', ''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]</ref> Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali. == 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti == === Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum === '''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...'' ''Haec Chroatia ceterique Sclavi<ref>Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant. Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent. Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur: Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).</ref> hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est. ''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est. ''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita. ''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt. ''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant. ''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima. ''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant. ''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum. ''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt: ''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant. ''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt. In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam. Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur. <center> [[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]] </center> '''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.<ref>Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.</ref> Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo. Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere. ''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”. '''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat. Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert. A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur, non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam. '''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet (locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro''). Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur. === Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur. Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n. At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est. Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat. <center> [[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px |alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV |Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]] </center> Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,<ref>Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet; Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia. Cf. Gluhak, 1990.</ref> aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum; solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit. Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.<ref>S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset. Nos autem tali interpretationi non assentimur.</ref> Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant. Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X) et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est. Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum). Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota. Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur. At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae. Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit. Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat. == 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) == ''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur. Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis. ''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt. ''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant. ''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit. ''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam. ''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. ''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur. ''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. ''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum. Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur: [[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]] ''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta. == 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI == In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat. Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia. Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis. Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit. Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest. Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere. ''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.” Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet: ''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.” Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest. At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit. Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera). Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare. Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.<ref>Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.</ref> Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''<ref>radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''</ref>, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.<ref>Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.</ref> Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant. Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies. Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.</ref> Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse. == 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI == Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant. In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur. In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari. Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''. Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)<ref>Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.</ref> In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur. Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI. Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit. Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis. In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis. A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).<ref>Alimov 2015</ref> Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.<ref>Margetić 2001, 127-131</ref> In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum. In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari. == 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano == Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.) Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt. <center> [[File:České kmeny.png |thumb|900px |alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]] </center> Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis). ===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur=== In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.<ref>Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.</ref> Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est. Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).<ref>Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.</ref> Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit. Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis. Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit: ''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est. Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset. Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset. Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis. == 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 == Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: ''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''<ref>Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII</ref> <center> [[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]] </center> Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen). <center> [[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px |alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]] </center> Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat. In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati, etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur. '''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt. '''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat. == 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X == Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet. Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba. In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere. Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit. Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat. Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats). Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.<ref>Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm</ref> <center> [[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]] </center> == 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). == Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit: ''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia … Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt. Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent. Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi. Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug. Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.<ref>Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.</ref> In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis. == 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) == Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse. Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti. Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet. Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit. == 15. Chroati in Nestoris Chronica == Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est. ''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.<ref> Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est. Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit. Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta. Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse. Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur. Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit. Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae. Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit. </ref> Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici. In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis. Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… ''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant; bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est: ''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt. In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est: ''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt. De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit: ''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit. Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia. <center> [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']] </center> Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX. == 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali == Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata. Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria. In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.<ref>Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).</ref> UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.<ref>Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf</ref> Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes. Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.<ref>https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk</ref> Locus Stilsko<ref>https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576</ref>, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur. Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani). Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit. Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993. Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit. <ref>Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.</ref> Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit. == 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? == Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.<ref>Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.</ref> Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat). '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.''' Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae. Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).''' ''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse. Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari. Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum. Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur. Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere. Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis. In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”). '''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae. In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol). Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores. Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit. In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, "occidentem" designans. Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: “''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''” Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit. Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> == 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum == '''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia'' Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. <ref>Menander Protector, Excerpta de legationibus.</ref> Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.<ref>Annales Regni Francorum, a. 791–796.</ref> Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret. Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt. Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse. Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.</ref> Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 68.</ref> Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.<ref>Chronicon Paschale, a. 626.</ref> Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.<ref>Theophylactus Simocatta, Historiae.</ref> Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).<ref>Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.</ref> Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus: * cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626), * ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis, * defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis, * mortem Baiani khagani, * adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt). Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur. Historici Austriaci Karlus Kronstein<ref>Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.</ref> et Walterus Pohl<ref>Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).</ref> putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii. Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'') affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.</ref> Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato. Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus. <center> [[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]] </center> Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.''' == 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') == Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,<ref>Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.</ref>quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit. [[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]] ===19.1 Tabulae Tanaiticae === Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev. ===TABULA TANAITICA A=== '''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit. Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt. In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta. Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur. Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A<ref>CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019</ref> == <poem> 1    Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι. βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου 5 '''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον [Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ [π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ- [κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα- [σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς 10 [συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣- [— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣, [Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου, [․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ [— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς 15 [— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο- [— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ- [ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ- [πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος [— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους, 20 ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα- ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό- δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]- τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —] κος [— — — — — — — — — — — — — — — —] 25 φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —] ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —] Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —] Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —] πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —] 30 Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]- ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]                                     vacat 32  ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —] </poem> ===TABULA TANAITICA B=== Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B<ref>CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985 .</ref> == <poem> 1  ἀγαθῆι  τύχηι. ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ] Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα- 5 σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο- φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο- ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ- θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον- τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα- 10 βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ- ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣ ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα- τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό- ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]- 15 [ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου, Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ [ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε- οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]- νου, Ναύακος Μευάκου. 20    ἐν τῷ ζ̣ιφʹ. </poem> [[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]] === De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna === Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.<ref>Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]</ref> Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur. === 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum === Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt. His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant. '''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''. Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse. Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus. Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc. == 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati == Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis. '''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet. '''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret. '''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse. '''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt. Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est. === 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis === Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”. Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. <ref>Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.</ref> Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127). Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse: * ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica: * ''*Xъrvat(in)ъ''.<ref>Gluhak 1990: 296–299</ref> P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est. Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit. In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat. Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit. Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151). Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''. Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”. In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''. Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”. Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40). Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc. Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere. Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305). Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.<ref>Ranko Matasović, "Ime Hrvata", in: Jezik 66 (2019), 81–97.</ref> === 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) === Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .<ref>Gluhak 1990 : 294</ref> Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = "colluctari" coniungi.<ref>Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.</ref> Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae. Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt. Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae: K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius” derivari putavit (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae). S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”. P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret. F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”. L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”. F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''. R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.<ref>De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.</ref> A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit. Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur. Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest. === 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) === == 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna == Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso. '''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes. His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis). ===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis === Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio. Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur. Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor. === 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum === Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent. Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni. <ref> Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam consulantur hi labores scientifici: Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014); Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018); Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019); Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020); Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023); Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012). </ref> == 22. Conclusiones == In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent. Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc. Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis. '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum. Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI. Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat. Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur. Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est. Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent. Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat. Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere. Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur. Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari. Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant. Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm. '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit. Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur. Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali. Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit. Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit. In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant. Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”. Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur "''Ghrvvati et altera Chrowati''"; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc. Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani). Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos. Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi. Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit. Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat. Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat. Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest. Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere. Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae. Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum De administrando imperio conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit. Iter et directio migrationis a septentrione ad Adriaticum [58] Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum. Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt. Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali. Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat/Hrovat/Harvat/Hrvat insignium. Hoc confirmant documenta antiqua et toponymia regionum Austriae meridianae (Germanice: Kärnten, Croatice: Koruška, antiqua Carantania, Carentana vel Carinthia), necnon documenta saeculi XI ex regionibus circa Lipsiam, atque toponymia ibi adhuc conspicua. Testimonium de magno coetu Chroatrum in Ucraina occidentali nobis reliquit Nestor Kioviensis in opere suo Povest’ vremenih let. Non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum. Regiones habitationis Chroatrum, ut fontes testantur, ab Ucraina occidentali per Poloniam meridionalem et meridio‑occidentalem (Chroatia Alba), fortasse etiam per partes Bohemiae orientalis, usque ad paucos vicos circa Lipsiam in Germania orientali, atque in Austriam meridionalem (antiquam Carantaniam), et demum in Chroatiam Adriaticam extenduntur; notatur etiam hydronymum Horvatska in parte occidentali Zagoria Chroatici (antiqua Slavonia). Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam. In tali rerum situ Porphyrogenetus scribit Chroatiam Albam sive Magnam a Francis, Ungaris et Pečenegis oppugnari. Quantum scimus, Chroati Podnestrovienses in Ucraina occidentali a Francis non oppugnabantur, sed a Pečenegis, et fortasse ab Ungaris. Chroati autem in Polonia meridio‑occidentali a Pečenegis non vexabantur, sed a Francis et Ungaris saeculo X ineunte. Quare collocatio Porphyrogeneti de Chroatia Alba est fere recta: inter Francos ad occidentem, Ungaros ad meridiem, Pečenegos ad orientem. Porphyrogenetus locum Chroatiae Albae satis bene descripsit, prout fieri potuit secundum geographiam et cartographiam saeculi X. Imperatori‑scriptori nihil vituperandum est, cum ex informationibus acceptis Chroatos septentrionales in unam imaginem coniunxerit: Chroatos ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae; Chroatos Poloniae meridianae, qui cum Ungaris (et Slovacia) confinia habebant; Chroatos Ucrainae occidentalis, de quibus fortasse audiverat. Praeterea, ex prospectu Constantinopolitano Chroatia Alba vere “post Ungariam” sita est, praesertim cum Slovacia illo tempore pars Hungariae esset. Ita expressiones Porphyrogeneti “tamo od Mađarske, s onu stranu Mađarske” in capitulis XXX et XXXI, necnon in capitulo XXXII, recte ad Poloniam meridionalem et meridio‑occidentalem referuntur, ubi Chroati Albi cum Serbis Albis et terra Boiki (= Bohemia = Čechia) confinia habebant. = = == Notae == <references/> == Notae == <references/> [[Categoria:Historia]] [[Categoria:Geographia]] 6avoolgfd0aa5cx4012wktff1czz3s2 285060 285059 2026-10-20T11:26:38Z Coronus Tenebrosius 31709 /* 22. Conclusiones */ 285060 wikitext text/x-wiki [[Coronus Tenebrosius]] = DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE = == 1. Introductio == Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini<ref> Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476 unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari. Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim, in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est. Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece ''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''. </ref> Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]'' posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.<ref> Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat. Vide editionem digitalem: [https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)]. </ref> Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur. Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.<ref> Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano, saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII), primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est) versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita. Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales. </ref> Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat. '''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna” ''' Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur: '''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.'' Quod Latine reddi potest: '''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.'' Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior). Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis. Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.<ref>https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf</ref> <center> [[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px |alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 |Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]] </center> == 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) == '''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι. '''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν. '''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες. '''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες. '''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν. <ref>Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).</ref> Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):<ref>Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.</ref> Chroati<ref>Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''. In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum. '''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt. In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.</ref> autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati). Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga<ref>Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga. Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].</ref>, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes. Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt. Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt. Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.<ref>Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.</ref> Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt. == 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? == '''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati). Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.<ref>Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.</ref> Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur. Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut "mpanos" scribitur.<ref>Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum "mp" exprimitur.</ref> Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''. Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].<ref>Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.</ref> Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit. Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae. <center> [[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]] </center> == 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten == Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania<ref>Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.</ref>, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.<ref> Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]</ref> <ref>Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]</ref> Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.<ref>Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].</ref> At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant. '''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.''' Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt. Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur; bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset? <center> [[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]] </center> Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.<ref>Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.</ref> Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse. Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.<ref>Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].</ref> '''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet. In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.). '''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601). Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur. == 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis == Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam. Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi. Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit. <center> [[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]] </center> Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis. Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). <ref>Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].</ref> Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc. Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII). Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]</ref> Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', etc. Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt. Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.<ref>James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', ''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]</ref> Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali. == 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti == === Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum === '''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...'' ''Haec Chroatia ceterique Sclavi<ref>Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant. Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent. Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur: Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).</ref> hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est. ''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est. ''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita. ''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt. ''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant. ''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima. ''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant. ''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum. ''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt: ''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant. ''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt. In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam. Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur. <center> [[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]] </center> '''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.<ref>Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.</ref> Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo. Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere. ''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”. '''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat. Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert. A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur, non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam. '''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet (locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro''). Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur. === Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur. Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n. At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est. Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat. <center> [[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px |alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV |Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]] </center> Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,<ref>Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet; Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia. Cf. Gluhak, 1990.</ref> aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum; solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit. Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.<ref>S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset. Nos autem tali interpretationi non assentimur.</ref> Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant. Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X) et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est. Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum). Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota. Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur. At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae. Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit. Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat. == 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) == ''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur. Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis. ''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt. ''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant. ''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit. ''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam. ''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. ''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur. ''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. ''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum. Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur: [[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]] ''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta. == 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI == In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat. Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia. Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis. Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit. Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest. Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere. ''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.” Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet: ''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.” Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest. At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit. Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera). Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare. Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.<ref>Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.</ref> Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''<ref>radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''</ref>, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.<ref>Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.</ref> Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant. Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies. Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.</ref> Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse. == 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI == Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant. In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur. In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari. Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''. Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)<ref>Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.</ref> In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur. Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI. Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit. Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis. In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis. A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).<ref>Alimov 2015</ref> Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.<ref>Margetić 2001, 127-131</ref> In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum. In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari. == 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano == Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.) Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt. <center> [[File:České kmeny.png |thumb|900px |alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]] </center> Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis). ===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur=== In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.<ref>Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.</ref> Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est. Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).<ref>Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.</ref> Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit. Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis. Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit: ''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est. Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset. Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset. Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis. == 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 == Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: ''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''<ref>Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII</ref> <center> [[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]] </center> Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen). <center> [[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px |alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]] </center> Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat. In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati, etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur. '''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt. '''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat. == 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X == Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet. Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba. In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere. Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit. Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat. Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats). Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.<ref>Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm</ref> <center> [[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]] </center> == 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). == Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit: ''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia … Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt. Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent. Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi. Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug. Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.<ref>Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.</ref> In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis. == 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) == Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse. Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti. Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet. Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit. == 15. Chroati in Nestoris Chronica == Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est. ''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.<ref> Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est. Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit. Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta. Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse. Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur. Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit. Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae. Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit. </ref> Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici. In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis. Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… ''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant; bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est: ''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt. In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est: ''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt. De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit: ''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit. Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia. <center> [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']] </center> Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX. == 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali == Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata. Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria. In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.<ref>Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).</ref> UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.<ref>Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf</ref> Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes. Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.<ref>https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk</ref> Locus Stilsko<ref>https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576</ref>, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur. Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani). Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit. Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993. Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit. <ref>Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.</ref> Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit. == 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? == Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.<ref>Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.</ref> Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat). '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.''' Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae. Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).''' ''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse. Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari. Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum. Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur. Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere. Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis. In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”). '''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae. In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol). Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores. Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit. In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, "occidentem" designans. Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: “''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''” Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit. Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> == 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum == '''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia'' Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. <ref>Menander Protector, Excerpta de legationibus.</ref> Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.<ref>Annales Regni Francorum, a. 791–796.</ref> Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret. Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt. Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse. Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.</ref> Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 68.</ref> Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.<ref>Chronicon Paschale, a. 626.</ref> Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.<ref>Theophylactus Simocatta, Historiae.</ref> Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).<ref>Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.</ref> Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus: * cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626), * ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis, * defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis, * mortem Baiani khagani, * adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt). Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur. Historici Austriaci Karlus Kronstein<ref>Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.</ref> et Walterus Pohl<ref>Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).</ref> putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii. Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'') affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.</ref> Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato. Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus. <center> [[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]] </center> Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.''' == 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') == Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,<ref>Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.</ref>quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit. [[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]] ===19.1 Tabulae Tanaiticae === Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev. ===TABULA TANAITICA A=== '''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit. Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt. In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta. Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur. Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A<ref>CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019</ref> == <poem> 1    Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι. βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου 5 '''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον [Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ [π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ- [κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα- [σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς 10 [συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣- [— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣, [Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου, [․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ [— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς 15 [— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο- [— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ- [ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ- [πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος [— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους, 20 ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα- ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό- δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]- τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —] κος [— — — — — — — — — — — — — — — —] 25 φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —] ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —] Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —] Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —] πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —] 30 Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]- ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]                                     vacat 32  ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —] </poem> ===TABULA TANAITICA B=== Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B<ref>CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985 .</ref> == <poem> 1  ἀγαθῆι  τύχηι. ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ] Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα- 5 σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο- φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο- ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ- θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον- τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα- 10 βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ- ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣ ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα- τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό- ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]- 15 [ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου, Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ [ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε- οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]- νου, Ναύακος Μευάκου. 20    ἐν τῷ ζ̣ιφʹ. </poem> [[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]] === De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna === Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.<ref>Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]</ref> Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur. === 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum === Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt. His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant. '''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''. Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse. Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus. Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc. == 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati == Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis. '''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet. '''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret. '''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse. '''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt. Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est. === 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis === Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”. Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. <ref>Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.</ref> Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127). Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse: * ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica: * ''*Xъrvat(in)ъ''.<ref>Gluhak 1990: 296–299</ref> P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est. Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit. In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat. Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit. Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151). Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''. Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”. In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''. Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”. Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40). Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc. Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere. Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305). Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.<ref>Ranko Matasović, "Ime Hrvata", in: Jezik 66 (2019), 81–97.</ref> === 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) === Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .<ref>Gluhak 1990 : 294</ref> Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = "colluctari" coniungi.<ref>Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.</ref> Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae. Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt. Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae: K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius” derivari putavit (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae). S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”. P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret. F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”. L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”. F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''. R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.<ref>De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.</ref> A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit. Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur. Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest. === 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) === == 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna == Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso. '''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes. His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis). ===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis === Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio. Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur. Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor. === 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum === Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent. Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni. <ref> Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam consulantur hi labores scientifici: Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014); Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018); Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019); Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020); Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023); Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012). </ref> == 22. Conclusiones == In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent. Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc. Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis. '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum. Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI. Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat. Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur. Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est. Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent. Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat. Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere. Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur. Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari. Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant. Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm. '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit. Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur. Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali. Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit. Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit. In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant. Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”. Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur "''Ghrvvati et altera Chrowati''"; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc. Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani). Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos. Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi. Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit. Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat. Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat. Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest. Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere. Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae. '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum De administrando imperio conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit. Iter et directio migrationis a septentrione ad Adriaticum [58] Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum. Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt. Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali. '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat/Hrovat/Harvat/Hrvat insignium. Hoc confirmant documenta antiqua et toponymia regionum Austriae meridianae (Germanice: Kärnten, Croatice: Koruška, antiqua Carantania, Carentana vel Carinthia), necnon documenta saeculi XI ex regionibus circa Lipsiam, atque toponymia ibi adhuc conspicua. Testimonium de magno coetu Chroatrum in Ucraina occidentali nobis reliquit Nestor Kioviensis in opere suo Povest’ vremenih let. Non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum. Regiones habitationis Chroatrum, ut fontes testantur, ab Ucraina occidentali per Poloniam meridionalem et meridio‑occidentalem (Chroatia Alba), usque ad paucos vicos circa Lipsiam in Germania orientali, atque in Austriam meridionalem (antiquam Carantaniam), et demum in Chroatiam Adriaticam extenduntur; notatur etiam hydronymum Horvatska in parte occidentali Zagoria Chroatici (antiqua Slavonia). Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam. = = == Notae == <references/> == Notae == <references/> [[Categoria:Historia]] [[Categoria:Geographia]] 03i0rbbpfd2okml5bezqtbtuy13hc4h 285061 285060 2026-10-20T11:36:09Z Coronus Tenebrosius 31709 /* 22. Conclusiones */ 285061 wikitext text/x-wiki [[Coronus Tenebrosius]] = DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE = == 1. Introductio == Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini<ref> Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476 unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari. Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim, in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est. Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece ''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''. </ref> Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]'' posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.<ref> Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat. Vide editionem digitalem: [https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)]. </ref> Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur. Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.<ref> Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano, saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII), primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est) versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita. Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales. </ref> Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat. '''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna” ''' Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur: '''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.'' Quod Latine reddi potest: '''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.'' Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior). Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis. Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.<ref>https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf</ref> <center> [[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px |alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 |Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]] </center> == 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) == '''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι. '''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν. '''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες. '''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες. '''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν. <ref>Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).</ref> Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):<ref>Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.</ref> Chroati<ref>Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''. In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum. '''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt. In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.</ref> autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati). Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga<ref>Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga. Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].</ref>, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes. Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt. Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt. Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.<ref>Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.</ref> Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt. == 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? == '''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati). Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.<ref>Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.</ref> Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur. Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut "mpanos" scribitur.<ref>Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum "mp" exprimitur.</ref> Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''. Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].<ref>Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.</ref> Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit. Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae. <center> [[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]] </center> == 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten == Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania<ref>Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.</ref>, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.<ref> Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]</ref> <ref>Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]</ref> Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.<ref>Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].</ref> At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant. '''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.''' Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt. Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur; bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset? <center> [[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]] </center> Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.<ref>Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.</ref> Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse. Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.<ref>Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].</ref> '''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet. In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.). '''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601). Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur. == 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis == Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam. Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi. Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit. <center> [[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]] </center> Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis. Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). <ref>Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].</ref> Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc. Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII). Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]</ref> Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', etc. Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt. Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.<ref>James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', ''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]</ref> Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali. == 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti == === Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum === '''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...'' ''Haec Chroatia ceterique Sclavi<ref>Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant. Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent. Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur: Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).</ref> hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est. ''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est. ''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita. ''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt. ''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant. ''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima. ''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant. ''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum. ''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt: ''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant. ''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt. In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam. Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur. <center> [[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]] </center> '''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.<ref>Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.</ref> Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo. Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere. ''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”. '''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat. Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert. A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur, non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam. '''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet (locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro''). Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur. === Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur. Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n. At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est. Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat. <center> [[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px |alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV |Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]] </center> Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,<ref>Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet; Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia. Cf. Gluhak, 1990.</ref> aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum; solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit. Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.<ref>S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset. Nos autem tali interpretationi non assentimur.</ref> Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant. Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X) et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est. Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum). Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota. Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur. At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae. Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit. Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat. == 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) == ''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur. Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis. ''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt. ''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant. ''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit. ''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam. ''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. ''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur. ''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. ''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum. Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur: [[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]] ''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta. == 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI == In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat. Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia. Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis. Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit. Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest. Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere. ''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.” Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet: ''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.” Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest. At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit. Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera). Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare. Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.<ref>Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.</ref> Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''<ref>radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''</ref>, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.<ref>Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.</ref> Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant. Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies. Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.</ref> Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse. == 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI == Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant. In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur. In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari. Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''. Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)<ref>Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.</ref> In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur. Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI. Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit. Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis. In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis. A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).<ref>Alimov 2015</ref> Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.<ref>Margetić 2001, 127-131</ref> In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum. In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari. == 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano == Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.) Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt. <center> [[File:České kmeny.png |thumb|900px |alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]] </center> Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis). ===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur=== In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.<ref>Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.</ref> Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est. Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).<ref>Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.</ref> Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit. Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis. Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit: ''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est. Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset. Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset. Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis. == 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 == Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: ''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''<ref>Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII</ref> <center> [[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]] </center> Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen). <center> [[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px |alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]] </center> Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat. In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati, etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur. '''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt. '''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat. == 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X == Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet. Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba. In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere. Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit. Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat. Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats). Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.<ref>Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm</ref> <center> [[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]] </center> == 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). == Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit: ''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia … Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt. Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent. Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi. Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug. Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.<ref>Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.</ref> In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis. == 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) == Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse. Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti. Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet. Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit. == 15. Chroati in Nestoris Chronica == Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est. ''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.<ref> Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est. Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit. Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta. Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse. Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur. Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit. Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae. Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit. </ref> Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici. In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis. Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… ''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant; bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est: ''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt. In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est: ''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt. De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit: ''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit. Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia. <center> [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']] </center> Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX. == 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali == Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata. Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria. In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.<ref>Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).</ref> UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.<ref>Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf</ref> Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes. Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.<ref>https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk</ref> Locus Stilsko<ref>https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576</ref>, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur. Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani). Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit. Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993. Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit. <ref>Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.</ref> Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit. == 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? == Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.<ref>Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.</ref> Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat). '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.''' Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae. Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).''' ''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse. Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari. Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum. Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur. Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere. Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis. In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”). '''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae. In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol). Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores. Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit. In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, "occidentem" designans. Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: “''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''” Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit. Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> == 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum == '''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia'' Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. <ref>Menander Protector, Excerpta de legationibus.</ref> Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.<ref>Annales Regni Francorum, a. 791–796.</ref> Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret. Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt. Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse. Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.</ref> Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 68.</ref> Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.<ref>Chronicon Paschale, a. 626.</ref> Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.<ref>Theophylactus Simocatta, Historiae.</ref> Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).<ref>Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.</ref> Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus: * cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626), * ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis, * defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis, * mortem Baiani khagani, * adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt). Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur. Historici Austriaci Karlus Kronstein<ref>Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.</ref> et Walterus Pohl<ref>Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).</ref> putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii. Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'') affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.</ref> Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato. Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus. <center> [[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]] </center> Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.''' == 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') == Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,<ref>Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.</ref>quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit. [[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]] ===19.1 Tabulae Tanaiticae === Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev. ===TABULA TANAITICA A=== '''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit. Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt. In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta. Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur. Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A<ref>CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019</ref> == <poem> 1    Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι. βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου 5 '''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον [Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ [π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ- [κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα- [σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς 10 [συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣- [— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣, [Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου, [․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ [— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς 15 [— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο- [— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ- [ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ- [πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος [— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους, 20 ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα- ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό- δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]- τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —] κος [— — — — — — — — — — — — — — — —] 25 φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —] ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —] Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —] Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —] πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —] 30 Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]- ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]                                     vacat 32  ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —] </poem> ===TABULA TANAITICA B=== Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B<ref>CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985 .</ref> == <poem> 1  ἀγαθῆι  τύχηι. ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ] Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα- 5 σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο- φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο- ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ- θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον- τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα- 10 βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ- ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣ ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα- τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό- ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]- 15 [ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου, Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ [ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε- οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]- νου, Ναύακος Μευάκου. 20    ἐν τῷ ζ̣ιφʹ. </poem> [[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]] === De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna === Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.<ref>Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]</ref> Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur. === 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum === Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt. His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant. '''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''. Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse. Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus. Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc. == 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati == Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis. '''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet. '''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret. '''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse. '''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt. Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est. === 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis === Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”. Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. <ref>Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.</ref> Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127). Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse: * ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica: * ''*Xъrvat(in)ъ''.<ref>Gluhak 1990: 296–299</ref> P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est. Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit. In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat. Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit. Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151). Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''. Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”. In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''. Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”. Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40). Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc. Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere. Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305). Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.<ref>Ranko Matasović, "Ime Hrvata", in: Jezik 66 (2019), 81–97.</ref> === 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) === Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .<ref>Gluhak 1990 : 294</ref> Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = "colluctari" coniungi.<ref>Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.</ref> Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae. Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt. Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae: K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius” derivari putavit (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae). S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”. P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret. F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”. L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”. F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''. R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.<ref>De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.</ref> A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit. Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur. Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest. === 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) === == 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna == Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso. '''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes. His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis). ===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis === Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio. Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur. Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor. === 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum === Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent. Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni. <ref> Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam consulantur hi labores scientifici: Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014); Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018); Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019); Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020); Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023); Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012). </ref> == 22. Conclusiones == In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent. Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc. Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis. '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum. Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI. Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat. Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur. Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est. Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent. Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat. Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere. Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur. Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari. Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant. Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm. '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit. Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur. Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali. Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit. Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit. In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant. Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”. Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur "''Ghrvvati et altera Chrowati''"; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc. Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani). Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos. Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi. Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit. Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat. Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat. Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest. Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere. Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae. '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum De administrando imperio conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit. Iter et directio migrationis a septentrione ad Adriaticum [58] Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum. Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt. Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali. '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat/Hrovat/Harvat/Hrvat insignium. Hoc confirmant documenta antiqua et toponymia regionum Austriae meridianae (Germanice: Kärnten, Croatice: Koruška, antiqua Carantania, Carentana vel Carinthia), necnon documenta saeculi XI ex regionibus circa Lipsiam, atque toponymia ibi adhuc conspicua. Testimonium de magno coetu Chroatrum in Ucraina occidentali nobis reliquit Nestor Kioviensis in opere suo Povest’ vremenih let. Non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum. Regiones habitationis Chroatrum, ut fontes testantur, ab Ucraina occidentali per Poloniam meridionalem et meridio‑occidentalem (Chroatia Alba), usque ad paucos vicos circa Lipsiam in Germania orientali, atque in Austriam meridionalem (antiquam Carantaniam), et demum in Chroatiam Adriaticam extenduntur; notatur etiam hydronymum Horvatska in parte occidentali Zagoria Chroatici (antiqua Slavonia). Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam. '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Karantania/Koruška) usque ad litora Adriatica. '''Zaključak 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Karantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant. Quamquam incolae antiquae Karantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis. Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis. '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli. = = == Notae == <references/> == Notae == <references/> [[Categoria:Historia]] [[Categoria:Geographia]] s4mf44ubmkj9jl3lcqq12fko4j52727 285062 285061 2026-10-20T11:43:18Z Coronus Tenebrosius 31709 /* 22. Conclusiones */ 285062 wikitext text/x-wiki [[Coronus Tenebrosius]] = DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE = == 1. Introductio == Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini<ref> Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476 unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari. Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim, in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est. Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece ''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''. </ref> Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]'' posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.<ref> Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat. Vide editionem digitalem: [https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)]. </ref> Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur. Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.<ref> Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano, saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII), primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est) versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita. Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales. </ref> Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat. '''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna” ''' Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur: '''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.'' Quod Latine reddi potest: '''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.'' Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior). Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis. Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.<ref>https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf</ref> <center> [[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px |alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 |Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]] </center> == 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) == '''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι. '''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν. '''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες. '''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες. '''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν. <ref>Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).</ref> Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):<ref>Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.</ref> Chroati<ref>Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''. In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum. '''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt. In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.</ref> autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati). Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga<ref>Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga. Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].</ref>, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes. Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt. Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt. Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.<ref>Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.</ref> Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt. == 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? == '''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati). Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.<ref>Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.</ref> Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur. Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut "mpanos" scribitur.<ref>Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum "mp" exprimitur.</ref> Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''. Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].<ref>Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.</ref> Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit. Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae. <center> [[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]] </center> == 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten == Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania<ref>Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.</ref>, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.<ref> Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]</ref> <ref>Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]</ref> Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.<ref>Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].</ref> At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant. '''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.''' Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt. Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur; bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset? <center> [[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]] </center> Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.<ref>Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.</ref> Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse. Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.<ref>Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].</ref> '''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet. In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.). '''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601). Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur. == 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis == Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam. Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi. Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit. <center> [[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]] </center> Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis. Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). <ref>Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].</ref> Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc. Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII). Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]</ref> Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', etc. Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt. Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.<ref>James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', ''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]</ref> Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali. == 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti == === Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum === '''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...'' ''Haec Chroatia ceterique Sclavi<ref>Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant. Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent. Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur: Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).</ref> hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est. ''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est. ''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita. ''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt. ''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant. ''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima. ''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant. ''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum. ''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt: ''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant. ''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt. In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam. Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur. <center> [[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]] </center> '''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.<ref>Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.</ref> Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo. Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere. ''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”. '''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat. Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert. A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur, non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam. '''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet (locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro''). Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur. === Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur. Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n. At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est. Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat. <center> [[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px |alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV |Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]] </center> Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,<ref>Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet; Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia. Cf. Gluhak, 1990.</ref> aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum; solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit. Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.<ref>S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset. Nos autem tali interpretationi non assentimur.</ref> Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant. Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X) et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est. Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum). Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota. Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur. At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae. Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit. Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat. == 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) == ''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur. Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis. ''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt. ''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant. ''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit. ''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam. ''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. ''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur. ''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. ''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum. Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur: [[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]] ''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta. == 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI == In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat. Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia. Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis. Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit. Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest. Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere. ''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.” Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet: ''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.” Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest. At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit. Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera). Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare. Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.<ref>Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.</ref> Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''<ref>radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''</ref>, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.<ref>Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.</ref> Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant. Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies. Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.</ref> Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse. == 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI == Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant. In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur. In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari. Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''. Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)<ref>Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.</ref> In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur. Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI. Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit. Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis. In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis. A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).<ref>Alimov 2015</ref> Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.<ref>Margetić 2001, 127-131</ref> In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum. In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari. == 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano == Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.) Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt. <center> [[File:České kmeny.png |thumb|900px |alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]] </center> Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis). ===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur=== In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.<ref>Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.</ref> Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est. Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).<ref>Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.</ref> Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit. Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis. Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit: ''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est. Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset. Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset. Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis. == 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 == Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: ''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''<ref>Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII</ref> <center> [[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]] </center> Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen). <center> [[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px |alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]] </center> Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat. In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati, etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur. '''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt. '''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat. == 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X == Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet. Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba. In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere. Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit. Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat. Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats). Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.<ref>Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm</ref> <center> [[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]] </center> == 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). == Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit: ''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia … Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt. Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent. Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi. Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug. Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.<ref>Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.</ref> In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis. == 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) == Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse. Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti. Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet. Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit. == 15. Chroati in Nestoris Chronica == Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est. ''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.<ref> Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est. Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit. Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta. Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse. Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur. Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit. Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae. Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit. </ref> Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici. In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis. Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… ''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant; bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est: ''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt. In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est: ''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt. De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit: ''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit. Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia. <center> [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']] </center> Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX. == 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali == Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata. Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria. In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.<ref>Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).</ref> UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.<ref>Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf</ref> Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes. Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.<ref>https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk</ref> Locus Stilsko<ref>https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576</ref>, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur. Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani). Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit. Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993. Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit. <ref>Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.</ref> Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit. == 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? == Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.<ref>Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.</ref> Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat). '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.''' Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae. Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).''' ''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse. Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari. Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum. Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur. Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere. Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis. In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”). '''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae. In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol). Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores. Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit. In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, "occidentem" designans. Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: “''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''” Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit. Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> == 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum == '''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia'' Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. <ref>Menander Protector, Excerpta de legationibus.</ref> Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.<ref>Annales Regni Francorum, a. 791–796.</ref> Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret. Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt. Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse. Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.</ref> Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 68.</ref> Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.<ref>Chronicon Paschale, a. 626.</ref> Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.<ref>Theophylactus Simocatta, Historiae.</ref> Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).<ref>Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.</ref> Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus: * cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626), * ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis, * defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis, * mortem Baiani khagani, * adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt). Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur. Historici Austriaci Karlus Kronstein<ref>Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.</ref> et Walterus Pohl<ref>Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).</ref> putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii. Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'') affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.</ref> Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato. Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus. <center> [[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]] </center> Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.''' == 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') == Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,<ref>Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.</ref>quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit. [[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]] ===19.1 Tabulae Tanaiticae === Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev. ===TABULA TANAITICA A=== '''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit. Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt. In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta. Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur. Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A<ref>CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019</ref> == <poem> 1    Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι. βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου 5 '''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον [Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ [π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ- [κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα- [σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς 10 [συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣- [— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣, [Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου, [․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ [— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς 15 [— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο- [— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ- [ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ- [πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος [— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους, 20 ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα- ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό- δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]- τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —] κος [— — — — — — — — — — — — — — — —] 25 φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —] ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —] Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —] Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —] πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —] 30 Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]- ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]                                     vacat 32  ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —] </poem> ===TABULA TANAITICA B=== Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B<ref>CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985 .</ref> == <poem> 1  ἀγαθῆι  τύχηι. ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ] Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα- 5 σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο- φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο- ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ- θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον- τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα- 10 βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ- ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣ ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα- τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό- ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]- 15 [ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου, Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ [ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε- οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]- νου, Ναύακος Μευάκου. 20    ἐν τῷ ζ̣ιφʹ. </poem> [[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]] === De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna === Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.<ref>Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]</ref> Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur. === 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum === Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt. His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant. '''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''. Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse. Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus. Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc. == 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati == Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis. '''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet. '''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret. '''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse. '''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt. Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est. === 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis === Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”. Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. <ref>Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.</ref> Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127). Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse: * ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica: * ''*Xъrvat(in)ъ''.<ref>Gluhak 1990: 296–299</ref> P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est. Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit. In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat. Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit. Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151). Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''. Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”. In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''. Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”. Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40). Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc. Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere. Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305). Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.<ref>Ranko Matasović, "Ime Hrvata", in: Jezik 66 (2019), 81–97.</ref> === 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) === Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .<ref>Gluhak 1990 : 294</ref> Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = "colluctari" coniungi.<ref>Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.</ref> Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae. Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt. Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae: K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius” derivari putavit (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae). S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”. P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret. F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”. L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”. F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''. R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.<ref>De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.</ref> A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit. Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur. Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest. === 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) === == 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna == Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso. '''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes. His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis). ===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis === Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio. Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur. Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor. === 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum === Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent. Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni. <ref> Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam consulantur hi labores scientifici: Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014); Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018); Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019); Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020); Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023); Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012). </ref> == 22. Conclusiones == In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent. Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc. Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis. '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum. Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI. Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat. Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur. Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est. Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent. Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat. Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere. Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur. Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari. Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant. Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm. '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit. Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur. Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali. Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit. Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit. In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant. Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”. Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur "''Ghrvvati et altera Chrowati''"; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc. Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani). Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos. Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi. Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit. Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat. Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat. '''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest. Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere. Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae. '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit. Iter et directio migrationis a septentrione ad Adriaticum [58] Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum. Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt. Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali. '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat/Hrovat/Harvat/Hrvat insignium. Hoc confirmant documenta antiqua et toponymia regionum Austriae meridianae (Germanice: Kärnten, Croatice: Koruška, antiqua Carantania, Carentana vel Carinthia), necnon documenta saeculi XI ex regionibus circa Lipsiam, atque toponymia ibi adhuc conspicua. Testimonium de magno coetu Chroatrum in Ucraina occidentali nobis reliquit Nestor Kioviensis in opere suo Povest’ vremenih let. Non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum. Regiones habitationis Chroatrum, ut fontes testantur, ab Ucraina occidentali per Poloniam meridionalem et meridio‑occidentalem (Chroatia Alba), usque ad paucos vicos circa Lipsiam in Germania orientali, atque in Austriam meridionalem (antiquam Carantaniam), et demum in Chroatiam Adriaticam extenduntur; notatur etiam hydronymum Horvatska in parte occidentali Zagoria Chroatici (antiqua Slavonia). Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam. '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica. '''Zaključak 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant. Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis. Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis. '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli. = = == Notae == <references/> == Notae == <references/> [[Categoria:Historia]] [[Categoria:Geographia]] oz1toozl9j6al00m3u0rts7aeedkmzk 285064 285062 2026-10-20T11:50:02Z Coronus Tenebrosius 31709 /* 22. Conclusiones */ 285064 wikitext text/x-wiki [[Coronus Tenebrosius]] = DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE = == 1. Introductio == Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini<ref> Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476 unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari. Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim, in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est. Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece ''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''. </ref> Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]'' posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.<ref> Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat. Vide editionem digitalem: [https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)]. </ref> Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur. Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.<ref> Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano, saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII), primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est) versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita. Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales. </ref> Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat. '''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna” ''' Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur: '''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.'' Quod Latine reddi potest: '''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.'' Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior). Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis. Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.<ref>https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf</ref> <center> [[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px |alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 |Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]] </center> == 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) == '''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι. '''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν. '''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες. '''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες. '''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν. <ref>Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).</ref> Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):<ref>Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.</ref> Chroati<ref>Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''. In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum. '''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt. In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.</ref> autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati). Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga<ref>Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga. Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].</ref>, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes. Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt. Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt. Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.<ref>Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.</ref> Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt. == 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? == '''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati). Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.<ref>Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.</ref> Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur. Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut "mpanos" scribitur.<ref>Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum "mp" exprimitur.</ref> Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''. Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].<ref>Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.</ref> Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit. Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae. <center> [[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]] </center> == 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten == Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania<ref>Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.</ref>, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.<ref> Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]</ref> <ref>Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]</ref> Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.<ref>Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].</ref> At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant. '''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.''' Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt. Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur; bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset? <center> [[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]] </center> Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.<ref>Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.</ref> Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse. Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.<ref>Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].</ref> '''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet. In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.). '''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601). Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur. == 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis == Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam. Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi. Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit. <center> [[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]] </center> Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis. Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). <ref>Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].</ref> Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc. Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII). Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]</ref> Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', etc. Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt. Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.<ref>James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', ''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]</ref> Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali. == 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti == === Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum === '''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...'' ''Haec Chroatia ceterique Sclavi<ref>Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant. Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent. Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur: Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).</ref> hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est. ''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est. ''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita. ''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt. ''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant. ''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima. ''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant. ''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum. ''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt: ''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant. ''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt. In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam. Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur. <center> [[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]] </center> '''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.<ref>Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.</ref> Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo. Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere. ''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”. '''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat. Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert. A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur, non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam. '''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet (locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro''). Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur. === Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur. Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n. At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est. Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat. <center> [[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px |alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV |Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]] </center> Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,<ref>Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet; Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia. Cf. Gluhak, 1990.</ref> aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum; solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit. Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.<ref>S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset. Nos autem tali interpretationi non assentimur.</ref> Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant. Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X) et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est. Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum). Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota. Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur. At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae. Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit. Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat. == 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) == ''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur. Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis. ''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt. ''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant. ''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit. ''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam. ''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. ''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur. ''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. ''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum. Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur: [[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]] ''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta. == 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI == In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat. Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia. Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis. Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit. Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest. Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere. ''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.” Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet: ''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.” Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest. At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit. Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera). Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare. Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.<ref>Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.</ref> Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''<ref>radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''</ref>, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.<ref>Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.</ref> Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant. Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies. Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.</ref> Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse. == 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI == Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant. In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur. In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari. Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''. Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)<ref>Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.</ref> In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur. Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI. Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit. Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis. In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis. A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).<ref>Alimov 2015</ref> Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.<ref>Margetić 2001, 127-131</ref> In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum. In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari. == 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano == Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.) Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt. <center> [[File:České kmeny.png |thumb|900px |alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]] </center> Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis). ===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur=== In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.<ref>Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.</ref> Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est. Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).<ref>Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.</ref> Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit. Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis. Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit: ''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est. Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset. Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset. Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis. == 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 == Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: ''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''<ref>Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII</ref> <center> [[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]] </center> Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen). <center> [[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px |alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]] </center> Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat. In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati, etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur. '''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt. '''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat. == 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X == Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet. Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba. In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere. Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit. Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat. Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats). Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.<ref>Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm</ref> <center> [[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]] </center> == 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). == Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit: ''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia … Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt. Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent. Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi. Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug. Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.<ref>Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.</ref> In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis. == 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) == Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse. Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti. Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet. Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit. == 15. Chroati in Nestoris Chronica == Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est. ''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.<ref> Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est. Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit. Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta. Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse. Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur. Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit. Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae. Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit. </ref> Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici. In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis. Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… ''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant; bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est: ''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt. In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est: ''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt. De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit: ''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit. Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia. <center> [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']] </center> Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX. == 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali == Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata. Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria. In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.<ref>Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).</ref> UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.<ref>Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf</ref> Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes. Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.<ref>https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk</ref> Locus Stilsko<ref>https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576</ref>, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur. Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani). Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit. Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993. Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit. <ref>Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.</ref> Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit. == 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? == Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.<ref>Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.</ref> Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat). '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.''' Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae. Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).''' ''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse. Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari. Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum. Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur. Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere. Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis. In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”). '''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae. In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol). Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores. Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit. In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, "occidentem" designans. Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: “''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''” Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit. Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.<ref>Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.</ref> == 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum == '''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia'' Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. <ref>Menander Protector, Excerpta de legationibus.</ref> Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.<ref>Annales Regni Francorum, a. 791–796.</ref> Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret. Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt. Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse. Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.</ref> Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.<ref>Fredegarius, Chronicon, IV, 68.</ref> Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.<ref>Chronicon Paschale, a. 626.</ref> Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.<ref>Theophylactus Simocatta, Historiae.</ref> Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).<ref>Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.</ref> Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus: * cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626), * ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis, * defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis, * mortem Baiani khagani, * adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt). Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur. Historici Austriaci Karlus Kronstein<ref>Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.</ref> et Walterus Pohl<ref>Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).</ref> putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii. Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'') affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).<ref>Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.</ref> Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato. Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus. <center> [[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]] </center> Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.''' == 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') == Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,<ref>Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.</ref>quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit. [[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]] ===19.1 Tabulae Tanaiticae === Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev. ===TABULA TANAITICA A=== '''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit. Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt. In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta. Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur. Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A<ref>CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019</ref> == <poem> 1    Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι. βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου 5 '''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον [Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ [π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ- [κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα- [σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς 10 [συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣- [— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣, [Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου, [․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ [— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς 15 [— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο- [— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ- [ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ- [πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος [— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους, 20 ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα- ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό- δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]- τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —] κος [— — — — — — — — — — — — — — — —] 25 φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —] ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —] Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —] Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —] πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —] 30 Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]- ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]                                     vacat 32  ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —] </poem> ===TABULA TANAITICA B=== Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis. == Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B<ref>CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985 .</ref> == <poem> 1  ἀγαθῆι  τύχηι. ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ] Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα- 5 σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο- φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο- ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ- θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον- τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα- 10 βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ- ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣ ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα- τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό- ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]- 15 [ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου, Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ [ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε- οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]- νου, Ναύακος Μευάκου. 20    ἐν τῷ ζ̣ιφʹ. </poem> [[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]] === De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna === Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.<ref>Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]</ref> Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.<ref>Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]</ref> Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur. === 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum === Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt. His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant. '''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''. Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse. Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus. Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc. == 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati == Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis. '''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet. '''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret. '''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse. '''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt. Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est. === 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis === Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”. Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. <ref>Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.</ref> Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127). Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse: * ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica: * ''*Xъrvat(in)ъ''.<ref>Gluhak 1990: 296–299</ref> P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est. Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit. In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat. Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit. Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151). Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''. Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”. In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''. Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”. Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40). Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc. Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere. Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305). Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.<ref>Ranko Matasović, "Ime Hrvata", in: Jezik 66 (2019), 81–97.</ref> === 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) === Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .<ref>Gluhak 1990 : 294</ref> Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = "colluctari" coniungi.<ref>Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.</ref> Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae. Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt. Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae: K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius” derivari putavit (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae). S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”. P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret. F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”. L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”. F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''. R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.<ref>De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.</ref> A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit. Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur. Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest. === 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) === == 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna == Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso. '''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes. His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis). ===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis === Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio. Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur. Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor. === 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum === Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent. Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni. <ref> Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam consulantur hi labores scientifici: Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014); Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018); Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019); Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020); Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023); Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012). </ref> == 22. Conclusiones == In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent. Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc. Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis. '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum. Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI. Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat. Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur. Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est. Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent. Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat. Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere. Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur. Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari. Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant. Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm. '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit. Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur. Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali. Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit. Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit. In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant. Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”. Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur "''Ghrvvati et altera Chrowati''"; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc. Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani). Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos. Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi. Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit. Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat. Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat. '''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest. Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere. Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae. '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit. Iter et directio migrationis a septentrione ad Adriaticum [58] Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum. Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt. Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali. '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat/Hrovat/Harvat/Hrvat insignium. Hoc confirmant documenta antiqua et toponymia regionum Austriae meridianae (Germanice: Kärnten, Croatice: Koruška, antiqua Carantania, Carentana vel Carinthia), necnon documenta saeculi XI ex regionibus circa Lipsiam, atque toponymia ibi adhuc conspicua. Testimonium de magno coetu Chroatrum in Ucraina occidentali nobis reliquit Nestor Kioviensis in opere suo Povest’ vremenih let. Non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum. Regiones habitationis Chroatrum, ut fontes testantur, ab Ucraina occidentali per Poloniam meridionalem et meridio‑occidentalem (Chroatia Alba), usque ad paucos vicos circa Lipsiam in Germania orientali, atque in Austriam meridionalem (antiquam Carantaniam), et demum in Chroatiam Adriaticam extenduntur; notatur etiam hydronymum Horvatska in parte occidentali Zagoria Chroatici (antiqua Slavonia). Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam. '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica. '''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant. Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis. Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis. '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli. = = == Notae == <references/> == Notae == <references/> [[Categoria:Historia]] [[Categoria:Geographia]] h5f544bcba29smv0jmnndn08gjx5w5r 104 86353 285049 282231 2026-10-20T01:56:17Z Erblanchard57 30712 285049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|50|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>''concubinæ {{ls}}unt appellatæ. Sara verò nunquam e{{ls}}t dicta concubina, {{ls}}ed uxor tantum. Nam & quando data e{{ls}}t Hagar Abrahæ ita {{ls}}criptum e{{ls}}t, & apprehendit Sara uxor Abram Agar Ægyptiacam ancillam {{ls}}uam, po{{ls}}t decem annos, quam habitaverat Abraham in terra Canaan, & dedit eam Abraham viro {{ls}}uo uxorem. De Kethurâ autem quam po{{ls}}t obitum Saræ acceperat, {{ls}}ic legitur. Adjiciens autem Abram {{ls}}um{{ls}}it uxorem, cui nomen erat Kethura. Ecce ambæ dicuntur uxores, ambæ concubinæ porro fui{{ls}}{{ls}}e reperiuntur, po{{ls}}tea dicente {{ls}}cripturâ. Dedit autem Abram omnem cen{{ls}}um {{ls}}uum I{{ls}}aac filio {{ls}}uo, & filiis concubinarum {{ls}}uarum dedit Abraham dationes & dimi{{ls}}it eos ab I{{ls}}aac filio {{ls}}uo adhuc {{ls}}e vivo, ad orientem in terram Orientis.'' & Tertullianus l. de Monog. c. 6. ''Mutatus e{{ls}}t,'' inquit, ''in digamiam per ancillæ concubinatum.'' {{smaller-block/e}}<section end="T7" /> {{dhr}} <section begin="T8" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis VII|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 8.png|left|95px|Q]]Uæ ip{{ls}}a uti hi{{ls}}toriam Patriarcharum Polygamicam in{{ls}}igniter illu{{ls}}trant, ita Polygamiam maximè inter I{{ls}}raëlitas u{{ls}}itatam o{{ls}}tendunt, utpote quam etiam præcepto ad matrimonium impellente, & difficultatibus quas circa libellum repudii exhibendum proponebant, in{{ls}}igniter promovebant, ceu inter alia hoc docet Hornbeck contra Judæos dum Judæorum mentem, & verba hoc pacto recen{{ls}}et: ''Monet Lex quatuor locis, ut homo generationi & multiplicationi operam impendat, unde qui 20. complevit annum & non ducit uxorem, i{{ls}}te agit contra hoc præceptum. Si tamen qui{{ls}}piam adeo {{ls}}it addictus {{ls}}tudio legis, ut uxorem non curet habere, is non peccat. Si autem {{ls}}en{{ls}}erit in {{ls}}e jezer, id e{{ls}}t innatam in {{ls}}e illam concupi{{ls}}centiam & ingenitam corruptelam nimium invale{{ls}}cere, debet ducere uxorem, ne in trangre{{ls}}{{ls}}ionem cadat. Si cuipiam di{{ls}}plicuerit uxor {{ls}}ua, {{ls}}cribat ei libellum repudii, & ableget eam à {{ls}}e. Deut. 24. Ut uxor verò legitimè repudietur, multa {{ls}}unt ex lege ob{{ls}}ervanda primo, quod citra voluntatem mariti id fieri non po{{ls}}{{ls}}it, deinde, ut abeunti in manum detur libellus repudii. Tertiò, quod nomina te{{ls}}tium {{ls}}cribenda {{ls}}int in libello & tres mulieris generationes. Scribendus e{{ls}}t etiam libellus repudii literis rotundis, ne una tangat alteram, & {{ls}}i contingat, quod ex calamo guttula atramenti caderet in daleth & fieret he, & in beth, & fieret Pe, tenetur {{ls}}cripto de novo alium {{ls}}cribere libellum, qui nullam habeat maculam, debet quoque longitudo {{ls}}chedæ excedere latitudinem, debet & {{ls}}cheda omni carere ra{{ls}}urâ, & te{{ls}}tes debent eam {{ls}}uis {{ls}}ignare {{ls}}igillis. Po{{ls}}tea det libellum illum maritus uxori {{ls}}uæ dicens, accipe libelli tui repudium & {{ls}}is abjecta à me & omni homini permi{{ls}}{{ls}}a. <section end="T8" /> {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. ''Libellum repudii.'') Ante Noachidas ante legem non opus erat libello repudii, ut Maimon. in Halach Melakim c. 9. ad mentem Gemar. Babyl. ad tit. Sanhedr. c. 7. fol. 58. ''Unde verò'' inquit, ''fiet, ut alicna apud Noachidas uxor {{ls}}imilis fiat ei, quæ apud nos divortio {{ls}}eparatur. Nimirum {{ls}}i aut ex ædibus vir eam ejiciat & {{ls}}olutam dimittat, aut ip{{ls}}a exeat è pote{{ls}}tate ejus & eam relinquat. Neque enim ad eos libellus repudii pertinet. Neque res e{{ls}}t omnino foren{{ls}}is'' (ut apud nos) ''Cæterum quandocunque {{ls}}ive viro {{ls}}ive uxori disjungi<noinclude>{{right|''vicem''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> fc3xd64ux27yj5vn09yocc16imcqjg7 104 86356 285050 282232 2026-10-20T01:58:09Z Erblanchard57 30712 285050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|54|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}} {{dhr}}</noinclude><section begin="T9" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis I|X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 9.png|left|95px|T]]Anti {{ls}}cilicet matrimonium faciebant, ut nonni{{ls}}i difficillimè dirimi admitterent. Imò cœlibem, ut infra docebitur ''pro homicidâ, & vix pro homine agno{{ls}}cebant, & in cau{{ls}}a e{{ls}}{{ls}}e {{SIC|{{grc|ἆλαμον}}|ἄγαμον}} dicebant, quod Maje{{ls}}tas divina recedat ab I{{ls}}raële, & quod {{ls}}imilitudo, ad quam creatus homo, minuatur.'' Quod Gentiles ip{{ls}}i non ignorarunt, dum eorum Sapienti{{ls}}{{ls}}imi Socrates, Pythagoras, Crates, Ari{{ls}}toteles conjugio carere noluerunt & præceptis atque monitis {{ls}}aluberrimis ad conjugium omnes atque {{ls}}ingulos incitarunt, uti Laertius in ip{{ls}}orum vitis te{{ls}}tatur. Ip{{ls}}e Lycurgus legibus cœlibes à {{ls}}pectaculis ludorum prohibuit, ignominiâ affecit, per hyemem nudos forum circumire coëgit, atque eo honore & reverentiâ, quam juvenes {{ls}}enibus exhibeant, privavit: uti Plutarchus in vitâ illius & in Apophth. Laconicis refert, ubi {{ls}}ubdit illud quod Dercillidæ advenienti juniorum nemo {{ls}}ede ce{{ls}}{{ls}}erit, {{ls}}ed qui{{ls}}que pro {{ls}}e dixerit: ''Ne tu quidem, qui mihi ce{{ls}}{{ls}}urus {{ls}}it, genui{{ls}}ti.'' Sicuti & ex Clearchi Solen{{ls}}is libro proverbiorum repetit ''Athen. {{SIC|Dipno{{ls}}.|Deipnoſ.}} l. 13. c. 1.'' quod Spartanæ mulieres omnes qui non habeant uxores per quoddam fe{{ls}}tum circa aram tractos alapis cæderent. Ita Creten{{ls}}es etiam juxta Strabonem lib. 10. & Thurii juxta ''Diodor. Sic. lib. 12.'' juvenes primo ætatis flore ad ducendas uxores muneribus & honoribus non tantum invitarunt, {{ls}}ed & legibus compulerunt. Platonis legibus cautum, ut qui ad 35. annum cœlibes man{{ls}}i{{ls}}{{ls}}ent, nullo digni honore & omnium po{{ls}}tremi haberentur, cujus rei cau{{ls}}a inter Romanos Magi{{ls}}tratus, Furius Camillus & Po{{ls}}thumius Cen{{ls}}ores cœlibibus & viduarum militarium contemptoribus, mulctam pecuniariam ærario inferendam dictarint, ut Valer. Max. l. 2. c. 4. ait & Q. Metellus Numidicus Cen{{ls}}or ''(Gell. l. 1. c. 6.)'' po{{ls}}tea Julius, denique Augu{{ls}}tus legem de maritandis ordinibus tulerint & jus trium liberorum in{{ls}}tituerint. {{smaller-block/s}} <section end="T9" /> {{anchor|n1}}1. ''Difficillimè dirimi'' Hebræi tot & tantas ob caufam repudium uxori mittendum cen- conditiones & obfervationes, uti videmus, febant. Plerique tamen in priorem fenten- circa repudia urgebant, ut magis prohibere, tiam reverà inclinabant. Hinc legitur in quàm promovere viderentur. Ita etiam tum an app fol. 208. Ex fundamentis hujus veteres tum recentiores Judæi maximopere pracepti eft; cum mulier creata fit pro adju- circa caufas divortiorum difputabant.Quidam torio hominis, eique fit inftar unius vaforum arbitraria volebant effe repudia, ita ut cuivis pretioforum ejus, juxta Rabbinorum dictum; licuerit pro libitu ob leviffimam caufam, vel Mulier non adhæret firmiter, nifi ei, qui culpam, vel etiam ob nullam uxori repu- fecit eam vas. Cum, inquam, res ita habe- dium mittere. Alii vero nonnifi graviffimam at, hinc eft penes patris familias voluntatem, ut<noinclude>{{right|''ut''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> 0yh242o4kec1neltwqudkssivudicj6 104 86359 285052 282545 2026-10-20T02:00:45Z Erblanchard57 30712 285052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|60|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>& conceptum tueri per ''l. 14. §. 1. ff. de & dil. ed.'' Unde mariti non e{{ls}}t, uxori hoc debitum naturale denegare, cum prolis {{ls}}u{{ls}}cipiendæ cau{{ls}}a fœmina dicatur ''per l. 228. ff de verb. {{ls}}ignif.'' neque uxoris e{{ls}}t marito hoc denegare, quia mulieres adhoc natura progenuit, ut partus ederint, & maxima eis in hoc con{{ls}}tituta cupiditas. ''l. 2. c. de jud.'' & ip{{ls}}e Paulus, qui cælibatui nullam a{{ls}}{{ls}}ignat prærogativam, {{ls}}ed conjugii potius nece{{ls}}{{ls}}itatem inculcat. 1 Cor. 7. & ut {{ls}}upra dictum, expre{{ls}}{{ls}}e a{{ls}}{{ls}}erit, quod mulieres {{ls}}alventur per {{ls}}u{{ls}}ceptionem prolis, {{ls}}i quidem hæc ip{{ls}}arum vocatio, quam quæ implet, præmiis temporalibus & æternis gaudebit. {{smaller-block/e}}<section end="T9" /> {{dhr}} <section begin="T10" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis |X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 10.png|left|95px|E]]X quibus {{ls}}atis pate{{ls}}cit conjugii nece{{ls}}{{ls}}itatem populo non tantum cœle{{ls}}ti{{ls}}{{ls}}imo {{ls}}ed omnibus ferè gentibus per{{ls}}pectam & cognitam fui{{ls}}{{ls}}e, adeò ut mirandum {{ls}}it. ''Hieronymum'' Hebraica & omni penè literatura imbutum Patrem ''conjugio,'' ut Lud. Viv. in Augu{{ls}}t. de Civ. l. 6. c. 34. de eo loquitur, ''parùm æquum fui{{ls}}{{ls}}e,'' ut contra Jovinianum di{{ls}}putans non tantum {{ls}}ecundas, {{ls}}ed & primas nuptias parum probarit. Sed evenit Docti{{ls}}{{ls}}imo alias Viro, quod multis aliis in Eccle{{ls}}ia Doctoribus, qui cum contra adver{{ls}}arios pugnarent {{ls}}æpè in {{grc|τουναντί}} {{ls}}unt delap{{ls}}i. ut ''Chemn. Ex.'' {{ls}}æpe docet & ex ''Brochm. Lychn. Prophetico.'' videre e{{ls}}t. Interim in confe{{ls}}{{ls}}o e{{ls}}t, conjugium in populo Dei oculi{{ls}}{{ls}}imo non tantum in {{ls}}ummo honore fui{{ls}}{{ls}}e, {{ls}}ed ip{{ls}}am etiam Polygamiam fui{{ls}}{{ls}}e maximè frequentatam. Quod præter exempla Biblica inferius prolixé {{ls}}ecundum feriem librorum {{ls}}acrorum deducta te{{ls}}tatur ''Jo{{ls}}ephus l. 17. Antiquit. c. 1.'' cum memorat quod Herodes, cujus in novo fœdere {{ls}}æpi{{ls}}{{ls}}imè fit mentio multas habuerit uxores, primaria verò fuerit Mariamne Alexandri Ari{{ls}}tobuli filia ex qua duos filios & duas filias proerearit; præter hanc verò Regio {{ls}}temmate ortam duxerit alias novem, quarum prima Doris Antipatri filia, altera filia Summi Pontificis Simonis, ex qua filium Herodem dictum genuerit. Et præter fratris filiam & Sobrinam {{SIC|Marthace Hamaritis|Malthace Samaritis}} ex qua Antipas & Archelaus {{ls}}int nati. po{{ls}}tea Cleopatra Hiero{{ls}}olymitana, quæ Philippum pepererit. Ex Pallade vero Pha{{ls}}aelum; ex Phædra item & Elpide filias {{SIC|Ropacam|Roxanam}} & Salomen {{ls}}u{{ls}}ceperit. <section end="T10" /> {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. ''Cœle{{ls}}ti{{ls}}{{ls}}imo'' Judæi olim à Chri{{ls}}tianis dicti Cœlicolæ, ut videre e{{ls}}t ex Codice utroque tit. de Jud. & Cœlicolis eò quod crediti {{ls}}int cœlum adorare, {{ls}}icuti Petronius dicit ip{{ls}}os ''cœli{{ls}}ummas advocare auriculas,'' & ''Juvenalis Sat. 14.'' inquit quod ''Nil præter nubes & cœli namen adorent.'' vid. & ''Strab. l. 16.'' Quod forta{{ls}}{{ls}}e ex eo ortum, quòd {{ls}}olenni eorum locutione Numen {{ls}}ancti{{ls}}{{ls}}imum, quod {{ls}}olum volebant adorandum {{he|שעום}} 1. e. ''cœlum'' {{ls}}it nuncupatum, uti & fœderis novi lingua Helleni{{ls}}tica. Matth. 21. 15. Luc. XV. 18. Nubes autem & cœlum ab eo, qui non ip{{ls}}um numen {{ls}}ed cœlum, quod videmus<noinclude>{{right|la-}}{{smaller-block/e}}</noinclude> p66rnnnze9ejy2brjirbbi12jdq1mtj 104 87057 285024 284173 2026-10-19T21:38:59Z EnaldoSS 18086 285024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|17}}</noinclude><section begin="I"/>aliique {{s}}olent, {{s}}ed femoribus, {{s}}uris, brachiis {{et}} omnibus toro{{s}}is corporis partibus, vulneraque aqua calida irrorant. Hac ratione libras {{s}}anguinis educunt, non {{s}}ecus ac per ven{{ae}}{{s}}ectionem, plurimumque adeo differunt à cucurbitulis {{s}}carificatis. (Oriba{{s}}ius pe{{s}}te laborans duas circiter {{s}}anguinis libras per {{s}}carificationem eduxi{{s}}{{s}}e {{s}}ibi cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u, de {{s}}eip{{s}}o te{{s}}tatur.) Ut vero doloribus {{s}}carificationis {{s}}uccurrant, antequam opus aggrediantur, non {{s}}olum frictionibus, {{s}}ed {{et}} manuum vapulationibus crebris, {{s}}tuporem qua{{s}}i membris inferunt. Peracto opere ea {{s}}uccis {{et}} bal{{s}}amis leniunt anodynis. Atque hoc {{s}}olo remedio plurimos affectus, febres imprimis non raro re{{s}}tituunt, interna{{s}}que partes nobiliores à noxiis liberant humoribus ab{{s}}que multa virium jactura. C{{ae}}terum religio{{s}}i {{s}}unt in pr{{ae}}{{s}}cribenda di{{ae}}ta. S{{ae}}pius {{et}} {{s}}tatis interdiu horis cibant. Defectum enim quam exce{{s}}{{s}}um {{ae}}gris plus {{s}}emper in Indiis quam alibi nocui{{s}}{{s}}e, multis experimentis ratum habent. In quo tamen medium cordatiores tenent, juxta illam Septalii animadver{{s}}ionem {{sc|xxi}}. ''Errores in tenui victu pr{{ae}}valente indicatione virtutis, deteriores in defectu; pr{{ae}}valente morbo, deteriores in exce{{s}}{{s}}u; in pari indicatione, pares errores.'' Porro {{s}}yrapi {{et}} condita refrigerantia {{et}} putredini re{{s}}i{{s}}tentia cordialia, h{{ae}}c ab illis maxime probantur: Syrup. de ''Murucuja'' (quod e{{s}}t celebre illud granadill{{ae}} pomum) Limoniis, Aurantiis eorumque floribus. Fructus ''Mangaba, Vbipitanga'', ficus indic{{ae}} fragantioris, ''Iamacaru'' dict{{ae}}: pulpa cucurbit{{ae}} majoris {{et}} pomi ''Ianipaba'': tum pyrorum {{et}} prumorum punicorum; qu{{ae}} ''Araca'' {{et}} ''Guajaba'' vulgo dicuntur, cocta aut {{s}}accharo condita, melones item aquatic{{ae}} {{s}}ive citrulli, Balancias vocant Lu{{s}}itani. Tum {{et}} radices {{s}}ucculent{{ae}} arboris ''Vmbi'' (qu{{ae}} dignitate {{et}} {{s}}apore citrullis haud cedunt) mirifice ardorem {{et}} {{s}}itim ex{{s}}tinguunt, vire{{s}}que imprimis re{{s}}tituunt, quibus Empyrici, quod {{ae}}gri in Indiis citius pro{{s}}ternuntur; atque {{s}}erius quam qui frigidiores plagas incolunt, convale{{s}}cunt, cauti{{s}}{{s}}ime {{s}}emper con{{s}}ulunt. Quamobrem morbo licet profligato, inqui{{s}}iti{{s}}{{s}}imam vivendi rationem diutius in{{s}}tituunt, adeoque cavent, ne vel {{s}}oli aur{{ae}}ve {{s}}ubtili{{s}}{{s}}im{{ae}} caput exponant convale{{s}}centes, ut ex no{{s}}tris Belgis quo{{s}}dam paulo rigidioris vit{{ae}} regiminis pr{{ae}}varicatores, ab ip{{s}}is pror{{s}}us derelictos viderim. Neque enim concedunt, ideo {{s}}olummodo in frigidioribus terris, pr{{ae}}dictiones fallaciores imperfecta{{s}}que fieri cri{{s}}es, quod acris cibi potu{{s}}que cra{{s}}{{s}}ioris, tum humorum {{et}} morborum compo{{s}}itio major {{s}}it: quin {{et}} ab ea, qu{{ae}} ip{{s}}o morbi principio, uno perperam in progre{{s}}{{s}}u peraguntur. Si purgandi {{s}}it nece{{s}}{{s}}itas, u{{s}}que adeo ab{{s}}tinent à medicamento fortiori, ut ultra Tamarindos vel Mechoacan{{ae}} recentis condituram vix a{{s}}cendant, atque ad cly{{s}}teres confugere malint. Qua in re tamen {{s}}olertiores di{{s}}pen{{s}}ant, ne nimis impingant in pr{{ae}}cepta Hippocratis: quippe cum humores unde febres h{{ae}} na{{s}}cuntur non in alvo, {{s}}ed in venis contineantur, eligunt pharmacum, quod humores è venis educat: qualia {{s}}unt purgantia proprie dicta. C{{ae}}terum con{{s}}titutio {{et}} temperamentum Regionis, victu{{s}}que ratio {{s}}implicior, {{et}} alia, dirimunt facile litem, utrum majus haberi debeat remedium, ven{{ae}} {{s}}ectio an purgatio: adde, quod tum critic{{ae}} h{{ae}}morrhagi{{ae}}, tum praxis quotidiana, circa morborum rationem {{et}} curationem, phlebotomi{{ae}} pr{{ae}}rogativam {{s}}atis demon{{s}}tret. Qu{{ae}} cita, parva {{et}} crebra, eaque omni diei nocti{{s}}ve hora in{{s}}tituitur. In quo nec {{AE}}gyptios plane imitantur qui à {{s}}umto cibo; nec Europ{{ae}}os no{{s}}tros qui jejunis {{s}}olis {{s}}anguinem educere amant. Sed medium tenentes inter utro{{s}}que, mane ad concentrandas vires, lypothymia{{s}}que evitandas offam conditur{{ae}} cum modico frigid{{ae}} potu pr{{ae}}ferendam exi{{s}}timant. Si vero {{et}} ven{{ae}} {{s}}ectione {{et}} purgatione evacuatio in{{s}}titui po{{s}}tulat, licet minus tutum illis habeatur, alvum laxare antequam vena fuerit inci{{s}}a; medicin{{ae}} tamen con{{s}}ultiores, nimis lubricam compe{{s}}cere, a{{s}}trictamque laxare {{s}}olent. Arteriotomiam, urgentibus vigiliis, phrenitide, febribus, cruciatuum magnitudine, {{et}} membranarum capitis affectibus, pr{{ae}}{{s}}ertim inveteratis, admittunt: licet ob difficiliorem illius {{s}}anguinis re{{s}}trictionem, minores in {{s}}ummis artubus arterias, quam majores aperire malint. Cathar{{s}}is vero, tarde potius, benigne {{et}} raro fiat, oportet, tantumque in hi{{s}}ce meridionalibus terris po{{s}}tponenda, quantum in {{s}}eptentrionalibus pr{{ae}}poni {{s}}olet, {{s}}ive con{{s}}ervand{{ae}} valetudini, {{s}}eu morbo tollendo fiat: quod tamen {{s}}trictius inter primos incolas, quam advenas {{s}}eptentrionales, victu cra{{s}}{{s}}iori utentes, chronici{{s}}que morbis obnoxios, ob{{s}}ervandum e{{s}}t. Ad h{{ae}}c licet anni tempe{{s}}tates inter {{s}}e differant parum, {{s}}imile{{s}}que {{s}}ibi multum {{s}}int ut alibi dictum e{{s}}t; {{s}}ub Sol{{s}}titio tamen hiberno, Sole Cancrum ingrediente, tum quoque {{s}}ub Cane {{et}} ante Canem, ob ventorum meridionalium tepores, {{et}} humiditates pr{{ae}}dominantes, non {{ae}}que facile in{{s}}tituuntur purgationes. Idem cogita de Sol{{s}}titio {{ae}}{{s}}tivo, quod in Capricorno fit, ob nimias {{s}}iccitates: {{s}}i exhibendum {{s}}it purgans, id fiat mane ante Solis ortum, ne purgationis tempus ultra meridionales fervores protrahatur. {{AE}}{{s}}tate poti{{s}}{{s}}imum per {{s}}uperiora, quod ob bilis dominium, nimiumque fructuum u{{s}}um plurimi {{s}}int faciles ad vomitum: Hyeme vero<section end="I"/><noinclude>{{rh||''C''|per}}</noinclude> dniwiyys9hvifkghmpg5ym3jn1mk64r 104 87058 285021 284174 2026-10-19T21:35:22Z EnaldoSS 18086 285021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|18|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="I"/>per inferiora corpus purgare convenit, ob redundantiam pituit{{ae}}, imprimis {{s}}i materia peccans infra {{s}}eptum tran{{s}}ver{{s}}um h{{ae}}reat, ad Aphori{{s}}m. 4. lib. {{sc|IV}}. Cujus nece{{s}}{{s}}itas {{s}}i tanta in Gr{{ae}}cia, in Bra{{s}}ilia facile major erit. Quippe Picrocholoi-cato qui dicuntur, l{{ae}}vitatibus inte{{s}}tinorum infe{{s}}tari {{s}}olent, purgatione{{s}}que per {{s}}uperiora haud facile ferunt: Aphori{{s}}mo 12. lib. {{sc|IV}}. Si quis medicamento ex officinis deprompto potius, quam nativo medicari velit, con{{s}}ideret qu{{ae}} {{s}}implicia magis vel minus durabilia, ut {{s}}unt poti{{s}}{{s}}imum, Rhabarbarum, Ca{{s}}{{s}}ia fi{{s}}tula, Turbith, Zalap, Scammonea: Electuaria fere omnia. Infu{{s}}iones, {{s}}ucci, fructus {{et}} flores omnes pectorales, Radices P{{ae}}oni{{ae}}, Angelic{{ae}} {{et}} Bryoni{{ae}}: Valeriana, Althea, Meon, {{s}}emina frigida majora, hordeum: Farin{{ae}}, {{et}} {{s}}i qu{{ae}} {{s}}unt alia, nobiliores partes deponentia ac terre{{s}}tres retinentia, modo nihil alienum acquirant: Gutta camboides vero, Aloë, folia Sen{{ae}}, Colocynthis, aliaque hujus generis, imprimis extracta chymica {{et}} mineralia, vix ullum detrimentum è mora patiuntur. Hinc dubium pleri{{s}}que artem medendi profitentibus h{{ae}}ret, quare {{s}}ub Zonis torridis, medicamentorum {{s}}implicium do{{s}}is in officinis excre{{s}}cat: cum tamen à pr{{ae}}ceptoribus edocti {{s}}int, tutius fortiora medicamenta, majorique quantitate in terris Septentrionalibus {{s}}ubmini{{s}}trari, ubi lap{{s}}us virium {{et}} humorum accen{{s}}io minus extime{{s}}cenda. Quamobrem diver{{s}}itatis hujus ratio altius petenda, quam è {{s}}olis medicamentis, (nam licet recenti{{s}}{{s}}ima {{et}} maxime vegeta, non tamen tam valide quam in patria, operantur) poti{{s}}{{s}}imum quidem, ex di{{s}}po{{s}}itione individui; quod {{s}}ub hoc c{{oe}}lo calor vitalis, ab extraneo ambiente attractus, minu{{s}}que concentratus, debilius agat in id, quod à circumferentia ad centrum trahere debet. Porro circa medicamenta pr{{ae}}parandi modum ab Europ{{ae}}is differunt Americani, quod remedia ex diver{{s}}is compo{{s}}ita admodum aver{{s}}entur, {{s}}ed {{s}}impliciora in quovis medendi genere amplectantur, quod in plagis his fervidioribus corpora no{{s}}tra minus compo{{s}}ita non u{{s}}que adeo irritent: adde quod nuda {{et}} genuina efficacia {{s}}implicium clarius eluce{{s}}cat: cujus indagationi {{s}}trenue incubui{{s}}{{s}}e in hoc novo rerum incognitarum mundo non inferioris utilitatis fore exi{{s}}timo. Pr{{ae}}terea Lu{{s}}itani {{ae}}que ac Bra{{s}}iliani Empirici ex aqua limpidi{{s}}{{s}}ima, nativi medicamenti infu{{s}}um raro igni, {{s}}ed aëri {{et}} rori matutino ver{{s}}us Orientem exponunt. Ex quo frigidiu{{s}}cula aura, {{s}}ubtili{{s}}{{s}}imu{{s}}que ros vicem correctorii attenuatione {{s}}ua pr{{ae}}bet, dum medicamenti acrioris {{et}} calidioris vires moderatur, terre{{s}}tre{{s}}que partes ab aëreis efficacia penetrabili {{s}}eparat. Eximi{{ae}} utique e{{s}}t efficaci{{ae}} ros Bra{{s}}ili{{ae}}: pecora namque {{et}} homines {{ae}}{{s}}tuantes {{et}} à {{s}}piritibus diffu{{s}}is fractos roborat, {{s}}i prata mane pauli{{s}}per obambularit. Adh{{ae}}c urinam provocat, concentrandoque colorem nativum ingeminat ac appetitum perditum re{{s}}tituit. Quid denique boni aut mali, vel extus vel intus adhibitus pr{{ae}}{{s}}tet, in morbis particularibus dictum e{{s}}t. <section end="I"/> {{dhr}} <section begin="II"/>{{c|{{sc|Cap. II.}}}} {{c|{{larger|''De Oculorum vitiis.''}}}} {{Is|M}}Erito quidem Hippocrates lib. de Aëre, aquis {{et}} locis pag. 37. {{et}} alibi, oculorum mala, tum imprimis lippitudines duras ac vehementes meridionalem plagam habitantibus familiares e{{s}}{{s}}e, tum quoque iis quibus carnes calid{{ae}} {{et}} {{s}}icc{{ae}} {{s}}unt, te{{s}}tatum reliquit. Inter Bra{{s}}ili{{ae}} enim calamitates haud po{{s}}tremum locum {{s}}ibi vendicant oculorum mala, milites pr{{ae}} c{{ae}}teris {{et}} penuria pre{{s}}{{s}}os {{s}}par{{s}}im non gregatim infe{{s}}tant, vivendi facultate vitiata {{et}} corrupta. Ex his quidam Sole occidente, quod minus lucis pr{{ae}}beatur, quam opus e{{s}}t, maxime tempore plenilunii: nonnulli crepu{{s}}culo matutino videre de{{s}}inunt. Prior affectus ''νυκταλωπία'', po{{s}}terior ''ἡμεραλωπία'' Gr{{ae}}cis dictus. Quibus {{s}}i pertinax capitis dolor accedat {{et}} non in tempore remediis {{s}}uccurratur, periculum e{{s}}t ne pror{{s}}us tandem c{{oe}}cutiant, vocaturque ''Gutta Serena'' {{s}}ive ''ἀμαύρωσις''. Omni quidem anni tempore, {{s}}ed {{ae}}state poti{{s}}{{s}}imum {{s}}icca qu{{ae}} aquarum exors {{s}}it, invadit hic oculorum affectus advenas, juvene{{s}}que vix indigenas infe{{s}}tat, rariu{{s}}que nunc quam olim dominatur. (Quod no{{s}}trates quondam adventitii, rerumque Americanarum ignari, multorum morborum origenes nondum habuere pro{{s}}pectas, quas po{{s}}tea edocti evitarunt, eorumque principia declinare didicerunt.) Ν''υκταλωπία'' h{{ae}}c {{s}}ponte {{s}}ua curatur, aliis ad {{s}}eptimanas {{s}}ex imo men{{s}}es totidem protrahitur, nec rara recidiva e{{s}}t. Duplex e{{s}}t hoc malum. Externum quando nubecul{{ae}} tran{{s}}parentes vel non tran{{s}}parentes {{s}}uperveniunt. Internum, cum nihil omnino exterius in oculo apparet. Po{{s}}terius hoc priori frequentius infe{{s}}tat, {{et}} difficilius curatur. Vtrumque externam {{et}} internam cau{{s}}am fomitem habet. Pauperes {{et}} milites gregarii, corruptis {{s}}alitis {{s}}{{ae}}pe alimentis ve{{s}}cuntur. Aquis pr{{ae}}terea {{s}}tagnantibus, vinoque ardenti rancido ac f{{oe}}culento uti videas.<noinclude>{{rh|||Addo,}}</noinclude> 4l8w97hh143kgll4imgxb9qt83s3x94 104 87066 284999 284187 2026-10-19T20:33:45Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 284999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c|{{x-larger|CAPUT I.}}<br/> ''De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicæ.''}} {{right sidenote|''Mathematicæ etymon.''}} {{dropinitial|M}}Erito mirantur nonnulli, cur inter omnes humanas divinasque scientias, sola illa, quæ circa quantitatem terminatam, tanquam circa proprium, ac sibi peculiare objectum versatur, communiterque a primis jam sæculis Mathematica appellatur, hoc sibi nomen; quod aliis commune esse debebat, tanquam proprium usurpet, non vulgi errore, sed sapientum omnium decreto. Est enim Mathematica, si nominis etymon spectes, idem ac disciplinaris scientia, a Græco vocabulo {{Greek|}} (mathesis) vel {{Greek|}} (mathema) quorum utrumque disciplinam, et doctrinam sonatiis, qui Græcæ linguæ notitiam habent; quæ quidem nomenclationes omnibus scientiis merito conveniunt, cum et doceantur a magistris, et a discipulis discantur. Duas potissimum hujus usurpationes causas apud probatos Auctores reperio; alteram Pythagoreorum atque Platonicorum, sed impiam ac falsam, utpote in falso et impio de metempsychosi dogmate fundatam; alteram veram, et doctis probatam, putantium ideo scientiam illam præ cæteris nomen doctrinæ ac disciplinæ sibi vendicare, quod sola modum rationemque scientiæ, si more Philosophis usitato loquendum sit, retineat. Procedit enim semper ex præcognitis principiis vel per se notis, vel evidenter probatis ad conclusiones demonstrandas (quod proprium est munus atque officium scientiæ) neque unquam aliquid non evidenter demonstratum assumit, ut suis locis apparebit. Quod quidem alias scientias non semper observare videmus, cum plerumque in confirmationem eorum, quæ ostendere volunt, non nisi probabiliter stabilita adducant. Nec tamen displicet Alstedij etymologia, dictam videlicet Mathemsin seu Mathematicam, {{Greek|}}, sive quod omnium fuerit olim discenda in scholis Græcorum; sive quod non omnibus sit obvia, sed iis tantum, qui diligenter discunt; sive quod nos reddat aptos ad discendum; sive denique quod diligenter sit discenda. Objectum Mathematicæ quod attinet, in confesso apud omnes est, quantitatem terminatam id esse, (ut jam insinuavi) tam continuam, quam discretam. Versatur enim circa numeros numerabiles; varieque inter se, et cum aliis numeris comparabiles, et circa lineas, superficies, et corpora, prout varie terminantur, et varias figuras induunt, angulos inquam, triangulos, circulos, prismata et similia, de quibus in sequentibus. At non omnes Mathematicæ partes, seu species eodem modo circa quantitatem hanc versantur, sed quædam contemplantur illam ab omni materia sensibili, non tamen intelligibili abstractam: neque enim considerant numerum prout in hac vel illa re, v. g. in pecunia, in plantis, in hominibus, in Angelis reperitur, nec triangulum, circulum, et similia, quatenus in auro sunt, aut in ligno, in lapide, in ferro. Aliæ vero eandem quantitatem considerant materiæ immersam, ut quæ versantur circa motum coelestium corporum, circa visuales radios, aliaque multa, ut mox patebit. Hinc variæ oriuntur Mathematicarum Disciplinarum divisiones, de quib. sequenti capite. {{right sidenote|''Eiusdem definitio.''}} Ex dictis colligitur, quæ sit Mathematicæ essentia seu natura; ''est quippe scientia tractans de quantitate terminata, eaque vel a sensibili materia abstractâ, vel eidem immersâ.'' {{c|{{x-larger|CAPUT II.}}<br/> ''De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus.'' }} {{right sidenote|''Mathematica divisiones variæ.''}} {{dropinitial|V}}Arij varias afferunt. Nonnullas breviter recitabo, deinde meam insinuabo; diutius enim huic rei in ipso li mine inhærere, est Tyronibus tenebras affundere. Anti quissimi Philosophi ac Mathematici Pythagorei, Proclo teste ''l. 1. Commentar in Euclid. c. 12.'' quos deinde secuti sunt reliqui propemodum omnes, distribuerunt Mathematicas disciplinas universas in quatuor partes, Arithmeticam, Musicam, Geometriam, et Astronomiam. Nec sine fundamento. Cum enim quantitas, circa quam versantur, duplex sit, discreta nimirum et continua, seu multitudo et magnitudo; et utraque considerari possit dupliciter, secundum se scilicet, et comparatione ad aliud: visum illis fuit consentaneum, juxta quadruplicem illam quantitatis considerationem, quadruplicem constituere Mathematicæ speciem. Illam igitur speciem, quæ quantitatem discretam, seu numerum, considerat secundum se, inquirendo et explicando numerorum proprietates et passiones; appellarunt Arithmeticam, hoc est, scientiam de numeris. Quæ eandem quantitatem discretam seu numerum in comparatione ad aliud considerat, nimirum ad sonum, contemplando numerum sonorum, seu sonum numerosum atque harmonicum; appellarunt Musicam. Quæ quantitatem continuam secundum se considerat. Geometriam: quæ andem comparatam ad aliud, nempe ad motum, seu ut mobilis est, contemplatur, Astronomiam appellarunt. Alij cum Gemino antiquissimo Geometra, eodem Proclo teste ''loc. cit. c. 13.'' dividunt omnes Mathematicas Disciplinas in duas classes, quarum altera continet puras, altera non puras, seu mixtas. Puras appellant, quæ versantur circa quantitatem terminatam ab omini materia sensibili abstractam: non puras vero, quæ circa quantitatem terminatam materiæ sensibili concretam versantur. Prioris generis statuunt duas tantum, Arithmeticam et Geometriam, quarum prior discretam, posterior continuam quantitatem considerat: posterioris vero generis constituunt sex, Mechanicam, Astrologiam, Perspectivam, Geo dæsiam, Canonicam, et Supputatricem. Singularum explicationes, subditiones, et officia, lege apud Proclum, et apud Christoph. Clavium ''in Prolegom. Comment. ad Elem. Euclid.'' Easdem nos in sequentibus explicab. suis locis. Adrianus Romanus ''in Mathesi Polemica'' dividit Mathesin in principem, et mechanicam. Principem in puram, et mixtam. Puram in universalem, et specialem. Universalem in logisticam, et primam mathesin. Specialem in Arithmeticam, et Geometriam. Mixtam in Cosmographiam, Ouranographiam, Geographiam, Astronomiam, Chronologiam, Geodæsiam, Opticam, Euthymetriam, Musicam, Mechanicam in Sphæropæjam, Manganariam, Mechanopoëticam, Organopoeticam Automatopoeticam. Singula membra varie ac fuse subdividit, et explicat. Legat ipsum qui volet. P. Paulus Guldinus ''in principio lib. 1. de Centro gravitatis,'' dividit omnes Mathematicas scientias, in puras, et mixtas puris subalternatas; et utrasque in speculativas et practicas. Puras dividit in Arithmeticam, Geometriam, et Algebram ex Arithmetica et Geometria compositam. Harum singulas varie iterum subdividit. Mixtas partitur in quatuor velut præcipuas, Opticam nimirum, Staticam, Musicam et Astronomiam. Harum quoque singulas<noinclude></noinclude> nfemc4o0upah9b5yvwuw5l0ycl0gitl 285007 284999 2026-10-19T20:46:30Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ 285007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c|{{x-larger|CAPUT I.}}<br/> ''De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicæ.''}} {{right sidenote|''Mathematicæ etymon.''}} {{dropinitial|M}}Erito mirantur nonnulli, cur inter omnes humanas divinasque scientias, sola illa, quæ circa quantitatem terminatam, tanquam circa proprium, ac sibi peculiare objectum versatur, communiterque a primis jam sæculis Mathematica appellatur, hoc sibi nomen; quod aliis commune esse debebat, tanquam proprium usurpet, non vulgi errore, sed sapientum omnium decreto. Est enim Mathematica, si nominis etymon spectes, idem ac disciplinaris scientia, a Græco vocabulo {{Greek|}} (mathesis) vel {{Greek|}} (mathema) quorum utrumque disciplinam, et doctrinam sonatiis, qui Græcæ linguæ notitiam habent; quæ quidem nomenclationes omnibus scientiis merito conveniunt, cum et doceantur a magistris, et a discipulis discantur. Duas potissimum hujus usurpationes causas apud probatos Auctores reperio; alteram Pythagoreorum atque Platonicorum, sed impiam ac falsam, utpote in falso et impio de metempsychosi dogmate fundatam; alteram veram, et doctis probatam, putantium ideo scientiam illam præ cæteris nomen doctrinæ ac disciplinæ sibi vendicare, quod sola modum rationemque scientiæ, si more Philosophis usitato loquendum sit, retineat. Procedit enim semper ex præcognitis principiis vel per se notis, vel evidenter probatis ad conclusiones demonstrandas (quod proprium est munus atque officium scientiæ) neque unquam aliquid non evidenter demonstratum assumit, ut suis locis apparebit. Quod quidem alias scientias non semper observare videmus, cum plerumque in confirmationem eorum, quæ ostendere volunt, non nisi probabiliter stabilita adducant. Nec tamen displicet Alstedij etymologia, dictam videlicet Mathemsin seu Mathematicam, {{Greek|}}, sive quod omnium fuerit olim discenda in scholis Græcorum; sive quod non omnibus sit obvia, sed iis tantum, qui diligenter discunt; sive quod nos reddat aptos ad discendum; sive denique quod diligenter sit discenda. Objectum Mathematicæ quod attinet, in confesso apud omnes est, quantitatem terminatam id esse, (ut jam insinuavi) tam continuam, quam discretam. Versatur enim circa numeros numerabiles; varieque inter se, et cum aliis numeris comparabiles, et circa lineas, superficies, et corpora, prout varie terminantur, et varias figuras induunt, angulos inquam, triangulos, circulos, prismata et similia, de quibus in sequentibus. At non omnes Mathematicæ partes, seu species eodem modo circa quantitatem hanc versantur, sed quædam contemplantur illam ab omni materia sensibili, non tamen intelligibili abstractam: neque enim considerant numerum prout in hac vel illa re, v. g. in pecunia, in plantis, in hominibus, in Angelis reperitur, nec triangulum, circulum, et similia, quatenus in auro sunt, aut in ligno, in lapide, in ferro. Aliæ vero eandem quantitatem considerant materiæ immersam, ut quæ versantur circa motum coelestium corporum, circa visuales radios, aliaque multa, ut mox patebit. Hinc variæ oriuntur Mathematicarum Disciplinarum divisiones, de quib. sequenti capite. {{right sidenote|''Eiusdem definitio.''}} Ex dictis colligitur, quæ sit Mathematicæ essentia seu natura; ''est quippe scientia tractans de quantitate terminata, eaque vel a sensibili materia abstractâ, vel eidem immersâ.'' {{c|{{x-larger|CAPUT II.}}<br/> ''De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus.'' }} {{right sidenote|''Mathematica divisiones variæ.''}} {{dropinitial|V}}Arij varias afferunt. Nonnullas breviter recitabo, deinde meam insinuabo; diutius enim huic rei in ipso li mine inhærere, est Tyronibus tenebras affundere. Anti quissimi Philosophi ac Mathematici Pythagorei, Proclo teste ''l. 1. Commentar in Euclid. c. 12.'' quos deinde secuti sunt reliqui propemodum omnes, distribuerunt Mathematicas disciplinas universas in quatuor partes, Arithmeticam, Musicam, Geometriam, et Astronomiam. Nec sine fundamento. Cum enim quantitas, circa quam versantur, duplex sit, discreta nimirum et continua, seu multitudo et magnitudo; et utraque considerari possit dupliciter, secundum se scilicet, et comparatione ad aliud: visum illis fuit consentaneum, juxta quadruplicem illam quantitatis considerationem, quadruplicem constituere Mathematicæ speciem. Illam igitur speciem, quæ quantitatem discretam, seu numerum, considerat secundum se, inquirendo et explicando numerorum proprietates et passiones; appellarunt Arithmeticam, hoc est, scientiam de numeris. Quæ eandem quantitatem discretam seu numerum in comparatione ad aliud considerat, nimirum ad sonum, contemplando numerum sonorum, seu sonum numerosum atque harmonicum; appellarunt Musicam. Quæ quantitatem continuam secundum se considerat. Geometriam: quæ andem comparatam ad aliud, nempe ad motum, seu ut mobilis est, contemplatur, Astronomiam appellarunt. Alij cum Gemino antiquissimo Geometra, eodem Proclo teste ''loc. cit. c. 13.'' dividunt omnes Mathematicas Disciplinas in duas classes, quarum altera continet puras, altera non puras, seu mixtas. Puras appellant, quæ versantur circa quantitatem terminatam ab omini materia sensibili abstractam: non puras vero, quæ circa quantitatem terminatam materiæ sensibili concretam versantur. Prioris generis statuunt duas tantum, Arithmeticam et Geometriam, quarum prior discretam, posterior continuam quantitatem considerat: posterioris vero generis constituunt sex, Mechanicam, Astrologiam, Perspectivam, Geo dæsiam, Canonicam, et Supputatricem. Singularum explicationes, subditiones, et officia, lege apud Proclum, et apud Christoph. Clavium ''in Prolegom. Comment. ad Elem. Euclid.'' Easdem nos in sequentibus explicab. suis locis. Adrianus Romanus ''in Mathesi Polemica'' dividit Mathesin in principem, et mechanicam. Principem in puram, et mixtam. Puram in universalem, et specialem. Universalem in logisticam, et primam mathesin. Specialem in Arithmeticam, et Geometriam. Mixtam in Cosmographiam, Ouranographiam, Geographiam, Astronomiam, Chronologiam, Geodæsiam, Opticam, Euthymetriam, Musicam, Mechanicam in Sphæropæjam, Manganariam, Mechanopoëticam, Organopoeticam Automatopoeticam. Singula membra varie ac fuse subdividit, et explicat. Legat ipsum qui volet. P. Paulus Guldinus ''in principio lib. 1. de Centro gravitatis,'' dividit omnes Mathematicas scientias, in puras, et mixtas puris subalternatas; et utrasque in speculativas et practicas. Puras dividit in Arithmeticam, Geometriam, et Algebram ex Arithmetica et Geometria compositam. Harum singulas varie iterum subdividit. Mixtas partitur in quatuor velut præcipuas, Opticam nimirum, Staticam, Musicam et Astronomiam. Harum quoque singulas<noinclude></noinclude> 9iq3pkwfbo6gqpay2mb3crd7qgb1t45 104 87067 285000 284188 2026-10-19T20:38:37Z Sjgallagher2 29663 285000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>varie iterum ac prolixissime subdividit, et valde exoticis nominibus afficit, quae nimis longum esset recitare. Ipsum adeat qui volet. P. Honoratus Fabry ''tom. 1. Phylosophiae lib. 1. c. 1. art. 4.'' dividit easdem cum antiquis in puras. et non puras. Purarum statuit duas species, Geometriam, et Arithmeticam. Geometriam subdividit in tres partes, Elementarem considerantem praecipue Elementa Euclidis, Trigonom etriam versantem circa plana, et Stereometriam versantem circa solida. Arithmeticam partitur in quinque partes: Elementarem, explicantem praxes et demonstrationes operationum cardinalium Arithmeticae practicae, tum in numeris integris, tum in fractis: Analogicam, explicantem ac demonstrantem regulas proportionum, societatum, alligationis, positionum, progressionum: Logisticam, tractantem de sinubus, tangentibus, secantibus, logarithmis: Figuratam, tractantem de analysi et genesi polygonorum, et potestatum: Analyticam, divisam in zeteticem, poristicem, et exegeticem. Non puras dividit in Geometriam practicam, Arithmeticam supputatricem, Astronomiam. Opticam, Staticam, et Musicam. Harum singulas iterum varie subdividit. Omitto divisiones Alstedii, Heinlini, Abdiae Trevv, Metii, Herigonii, Rami, Stevini, Merseni, et aliorum passim. {{right sidenote|''Nostra divisio.''}} Ego totam Mathesin, quae infinita paene est, ita breviter ac ruditer distribuo in membra. Mathesis omnis versatur circa quantitatem terminatam, vel discretam, vel continuam: item vel abstractam a materia sensibili, vel ipsi concretam, id est, materiis physicis accommodatam: item vel speculative, vel practice. Quae circa discretam et a materia abstractam versatur, id est, circa numerum secundum se consideratum, dicitur Arithmetica: speculativa quidem, si speculative tantum considerat numeros, eorumque proprietates: practica vero, si practice eosdem considerat. Utraque Arithmetica habet varias alias subdivisiones, ut videbimns in libro secundo. Quae circa eandem discretam materiae immersam, scilicet circa numerum sonorum seu harmonicum versatur, dicitur Musica, seu speculativa, seu practica, prout speculative aut practice circa eum versatur. Quae circa continuam quantitatem occupatur, sed a materia sensibili abstractam, sive speculative, sive practice: Geometria ex Mathematicorum usu nuncupatur, aut speculativa, aut practica. Quae circa eandem continuam, sed corpori aut qualitati alicui concretam versatur, dividitur in plurimas species, quarum universaliores, ac velut summa capita sunt Astronomia, Mechanica, Optica, et Musica. Harum quaelibet in alias paene in numeras subdividitur, ut suis locis videbimus. {{c|{{x-larger|CAPUT III.}}<br/> De Terminis seu Vocab. Mathematicis}} {{right sidenote|''Termini seu vocabula mathematica.''}} {{dropinitial|T}}''Ermini Mathematici, qui hoc capite explicantur, spectant fere ad solas illas species, quae circa cotinuam quantitatem versantur. Alii qui ad species circa discretam versantes pertinent, suis locis explicabuntur, non enim nisi ad illas solas necessarii sunt.'' {{c|Articulus I.<br/>''De puncto, linea, superficie, et corpore; eorumque varia divisione.''}} {{right sidenote|''Punctum.''}} {{dropinitial|P}}Unctum Mathematicum est, quod nullas habet partes quanticatis, nempe neque longitudinem, neque latitudinem, neque profunditatem. Euclides ita definit: ''Punctum est, cujus pars nulla est.'' {{right sidenote|''Linea.''}}1. Linea est quantitas continua, habens longitudinem, sine latitudine, et profunditate. Concipitur creari ex fluxu puncti, vestigium post se relinquentis. Talem repraesentant figurae prima, [[File:Schott CursusMath 007.png|left|200px]] secunda et tertia. Dico; repraesentant, quia revera lineae non sunt, cum latitudinem habeant. 3. Dividitur linea in terminatam, et interminatam. Illa hal et terminos seu extrema, haec minime. Termini lineae sunt puncta. Linea terminata dividitur inrectam, curvam, et mixtam. {{right sidenote|''Linea recta, curva et mixta.''}} 4. Linea recta est, quae ex aequo sua interjacet extrema puncta; id est, quae ita aequaliter extenditur inter extrema sua puncta; ut nihil sit in ea flexuosum. Talem repraesentat pilus aut filum tenue summa vi extensum; talemque crearet punctum fluens recta per brevissimam inter duo puncta viam, ita ut in nullam partem deflecteret, prout apparet in 1. figura. Recta linea dicitur ope Regulae seu Amussis exacte fabricatae, de qua infra ''cap. 4.'' 5. Linea curva est, quae non ex aequo jacet seu extenditur inter sua extrema puncta. Talem repraesentat 2. figura, 6. Linea mixta est, quae componitur ex recta et curva. Talem repraesentat 3. figura. 7. Curvarum linearum sunt quam plurimae species, nempe Circularis, Elliptica, Helica seu Spiralis plana, Spiralis cylindrica, Spiralis conica, Spiralis sphaerica, Parabolica, Hyperbolica, et aliae multae, quas suis locis explicabimus. {{right sidenote|''Superficies.''}} 8. Superficies est quantitas continua, habens longitudinem et latitudinensine profunditate. Talem repraesentat figura 4. Dividitur in terminatam, [[File:Schott CursusMath 008.png|left|200px]] et interminatam. Illa habet terminos, haec minime. Superficiei terminatae extrema seu termini sunt lineae, vel linea. Terminata superficies subdividitur in planam, curvam, et mixtam ex utraque. {{right sidenote|''Superficies plana, et curva.''}} 9. Superficies plana est (intellige, terminata) quae ex aequo suas in terjacet extremas lineas; ita nimirum, ut mediae partes ab extremis sursum deorsumve subsultando non recedant. Talem repraesentat folium chartae delicatissimae summâ vi extensum; talemque crearet linea recta, fluens in transverum per brevissimam inter duas lineas viam, ita ut nihil haberet eminens, nihil lacunosum, nihil inaequale. Solent Mathematici superficiem planam appellare absolute ''planum;'' unde quando loquuntur de plano sine addito, intelligendum id est de superficie plana. 10. Superficies curva est, quae non ex aequo jacet inter suas extremas lineas. Hujus multae sunt species, nempe spherica, conica, cylindrica, etc. Omnes dividuntur in convexas, et concavas. Convexa est exterior alicujus sphaerae, cylindri, coni, etc. superficies. Concava est interior eorundem corporum, si intus cava sunt. Quid sit sphaera, cylindrus, conus, etc. dicetur infra, ''Artic. V.'' {{right sidenote|''Corpus.''}} 11. Corpus, sive solidum, est quantitas continua, habens trinam dimensionem, nempe longitudinem, latitudinem, et profunditatem. Termini sive extrema corporis (intellige, finiti ac terminati) sunt superficies, vel vna, vel multiplex. Varias corporis divisiones afferemus infra, ''Art. V.'' {{nop}}<noinclude></noinclude> r4ssl6xjrjq41quwq4o2exixmuh1r4g 285006 285000 2026-10-19T20:45:44Z Sjgallagher2 29663 285006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>varie iterum ac prolixissime subdividit, et valde exoticis nominibus afficit, quæ nimis longum esset recitare. Ipsum adeat qui volet. P. Honoratus Fabry ''tom. 1. Phylosophiæ lib. 1. c. 1. art. 4.'' dividit easdem cum antiquis in puras. et non puras. Purarum statuit duas species, Geometriam, et Arithmeticam. Geometriam subdividit in tres partes, Elementarem considerantem præcipue Elementa Euclidis, Trigonom etriam versantem circa plana, et Stereometriam versantem circa solida. Arithmeticam partitur in quinque partes: Elementarem, explicantem praxes et demonstrationes operationum cardinalium Arithmeticæ practicæ, tum in numeris integris, tum in fractis: Analogicam, explicantem ac demonstrantem regulas proportionum, societatum, alligationis, positionum, progressionum: Logisticam, tractantem de sinubus, tangentibus, secantibus, logarithmis: Figuratam, tractantem de analysi et genesi polygonorum, et potestatum: Analyticam, divisam in zeteticem, poristicem, et exegeticem. Non puras dividit in Geometriam practicam, Arithmeticam supputatricem, Astronomiam. Opticam, Staticam, et Musicam. Harum singulas iterum varie subdividit. Omitto divisiones Alstedii, Heinlini, Abdiæ Trevv, Metii, Herigonii, Rami, Stevini, Merseni, et aliorum passim. {{right sidenote|''Nostra divisio.''}} Ego totam Mathesin, quæ infinita pæne est, ita breviter ac ruditer distribuo in membra. Mathesis omnis versatur circa quantitatem terminatam, vel discretam, vel continuam: item vel abstractam a materia sensibili, vel ipsi concretam, id est, materiis physicis accommodatam: item vel speculative, vel practice. Quæ circa discretam et a materia abstractam versatur, id est, circa numerum secundum se consideratum, dicitur Arithmetica: speculativa quidem, si speculative tantum considerat numeros, eorumque proprietates: practica vero, si practice eosdem considerat. Utraque Arithmetica habet varias alias subdivisiones, ut videbimns in libro secundo. Quæ circa eandem discretam materiæ immersam, scilicet circa numerum sonorum seu harmonicum versatur, dicitur Musica, seu speculativa, seu practica, prout speculative aut practice circa eum versatur. Quæ circa continuam quantitatem occupatur, sed a materia sensibili abstractam, sive speculative, sive practice: Geometria ex Mathematicorum usu nuncupatur, aut speculativa, aut practica. Quæ circa eandem continuam, sed corpori aut qualitati alicui concretam versatur, dividitur in plurimas species, quarum universaliores, ac velut summa capita sunt Astronomia, Mechanica, Optica, et Musica. Harum quælibet in alias pæne in numeras subdividitur, ut suis locis videbimus. {{c|{{x-larger|CAPUT III.}}<br/> De Terminis seu Vocab. Mathematicis}} {{right sidenote|''Termini seu vocabula mathematica.''}} {{dropinitial|T}}''Ermini Mathematici, qui hoc capite explicantur, spectant fere ad solas illas species, quæ circa cotinuam quantitatem versantur. Alii qui ad species circa discretam versantes pertinent, suis locis explicabuntur, non enim nisi ad illas solas necessarii sunt.'' {{c|Articulus I.<br/>''De puncto, linea, superficie, et corpore; eorumque varia divisione.''}} {{right sidenote|''Punctum.''}} {{dropinitial|P}}Unctum Mathematicum est, quod nullas habet partes quanticatis, nempe neque longitudinem, neque latitudinem, neque profunditatem. Euclides ita definit: ''Punctum est, cujus pars nulla est.'' {{right sidenote|''Linea.''}}1. Linea est quantitas continua, habens longitudinem, sine latitudine, et profunditate. Concipitur creari ex fluxu puncti, vestigium post se relinquentis. Talem repræsentant figuræ prima, [[File:Schott CursusMath 007.png|left|200px]] secunda et tertia. Dico; repræsentant, quia revera lineæ non sunt, cum latitudinem habeant. 3. Dividitur linea in terminatam, et interminatam. Illa hal et terminos seu extrema, hæc minime. Termini lineæ sunt puncta. Linea terminata dividitur inrectam, curvam, et mixtam. {{right sidenote|''Linea recta, curva et mixta.''}} 4. Linea recta est, quæ ex æquo sua interjacet extrema puncta; id est, quæ ita æqualiter extenditur inter extrema sua puncta; ut nihil sit in ea flexuosum. Talem repræsentat pilus aut filum tenue summa vi extensum; talemque crearet punctum fluens recta per brevissimam inter duo puncta viam, ita ut in nullam partem deflecteret, prout apparet in 1. figura. Recta linea dicitur ope Regulæ seu Amussis exacte fabricatæ, de qua infra ''cap. 4.'' 5. Linea curva est, quæ non ex æquo jacet seu extenditur inter sua extrema puncta. Talem repræsentat 2. figura, 6. Linea mixta est, quæ componitur ex recta et curva. Talem repræsentat 3. figura. 7. Curvarum linearum sunt quam plurimæ species, nempe Circularis, Elliptica, Helica seu Spiralis plana, Spiralis cylindrica, Spiralis conica, Spiralis sphærica, Parabolica, Hyperbolica, et aliæ multæ, quas suis locis explicabimus. {{right sidenote|''Superficies.''}} 8. Superficies est quantitas continua, habens longitudinem et latitudinensine profunditate. Talem repræsentat figura 4. Dividitur in terminatam, [[File:Schott CursusMath 008.png|left|200px]] et interminatam. Illa habet terminos, hæc minime. Superficiei terminatæ extrema seu termini sunt lineæ, vel linea. Terminata superficies subdividitur in planam, curvam, et mixtam ex utraque. {{right sidenote|''Superficies plana, et curva.''}} 9. Superficies plana est (intellige, terminata) quæ ex æquo suas in terjacet extremas lineas; ita nimirum, ut mediæ partes ab extremis sursum deorsumve subsultando non recedant. Talem repræsentat folium chartæ delicatissimæ summâ vi extensum; talemque crearet linea recta, fluens in transverum per brevissimam inter duas lineas viam, ita ut nihil haberet eminens, nihil lacunosum, nihil inæquale. Solent Mathematici superficiem planam appellare absolute ''planum;'' unde quando loquuntur de plano sine addito, intelligendum id est de superficie plana. 10. Superficies curva est, quæ non ex æquo jacet inter suas extremas lineas. Hujus multæ sunt species, nempe spherica, conica, cylindrica, etc. Omnes dividuntur in convexas, et concavas. Convexa est exterior alicujus sphæræ, cylindri, coni, etc. superficies. Concava est interior eorundem corporum, si intus cava sunt. Quid sit sphæra, cylindrus, conus, etc. dicetur infra, ''Artic. V.'' {{right sidenote|''Corpus.''}} 11. Corpus, sive solidum, est quantitas continua, habens trinam dimensionem, nempe longitudinem, latitudinem, et profunditatem. Termini sive extrema corporis (intellige, finiti ac terminati) sunt superficies, vel vna, vel multiplex. Varias corporis divisiones afferemus infra, ''Art. V.'' {{nop}}<noinclude></noinclude> oxclrdwzufe6lvoi2bieuew4hsw4zdu 104 87068 285001 284189 2026-10-19T20:41:11Z Sjgallagher2 29663 285001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c|Articulus II.<br/>''De linearum inclinationibus, sive de angulis planis.''}} {{right sidenote|''Angulus planus.''}} {{dropinitial|A}}Ngulus planus est duarum linearum in plano se mutuo tang entium, et non in directum jacentium alterius ad alteram inclinatio. Tales sunt omnes figurae a 5 usque ad 12 inclusive. Haec definitio [[File:Schott CursusMath 009.png|left|200px]] non est formalis, sed causalis, quia inclinatio linearum in plano non est angulus planus, sed efficit angulum planum. Sensus definitionis est hic. Quando [[File:Schott CursusMath 010.png|left|200px]] duae line ae, sive rectae, sive non rectae, in plana aliqua superficie invicem concurrunt ita, ut non in directum jaceant, sed una ad alteram inclinetur; efficitur angulus planus, id est, in plana superficie constitutus. Tunc autem dicuntur duae lineae non in directum jacere, sed una ad alteram inclinari, quando alterutra earum post concursum ulterius in directum protensa non concidit cum altera ita, ut unam cum ipsa efficiat lineam (prout facit linea AB, concurrens cum linea CB, in prima et secunda figura supra positis) sed vel eam secat, ut fit in lineis DE, FE; vel certe statim post punctum concursus ab ea recedit, ut fit in lineis PQ. RQ; et quotiescunque duo circuli se contingunt, vel etiam quando linea recta tangit circulum, ut apparet in circulis IL tangentibus sese in puncto L; et in linea GH, tangente dictos in punctis I. Lineae porro angulum constituentes, vocantur crura seu latera anguli. 2. Anguli hactenus explicati appellantur plani seu superficiales, ad differentiam angulorum sphaericorum in superficiebus sphaericis descriptorum; et angulorum solidorum constitutorum in corpore seu solido. De utrisque suo loco. Formalis definitio anguli plani sic formari posset: Angulus planus est super ficies in uno puncto collecta, et duabus lineis ad se invicem inclinatis utrimque terminata. {{right sidenote|''Angulus inciden tiae et contactus.''}} 3. Quando duae lineae ita concurrunt in plana superficie, ut vel de facto se mutuo intersecent, vel si post concursum protenderentur, se mutuo intersecarent; constituunt angulum incid entiae: quando vero tantum se mutuo tangunt, constituunt angulum contactus. Primi generis sunt anguli DEF, secundi generis anguli PQR, et GI, HI, LL, in figuris positis. {{right sidenote|''Angulus rectilineus curvilineus et mixtus.''}} 4. Omnis angulus planus constituitur aut ex duab lineis rectis, aut ex duab. curvis, aut ex recta et curva. Quando fit ex duab. rectis, vocatur angulus rectilineus; quando ex duabus curvis, curvilineus; quando ex recta et curva, mixtus seu mixcilineus vocatur, Rectilineum exhibent figurae 6, et 7, curvilineum 8, 9, et 10, mixtilineum 5. 11, et 12. {{right sidenote|''Angulorum quantitas unde sumatur.''}} 5. Anguli cujusvis mensura seu quantitas consistit in sola inclinatione unius linear supra aliam, non vero in longitudine linearum: nam lineae longius excurrentes ab inclinatione sicut non augent suam inclinationem, ita neque anguli magnitudinem. Penes quid autem sumatur angulorum quantitas, postea dicemus Artic. sequente nu. 17. ubi etiam definiemus, quinam anguli censeantur aequales, qui inaequales. {{right sidenote|''Angulus per litteras quomodo exprimatur.''}} 6. Quando Mathematici volunt denotare seu verbis exprimere angulum alicubi constitutum, utuntur plerumque trib. litteris Alphabeti, quarum illa quae enuntiatur secundo loco, denotat angulum de quo loquuntut. Sic in praecedentibus figuris angulum constitutum ad punctum E, appellantangulum DEF, aut FED; et angulum costitutum ad punctum Q. appellant angulum PQR, vel RQP. Faciunt hoc, quia saepe ad idem punctum sunt constituti plures anguli, unde si unica uterentur littera, nesciretur de quo angulo sermo esset, ut patet ex sequentibus figuris 14, et 15, ubi littera A potest signisicare angulum B [[File:Schott CursusMath 011.png|left|200px]] AC, et angulum DAC. Quando tamen ad unum punctum concursus linearum est constitutus unus tantum angulus, ut in seqq. figuris 16, 17 et 18, in punctis B, C, et D; possunt et solent uti unicâ litterâ. {{right sidenote|''Linea perpendicularis''}} 7. Quando una linea recta ita insistit alteri lineae rectae, ut non magis inclinet in unam partem, quam in alteram; dicitur ipsi insistere perpendiculariter, vocaturque linea perpendicularis. respectu alterius lineae cui insistit, et anguli quos hinc et inde constituit, talis, linea alteri insistens, appellantur anguli recti. Quando vero linea recta insistens alteri lineae rectae inclinat magis in unam partem quam in alteram, nullum constituit angulum rectum, sed unum majorem recto, et alterum minorem recto. Et major quidem recto vocatur angulus obtusus, minor vero recto acutus. {{right sidenote|''Angulus rectus, acutus et obtusus.''}} 8. Itaque angulus rectilineus triplex est, rectus obtusus, et acutus. Rectus est, quem efficiunt duae lineae rectae perpendiculariter sibi mutuo insistentes. Tales sunt anguli ad punctum A in figura 14. sive anguli BAC, DAC, facta a lineis BD, CA, Obtusus est, qui est major recto. Acutus est, qui est minor recto. Hos duos angulos efficiunt, vel potius continent lineae non perpendiculariter sibi mutuo insistentes, ut sunt in figura 15 lineae EG, FA, efficientes angulos EAF, FAG, quorum prior est obtusus, posterior acutus. 9. Non tantum efficitur angulus rectus, aut obtusus, aut acutus, quando una linea ita cadit supra aliam, ut fit in fig. 14, et 15. sed etiam quando se mutuo tangunt in extremitatib. ut fit in figuris 16, [[File:Schott CursusMath 012.png|left|200px]] 17, et 18. Hinc fit, ut recta AB in fig. 16 dicatur etiam perpendicularis rectae BC, et vicissim recta BC in eadem figura dicitur perpendicularis rectae AB. Et ratio est, quia se alterutra, aut utraque protenderetur ultra punctum B, altera non inclinaret<noinclude></noinclude> np9580g6tbokjl3easm7mwnx1mi5cab 285002 285001 2026-10-19T20:42:10Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ 285002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c|Articulus II.<br/>''De linearum inclinationibus, sive de angulis planis.''}} {{right sidenote|''Angulus planus.''}} {{dropinitial|A}}Ngulus planus est duarum linearum in plano se mutuo tang entium, et non in directum jacentium alterius ad alteram inclinatio. Tales sunt omnes figurae a 5 usque ad 12 inclusive. Haec definitio [[File:Schott CursusMath 009.png|left|200px]] non est formalis, sed causalis, quia inclinatio linearum in plano non est angulus planus, sed efficit angulum planum. Sensus definitionis est hic. Quando [[File:Schott CursusMath 010.png|left|200px]] duae line ae, sive rectae, sive non rectae, in plana aliqua superficie invicem concurrunt ita, ut non in directum jaceant, sed una ad alteram inclinetur; efficitur angulus planus, id est, in plana superficie constitutus. Tunc autem dicuntur duae lineae non in directum jacere, sed una ad alteram inclinari, quando alterutra earum post concursum ulterius in directum protensa non concidit cum altera ita, ut unam cum ipsa efficiat lineam (prout facit linea AB, concurrens cum linea CB, in prima et secunda figura supra positis) sed vel eam secat, ut fit in lineis DE, FE; vel certe statim post punctum concursus ab ea recedit, ut fit in lineis PQ. RQ; et quotiescunque duo circuli se contingunt, vel etiam quando linea recta tangit circulum, ut apparet in circulis IL tangentibus sese in puncto L; et in linea GH, tangente dictos in punctis I. Lineae porro angulum constituentes, vocantur crura seu latera anguli. 2. Anguli hactenus explicati appellantur plani seu superficiales, ad differentiam angulorum sphaericorum in superficiebus sphaericis descriptorum; et angulorum solidorum constitutorum in corpore seu solido. De utrisque suo loco. Formalis definitio anguli plani sic formari posset: Angulus planus est super ficies in uno puncto collecta, et duabus lineis ad se invicem inclinatis utrimque terminata. {{right sidenote|''Angulus inciden tiae et contactus.''}} 3. Quando duae lineae ita concurrunt in plana superficie, ut vel de facto se mutuo intersecent, vel si post concursum protenderentur, se mutuo intersecarent; constituunt angulum incid entiae: quando vero tantum se mutuo tangunt, constituunt angulum contactus. Primi generis sunt anguli DEF, secundi generis anguli PQR, et GI, HI, LL, in figuris positis. {{right sidenote|''Angulus rectilineus curvilineus et mixtus.''}} 4. Omnis angulus planus constituitur aut ex duab lineis rectis, aut ex duab. curvis, aut ex recta et curva. Quando fit ex duab. rectis, vocatur angulus rectilineus; quando ex duabus curvis, curvilineus; quando ex recta et curva, mixtus seu mixcilineus vocatur, Rectilineum exhibent figurae 6, et 7, curvilineum 8, 9, et 10, mixtilineum 5. 11, et 12. {{right sidenote|''Angulorum quantitas unde sumatur.''}} 5. Anguli cujusvis mensura seu quantitas consistit in sola inclinatione unius linear supra aliam, non vero in longitudine linearum: nam lineae longius excurrentes ab inclinatione sicut non augent suam inclinationem, ita neque anguli magnitudinem. Penes quid autem sumatur angulorum quantitas, postea dicemus Artic. sequente nu. 17. ubi etiam definiemus, quinam anguli censeantur aequales, qui inaequales. {{right sidenote|''Angulus per litteras quomodo exprimatur.''}} 6. Quando Mathematici volunt denotare seu verbis exprimere angulum alicubi constitutum, utuntur plerumque trib. litteris Alphabeti, quarum illa quae enuntiatur secundo loco, denotat angulum de quo loquuntut. Sic in praecedentibus figuris angulum constitutum ad punctum E, appellantangulum DEF, aut FED; et angulum costitutum ad punctum Q. appellant angulum PQR, vel RQP. Faciunt hoc, quia saepe ad idem punctum sunt constituti plures anguli, unde si unica uterentur littera, nesciretur de quo angulo sermo esset, ut patet ex sequentibus figuris 14, et 15, ubi littera A potest signisicare angulum B [[File:Schott CursusMath 011.png|left|200px]] AC, et angulum DAC. Quando tamen ad unum punctum concursus linearum est constitutus unus tantum angulus, ut in seqq. figuris 16, 17 et 18, in punctis B, C, et D; possunt et solent uti unicâ litterâ. {{right sidenote|''Linea perpendicularis''}} 7. Quando una linea recta ita insistit alteri lineae rectae, ut non magis inclinet in unam partem, quam in alteram; dicitur ipsi insistere perpendiculariter, vocaturque linea perpendicularis. respectu alterius lineae cui insistit, et anguli quos hinc et inde constituit, talis, linea alteri insistens, appellantur anguli recti. Quando vero linea recta insistens alteri lineae rectae inclinat magis in unam partem quam in alteram, nullum constituit angulum rectum, sed unum majorem recto, et alterum minorem recto. Et major quidem recto vocatur angulus obtusus, minor vero recto acutus. {{right sidenote|''Angulus rectus, acutus et obtusus.''}} 8. Itaque angulus rectilineus triplex est, rectus obtusus, et acutus. Rectus est, quem efficiunt duae lineae rectae perpendiculariter sibi mutuo insistentes. Tales sunt anguli ad punctum A in figura 14. sive anguli BAC, DAC, facta a lineis BD, CA, Obtusus est, qui est major recto. Acutus est, qui est minor recto. Hos duos angulos efficiunt, vel potius continent lineae non perpendiculariter sibi mutuo insistentes, ut sunt in figura 15 lineae EG, FA, efficientes angulos EAF, FAG, quorum prior est obtusus, posterior acutus. 9. Non tantum efficitur angulus rectus, aut obtusus, aut acutus, quando una linea ita cadit supra aliam, ut fit in fig. 14, et 15. sed etiam quando se mutuo tangunt in extremitatib. ut fit in figuris 16, [[File:Schott CursusMath 012.png|left|200px]] 17, et 18. Hinc fit, ut recta AB in fig. 16 dicatur etiam perpendicularis rectae BC, et vicissim recta BC in eadem figura dicitur perpendicularis rectae AB. Et ratio est, quia se alterutra, aut utraque protenderetur ultra punctum B, altera non in-<noinclude></noinclude> msqcv2dr01aeht75smixbq1qc6fpo1p 285005 285002 2026-10-19T20:45:23Z Sjgallagher2 29663 285005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c|Articulus II.<br/>''De linearum inclinationibus, sive de angulis planis.''}} {{right sidenote|''Angulus planus.''}} {{dropinitial|A}}Ngulus planus est duarum linearum in plano se mutuo tang entium, et non in directum jacentium alterius ad alteram inclinatio. Tales sunt omnes figuræ a 5 usque ad 12 inclusive. Hæc definitio [[File:Schott CursusMath 009.png|left|200px]] non est formalis, sed causalis, quia inclinatio linearum in plano non est angulus planus, sed efficit angulum planum. Sensus definitionis est hic. Quando [[File:Schott CursusMath 010.png|left|200px]] duæ line æ, sive rectæ, sive non rectæ, in plana aliqua superficie invicem concurrunt ita, ut non in directum jaceant, sed una ad alteram inclinetur; efficitur angulus planus, id est, in plana superficie constitutus. Tunc autem dicuntur duæ lineæ non in directum jacere, sed una ad alteram inclinari, quando alterutra earum post concursum ulterius in directum protensa non concidit cum altera ita, ut unam cum ipsa efficiat lineam (prout facit linea AB, concurrens cum linea CB, in prima et secunda figura supra positis) sed vel eam secat, ut fit in lineis DE, FE; vel certe statim post punctum concursus ab ea recedit, ut fit in lineis PQ. RQ; et quotiescunque duo circuli se contingunt, vel etiam quando linea recta tangit circulum, ut apparet in circulis IL tangentibus sese in puncto L; et in linea GH, tangente dictos in punctis I. Lineæ porro angulum constituentes, vocantur crura seu latera anguli. 2. Anguli hactenus explicati appellantur plani seu superficiales, ad differentiam angulorum sphæricorum in superficiebus sphæricis descriptorum; et angulorum solidorum constitutorum in corpore seu solido. De utrisque suo loco. Formalis definitio anguli plani sic formari posset: Angulus planus est super ficies in uno puncto collecta, et duabus lineis ad se invicem inclinatis utrimque terminata. {{right sidenote|''Angulus inciden tiæ et contactus.''}} 3. Quando duæ lineæ ita concurrunt in plana superficie, ut vel de facto se mutuo intersecent, vel si post concursum protenderentur, se mutuo intersecarent; constituunt angulum incid entiæ: quando vero tantum se mutuo tangunt, constituunt angulum contactus. Primi generis sunt anguli DEF, secundi generis anguli PQR, et GI, HI, LL, in figuris positis. {{right sidenote|''Angulus rectilineus curvilineus et mixtus.''}} 4. Omnis angulus planus constituitur aut ex duab lineis rectis, aut ex duab. curvis, aut ex recta et curva. Quando fit ex duab. rectis, vocatur angulus rectilineus; quando ex duabus curvis, curvilineus; quando ex recta et curva, mixtus seu mixcilineus vocatur, Rectilineum exhibent figuræ 6, et 7, curvilineum 8, 9, et 10, mixtilineum 5. 11, et 12. {{right sidenote|''Angulorum quantitas unde sumatur.''}} 5. Anguli cujusvis mensura seu quantitas consistit in sola inclinatione unius linear supra aliam, non vero in longitudine linearum: nam lineæ longius excurrentes ab inclinatione sicut non augent suam inclinationem, ita neque anguli magnitudinem. Penes quid autem sumatur angulorum quantitas, postea dicemus Artic. sequente nu. 17. ubi etiam definiemus, quinam anguli censeantur æquales, qui inæquales. {{right sidenote|''Angulus per litteras quomodo exprimatur.''}} 6. Quando Mathematici volunt denotare seu verbis exprimere angulum alicubi constitutum, utuntur plerumque trib. litteris Alphabeti, quarum illa quæ enuntiatur secundo loco, denotat angulum de quo loquuntut. Sic in præcedentibus figuris angulum constitutum ad punctum E, appellantangulum DEF, aut FED; et angulum costitutum ad punctum Q. appellant angulum PQR, vel RQP. Faciunt hoc, quia sæpe ad idem punctum sunt constituti plures anguli, unde si unica uterentur littera, nesciretur de quo angulo sermo esset, ut patet ex sequentibus figuris 14, et 15, ubi littera A potest signisicare angulum B [[File:Schott CursusMath 011.png|left|200px]] AC, et angulum DAC. Quando tamen ad unum punctum concursus linearum est constitutus unus tantum angulus, ut in seqq. figuris 16, 17 et 18, in punctis B, C, et D; possunt et solent uti unicâ litterâ. {{right sidenote|''Linea perpendicularis''}} 7. Quando una linea recta ita insistit alteri lineæ rectæ, ut non magis inclinet in unam partem, quam in alteram; dicitur ipsi insistere perpendiculariter, vocaturque linea perpendicularis. respectu alterius lineæ cui insistit, et anguli quos hinc et inde constituit, talis, linea alteri insistens, appellantur anguli recti. Quando vero linea recta insistens alteri lineæ rectæ inclinat magis in unam partem quam in alteram, nullum constituit angulum rectum, sed unum majorem recto, et alterum minorem recto. Et major quidem recto vocatur angulus obtusus, minor vero recto acutus. {{right sidenote|''Angulus rectus, acutus et obtusus.''}} 8. Itaque angulus rectilineus triplex est, rectus obtusus, et acutus. Rectus est, quem efficiunt duæ lineæ rectæ perpendiculariter sibi mutuo insistentes. Tales sunt anguli ad punctum A in figura 14. sive anguli BAC, DAC, facta a lineis BD, CA, Obtusus est, qui est major recto. Acutus est, qui est minor recto. Hos duos angulos efficiunt, vel potius continent lineæ non perpendiculariter sibi mutuo insistentes, ut sunt in figura 15 lineæ EG, FA, efficientes angulos EAF, FAG, quorum prior est obtusus, posterior acutus. 9. Non tantum efficitur angulus rectus, aut obtusus, aut acutus, quando una linea ita cadit supra aliam, ut fit in fig. 14, et 15. sed etiam quando se mutuo tangunt in extremitatib. ut fit in figuris 16, [[File:Schott CursusMath 012.png|left|200px]] 17, et 18. Hinc fit, ut recta AB in fig. 16 dicatur etiam perpendicularis rectæ BC, et vicissim recta BC in eadem figura dicitur perpendicularis rectæ AB. Et ratio est, quia se alterutra, aut utraque protenderetur ultra punctum B, altera non in-<noinclude></noinclude> dqzzu4gfdrvfc4ninn7ekuemikk6bpv 104 87069 285003 284190 2026-10-19T20:44:28Z Sjgallagher2 29663 285003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>clinaret magis in unam alterius partem quam in alteram. Ob contrariam rationem reliquae in figuris 17, et 18, non dicuntur perpendiculares. {{right sidenote|''Anguli deinceps.''}} 10. Quando una linea ita cadit supra aliam lineam, ut efficiat duos angulos, unum ex una parte, et alterum ex altera, ut fit in figuris 14, et 15, tunc anguli qui fiunt hinc et inde ad punctum incidentiae, dicuntur esse deinceps, eo quod unus sit post alium. Et quidem si anguli deinceps sunt inter se aequales (quod tunc contingit, quando una linea cadit supra alteram perpendiculariter) quales sunt anguli ad Ain figura 14; tunc uterque vocatur et est angulus rectus. Unde e contrario quando duo anguli deinceps sunt recti, necessario sunt inter se aequales, et linea illos efficiens dicitur perpendicularis. Quando vero anguli deinceps non sunt inter se aequales, ut in figur. 15 tunc neuter illorum est rectus, et lineae illos constituentes non dicuntur perpendiculares invicem. {{c|Articulus III.<br/> ''De figuris planis Curvilineis, et praecipue de Circulo.''}} {{right sidenote|''Terminus apud mathematicos quid sit.''}} {{dropinitial|T}}Erminus est, quod alicujus extremum est. Tale est punctum respectu lineae, linea respectu superficiei, superficies respectu corporis, ut ex supra dictis patet. {{right sidenote|''Figura mathematica.''}} 2. Figura est, quae sub aliquo, vel aliquibus terminis comprehenditur. Itaque licet linea finita habeat terminos; nempe extrema puncta, tamen non est figura Mathematica, prout hic sumitur nomen figurae, quia non comprehenditur, id est, non clauditur aut circumdatur a suis terminis. {{right sidenote|''Figura plana.''}} 3. Figura dividitur in planam, et solidam. Planae figurae sunt superficies terminatae, id est, lineis aut lineâ comprehensae. Solidae vero figurae sunt corpora terminata, superficie aut superficiebus comprehensa. 4. Planae figurae aut sunt curvilineae, aut rectilineae. Curvilineae figurae sunt Circulus, Ellipsis, Cyssoides sive hederae folio similis, Myrthoides sive Myrthi folio similis, Hyppopeda sive equinae pedicae similis, et aliae id genus. Nos omissis omnibus aliis de solo circulo, ejusque partibus hîc agimus. {{right sidenote|''Circulus.''}} 5. Circulus est figura plana, sub unâ lineâ comprehensa, quae peripheria ac perimeter, hoc est, circumferentia appellatur; ad quam ab uno puncto eorum, quae intra figuram sunt posita, cadentes omnes rectae lineae, inter se sunt aequales. Itaque circulus non est linea illa circularis ambiens superficiem circularem, sed est ipsamet superficies conclusa tali linea circulari. Talis est figura 19. Aliquando tamen praedicta circularis linea vocatur circulus. [[File:Schott CursusMath 013.png|left|200px]] {{right sidenote|''Diameter''}} 6. Centrum circuli est punctum illud intra circulum, a quo omnes lineae rectae ad circumferentiam ductae, sunt aequales. Tale est punctum A in eadefigur. 19. 7. Diameter seu Dimetiens circuli est recta quaecunque linea per centrum duccta, et ex utraque parte in circuli circumferentiam terminata; quae circulum bifariam secat. Tales sunt in figura 19 recta BC, DE, et aliae infinitae assignabiles. {{right sidenote|''Semidiameter.''}} 8. Semidiameter circuli est recta quaeceunque a centro ad circumferentiam ducta. Appellatur etiam radius circuli, ob similitudinem cum radio rotae. {{right sidenote|''Semicirculus.''}} 9. semicirculus est figura, quae continetur sub diametro et sub ea linea, quae de circuli circumferentia aufertur a diametro. Talis est in superiori circulo figura BDC, et DCE, et CEB, et EBD. Centrum autem semicirculi idem est cum centro circuli; eademque est utriusque dimetiens. {{right sidenote|''Circuli sementum.''}} 10. Sirecta linea secans circulum in duas portiones, non transit per centrum circuli, secabitur ab ea circulus non bifariam, sed in duas partes inaequales; quarum utraque dicitur segmentum circuli. Et illa quidem pars, in qua existit centrum circuli, dicitur segmentum majus; altera vero pars segmentum minus. Dicitur tamen ettiam semicirculus segmentum circuli. {{right sidenote|''Circuli arcus.''}} 11. Arcus cir culi est quaecunquae circumferentiae portio, praesertim si sit major aut minor quam semicircumferentia. In apposita figura 20 arcus ADC est minor qua semicircu~ferentia, arcus vero ABC major, quia linea AC non transit per centrum O circuli. [[File:Schott CursusMath 014.png|right|200px]] {{right sidenote|''Circuli chorda.''}} 12. Chorda est quaecunquae recta linea quae arcum aliquem in circulo subtendit. Talis est recta AC in praedicta figura 20. Appellatur etiam subtensa. {{right sidenote|''Circuli sector.''}} 13. Sector circuli est, cum a circumferentia circuli ad centrum ipsius ducuntur duae semidiametri constituentes angulum in ipso centro. Talis est in praecedenti circulari figura FOE. {{right sidenote|''Circuli divisio.''}} 14. Omnis circulus, sive magnus, sive parvus, dividitur a Mathematicis in partes 360. quas ipsi gradus appellant; quilibet vero gradus subdividiturin alias 60 partes, quas appellant minura sive scrupula prima; et quodlibet minutum primum subdividitur in 60 minuta secunda; et quodlibet secundum in 60 tertia; et sic ulterius, quousque libuerit, aut opus fuerit. Ita semicirculus continet gradus 180; quarta vero pars seu Quadrans circuli continet gradus 90; et quilibet arcus circuli continet aliquot gradus, aut graduum partes, plures aut pauciores, prout fuerit magnus aut parvus iste arcus. {{right sidenote|''Circuli quadrans''}} 15. Si in circulo quocunque ducantur duae diametri secantes se ad angulos rectos, hoc est, insistentes sibi mutuo perpendiculariter; dividitur circulus in quatuor aequales partes, quae propterea appellantur quadrantes, sive quartae circuli; quas diximus continere 90 gradus. {{right sidenote|''Anguli ad centrum circuli.''}} 16. Quotiescunque a circumferentia circuli ad centrum ducuntur duae semidiametri constituentes augulum in centro, arcus circumferentiae, totumque spatiuminter duas semidiametros contentum, complectitur aut gradus, aut graduum partes. Et quidem si continet gradus 90 praecise, angulus ille ad centrum constitutus, est rectus: si contineat plures quam 90, angulus est obtusus: {{right sidenote|''Anguli recti omnes sunt inter se aequales. Angulus quilibet quantus esse dicatur.''}} si pauciores quam 90, angulus est acutus Omnes itaque anguli recti sunt inter se aequales, quia omnes continent gradus 90 praecise. 17. Quotiescunque duae lineae rectae constituunt angulum, potest ex puncto concursus describi inter duas illas rectas lineas angulum constituentes arcus; qui arcus necessario continet gradus, aut minuta graduum ex illis 360, in quos divisibilis est circulus, si ex arcu illo circulus compleretur. Tantus autem dicitur a Mathematicis esse<noinclude></noinclude> jkn4sy360n486bfb3ycz8j0s6tpty6z 285004 285003 2026-10-19T20:45:06Z Sjgallagher2 29663 285004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>clinaret magis in unam alterius partem quam in alteram. Ob contrariam rationem reliquæ in figuris 17, et 18, non dicuntur perpendiculares. {{right sidenote|''Anguli deinceps.''}} 10. Quando una linea ita cadit supra aliam lineam, ut efficiat duos angulos, unum ex una parte, et alterum ex altera, ut fit in figuris 14, et 15, tunc anguli qui fiunt hinc et inde ad punctum incidentiæ, dicuntur esse deinceps, eo quod unus sit post alium. Et quidem si anguli deinceps sunt inter se æquales (quod tunc contingit, quando una linea cadit supra alteram perpendiculariter) quales sunt anguli ad Ain figura 14; tunc uterque vocatur et est angulus rectus. Unde e contrario quando duo anguli deinceps sunt recti, necessario sunt inter se æquales, et linea illos efficiens dicitur perpendicularis. Quando vero anguli deinceps non sunt inter se æquales, ut in figur. 15 tunc neuter illorum est rectus, et lineæ illos constituentes non dicuntur perpendiculares invicem. {{c|Articulus III.<br/> ''De figuris planis Curvilineis, et præcipue de Circulo.''}} {{right sidenote|''Terminus apud mathematicos quid sit.''}} {{dropinitial|T}}Erminus est, quod alicujus extremum est. Tale est punctum respectu lineæ, linea respectu superficiei, superficies respectu corporis, ut ex supra dictis patet. {{right sidenote|''Figura mathematica.''}} 2. Figura est, quæ sub aliquo, vel aliquibus terminis comprehenditur. Itaque licet linea finita habeat terminos; nempe extrema puncta, tamen non est figura Mathematica, prout hic sumitur nomen figuræ, quia non comprehenditur, id est, non clauditur aut circumdatur a suis terminis. {{right sidenote|''Figura plana.''}} 3. Figura dividitur in planam, et solidam. Planæ figuræ sunt superficies terminatæ, id est, lineis aut lineâ comprehensæ. Solidæ vero figuræ sunt corpora terminata, superficie aut superficiebus comprehensa. 4. Planæ figuræ aut sunt curvilineæ, aut rectilineæ. Curvilineæ figuræ sunt Circulus, Ellipsis, Cyssoides sive hederæ folio similis, Myrthoides sive Myrthi folio similis, Hyppopeda sive equinæ pedicæ similis, et aliæ id genus. Nos omissis omnibus aliis de solo circulo, ejusque partibus hîc agimus. {{right sidenote|''Circulus.''}} 5. Circulus est figura plana, sub unâ lineâ comprehensa, quæ peripheria ac perimeter, hoc est, circumferentia appellatur; ad quam ab uno puncto eorum, quæ intra figuram sunt posita, cadentes omnes rectæ lineæ, inter se sunt æquales. Itaque circulus non est linea illa circularis ambiens superficiem circularem, sed est ipsamet superficies conclusa tali linea circulari. Talis est figura 19. Aliquando tamen prædicta circularis linea vocatur circulus. [[File:Schott CursusMath 013.png|left|200px]] {{right sidenote|''Diameter''}} 6. Centrum circuli est punctum illud intra circulum, a quo omnes lineæ rectæ ad circumferentiam ductæ, sunt æquales. Tale est punctum A in eadefigur. 19. 7. Diameter seu Dimetiens circuli est recta quæcunque linea per centrum duccta, et ex utraque parte in circuli circumferentiam terminata; quæ circulum bifariam secat. Tales sunt in figura 19 recta BC, DE, et aliæ infinitæ assignabiles. {{right sidenote|''Semidiameter.''}} 8. Semidiameter circuli est recta quæceunque a centro ad circumferentiam ducta. Appellatur etiam radius circuli, ob similitudinem cum radio rotæ. {{right sidenote|''Semicirculus.''}} 9. semicirculus est figura, quæ continetur sub diametro et sub ea linea, quæ de circuli circumferentia aufertur a diametro. Talis est in superiori circulo figura BDC, et DCE, et CEB, et EBD. Centrum autem semicirculi idem est cum centro circuli; eademque est utriusque dimetiens. {{right sidenote|''Circuli sementum.''}} 10. Sirecta linea secans circulum in duas portiones, non transit per centrum circuli, secabitur ab ea circulus non bifariam, sed in duas partes inæquales; quarum utraque dicitur segmentum circuli. Et illa quidem pars, in qua existit centrum circuli, dicitur segmentum majus; altera vero pars segmentum minus. Dicitur tamen ettiam semicirculus segmentum circuli. {{right sidenote|''Circuli arcus.''}} 11. Arcus cir culi est quæcunquæ circumferentiæ portio, præsertim si sit major aut minor quam semicircumferentia. In apposita figura 20 arcus ADC est minor qua semicircu~ferentia, arcus vero ABC major, quia linea AC non transit per centrum O circuli. [[File:Schott CursusMath 014.png|right|200px]] {{right sidenote|''Circuli chorda.''}} 12. Chorda est quæcunquæ recta linea quæ arcum aliquem in circulo subtendit. Talis est recta AC in prædicta figura 20. Appellatur etiam subtensa. {{right sidenote|''Circuli sector.''}} 13. Sector circuli est, cum a circumferentia circuli ad centrum ipsius ducuntur duæ semidiametri constituentes angulum in ipso centro. Talis est in præcedenti circulari figura FOE. {{right sidenote|''Circuli divisio.''}} 14. Omnis circulus, sive magnus, sive parvus, dividitur a Mathematicis in partes 360. quas ipsi gradus appellant; quilibet vero gradus subdividiturin alias 60 partes, quas appellant minura sive scrupula prima; et quodlibet minutum primum subdividitur in 60 minuta secunda; et quodlibet secundum in 60 tertia; et sic ulterius, quousque libuerit, aut opus fuerit. Ita semicirculus continet gradus 180; quarta vero pars seu Quadrans circuli continet gradus 90; et quilibet arcus circuli continet aliquot gradus, aut graduum partes, plures aut pauciores, prout fuerit magnus aut parvus iste arcus. {{right sidenote|''Circuli quadrans''}} 15. Si in circulo quocunque ducantur duæ diametri secantes se ad angulos rectos, hoc est, insistentes sibi mutuo perpendiculariter; dividitur circulus in quatuor æquales partes, quæ propterea appellantur quadrantes, sive quartæ circuli; quas diximus continere 90 gradus. {{right sidenote|''Anguli ad centrum circuli.''}} 16. Quotiescunque a circumferentia circuli ad centrum ducuntur duæ semidiametri constituentes augulum in centro, arcus circumferentiæ, totumque spatiuminter duas semidiametros contentum, complectitur aut gradus, aut graduum partes. Et quidem si continet gradus 90 præcise, angulus ille ad centrum constitutus, est rectus: si contineat plures quam 90, angulus est obtusus: {{right sidenote|''Anguli recti omnes sunt inter se æquales. Angulus quilibet quantus esse dicatur.''}} si pauciores quam 90, angulus est acutus Omnes itaque anguli recti sunt inter se æquales, quia omnes continent gradus 90 præcise. 17. Quotiescunque duæ lineæ rectæ constituunt angulum, potest ex puncto concursus describi inter duas illas rectas lineas angulum constituentes arcus; qui arcus necessario continet gradus, aut minuta graduum ex illis 360, in quos divisibilis est circulus, si ex arcu illo circulus compleretur. Tantus autem dicitur a Mathematicis esse<noinclude></noinclude> h7f8wnnqzmxcqasiflz9pqjqj8esixn 104 87071 284950 284869 2026-10-19T12:42:59Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 284950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c|''§. II. Synopsis Operis.''}} {{dropinitial|S}}Cio varias à variis afferri Mathematicarum scientiarum partitiones, quarum nonnullas sequenti primo libro affero, aliam verò novam ac prolixam libro ultimo. Ego, quia Tyronibus scribo, &amp; Mathematicæ Candidatis iter arduum, ac spinis obsitum explano; non Naturæ, sed doctrinæ ordinem ubique servo, illaque primo, illa secundo ac tertio pono loco, qua primò, quæ deinde, quæ postremò addiscenda esse, propria non sine temporis dispendio addidici experientia. Itaque I. Liber erit Isagogicus; in quo ubi breviter de Mathematicæ etymo, objecto, natura, ac divisione egero, explicabo primum terminos varios, dein praxes varias ac faciles, ad lineas, superficies, &amp; corpora spectantes, &amp; toto sequenti Opere, atque adeo in Mathesi universa frequentius occurrentes. Consili mei causam libri ejusdem proœmium aperiet. II. Liber erit Arithmeticus; in quo de Arithmetica Practica agetur, tam generali, quàm speciali. Generalis Canones tradet seu Regulas de usu numerorum ab omnibus rebus separatorum, tam integrorum, quàm fractorum, ut vocant. Specialis exhibebit Canones de eorundem numerorum usu certis rebus applicato, generalesque regulas specialibus modis ac praxibus numerandi seu supputandi adaptabit. Habebis itaque Arithmeticam, Geometricam, Astronomicam, Politicam seu Civilem, Rabdologicam Neperi, Calcularem, &amp; Divinatoriam. Militarem damus in Polemica; alias alibi. Divinam Algebram, quoniam nec paucis tradi potest, nec si multis tradatur, ad Mathematicas scientias capessendas necessaria est, in finem Operis rejicimus. Toti Mathesi Arithmeticam præmittimus, quoniam toti ancillatur. III. Liber erit Geometricus Elementaris, continebitque Elementorum geometricorum Euclidis sex priores libros, brevibus quidem, sed dilucidis tamen ac facilibus (ni {{Greek|φιλαυτία}} me fallit) demonstrationibus roboratos. Hæc Euclidæa elementa Mathesi universæ sunt adeo non solum utilia, sed necessaria etiam, ut qui sine illis Mathematicas adgreditur Disciplinas, non majori fructu laboret, quàm qui sine litterarum elementis Grammaticam, sine hac Philosophiam, aliamvè quamcunque subtiliorem adgreditur scientiam. Meritò ergo Arithmeticæ hunc subjungimus librum. IV. Liber erit Trigonometricus Elementaris, agetque de Doctrina Siunuum, Tangentium, &amp; Secantium, unà cum Canone triangulorum, ejusque structura, &amp; usu. Logarithmorum naturam &amp; usum in fine Operis explicamus, nè præceptorum multitudine nimiam hoc loco Tyrones obruamus. V. Liber erit Trigonometricus Practicus, tradetque Canones ad triangulorum dimensionem, seu, ut loquuntur, resolutionem spectantes; primò quidem planorum seu rectilineorum, deinde sphæricorum seu curvilineorum. Hic, cum præcedenti libro, quoniam &amp; antecedentium cognitionem usumque deposcunt, &amp; subsequentibus ferè omnibus facem præferunt, meritò hunc sortiti sunt locum. Addimus in fine Libri compendium Trigonometriæ Practicæ doctum &amp; elegans, ab erudita elaboratum manu. {{nop}}<noinclude></noinclude> 4v5mxpuayuk7hsg3mgvkzz39tc4vj3j 104 87072 284951 284870 2026-10-19T12:50:01Z Sjgallagher2 29663 Add greek words 284951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>VI. Liber erit Geometricus Practicus, continebitque nobilissimam acutilissimam dimetiendi Artem, non terram tantum, sed quidquid uspian sub mensuram cadit. Agemus in eo de Euthymetria, Epipedometria, Stereometria, Geodæia; de vasorum, aliorumque concavorum corporum mensuratione, quam {{Greek|κοιλομετρία}}; deque magnitudinem ab una in aliam figuram transformatione, quam {{Greekμεταμόρϕωσιν}} nuncupant. In his omnibus clucebii Arithmeticae, Elementaris Geometriæ, ac Trigonometriæ utilitas, atque necessitas; qua de causa illis subjungitur. Et his quidem sex libris explicatur Mathesis pura, ac velut abstracta à materia; sequent b°, materiæ cœcteta, cœlesti primum, deinde aliis. VII. Liber erit Astronomicus Elementaris, agetque de Sphæra Mundii, illisque omnibus, quæ Sphærae Scriptores traçtare solent, & sunt veluti Elementa ac Introductio in sublimiorum Astronomiam: cujusmodi sunt Mundii figura, ac Sphærae circuli, stellarum motus, ortus & occasus, hisque similia, ad motum praecipue Primum, omnibusq; cœlestibus corporibus communem explicandum, ac per Organum Sphærae armillaris, aut Globi cœlestis oculis subjiciendum spectantia. VIII. Liber erit Astronomicus Theoricus, agetque de Planetarium Theorica; hoc est, Hypothesibus ad Motuum Secundorum ratione explicandam, apparentemque anomaliam eorum adæquandam aptis. Non novas quidem cudemus, non omnes omnium proponeamus, sed paucas ac facilest ab aliis excogitatas, firmislimisque rationibus ex intimis Geometriæ penetralibus desumptis, stante phænomenorum ac observationum veritate, stabilitas. IX. Liber erit Astronomicus Practicus, variaque resolveret Problematæ Astronomica, faciliora tamen, magisque necessaria, iis praesertim, quæ subsequentibus Libris tradentur. Problematum porrò resolutio vel Organica erit per usum sphærae armillaris, & Globi Astronomici; vel Geometrica per Trigonometriam. X. Liber erit Astrologicus, agetque de judiciis ac praedictionibus ex astris, astrorumque qualitatibus, motibus, congresibus, aspectibus, aliasque similibus accidentibus, non tam ex propriâ, quam ex Astrologorum sententia. Tametsi enim Astrologiam omnem aut vanam ac fallacem judicem, aut penitus incertam, ideoque omnino prætermittendam; ut tamen videant Tyriones, quibus fundamentis nitantur Astrologiæ, paucula saltem dare non pigebit. XI. Liber erit Chronographicus, agetque de ratione temporis Astronomici, Politici, & Ecclesiastici distinguendi, ordinandi, ac supputandi; nec non de Computu, ut vocant, Ecclesiastico, Rectè autem Astronomiae subjungitur, quoniam altra praeter usus alios, in hunc etiam finem à Deo fuit condita, ut divident diem ac noctem, eS fini in signa, eS tempora, eS dies, eS annos, Genef. 1. XII. Liber erit Geographicus, agetque de Terraquei globi, inter Mundana corpora quæ Astronomus considerat, non postremi constitutione, divisione, descriptione, dimensione, representatione, aliisq; affectionib ut sciat Mathematic. Tyro quæ sit illius non solum figura, loci, & magnitudo (quod ex Astronomia didicit) sed quæ cotinente quoq; regna, provinciæ, insulae, cherfonesi, isthmi, mottes, promotoria;<noinclude></noinclude> ad9p5ladu0egfitaajj92bmnju0f4t4 284952 284951 2026-10-19T12:50:10Z Sjgallagher2 29663 284952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>VI. Liber erit Geometricus Practicus, continebitque nobilissimam acutilissimam dimetiendi Artem, non terram tantum, sed quidquid uspian sub mensuram cadit. Agemus in eo de Euthymetria, Epipedometria, Stereometria, Geodæia; de vasorum, aliorumque concavorum corporum mensuratione, quam {{Greek|κοιλομετρία}}; deque magnitudinem ab una in aliam figuram transformatione, quam {{Greek|μεταμόρϕωσιν}} nuncupant. In his omnibus clucebii Arithmeticae, Elementaris Geometriæ, ac Trigonometriæ utilitas, atque necessitas; qua de causa illis subjungitur. Et his quidem sex libris explicatur Mathesis pura, ac velut abstracta à materia; sequent b°, materiæ cœcteta, cœlesti primum, deinde aliis. VII. Liber erit Astronomicus Elementaris, agetque de Sphæra Mundii, illisque omnibus, quæ Sphærae Scriptores traçtare solent, & sunt veluti Elementa ac Introductio in sublimiorum Astronomiam: cujusmodi sunt Mundii figura, ac Sphærae circuli, stellarum motus, ortus & occasus, hisque similia, ad motum praecipue Primum, omnibusq; cœlestibus corporibus communem explicandum, ac per Organum Sphærae armillaris, aut Globi cœlestis oculis subjiciendum spectantia. VIII. Liber erit Astronomicus Theoricus, agetque de Planetarium Theorica; hoc est, Hypothesibus ad Motuum Secundorum ratione explicandam, apparentemque anomaliam eorum adæquandam aptis. Non novas quidem cudemus, non omnes omnium proponeamus, sed paucas ac facilest ab aliis excogitatas, firmislimisque rationibus ex intimis Geometriæ penetralibus desumptis, stante phænomenorum ac observationum veritate, stabilitas. IX. Liber erit Astronomicus Practicus, variaque resolveret Problematæ Astronomica, faciliora tamen, magisque necessaria, iis praesertim, quæ subsequentibus Libris tradentur. Problematum porrò resolutio vel Organica erit per usum sphærae armillaris, & Globi Astronomici; vel Geometrica per Trigonometriam. X. Liber erit Astrologicus, agetque de judiciis ac praedictionibus ex astris, astrorumque qualitatibus, motibus, congresibus, aspectibus, aliasque similibus accidentibus, non tam ex propriâ, quam ex Astrologorum sententia. Tametsi enim Astrologiam omnem aut vanam ac fallacem judicem, aut penitus incertam, ideoque omnino prætermittendam; ut tamen videant Tyriones, quibus fundamentis nitantur Astrologiæ, paucula saltem dare non pigebit. XI. Liber erit Chronographicus, agetque de ratione temporis Astronomici, Politici, & Ecclesiastici distinguendi, ordinandi, ac supputandi; nec non de Computu, ut vocant, Ecclesiastico, Rectè autem Astronomiae subjungitur, quoniam altra praeter usus alios, in hunc etiam finem à Deo fuit condita, ut divident diem ac noctem, eS fini in signa, eS tempora, eS dies, eS annos, Genef. 1. XII. Liber erit Geographicus, agetque de Terraquei globi, inter Mundana corpora quæ Astronomus considerat, non postremi constitutione, divisione, descriptione, dimensione, representatione, aliisq; affectionib ut sciat Mathematic. Tyro quæ sit illius non solum figura, loci, & magnitudo (quod ex Astronomia didicit) sed quæ cotinente quoq; regna, provinciæ, insulae, cherfonesi, isthmi, mottes, promotoria;<noinclude></noinclude> lx9tcqdo4pxrch73o81r286kyupjzv9 284953 284952 2026-10-19T13:07:23Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 284953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>VI. Liber erit Geometricus Practicus, continebitque nobilissimam ac utilissimam dimetiendi Artem, non terram tantum, sed quidquid uspiam sub mensuram cadit. Agemus in eo de Euthymetria, Epipedometria, Stereometria, Geodæsia; de vasorum, aliorumque concavorum corporum mensuratione, quam {{Greek|κοιλομετρίαν}}; deque magnitudinem ab una in aliam figuram transformatione, quam {{Greek|μεταμόρϕωσιν}} nuncupant. In his omnibus elucebit Arithmeticæ, Elementaris Geometriæ, ac Trigonometriæ utilitas, atque necessitas; qua de causa illis subjungitur. Et his quidem sex libris explicatur Mathesis pura, ac velut abstracta à materia: sequentibus, materiæ concteta, cœlesti primum, deinde aliis. VII. Liber erit Astronomicus Elementaris, agetque de Sphæra Mundi, illisque omnibus, quæ Sphæræ Scriptores tractare solent, &amp; sunt veluti Elementa ac Introductio in sublimiorum Astronomiam: cujusmodi sunt Mundi figura, ac Sphæræ circuli, stellarum motus, ortus &amp; occasus, hisque similia, ad motum præcipuè Primum, omnibusque cœlestibus corporibus communem explicandum, ac per Organum Sphæræ armillaris, aut Globi cœlestis oculis subjiciendum spectantia. VIII. Liber erit Astronomicus Theoricus, agetque de Planetarum Theorica; hoc est, Hypothesibus ad Motuum Secundorum rationem explicandam, apparentemque anomaliam eorum adæquandam aptis. Non novas quidem cudemus, non omnes omnium proponemus, sed paucas ac faciles ab aliis excogitatas, firmissimisque rationibus ex intimis Geometriæ penetralibus desumptis, stante phœnomenorum ac observationum veritate, stabilitas. IX. Liber erit Astronomicus Practicus, variaque resolveret Problemata Astronomica, faciliora tamen, magisque necessaria, iis præsertim, quæ subsequentibus Libris tradentur. Problematum porrò resolutio vel Organica erit per usum sphæræ armillaris, &amp; Globi Astronomici; vel Geometrica per Trigonometriam. X. Liber erit Astrologicus, agetque de judiciis ac prædictionibus ex astris, astrorumque qualitatibus, motibus, congressibus, aspectibus, aliisque similibus accidentibus, non tam ex propriâ, quàm ex Astrologorum sententia. Tametsi enim Astrologiam omnem aut vanam ac fallacem judicem, aut penitus incertam, ideoque omnino prætermittendam; ut tamen videant Tyrones, quibus fundamentis nitantur Astrologastri, paucula saltem dare non pigebit. XI. Liber erit Chronographicus, agetque de ratione temporis Astronomici, Politici, &amp; Ecclesiastici distinguendi, ordinandi, ac supputandi; nec non de Computu, ut vocant, Ecclesiastico. Rectè autem Astronomiæ subjungitur, quoniam astra præter usus alios, in hunc etiam finem à {{sc|Deo}} fuit condita, ''ut dividant diem ac noctem, &amp; sint in signa, &amp; tempora, &amp; dies, &amp; annos'', Genes. 1. XII. Liber erit Geographicus, agetque de Terraquei globi, inter Mundana corpora quæ Astronomus considerat, non postremi constitutione, divisione, descriptione, dimensione, repræsentatione, aliisque affectionibus ut sciat Mathemat. Tyro quæ sit illius non solùm figura, locus, &amp; magnitudo (quod ex Astronomia didicit) sed quæ continente quoque regna, provinciæ, insulæ, chersonesi, isthmi, montes, promontoria;<noinclude></noinclude> g39jczxjemhkfwrza7ffmf2rs0nll06 104 87075 284954 284873 2026-10-19T13:14:47Z Sjgallagher2 29663 284954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| ''§. III. INSTRVCTIO PRO TYRONIBVS.'' }} {{dropinitial|H}}Æc series est Librorum Cursus nostri Mathematici; hic ordo scribendi. Quem si legendo quoque servaverit Tyro Mathematicus, in hisce studiis quantumvis rudis & hospes, nec ad subsequentia gradum fecerit prius, quam intellexerit, mediocriter saltem, antecedentia; spondeo audacter, eximios in Mathesi progressus facturum tempore exiguo: si neglexerit, si temere hinc inde velut canis è Nilo lambendo aliquid decerpserit; discet fortassis ac sciet ex omnibus aliiquid, sed ex toto nihil, ut veteri jactatur paræmia. Antiqua est multorum, nec de trivio tantùm homuncionum, sed de sublimioribus quoque subselliis Virorum querela, Mathematicorum libros adeo videri obscuros, adeo {{Greek|ἄτακτος}}, ut cùm diu multumque legeris, tantum scias in fine, quantum initio noveras. Sit ita, mi hominibus; at vitium et hoc non Mathematicorum Libris peculiare, sed omnibus omnium Scriptorum monumentis commune, si Elementorum rudis accedas, ac insuper sine ordine legas. Da Historicum facilem, ac clara- rum, & vel ipfo Livio, Tacitove, aut quovis alio elegantissimo elegantiore; accedat qui litteras quidem noscat optimè, at in syllabas ac dictiones ordinare nec fiat; quid intelliget? Da Philosophum stylo, ordine, subtilitate, claritateque omnibus, quotquot haec tenus cum laude descripere, superiorem; accedat summus Grammaticus, at Grammaticus tantum, Summularum autem, ut vocant, Terminorumque apud Philosophos usitatorum rudis; quid postquam ad naufem usque legerit, tandem sciet? Idem intellige de aliarum facultatum monumentis, si sine dictiounum ac locutionum in illis usitata- rum sufficienti notitia, ac sine ordine evolvantur. Quodergo Mathematicorum libri obscuri, quod videtur multis, non scribentur, sed legentiun cest vitium. Disce prius Mathematicas voces, non illas quidem omne initio, sed frequentius occurrentes: lege qua primo, qua secundo, ac tertio legenda sunt loco; & tuumnon invitus damnabis errorem. Ordo est mater, non spiritus tantum, hoc est, in spirituali vita profectus, ut Accetici teftantur Scriptores, sed scientiae quoque & eruditionis. Utaliae igitur scientiae omnes, ita Mathematicæ sunt cum ordine addicenda. Atquo ordine, inquis? Qui doctis probatur, & hocce in studio exercitatus. Hic autem non unus est omnium sensus, sed totuplex ferè, quot ea de re scripto sententiam suam exprèsire, ut partim ex primo sequenti Libro, partim exultimo constabit. Ut alibi plerumque, ita hic quoque suum cuique videtur pulcherrimum. Ego paulo antè in Operis Synopsis exhibitum ordi- nem Tyronibus Mathematicis ut servent, auctor sum, non quod omnium pulcherrimû & optimum, sed quod dicentium captui com- módissimum existimè. Caufam §. i. exposui. Igitur mi Tyro, si me audis, lege ac disce que commodo tuo scripsi, eo proprò ordine ac methodo, quâ scripsi, nisi fortasse Logarithmica cu Trigonometria, hoc est, Librû penultimi cum quarto & quinto conjungere malis. A primo ergo Libro, quâ lagogen Mathematici, inscribim'lectionem auspicare, utante omnia cade faltem ac superficia- lem Methemat. Terminorum nanciscâre cognitionem. Tum perge ad secundum, & qua prima ejus Parte tradimus, penitus addifce; reli-<noinclude></noinclude> jap7eaknj0pvg5jhn04abs7aj7vjgy9 284956 284954 2026-10-19T13:31:47Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 284956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| ''§. III. INSTRVCTIO PRO TYRONIBVS.'' }} {{dropinitial|H}}Æc series est Librorum Cursus nostri Mathematici; hic ordo scribendi. Quem si legendo quoque servaverit Tyro Mathematicus, in hisce studiis quantumvis rudis &amp; hospes, nec ad subsequentia gradum fecerit prius, quam intellexerit, mediocriter saltem, antecedentia; spondeo audacter, eximios in Mathesi progressus facturum tempore exiguo: si neglexerit, si temere hinc inde velut canis è Nilo lambendo aliquid decerpserit; discet fortassis ac sciet ex omnibus aliiquid, sed ex toto nihil, ut veteri jactatur paræmia. Antiqua est multorum, nec de trivio tantùm homuncionum, sed de sublimioribus quoque subselliis Virorum querela, Mathematicorum libros adeo videri obscuros, adeo {{Greek|ἄτακτος}}, ut cùm diu multumque legeris, tantum scias in fine, quantum initio noveras. Sit ita, mi homo ut ais; at vitium est hoc non Mathematicorum Libris peculiare, sed omnibus omnium Scriptorum monumentis commune, si Elementorum rudis accedas, ac insuper sine ordine legas. Da Historicum facilem, ac clarum, &amp; vel ipso Livio, Tacitove, aut quovis alio elegantissimo elegantiorem; accedat qui litteras quidem noscat optimè, at in syllabas ac dictiones ordinare nesciat; quid intelliget? Da Philosophum stylo, ordine, subtilitate, claritateque omnibus, quotquot hactenus cum laude scripsere, superiorem; accedat summus Grammaticus, at Grammaticus tantùm, Summularum autem, ut vocant, Terminorumque apud Philosophos usitatorum rudis; quid postquam ad nauseam usque legerit, tandem sciet? Idem intellige de aliarum facultatum monumentis, si sine dictionum ac locutionum in illis usitatarum sufficienti notitia, ac sine ordine evolvantur. Quod ergo Mathematicorum libri obscuri, quòd {{Greek|ἄτακτοι}} videtur multis, non scribentium, sed legentium est vitium. Disce priùs Mathematicas voces, non illas quidem omnes initio, sed frequentius occurrentes: lege quæ primo, quæ secundo, ac tertio legenda sunt loco; &amp; tuum non invitus damnabis errorem. Ordo est mater, non spiritus tantùm, hoc est, in spirituali vita profectus, ut Ascetici testantur Scriptores, sed scientiæ quoque &amp; eruditionis. Utaliæ igitur scientiæ omnes, ita Mathematicæ sunt cum ordine addiscendæ. At quo ordine, inquis? Qui doctis probatur, &amp; hocce in studio exercitatis. Hic autem non unus est omnium sensus, sed totuplex ferè, quot ea de re scripto sententiam suam expressêre, ut partim ex primo sequenti Libro, partim ex ultimo constabit. Ut alibi plerumque, ita hic quoque suum cuique videtur pulcherrimum. Ego paulò antè in Operis Synopsi exhibitum ordinem Tyronibus Mathematicis ut servent, auctor sum, non quòd omnium pulcherrimum &amp; optimum, sed quòd discentium captui commodissimum existimem. Causam §.I. exposui. Igitur mi Tyro, si me audis, lege ac disce quæ commodo tuo scripsi, eo prorsus ordine ac methodo, quam scripsi, nisi fortasse Logarithmicam cum Trigonometria, hoc est, Librum penultimum cum quarto &amp; quinto conjungere malis. A primo ergo Libro, quam Isagogen Mathemati. inscribimus lectionem auspicare, ut ante omnia eadem saltem ac superficialem Methemat. Terminorum nanciscâre cognitionem. Tum perge ad secundum, &amp; quæ primâ ejus Parte tradimus, penitus addisce; reli-<noinclude></noinclude> mlh8i4klyc86wk02f5nglfezznmhj9c 104 87076 284957 284897 2026-10-19T13:38:19Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 284957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>qua, si tunc minùs arrident, quia minus necessaria, in tempus aliud differ. Magno deinde animo, si docti ac veri Mathematici nomen ambis, aggredere Librum tertium, hoc est, Elementorum Euclidis libros priores sex; nec ullam transili aut Definitionem, aut Postulatum, aut Axioma, aut Propositionem ullam, quin intelligas. Intelliges autem, mihi crede, si ingenium afferas non nullum, ac sedulum laborem. Intellexit totum Euclidem non multo labore D. Augustinus, nullo docente, ut de seipso in Confessionum Libris fatetur: intellexit Christophorus Clavius, admodum juvenis, dum Logicæ operam daret, ut alibi fuse referam, &amp; insinuatur à Christophoro Grienbergero in Præloquio ad Euclidis Commentariolum, intelleximus non mediocri licèt ingenio præditi: intellexêre alii multi quos novimus. Superatis Euclidæarum Demonstrationum spinis (rosas debeam dicere) nullâ difficultate reliquos evolves libros, præsertim ordine præscripto lectitatos; &amp; magno tuo gaudio teipsum miraberis ac salutabis Mathematicum. Quòd si Euclidæorum Librorum difficultates vincere aut ingenii, aut laboris atque industriæ defectus non permittet, nè tamen animum desponde, sed reliquis Libros ordine adgredere, occurrentesque inter legendum Demonstrationes omitte, dabit labor improbus, ut si non optimus, evadas tamen Mathematicus. Sed antequam manum operi admoveas, lege, obsecro, sequentes Paræneses, commodo tuo adscriptas. [[File:Schott CursusMath 004.png|center|300px]] {{nop}}<noinclude></noinclude> 4j9dicuf0my9y48t1cles8zy97utcoq 104 87137 284988 284353 2026-10-19T20:16:53Z EnaldoSS 18086 284988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|21}}</noinclude><section begin="IV"/>{{ae}}gri, {{s}}i febri{{s}} acce{{s}}{{s}}erit, qu{{ae}} non tali{{s}} {{s}}it, ut fru{{s}}tra ciendo tenace{{s}} humore{{s}} oppre{{s}}{{s}}ionem faciat, {{s}}ed acuta qu{{ae}} nervo{{s}} {{et}} mu{{s}}culo{{s}} ii{{s}} liberare, intemperiemque frigidam ex{{s}}iccando corrigere valeat. Illi{{s}} vero qui calori diurno aut frigori nocturno caput {{et}} lumbo{{s}} derepente exponunt, {{s}}olutione vel compre{{s}}{{s}}ione pituita in nervo{{s}} parte{{s}}que vicina{{s}} labitur, ibique radice{{s}} agit. Adeo ut paucos ante trium vel quatuor men{{s}}ium decur{{s}}um, quo{{s}}dam ne anni quidem intervallo, re{{s}}titutos viderim. Vix {{s}}ubito unquam, {{s}}ed plerumque {{s}}en{{s}}im {{et}} per gradus invadit magnus hic morbus, ac magni{{s}} genero{{s}}i{{s}}que remediis propul{{s}}ari po{{s}}tulat, quibus defectus virium non raro contradicit. Primo, aër non ni{{s}}i à {{s}}olis radiis repurgatus admittatur, ventus imprimis nocturnus, aura frigidiu{{s}}cula excludatur, quod {{s}}udantibus illis maxime ob{{s}}it, poro{{s}}que permeando per{{s}}pirationi re{{s}}i{{s}}tat. Noctu aër {{s}}uffimigiis tepefiat. Potus {{s}}it vinum dilutum actu calidum vel decoctum ligni Sa{{s}}{{s}}afras nativi. Cibus optimi, {{s}}icci tamen e{{s}}to nutrimenti. Aves montan{{ae}}, perdices, pha{{s}}iani, palumbi, c{{ae}}terique id genus alites to{{s}}ti {{ae}}gro exhibeantur. Si elixatis plus delectetur, rore marino, {{s}}alvia, majorana {{et}} aromatibus condiantur. Allium quoque {{et}} cepas piperque Bra{{s}}ilien{{s}}e, {{s}}i febris non impediat, atque evacuationes jam in{{s}}titut{{ae}} fuerint, adjiciantur, qu{{ae}} ex ju{{s}}culis {{et}} lacte caprino pota, robur addidi{{s}}{{s}}e ac multum profui{{s}}{{s}}e memini. Semel atque iterum purgationes in{{s}}tituantur ex Mechoacana indigena, qu{{ae}} recens {{et}} {{s}}ucculenta {{s}}it, additis correctoriis è {{s}}pica Nardi {{et}} Zinzibere, tum {{et}} {{s}}timulis ex Hermodactilis {{et}} coloquintide, {{s}}i extractum Mechoacan{{ae}} in pilulas redigatur. Ad h{{ae}}c balneis {{et}} {{s}}uffimigiis {{s}}iccis potius quam humidis, nempe {{s}}tercore caballino, cum thure, myrrha c{{ae}}teri{{s}}que {{s}}imilibus accen{{s}}is ad decem plus minu{{s}}ve dies utatur. Mox po{{s}}t hau{{s}}tum decoctum Sar{{s}}aparill{{ae}} {{et}} Sa{{s}}{{s}}afras, altis frictionibus {{s}}udores ab{{s}}tergantur, collum, {{s}}capul{{ae}}, totaque dor{{s}}i {{s}}pina ad focum fideliter inungantur: accedente adipe colubrorum indigenarum. Con{{s}}ultum quoque validi{{s}}{{s}}imo per cucurbitas corneas {{s}}uctu {{s}}piritus attrahere, tum imprimis per altas illas {{s}}carificationes partem affectam liberare. Tandem {{s}}i nece{{s}}{{s}}itas urgeat, ferro candenti cutem pertundente, membra languida roboranda, lentaque nervorum pituita digerenda e{{s}}t. Conva{{l}}e{{s}}cente {{ae}}gro, noctes die{{s}}que partes affect{{ae}} ita obtect{{ae}} {{s}}int ut nullum aërem admittant, {{s}}itque exercitium {{et}} membrorum perpetua agitatio. Mira equidem tum tuend{{ae}} {{s}}anitatis ergo, tum in pleri{{s}}que morbis {{s}}anandis, frictione {{et}} unctione frequenti incol{{ae}} pr{{ae}}{{s}}tant; illam in frigidioribus {{et}} chronicis, hanc in acutioribus adhibentes. Qu{{ae}} remedia lubentes adven{{ae}} imitantur, {{et}} ut par e{{s}}t ex legibus artis, h{{ae}}c {{et}} plura medendi Empyricorum genera moderantur. Qu{{ae}} pa{{s}}{{s}}im docet Galen. lib. 2. De {{s}}anitate tuenda, {{et}} Cel{{s}}us cap. 14. <section end="IV"/> {{dhr}} <section begin="V"/>{{c|{{sc|Cap. V.}}}} {{c|{{larger|''De Catarrhis.''}}}} {{Is|R}}Ari{{s}}{{s}}imis de{{s}}tillationibus veterani incol{{ae}}, creberrimis adven{{ae}} juvenes {{et}} pueri mole{{s}}tantur: Ex{{ae}}que vel à frigore nocturno,a{{s}}tricto {{et}} compre{{s}}{{s}}o capite: vel à caloribus {{ae}}{{s}}tivis, rarefactis carnibus exoriuntur. Qu{{ae}} plurimas {{s}}{{ae}}pe noxas vel per {{s}}e vel ratione partis in quam fluunt, {{s}}ecum trahunt. {{AE}}{{s}}tivo {{ae}}que tempore, ac pluvio{{s}}o oriuntur, humoribus capitis in fauces, quandoque in a{{s}}peram arteriam parte{{s}}que di{{s}}{{s}}itas decidentibus. Quemadmodum enim omnia oppleti capitis {{s}}ymptomata in primigenia febre (te{{s}}te Hippocrate {{et}} Galeno) {{s}}tatim ena{{s}}cuntur; ita non minus aliquando vis Solis ciere catarrhos animadvertitur, è cujus a{{s}}{{s}}iduitate maxima interdum mala oriri {{s}}olent. Ut enim aqu{{ae}} {{s}}tillatiti{{ae}}, {{s}}ubtracto aut extincto igne, profluere ce{{s}}{{s}}ant; ita catarrhus ab inten{{s}}i{{s}}{{s}}imo {{s}}olis calore {{s}}u{{s}}citatus, non prius {{s}}ub{{s}}i{{s}}tit quam {{ae}}{{s}}tus deferbuerit. Hyeme pluvio{{s}}a, perpetui redundantes humores vi{{s}}cera laxiora pervadunt, unde tu{{s}}{{s}}es, tabes pr{{ae}}cordiorum, maxime vero ventriculi oppletiones, alvique albi fluxus (qui cerebrales vulgo practicis dicti) cum phlegmate ex capite de{{s}}cendente, profici{{s}}cuntur: (vide Aphori{{s}}. 30. lib. 7.) Quid quod ip{{s}}a nervorum paria, {{s}}pinalemque medullam invadunt, quod humores oppido mobiles, partiumque facultates retentrices minus valid{{ae}} in his terris deprehendantur. Maxime vero homines recens {{s}}anitati re{{s}}titutos, recidive qua{{s}}i iteratoque corripiunt Catarrhi, tanto impetu, ut omnes pene nervos occupent, unde c{{ae}}citates in opticis, {{s}}tupores {{et}} tarditates in {{s}}en{{s}}oriis {{et}} motoriis excitantur. Atque h{{ae}}c omnia graviora oriri exi{{s}}tima, {{s}}i ventus è continenti oriundus ante diluculum, apertis {{s}}udariis caput {{et}} pectus frigido malignoque vapore {{s}}ubito feriat, tran{{s}}pirationemque cohibeat. Porro {{s}}i quando contingat virilem vel {{s}}enilem {{ae}}tatem {{s}}tillicidiis è capite, vagi{{s}}que artuum doloribus (''Curimentos'' vocant Lu{{s}}itani) tentari, diuturni {{et}} curatu difficiles e{{s}}{{s}}e {{s}}olent: qui tempore plenilunii, tum accedente {{et}} retrocedente mari, pr{{ae}}{{s}}ertim po{{s}}t {{s}}olis occa{{s}}um, exa{{s}}perantur<noinclude>{{rh||C 3|u{{s}}que}}</noinclude> kmty239ll8uasjz9vlzrc4xlf97oryh 0 87139 284949 284893 2026-10-19T12:23:00Z Sjgallagher2 29663 284949 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Gaspar Schottus |OperaeTitulus= Cursus Mathematicus |Annus= 1677 |SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit. |Genera=Mathematica |Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu }} {{liber |Post=Epistola ad Leopoldum I |PostNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I }} <pages index="Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu" from=5 to =5 /> <pages index="Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu" from=7 to =7 /> == Index. == * [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]] * [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]] * [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]] * [[Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]] * [[Cursus Mathematicus/Carmen|Carmen]] == [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] == * Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae * Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus * Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis * Caput IV. De praxibus Mathematicis == [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]== === [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]=== * Caput I. De Elementis numerorum integrorum * Caput II. De Elementis numerorum fractorum * Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae === [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]=== * Caput I. De Arithmetica Geometrica * Caput II. De Arithmetica Astronomica * Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili * Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi * Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari * Caput VI. De Arithmetica Divinatoria == Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi == * Prolegomena * Euclidis Elementum I. * Euclidis Elementum II. * Euclidis Elementum III. * Euclidis Elementum IV. * Euclidis Elementum V. * Euclidis Elementum VI. == Liber IV. Trigonometria Elementaris == * Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) * Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) * Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114) * Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159) * Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161) == Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes == * Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164) * Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164) * Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167) * Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169) * Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176) * Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177) * Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178) * Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178) * Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179) * Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183) == Liber VI. De Geometria Practica == * Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190) * Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190) * Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192) * Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195) * Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198) * Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198) * Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200) * Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201) * Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204) * Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209) * Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212) * Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218) * Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222) * Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228) == Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi == * Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234) * Pars II. De sphaera Elementari (p. 240) * Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245) == Liber VIII. De Astronomia Theorica == == Liber IX. De Astronomia Practica == * Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282) * Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288) == Liber X. De Astrologia == == Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione == == Liber XII. De Geographia == * Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321) * Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326) * Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326) * Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332) * Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354) * Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363) * Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363) * Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368) * Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376) == Liber XIII. De Hydrographia == * Pars I. De Limeneuritica (p. 380) * Pars II. De Histiodromica (p. 384) == Liber XIV. De Horographia == * Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390) * Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392) * Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403) * Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405) * Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408) * Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410) * Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423) == Liber XV. De Mechanica == == Liber XVI. De Statica == == Liber XVII. De Hydrostatica == == Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis == == Liber XIX. De Optica == == Liber XX. De Catoptrica == == Liber XXI. De Dioptrica == == Liber XXII. De Architectura Militari == == Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva == == Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione == == Liber XXV. De Harmonia, seu Musica == == Liber XXVI. De Algebra == * Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527) * Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537) * Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551) * Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563) * Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570) * Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575) == Liber XXVII. De Logarithmis == == Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis == == Index == * Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621) * Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658) * Epilogus (p. 660) {{rule}} ''Original transcription by Reinhard Gruhl, adapted from [https://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/schott.html CAMENA].'' h2ckrfqsgz2z0m81uyyy9leecov8waj 104 87335 284960 284616 2026-10-19T14:35:30Z Idel quispe janco 33172 284960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Yadira Nohelia" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>constitit legati exitio, quaeritur an, quum testamentum falsum non esse apparuerit (1), an fructus etiam mulieri praestari debeant? Respondi, praestandos. '''49. IAVOLENUS libro III. (2) ex Posterioribus Labeonis.'''—Frustra in rem, vel pignori dare licere, <center>'''TIT. II'''</center> <center>'''DE NAUTICO FOENORE'''</center> <center>''[V. Cod. IV. 33.]''</center> '''1. MODESTINUS libro X. Pandectarum.'''—Traiecticia ea pecunia est, quae trans mare vehitur; ceterum si eodem loci consumatur, non erit traiecticia. Sed videndum, an merces ex ea pecunia comparatae in ea causa habeantur: et interest, utrum etiam ipsae merces traiciantur, an vero non, ut in traiecticia pecunia sit. '''2. POMPONIUS libro III. (4) ex Plautio.'''—Labeo ait, si merces, ut in portum perveniant, promissae sint, redhibendae pecuniae ratio sit, si non interierint, neque portum attigerint. '''3. MODESTINUS libro IV. Regularum.'''—In traiecticia pecunia non ante periculum creditoris esse incipit, quam navis ex eo loco, unde navigatura est, solvat. '''4. PAPINIANUS libro III. (5) Responsorum.'''—Nihil interest, traiecticia pecunia sine periculo creditoris accepta sit, an post diem praestitutum et conditionem impletam, periculum eius creditoris desierit, utrubique igitur usurae maiores cessant, nec ultra legitimum fenus exigendum est; pecunia in alteram rem traiecticia perveniente, nec periculum, si hypothecae titulo maioris usurae tenentur. (6) § 1.—Pro operis servi traiecticiae pecuniae gratia accepti, quod in stipulatione de usuris non deductum est, ad finem pecuniae (7), aut dies certus (8) debetur. In stipulatione fenoris maritimi dies praestitutus, interpretatio, quod in eo tempore tantum fenus debeatur, stipulationem operarum (9) prohibet. '''5. SCAEVOLA libro VI. (10) Responsorum.'''—Si velut pretium est, et conditione, quanti (11) postea, cum mercium reversione sit, quia omnis pecunia in eadem traiecticia pecunia manet, et conditio est, quod pretium non deducit, velut ex eo, quantum res, si alioquin non venit, ut si mancipium, si non illud fuerit, si non contigerit, et cetera. Sed dubitabit, si pecunia conversa in comparationem mercium pecuniae debitoris, ut si cepisset (12), redde-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> pprybh4t7bz7nd0hh5h5fz3fko5vqdy 284961 284960 2026-10-19T14:37:08Z Idel quispe janco 33172 284961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Yadira Nohelia" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>conditio legati exitio, quaeritum est, quum testamentum falsum non esse apparuerit (1), an fructus etiam mulieri praestari debeant? Respondi, praestandos. '''49. IAVOLENUS libro III. (2) ex Posterioribus Labeonis.'''—Frustra in rem, vel pignori dare licere, <center>'''TIT. II'''</center> <center>'''DE NAUTICO FOENORE'''</center> <center>''[V. Cod. IV. 33.]''</center> '''1. MODESTINUS libro X. Pandectarum.'''—Traiecticia ea pecunia est, quae trans mare vehitur; ceterum si eodem loci consumatur, non erit traiecticia. Sed videndum, an merces ex ea pecunia comparatae in ea causa habeantur: et interest, utrum etiam ipsae merces traiciantur, an vero non, ut in traiecticia pecunia sit. '''2. POMPONIUS libro III. (4) ex Plautio.'''—Labeo ait, si merces, ut in portum perveniant, promissae sint, redhibendae pecuniae ratio sit, si non interierint, neque portum attigerint. '''3. MODESTINUS libro IV. Regularum.'''—In traiecticia pecunia non ante periculum creditoris esse incipit, quam navis ex eo loco, unde navigatura est, solvat. '''4. PAPINIANUS libro III. (5) Responsorum.'''—Nihil interest, traiecticia pecunia sine periculo creditoris accepta sit, an post diem praestitutum et conditionem impletam, periculum eius creditoris desierit, utrubique igitur usurae maiores cessant, nec ultra legitimum fenus exigendum est; pecunia in alteram rem traiecticia perveniente, nec periculum, si hypothecae titulo maioris usurae tenentur. (6) § 1.—Pro operis servi traiecticiae pecuniae gratia accepti, quod in stipulatione de usuris non deductum est, ad finem pecuniae (7), aut dies certus (8) debetur. In stipulatione fenoris maritimi dies praestitutus, interpretatio, quod in eo tempore tantum fenus debeatur, stipulationem operarum (9) prohibet. '''5. SCAEVOLA libro VI. (10) Responsorum.'''—Si velut pretium est, et conditione, quanti (11) postea, cum mercium reversione sit, quia omnis pecunia in eadem traiecticia pecunia manet, et conditio est, quod pretium non deducit, velut ex eo, quantum res, si alioquin non venit, ut si mancipium, si non illud fuerit, si non contigerit, et cetera. Sed dubitabit, si pecunia conversa in comparationem mercium pecuniae debitoris, ut si cepisset (12), redde-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> hbv258xpvzdo4ppcx5kuolblwz6t5lb 104 87491 284955 2026-10-19T13:25:47Z Yamel L. Aguilar 33191 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'substitutus legata e secundis tabulis relicta perinde praestabit, ac si primam partem, et sub conditione partem alteram accepisset. Non idem servabitur alio substituto, nam ille Falcidiae rationem induceret, quasi plane sub conditione primis tabulis heres institutus, tametsi maxime coheres filio datis quadrantem integrum obtineret; nam et cum legatum primis tabulis Titio datum, secundis autem tabulis eadem res Sempronio, Sempronius quandoque... 284955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Yamel L. Aguilar" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>substitutus legata e secundis tabulis relicta perinde praestabit, ac si primam partem, et sub conditione partem alteram accepisset. Non idem servabitur alio substituto, nam ille Falcidiae rationem induceret, quasi plane sub conditione primis tabulis heres institutus, tametsi maxime coheres filio datis quadrantem integrum obtineret; nam et cum legatum primis tabulis Titio datum, secundis autem tabulis eadem res Sempronio, Sempronius quandoque Titio concurrit. <p style="text-indent: 1cm;">§ 7.—Quum pater impuberi filiae, quae novissima diem suum obiisset, tabulas secundas fecisset, et impubes filia superstite sorore pubere decessisset, irritam esse factam substitutionem placuit: in persona quidem prioris, quia non novissima decessit, in alterius vero, quia puberem aetatem complevit.</p> <p style="text-indent: 1cm;">§ 8.—Non videri cum vitio factam substitutionem his verbis placuit: «ille filius meus si, quod abominor, intra pubertatis annos decesserit, tunc in locum patrisve eius Titius heres esto,» non magis, quam si post demonstratam conditionem sibi heredem esse substitutum jussisset; nam et qui certae rei heres instituitur coherede non dato, bonorum omnium hereditatem obtinet.</p> <p style="text-indent: 1cm;"><strong>42. [40.] IDEM</strong> <em>libro I. Definitionum.</em>—Qui duos impuberes filios heredes reliquerat, ita substituit, si ambo mortui essent, deinde pueri post mortem patris simul perierunt; duae hereditates substituto deferuntur. Sed si diversis temporibus vita decedant, in hereditate novissimi pueri, eius fratris, qui ante mortuus est, hereditatem substitutus inveniet; sed in ratione Falcidiae pueri prioris hereditas non veniet, nec substitutus amplius, quam secundum (1) iure testamenti desiderabit; legata quoque, quae a substituto eius filii data sunt, qui prior intestato decessit, ad irritum recidunt.</p> <p style="text-indent: 1cm;"><strong>43. [41.] PAULUS</strong> <em>libro IX. Quaestionum.</em>—Ex facto quaeritur: qui filium habebat mutum puberem, impetravit a Principe, ut muto substituere ei liceret, et substituit Titium, mutus duxit uxorem post mortem patris, et nascitur ei filius; quaero, an rumpatur testamentum? Respondi, beneficia quidem principalia ipsi Principes solent interpretari, verum voluntatem Principis inspicientibus potest dici, eatenus id etiam tribuere voluisse, quatenus filius eius in eadem valetudine perseverat; et (2) ut quemadmodum iure civili pubertate finitur pupillare testamentum, ita Princeps imitatus sit ius in eo, qui propter infirmitatem non potest testari. Nam et si furioso filio substituisses, diceremus, desinere valere testamentum, quam resipuisset (3), quia iam posset sibi testamentum facere; etenim iniquum incipit fieri beneficium Principis, si adhuc id valere dicamus, auferret enim testamenti factionem homini sanae mentis. Igitur etiam agnatione sui heredis dicendum est, rumpi substitu-</p> <hr /> <p style="text-indent: 1cm;"><em>(1) ex uncia, Hal. Vulg.</em></p><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 0ngw2utm9ajbiihlilqzz0y6dlk40dc 104 87492 284958 2026-10-19T14:08:18Z Dana G. Canales 33174 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' nium cum dote dedit, et stipulatus est, eam dotem sibi, aut filiae suae reddi; manente filia in matrimonio secundo mortuus est eodem testamento relicto, eique heredes extiterunt filius et uxor; postea marito defuncto puella, dote recepta, nupsit alii, praesentibus et consentientibus fratre et matre, quae etiam dotem eius auxit, et neuter eorum estipulati sunt dotem; mox matri filius et filia heredes extiterunt, deinde in matrimonio filia dec... 284958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> nium cum dote dedit, et stipulatus est, eam dotem sibi, aut filiae suae reddi; manente filia in matrimonio secundo mortuus est eodem testamento relicto, eique heredes extiterunt filius et uxor; postea marito defuncto puella, dote recepta, nupsit alii, praesentibus et consentientibus fratre et matre, quae etiam dotem eius auxit, et neuter eorum estipulati sunt dotem; mox matri filius et filia heredes extiterunt, deinde in matrimonio filia decessit marito herede relicto; quaesitum est, quum puella non ex causa legati pecuniam in dotem ab heredibus patris acceperat, sed mortuo secundo marito materfamilias facta dotem recuperaverat, an heres eius ex causa fideicommissi fratri defunctae<ref>defuncti, ''Hal.''</ref> teneatur in eam pecuniam, quam percipere posset, si dotem stipulatus esset. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, non teneri. <p style="text-indent: 2em">8.—Eius<ref>Eius, omitenla ''Hal. Vulg.''</ref> heres, vel legatarius rogatus est, ut quendam adoptet, his verbis adiectis: «si alias fecerit, exheres esto», vel: «perdat legatum»; quaesitum est, si non adoptaverit, an ei, qui adoptatus non est<ref>ei, qui adoptatus non est, omítelas ''Hal.''</ref>, actio quaedam ex fideicommisso competit? Respondit, fideicommissum, quo quis rogatur, ut adoptet, ratum non esse.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 9.—Agri plagam, quae est in regione illa, Maeviis<ref>Maevio, ''la Vuig.''</ref>, Publio et Caio, transcribi volo, pretio facto viri boni arbitratu, et hereditati illato, dureliquis heredibus, ita ut sub poena centum promittant, eam agri plagam partemve eius ad Seiam posterosve eius non perventuram quaqua ratione; quaesitum est, an legatum valeat, quum Publius emere velit, Caius nolit. Respondit, eum, qui fideicommissum praestari sibi velit, posse partem dimidiam eius agri, qui legatus quaesitum est, cautio, quae interponi debeat secundum voluntatem, pro quota parte cuique heredum praestanda sit. Respondit, pro ea portione, quae ex fideicommisso praestatur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 10.—Sorori legavit homines, quos nominavit testamento, eiusque fidei commisit, ut eadem mancipia filiis suis, quum obiret, restitueret; quaesitum est, agnata ex his an defuncti filiis<ref>Según nuestra conjetura; filii, ''el códice Fl.''; an defuncti filiis, anhaeredibus, ''Hal. Vulg.''</ref> heredibus restituenda sint post mortem legatariae, an remaneant apud<ref>''Taur, al márgen''; ad, en el texto.</ref> heredes eius. Respondit, ea, quae postea agnata essent, verbis fideicommissi non contineri.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 11.—Pater naturalis filiae suae, ex testamento mariti eius, fideicommissi debitor, quum ea mulier alii nuberet, non mandatu mulieris dotem marito eius dedit, et sibi reddi eam stipulatus est, si sine liberis filia moreretur; mulier filiam suscepit; quaesitum est, an fideicommissum a patre exigere possit. Respondit, si nec ratam habuisset dotem da—<p><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> te33se1o8innuuzg7srcnhbzipcykzb 104 87493 284959 2026-10-19T14:24:30Z Dana G. Canales 33174 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' tam, superesse fideicommissi petitionem. Idem quaesiit, an, si pater accepto facere stipulationem velit, mulieri persecutio fideicommissorum deneganda sit. Respondit, supra responsum, eumque patrem, de quo quaereretur, si ita dedisset, ut mulier ratum haberet, posse condicere. <p style="text-indent: 2em">§ 12.—Seium maritum scripsit heredem, eique substituit Appiam alumnam, fideique heredis commisit, ut post mortem suam hereditatem eidem al... 284959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> tam, superesse fideicommissi petitionem. Idem quaesiit, an, si pater accepto facere stipulationem velit, mulieri persecutio fideicommissorum deneganda sit. Respondit, supra responsum, eumque patrem, de quo quaereretur, si ita dedisset, ut mulier ratum haberet, posse condicere. <p style="text-indent: 2em">§ 12.—Seium maritum scripsit heredem, eique substituit Appiam alumnam, fideique heredis commisit, ut post mortem suam hereditatem eidem alumnae restitueret, aut, si quid ante contigisset alumnae, tunc Valeriano, fratris filio, restitueret eandem hereditatem; quaesitum est, si Seius vivus, quidquid ad eum ex hereditate pervenisset, alumnae restituisset, an secundum voluntatemdefunctae id fecisse videretur, praesertim quum haec eidem substituta esset. Respondit, si vivo Seio Appia decessisset, non esse liberatum a fideicommisso Valeriano relicto.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 13.—Scaevola respondit: quum heres scriptus rogatus esset, quum volet, alii restituere hereditatem, interim non est compellendus ad fideicomissum. Claudius: post mortem enim utique creditur datum.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 14.—Heredis scripti fidei commiserat, ut Seiae uxori universam restitueret hereditatem, et uxoris fidei commisit in haec verba: « a te, Seia, peto, ut, quidquid ad te ex hereditate mea pervenerit, exceptis his, si qua tibi supra legavi, reliquum omne reddas restituas Maeviae, infanti dulcissimae. A qua Seia satis exigi veto, quum sciam, eam potius rem aucturam, quam detrimento futuram» ; quaesitum est, an statim Maevia fideicommissum a Seia petere possit. Respondit, nihil proponi, cur non possit.<p> <p style="text-indent: 2em">'''42. [41. ''V.'' 40. ''H.'']''' IDEM ''libro XXXIII. Digestorum.''—Titius heredes instituit Seiam uxorem ex parte duodecima, Maeviam ex reliquis partibus, et demonumento, quod sibi exstrui volebat, ita cavit: «corpus meum uxori meae volo tradi sepeliendum in fundo illo, et monumentum exstrui usque ad quadringentos aureos»; quaero, quum in duodecima parte non amplius, quam centum quinquaginta aurei ex bonis mariti ad uxorem perveniant, an hac scriptura ab ea sola monumentum sibi testator exstrui voluerit. Respondi, ab utraque herede monumentum pro hereditariis portionibus exstruendum<ref>''Hal. Vulg.''; instruendum, ''el códice Fl.''</ref>.<p> <p style="text-indent: 2em">'''43. [42. ''V.'' 41. ''H.''] '''CELSUS ''libro XV. Digestorum.''—Si filiae pater dotem arbitratu tutorum dari iussisset, Tubero perinde hoc habendum ait, ac si viri boni arbitratu legatum sit. Labeo quaerit, quemadmodum apparet, quantam dotem cuiusque filiae boni viri arbitratu constitui oportet? Ait, id non esse difficile ex dignitate, ex facultatibus, ex numero liberorum testamentum facientis aestimare.<p><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ji8dhd6spocy6v3eth4ynqi2y0njc1m 104 87494 284962 2026-10-19T14:40:26Z Dana G. Canales 33174 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' <p style="text-indent: 2em">'''44. [43. ''V.'' 42. ''H.'']''' POMPONIUS ''libro II. ad Sabinum.''—Si fundus legatus sit cum his, quae ibi erunt, quae ad tempus ibi sunt, non videntur legata; et ideo pecuniae, quae foenerandi causa ibi fuerunt, non sunt legatae.<p> <p style="text-indent: 2em">'''45. [44. ''V.'' 43. ''H.'']''' ULPIANUS ''libro XXII. ad Sabinum.'' Hoc legatum: «uxoris causa parata», generale est, et continet tam vestem, quam a... 284962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> <p style="text-indent: 2em">'''44. [43. ''V.'' 42. ''H.'']''' POMPONIUS ''libro II. ad Sabinum.''—Si fundus legatus sit cum his, quae ibi erunt, quae ad tempus ibi sunt, non videntur legata; et ideo pecuniae, quae foenerandi causa ibi fuerunt, non sunt legatae.<p> <p style="text-indent: 2em">'''45. [44. ''V.'' 43. ''H.'']''' ULPIANUS ''libro XXII. ad Sabinum.'' Hoc legatum: «uxoris causa parata», generale est, et continet tam vestem, quam argentum, aurum, ornamenta ceteraque, quae uxoris gratia parantur. Sed quae videantur uxoris causa parari? Sabinus libris ad Vitellium ita scripsit: quod in usu frequentissime versatur, ut in legatis uxoris adiiciatur, quod eius causa parata sint, hanc interpretationem obtinuit, quod magis uxoris causa, quam communis promiscuique usus causa paratum foret; neque interesse visum est, ante ductam uxorem id paterfamilias paravisset, an postea, an etiam ex his rebus, quibus ipse uti soleret, uxori aliquid assignavisset, dum id mulieris usibus proprie attributum esset;<p> <p style="text-indent: 2em">'''46. [45. ''V.'' 44. ''H.'']''' PAULUS ''libro II. ad Vitelium.''—ea tamen adiectio legatum alias exiguius, alias plenius efficiat; augetur, quum sic scriptum est: «quaeque eius causa parata sunt»; id enim significat: et si quid praeter ea, quae dicta sunt, eius causa paratum est; minuitur detracta coniunctione<ref>coniunctione: que, ''Hal.''</ref>, quia ex omnibus supra comprehensis casola definiuntur, quae eius causa parata sunt.<p> <p style="text-indent: 2em">'''47. [46. ''V.'' 45. ''H.'']''' ULPIANUS ''libro XXII. ad Sabinum.''—Si quid earum rerum ante comparavit, quam uxorem duxit, si id ei, ut uteretur, tradidit, perinde est, quasi postea paravisset. Ex eo autem legato ea pertinent ad uxorem, quae eius causa emta, comparata, quaeque retenta sunt; in quibus etiam quae prioris uxoris, quaeque filiae, neptis, vel nurus fuerunt, continentur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 1.—Inter emtum et paratum quid interest, quaeritur. Et responsum est, in emto paratum inesse<ref>''Taur,'' según ''corrección del códice Fl.''; esse, ''la escritura original,Br.''</ref>, in parato non continuo emtum contineri; prado está lopreparado, pero que en lo preparado veluti si quis, quae prioris uxoris causa emisset, posteriori uxori tradidisset, eas res eum posterioris causa paravisse, non emisse constat. Ideoque quamvis maritus posterioris uxoris causa nihil emerit, tamen tradendo, quae prior habuerit, eius causa parasse videtur; quae enim posterioris uxoris causa<ref>''Hal.'': parasse videtur—posterioris uxoris causa, ''omítelas el códice Fl.''</ref> parata sunt, et si ei assignata non sunt, legato cedunt; at quae prioris uxoris causa parata sunt, ita posteriori debentur, si ei assignata sint, quianon est ita de posteriore uxore cogitatum, quum compararentur;<p> <p style="text-indent: 2em">'''48. [47. ''V.'' 46. ''H.'']''' PAULUS ''libro IV.'' ad Sabi<p><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 6f41mc65b17pql1l2mlursudcieo7mm 104 87495 284963 2026-10-19T14:52:06Z Dana G. Canales 33174 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' num.—am ne id quidem, quod traditum est, si postea ademtum sit,legato cedet. <p style="text-indent: 2em">'''49. [48. ''V.'' 47. ''H.'']''' ULPIANUS ''libro XXII. ad Sabinum.'' Item legato continentur mancipia, puta lecticarii, qui solam matremfamilias portabant; item iumenta, vel lectica, vel sella, vel burdones; item mancipia alia, puellae fortassis, quas sibi cosmetas<ref>''Según nuestra conjetura: véase el fr. 65. § 3. del mismo, Iuvenal... 284963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> num.—am ne id quidem, quod traditum est, si postea ademtum sit,legato cedet. <p style="text-indent: 2em">'''49. [48. ''V.'' 47. ''H.'']''' ULPIANUS ''libro XXII. ad Sabinum.'' Item legato continentur mancipia, puta lecticarii, qui solam matremfamilias portabant; item iumenta, vel lectica, vel sella, vel burdones; item mancipia alia, puellae fortassis, quas sibi cosmetas<ref>''Según nuestra conjetura: véase el fr. 65. § 3. del mismo, Iuvenal. Sat. VI. 475.; comatas, el códice Fl.''; quae scilicet comant mulieres et exornent,'' Hal.''; queis sibi comas mulieres, ''conjetura Cuyacio.''</ref> mulieres exornant<ref>Esto es adornant.</ref>.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 1.—Sed et si forte virilia ei quaedam donaverit, quodammodo eius causa parata videbuntur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 2.—Proinde et si quaedam promiscui usus sint, solitus tamen fuerit ab ea quasi usum<ref>usu, ''Hal.''</ref> mutuari, dicendum erit, ipsius causa videri parata.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 3.—Item interest, ipsius causa parata sint ei legata, an ipsius causa emta; paratis enim omnia continentur, quae ipsius usibus fuerunt destinata, emta vero ea sola, quae propter eam emta fecit maritus. Unde non continebuntur emtis solis legatis, quae alia ratione paterfamilias acquisita ei destinavit; utroque autem legato continebuntur et quae maritus emi mandaverat, vel quae emerat, necdum autem ei assignaverat, assignaturus si vixisset<ref>''Según enmienda;'' vivisset, ''Taur, según el códice Fl.''</ref>.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 4.—Parvi autem refert, uxori, an concubinae quis leget, quae eius causa emta parata sunt; sane enim, nisi dignitate, nihil interest.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 5.—Si uxori aurum, quod eius causa paratum est<ref>''Taur.''; paratum est est legatum sit, ''el codice Fl., Br.''</ref>, legatum sit, et postea sit conflatum, materia tamen maneat, ea ei debetur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 6.—Sed ut legatum valeat, mortis tempore uxorem esse debere, Proculus scripsit; et verum est, separatio enim dissolvit legatum.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 7.—Hoc legatum et filio, et filiae relinqui potest: quae eius gratia parata sunt, et servo servaeque, et continebuntur, quae ipsi sunt attributa vel destinata.<p> <p style="text-indent: 2em">'''50. [49. ''V.'' 48. ''H.'']''' IDEM ''libro XXIII. ad Sabinum.''—Quum filiofamilias ita legatur: quum is in tutelam suam pervenerit , pubertatis tempus significatur. Et sane si impuberi filiofamilias legatum sit, plerumque sentiendum est, quod Sabinus ait, ut non et paterfamilias fiat, sed ut pubes. Ceterum si mater, quae suspectam habuit mariti, a quo divorterat, vitam, filio suo, quamvis impuberi leget, non videtur sensisse de eo tempore, quo pubes est, sed eo, quo et pubes, et paterfamilias est; nam et si pubes fuit, multo magis dice—<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> oel01bgudn6vg55iy0q3ees4pf4karn 104 87496 284964 2026-10-19T15:04:32Z Dana G. Canales 33174 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' mus, de patrefamilias eam sensisse, ac si dixisset: «<in suam tutelam, et in suam potestatem<ref>venerit, añade ''la Vulg.''</ref>» . <p style="text-indent: 2em">§ 1.—Quodsi quis patrifamilias impuberi leget, quum suae tutelae sit, de pubertate sensit, interdum et de vigintiquinque annis, si mens testantis appareat; nani si iam puberi, minori tamen vigintiquinque annis legavit, proculdubio anni vigintiquinque crunt praestituti.<p> <p styl... 284964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> mus, de patrefamilias eam sensisse, ac si dixisset: «<in suam tutelam, et in suam potestatem<ref>venerit, añade ''la Vulg.''</ref>» . <p style="text-indent: 2em">§ 1.—Quodsi quis patrifamilias impuberi leget, quum suae tutelae sit, de pubertate sensit, interdum et de vigintiquinque annis, si mens testantis appareat; nani si iam puberi, minori tamen vigintiquinque annis legavit, proculdubio anni vigintiquinque crunt praestituti.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 2.—Item, si furioso, vel prodigo, vel ei, cui Praetor ex causa curatorem dedit, ita sit legatum, puto, et de eo sensum casu, quo curae et tutelae liberetur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 3.—Ex his et huiusmodi apparet, voluntatis quaestionem Sabinum interpretatum; et utique nondubitaret, si puberi, et multo magis maiori vigintiquinque annis ita sit legatum, de sua potestate testatorem sensisse.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 4.—Sic autem haec scriptura varia est, et voluntatis habet quaestionem, ut illa quoque, si quis ita scripserit: «quum sui iuris fuerit factus»; nam aliter alias accipitur<ref>''Hal.''; accipiatur, ''el códice Fl.''</ref>, et plerumque potestatis<ref>potestas, ''Hal.''</ref> liberationem continet, plerumque pubertatem, vel vicesimumquintum annum.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 5.—Ego quidem, et si quis iam puberi, minori tamen vigintiquinque annis, sic legaverit: «quum ad pubertatem pervenerit», puto de<ref>ea, inserta ''Hal''.</ref> aetate eum sensisse, quae caret in integrum restitutione.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 6.—Idem et si quis: «quum suae aetatis fuerit factus», vel: «legitimae aetatis», utrum de pubertate, an de vigintiquinque annis sensum sit, disputari de voluntate potest, non minus, quam si ita adscripserit: «quum iustae aetatis sit factus», vel: «quum maturae aetatis», vel: «quum adoleverit».<p> <p style="text-indent: 2em">'''51. [50. ''V.'' 49. ''H.'']''' PAULUS ''libro IV. ad Sabinum''.—Si filiaefamilias ita legatum sit: «quum in tutelam suam pervenerit», tunc debebitur, quum viripotens facta fuerit.<p> <p style="text-indent: 2em">'''52. [51. ''V.'' 50. ''H.'']''' ULPIANUS ''libro XXIV. ad Sabinum.''—Librorum appellatione continentur omnia volumina, sive in charta, sive inmembrana sint, sive in quavis alia materia; sed et si in philyra, aut in tilia, ut nonnulli conficiunt, aut in quo alio<ref>inaliquo, ''Hal.''</ref> corio, idem erit dicendum. Quodsi in codicibus sint membraneis, vel chartaceis, vel etiam eboreis, vel alterius materiae, vel in ceratis codicillis, andebeantur, videamus. Et Caius Cassius scribit, deberi et membranas libris legatis; consequenter igitur cetera quoque debebuntur, si non adversatur voluntas testatoris.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 1.—Si cui centum libri sint legati, centum vo-<p><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> mzeo0i8hjq6fjl8icvyw92mmfwedsww 104 87497 284965 2026-10-19T15:15:50Z Dana G. Canales 33174 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' lumina ei dabimus, non centum, quae quis ingenio suo metitus est, cui<ref>quo magie, por cui, ''Hal.''</ref> ad libri scripturam sufficerent, ut puta quum haberet Homerum totum in uno volumine, non quadraginta octo libros computamus, sed unum Homeri volumen pro libro accipiendum est. <p style="text-indent: 2em">§ 2.—Si Homeri corpus sit legatum, et non sit plenum, quantaecunque rhapsodiae<ref>''Según corrección del códice Fl., Br.''; partes... 284965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> lumina ei dabimus, non centum, quae quis ingenio suo metitus est, cui<ref>quo magie, por cui, ''Hal.''</ref> ad libri scripturam sufficerent, ut puta quum haberet Homerum totum in uno volumine, non quadraginta octo libros computamus, sed unum Homeri volumen pro libro accipiendum est. <p style="text-indent: 2em">§ 2.—Si Homeri corpus sit legatum, et non sit plenum, quantaecunque rhapsodiae<ref>''Según corrección del códice Fl., Br.''; partes hodie, ''Taur., según la escritura original: par'' hodie.</ref> inveniantur, debentur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 3.—Libris autem legatis bibliothecas non contineri Sabinus scribit; idemet Cassius, ait enim, membranas, quae scriptae sunt<ref>''Según corrección del códice Fl., Br.''; sint, ''Taur. según la escritura original.''</ref>, contineri<ref> legatis libris, ''inserta Hal.''</ref>, deinde adiecit, neque armaria, neque scrinia, neque cetera, in quibus libri conduntur, deberi.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 4.—Quod tamen Cassius de membranis<ref>non, ''inserta Hal.''</ref> puris scripsit, verum est; nam nec chartae purae debentur libris legatis, nec chartis legatis libri debebuntur, nisi forte et hic nos urserit voluntas, utputa si quis forte chartas sic reliquerit: «chartas meas universas», qui nihil aliud, quam libros habebat, studiosus studioso; nemo enim dubitabit, libros deberi, nam et in usu plerique libros chartas appellant. Quid ergo, si quis chartas legaverit puras? Membranae non continebuntur, neque ceterae ad scribendum materiae, sed nec coepti scribi libri.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 5.—Unde non male quaeritur, si libri legati sint, an contineantur nondum perscripti. Et non puto contineri, non magis, quam vestis appellatione nondum detexta continetur. Sed perscripti libri nondum malleati vel ornati continebuntur, proinbuntur; sed et membranae nondum consutae continebuntur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 6.—Chartis legatis neque papyrum ad chartas paratum, neque chartae nondum perfectae continebuntur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 7.—Sed si bibliothecam legaverit, utrum armarium solum, vel armaria continebuntur, an vero libri quoque contineantur, quaeritur. Et eleganter Nerva ait, interesse id, quod testator senserit; nam et locum significare<ref>''Hal. Vulg.''; significari, ''el códice Fl.''</ref> bibliothecam, et<ref>''Hal.; co, por et, el cólice Fl.''; bibliothecam, sicuti dicimus: inbibliotheca est, et alias armarium, ''la Vulg.''</ref> alias armarium, sicuti dicimus: eboream bibliothecam emit<ref>sicuti dicimus: eboream bibliothecam emit, ''omitelas Hal.'' </ref>, alias libros, sicuti dicimus, bibliothecam emisse<ref>sicuti dicimus, bibliothecam emisse, ''omitelas Hal.''</ref>. Quod igitur scribit Sabinus, libros bibliothecam non sequi, non per omnia verum est; nam interdum armaria quoque debentur, quae plerique bibliothecas appellant. Plane si mihi proponas, adhaerentia esse<ref>''Taur. según corrección del códice Fl.''; essent, ''la escritura original, Br.''</ref> membro<ref>''Esto es'', pars domus. ''Véase el fr. 18. § 8. D. XL. 4.''; domus, ''inserta Hal.''; adhaerentia quoque esse membranarum armaria, ''la Vulg.'' </ref> armaria, vel affixa, sine dubio non debebuntur, quum aedificii portio sint.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 8.—Quod in bibliotheca tractavimus, idem<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> l2km7e2kyxiisn6b1xrt9x5axncasl1 104 87498 284966 2026-10-19T15:28:13Z Dana G. Canales 33174 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' Pomponius libro sexto ex Sabino<ref>ad Sabinum, ''la Vulg.''</ref> in dactyliotheca legata tractat, et ait, annulos quoque contineri, non solum thecam, quae annulorum causa parata sit; hoc autem ex eo coniectat, quod ita proponitur quis legasse: «dactyliothecam meam, et si quos praeterea annulos habeo»; et ita Labeonem quoque existimasse ait. <p style="text-indent: 2em">§ 9.—Sunt tamen quaedam, quae omnimodo legatum sequuntur, ut lectum lega... 284966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> Pomponius libro sexto ex Sabino<ref>ad Sabinum, ''la Vulg.''</ref> in dactyliotheca legata tractat, et ait, annulos quoque contineri, non solum thecam, quae annulorum causa parata sit; hoc autem ex eo coniectat, quod ita proponitur quis legasse: «dactyliothecam meam, et si quos praeterea annulos habeo»; et ita Labeonem quoque existimasse ait. <p style="text-indent: 2em">§ 9.—Sunt tamen quaedam, quae omnimodo legatum sequuntur, ut lectum legatum contineat et fulcra<ref>''Hal.''; fuletra , ''el códice Fl.''</ref>, et armariis et loculis claustra et claves cedunt.<p> <p style="text-indent: 2em">'''53. [52. ''V.'' 51. ''H.''] '''PAULUS ''libro IV. ad Sabinum.''—Argento legato, constat arculas ad legatarium non pertinere.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 1.—Item annulis legatis dactyliothecae non cedunt.<p> <p style="text-indent: 2em">'''54. [53. ''V.'' 52. ''Н.'']''' РOMPONIUS ''libro VII. ad Sabinum.''—Si pure tibi legavero, deinde postea scripsero ita: «hoc amplius, si navis ex Asia venerit, heres meus ei fundum dato», verius est, eo verbo «amplius» superiora repeti; sicuti dicimus: «Lucius Titius plebi quina millia<ref>millia, omitenla ''Hal. Vulg.''</ref> dedit, hoc amplius Seius<ref>Seius; huiuscemodi enim ratione quina, ''Hal.''</ref> viscerationem», quina quoque millia<ref>''Véase la nota 5.'' </ref> Seium dedisse intelligimus; et: «Titius accepit quinque, Seius hoc amplius fundum», Seium quinque quoque cepisse intelligimus.<p> <p style="text-indent: 2em">'''55. [ 54. ''V.'' 53. ''H.'']''' ULPIANUS ''libro XXV. ad Sabinum.''—Ligni appellatio nomen generale est, sed sic separatur, ut sit aliquid materia, aliquid lignum; materia est, quae ad aedificandum, fulciendum necessaria est, lignum, quidquid comburendi causa paratum est. Sed utrum ita demum, si concisum sit, an et si non sit? Et Quintus Mucius libro secundo refert, si cui ligna legata essent, quae in fundo erant, arbores quidem materiae causa succisas non deberi, nec adiecit, si non<ref>non, ''omitela Ilal.''</ref> comburendi gratia succisae sunt, ad eum pertinere; sed sic intelligi consequens est.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 1.—Ofilius quoque libro quinto Iuris partiti ita scripsit, cui ligna legata sunt, ad eum omnia ligna pertinere , quae alio nomine non appellantur, veluti virgae, carbones , nuclei olivarum, quibus ad nullam aliam rem, nisi ad comburendum possit uti; sed et balani, vel si qui alii nuclei.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 2.—Idem libro secundo negat, arbores nondum concisas, nisi quae minutatim conciduntur, videri ei legatas , cui ligna legata sunt. Ego autem arbitror, hoc quoque ligni appellatione contineri, quod nondum minutatim fuit concisum, si iam concidendo fuit destinatum; proinde si silvam huic rei habebat destinatam, silva quidem non cedet, deiectae autem arbores lignorum appellatione continebuntur, nisi aliud testator sensit.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 3.—Lignis autem legatis, quod comburendi causa paratum est, continetur, sive ad balnei calefactionem, sive diaetarum hypocaustarum, sive ad calcem, vel ad aliam rem coquendam solebat uti.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ne9kwmhw22qyb7radphymx1o48v7sf4 104 87499 284967 2026-10-19T15:39:25Z Dana G. Canales 33174 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' <p style="text-indent: 2em">§ 4.—Ofilius libro quinto Iuris partiti scripsit, nec sarmenta ligni appellatione contineri; sed si voluntas non refregatur, et virgulae, et cremia, et sarmenta , et superamenta materiarum, et vitium stirpes, atque radices continebuntur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 5.—Lignorum appellatione in quibusdam regionibus, ut in Aegypto, ubi arundine pro ligno utuntur, et arundines, et papyrum comburitur, et herbulae... 284967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> <p style="text-indent: 2em">§ 4.—Ofilius libro quinto Iuris partiti scripsit, nec sarmenta ligni appellatione contineri; sed si voluntas non refregatur, et virgulae, et cremia, et sarmenta , et superamenta materiarum, et vitium stirpes, atque radices continebuntur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 5.—Lignorum appellatione in quibusdam regionibus, ut in Aegypto, ubi arundine pro ligno utuntur, et arundines, et papyrum comburitur, et herbulae quaedam, vel spinae, vel vepres continebuntur. Quid mirum, quum ξύλου (lignum] hoc, et naves ξυληγάς (lignorum vectrices ) appellant, quae haec ἀπὸ τῶν ἑλῶν [a paludibus] deducunt?<p> <p style="text-indent: 2em">§ 6.—In quibusdam provinciis et editu boum (1) ad hanc rem utuntur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 7.—Si lignum sit paratum ad carbones coquendos ( 2 ) atque conficiendos ( 3 ), ait Ofilius libro quinto Iuris partiti, carbonum appellatione huiusmodi materiam non contineri. Sed an lignorum? Et fortassis quis dicet, nec lignorum; non enim lignorum gratia haec testator habuit. Sed et titiones, et alia ligna cocta ne fumum faciant, utrum ligno, an carboni, an suo generi adnumerabimus? Et magis est, ut proprium genus habeatur.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 8.—Sulphurata quoque de ligno aeque eandem habebunt definitionem.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 9.—Ad faces quoque parata non erunt lignorum appellatione comprehensa, nisi haec fuit voluntas.<p> <p style="text-indent: 2em">§ 10.—De pinu autem integri strobili, ligni appellatione continebuntur.<p> <p style="text-indent: 2em">'''56. [55. ''V.'' 54. ''H.'']''' PAULUS ''libro IV. ad Sabinum.''—Pali et perticae in numero materiae redigendi sunt, et ideo lignorum appellatione non continentur.<p> <p style="text-indent: 2em">'''57. [56. ''V.'' 55. ''H.'']''' POMPONIUS ''libro XXX. ad Sabinum.''—Servius respondit, cui omnis materia legata sit, ei nec arcam, nec armarium legatum esse. <p style="text-indent: 2em">'''58. [57. ''V.'' 56. ''H.'']''' ULPIANUS ''libro IV. Disputationum.''—Quum uxori suae quis ea, quae eius causa parata sunt, legasset, dehinc vivus purpuras comparasset in provincia, necdum tamen advexisset, rescriptum est, ad mulierem purpuras per- enuna provincia, pero no habiéndolas traído to- tinere . davía, se respondió por rescripto que las púrpuras le pertenecían á la mujer. 59. [ 58. V. 57. H. ] JULIANUS libro XXXIV. Digestorum. Qui chirographum legat, non tan- tum de tabulis cogitat, sed etiam de actionibus, quarum probatio tabulis continetur; appellatione enim chirographi uti nos pro ipsis actionibus, palam est, quum venditis chirographis intelligimus 59. 158. V. 57. H.] JULIANO ; Digesto, libro XXXIV. El que lega un quirógrafo no solamente piensa en las tablas, sino también en las acciones, cuya prueba se contiene en las tablas; porque es evidente que usamos de la palabra quirógrafo por las mismas acciones, pues vendidos los quirógrafos nomen venisse; quin etiam si nomen quis lega- entendemos que se vendió el crédito; porque tam- verit, id, quod in actionibus est, legatum intelli- bién si uno hubiere legado un crédito, se entiende que se legó lo que se comprende en las acciones. gitur. 60. 159. V. 58. H. ] ALFENUS (4) libro 11. Di- gestorum a Paulo epitomatorum. Quum quaereretur, agni legati quatenus viderentur, quidam aiebant, agnum duntaxat sex mensium (5); sed verius (1) Según corrección del codice Fl.; bubum, Taur según la escritura original, Br. (2. Según corrección del códice Fl.; coquendas, Taur. según la escritura original, Br. 60. [59. V. 58. H. ] ALFENO; Digesto compen diado por Paulo, libro II. Como se preguntase hasta de qué tiempo se considerarían legados los corderos, decían algunos, que el cordero era sola- (3) Hal.; conficiendas , el códice Fl. (4) Africanus , Hal . (5) Taur, según la escritura original: esse, inserta la corrección del códice Fl ., Br .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> i2on2x2s62qty0ni5oa202t8cuzq2al 104 87500 284968 2026-10-19T15:51:24Z Trooper57 22870 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'G 0 k g l v l Radi coctu cum carno gallinacea vel alia. tingit inſtat croci optimi & bonum ſaporem illi concil lins judicat hiam Giedi Enotigotum lib i cap 0 FXimens candem plantam accurate deſcribit in Arborum claſſe. cho inquit quam aliqui uocant changuaritam et alii romagnam. eſt arbor mole & trun co figut aque omnino Aurantia ſimilis ſolis ulmi quo ad ſiguram aſperitatom & colorem Truncus. cortex & tami ſunt ſubiuſci vergentes ad itidem... 284968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Trooper57" /></noinclude>G 0 k g l v l Radi coctu cum carno gallinacea vel alia. tingit inſtat croci optimi & bonum ſaporem illi concil lins judicat hiam Giedi Enotigotum lib i cap 0 FXimens candem plantam accurate deſcribit in Arborum claſſe. cho inquit quam aliqui uocant changuaritam et alii romagnam. eſt arbor mole & trun co figut aque omnino Aurantia ſimilis ſolis ulmi quo ad ſiguram aſperitatom & colorem Truncus. cortex & tami ſunt ſubiuſci vergentes ad itidem colorem. materies ſpino eandida Iors feni grandes in modum ſtellarum quinque ſoliis diſtincos. coloris candi uergentis ad dibrum. Irucus ſunt ſimiles calicibus caſtinearum. forma & mole exiguarum mgdalatum adhuc irentium. quadrangulares pene ſiue potius quatuor protuberantibus lineis per longitidinem diſcurrentibus diſtinct qui uibi maturuerint dehiſcunt. oſtendum er grana aldē rubea. ſimilia granis ubarum. ſed rotundiora aicitur in regionibus ſtuc¬ uti onnea Ienanter e locis magis ſiccis quam liumidis. Reſtigerat in terrio eradi. cum aliqua ſigeandi & auſtringendi qualitate. Barbari maximi faciunt hanc ar¬ horom. cque golunt circa tgnria ſus rettoro anno. ftuctum autom fert vere & tum materics illius cædi ſolet quæ utilis eſt ad ienem eliciendum inſtar Silicis conſti¬ cando inter ſe. Cortoidoneus eſt ad funnes E ridentes. qui robuſtiores ſunt cannabinis. F ſcmine conficitur cinctuta coccines. qua pictores utuntur & tinctores. quæ qησyaldē cele bt Vtilis quoque eſt in Modicina, nam cum aqua aliqua ciuidom temperatur hauſta aut foris adhibita. mitigat æſtus iebriles. ſiſtit ſanguinolentas deiectiones. diftutit tumores & ab¬ ſpeſſusquapropter commode miſcemt potionibus reirigerantibus. aiquo etiam cibis iii oetur quoquē delicat⁊ potioni ¶ Cacas. a refrigerandum & bonum colorem atque ſapotem illi conciliandum tetdolores dentium ē cauſa calida natos: promoret urinam, ſedat ſitim no doſunt qui loco ro cibis admiſeeant. Tineturam ex fruetu faciunt hoc mod Sumunt grana bene matura. que infundunt aquæ calid ſubſidentia tabellas quadam gonficiunt. a ſolet ficri in Annit adeo viſcoſa etenax eſt tinguta ut te quæs mel ills infeca. numquam colotem deponat. ingit E aliquantum quare minta cum ſina ſanat ſoabiom plagas coraborat ventriculum ¶ſm lienteriam cum corticibus Cagao minta augor lac mulierum. & efficit ne Chocolate quantvi quantitate hauſta no ceat. illius quippo ope facile digeritur ſine ulla ctuditte. Eadcm cum urina mixta. tam per¬ tinagi colore tingit lincos pannos. ut in poſterum elui non poſit. ile lominit huius plante Oriedus lib y1ii cap. v Tinctura autem quæ e ſemino ſit magna copia ium affertur ad nos ⁊ Inſulis ¶ Amerioꝝ continente Eulgo ab Anglis & Belgis appellatur orellans Iarbari autem aliis atque aliis nominibus indiuitant. ii autem qui Fraſilix continentem qua Anctum ſpectat incolunt 0¬ cunt ηθμεμ quod nomen conyenit cum e Inſulares illa curem inungunt elegantiæ cauſa Obſerandum tamen duplicem tinctutam ad nos afferri unam ſimpligem & perſe¬ ctiſſimam. ylanc coρσιncam. omusuſus eſt ad fucum fæminarum, eſt enim elegantiſſmus co¬ lot E lde pertina alteram cum reſinis mintam & in magnos globos coactam cui & credo ſuecum radicis admi ctum eſſe. tingit enim magis eroceo golore, quam miniato. huius autem in cibis aut medicina uium non puto ita tutum eſſe. ClV Comanda guira. raca iba. Prulex inominauis. Iter. Iva. Praſilienſibus. Arbuſtum ſ fruter ferens Phaſcolos. cortex illius vitidis lignum lexe atque fruelle in minis autem habet multos ramulos iumeαos. ſeſquidigitum longos, directe ſibi oppoſitos. ſed paria alternatim poſit. in quotum uno ttia ſunt folia oblonga. aduminat. ſollis Salin acute ſimilia. inferne albicantia ſuperne viri. diora. & ad tactum inſtar ſcrici lxs conſpicuis enis prædita, in altero flores ſeꝝ ſeptom aut octo magnitudine noſtratium Piſorum. folis duobus ſurium verſus cum ſuo inyoluero & uno deorium quod maiximum ſunt autem flores lutci coloris. & ſolium illud maximum doorſum erſum inſerius rubris venulis per totum inſignitum. Fores ſequuntur ſiliquæ com¬ preſſa & quaſi contoræ. quatum quælibet continet quatuor granaphaſcoli, alba, noſtris piſis paulo minora quæ cocta bene ſapiunt ac alum laxant, idcoque Braſilicuſibus in frequenti ſunt ¶ Luſitanis quoque. Flotent ac fructus ferunt toro anno. n Kraſilionſibus: cuius fnictus ipſis dicitur ˢgea miri. Selgis autem Granaet Pilnitū. rrutex eſt, ligno. ſolis & floribus ui Gualba arbor. ſed magnitudinē & fructu differens. Eif enim eius fnictus magnitudine prun. qui per matutitatem flareſcit. & car¬ nom liubet albidam cum multis granulis paryis Boni eſt ſaporis. ſubdulcis nonnihil dſtringenti. hic hiſcs iiticibus. plenæ. Radia huius fruticis eodra in aqua & pota mitifico medetur dylenteriæ Ftuetus<noinclude></noinclude> h3rnyi7tem1k72i083x65qqsi4dzl8k 284973 284968 2026-10-19T17:05:54Z Trooper57 22870 /* Proofread */ 284973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Trooper57" />{{Rh|62|{{sc|GeorgI MarcgravI}}}}</noinclude><section begin="III"/>Radix cocta cum carne gallinacea vel alia, tingit in{{s}}tar croci optimi & bonum {{s}}aporem illi conciliat. Car. Clu{{s}}ius judicat Bixam Oviedi Exoticorum lib. {{sc|iii}}. cap. 20. {{sc|Annotatio}}. Fr. Ximenes eandem plantam accurate de{{s}}cribit in Arborum cla{{Ligatura ſſ}}e. ''A-chiotl'', inquit, quam alii vocant ''Chamgaricam'' & alii ''Pomaquam'', e{{s}}t arbor mole & trun-co, figuraque omnino Aurantia {{s}}imilis; foliis ulmi quoad figuram, a{{s}}peritatem & colorem Truncus, cortex & rami {{s}}unt {{s}}ubfu{{s}}ci vergentes ad viridem colorem, materies {{s}}pino{{s}}a & candida. Flores fert grandes in modum {{s}}tellarum quinque foliis di{{s}}tinctos, coloris candidi vergentis ad rubrum. Fructus {{s}}unt {{s}}imiles calicibus ca{{s}}tanearum, forma & mole exiguarum amygdalarum adhuc virentium, quadrangulares pene five potius quatuor protuberantibus lineis per longitudinem di{{s}}currentibus di{{s}}tincti: qui ubi maturuerint dehi{{s}}cunt, & o{{s}}tendunt certa grana valde rubra, {{s}}imilia granis uvarum, {{s}}ed rotundiora. Na{{s}}citur in regionibus {{ae}}{{s}}tuo-{{s}}is, uti ''Guaxaca'', ''Teguanterpec'', ''Huaxaqualo'', locis magis ficcis quam humidis. Refrigerat in tertio gradu, cum aliqua ficcandi & ad{{s}}tringendi qualitate. Barbari maximi faciunt hanc arborem, eamque colunt circa tuguria {{s}}ua, viret toto anno, fructum autem fert vere: & tum materies illius c{{ae}}di {{s}}olet, qu{{ae}} utilis e{{s}}t ad ignem eliciendum in{{s}}tar Silicis, confricando inter {{s}}e. Cortex idoneus e{{s}}t ad funes & rudentes, qui robu{{s}}tiores {{s}}unt cannbinis. E {{s}}emine conficitur tinctura coccinea, qua piƈtores utuntur & tinƈtores, qu{{ae}}que valde celebratur. Utilis quoque e{{s}}t in Medicina, nam cum aqua aliqua ejusdem temperatu{{ae}} hausta aut foris adhibita, mitigat {{ae}}{{s}}tus febriles, {{s}}i{{s}}tit {{s}}anguinolentas dejeƈtiones, di{{s}}cutit tumores & ab{{s}}ce{{Ligatura ſſ}}us, quapropter commode mi{{s}}cetur potionibus refrigerantibus, atque etiam cibis. Mi{{s}}-cetur quoque delicat{{ae}} potioni è Cacao, ad refrigerandum & bonum colorem atque {{s}}aporem illi conciliandum. Mitigat dolores dentium è cau{{s}}a calida natos: promovet urinam, {{s}}edat {{s}}itim, & non de{{s}}unt qui loco Croci cibis admi{{s}}ceant. Tincturam ex fructu faciunt hoc modo: Sumunt grana bene matura, eaque infundunt aqu{{ae}} calid{{ae}}, & ex {{s}}ub{{s}}identia tabellas qua{{s}}dam conficiunt, ut {{s}}olet fieri in Anni: adeo vi{{s}}co{{s}}a & tenax e{{s}}t tinctura, ut res qu{{ae}}vis {{s}}emel illa infeƈta, nunquam colorem deponat: ad{{s}}tringit & aliquantum, quare mixta cum re{{s}}ina fanat {{s}}cabiem & plagas: corroborat ventriculum, & {{s}}i{{s}}tit lieniteram cum corticibus Cacao mixta, auget lac mulierum, & efficit ne Chocolate quantavis quantitate hausta noceat: illius quippe ope facile digeritur fine ulla cruditate. Eadem cum urina mixta, tam pertinaci colore tingit lineos pannos, ut in po{{s}}terum elui non po{{Ligatura ſſ}}it. ''H{{ae}}c ille''. Meminit & hujus plant{{ae}} Oviedus lib. VIII. cap. VI. Tinctura autem qu{{ae}} ex {{s}}emine fit magna copia jam affertur ad nos ex In{{s}}ulis & Americ{{ae}} continente, & vulgo ab Anglis & Belgis appellatur ''Orellana'': Barbari autem aliis atque aliis nominibus indigitant; ii autem qui Bra{{s}}ili{{ae}} continentem qua Arctum {{s}}peƈtat incolunt vocant ''Roucou'' (quod nomen convenit cum ''Vrucu'') & In{{s}}ulares illa cutem inungunt eleganti{{ae}} cau{{s}}a. Ob{{s}}ervandum tamen duplicem tincturam ad nos afferri, unam {{s}}implicem & perfe-ƈti{{Ligatura ſſ}}imam, plane coccineam, cujus u{{s}}us e{{s}}t ad fucum fœminarum, e{{s}}t enim elegantiffimus color & valde pertinax: alteram cum re{{s}}inis mixtam & in magnos globos coaƈtam: cui & credo {{s}}uccum radicis admixtum e{{Ligatura ſſ}}e, tingit enim magis croceo colore, quam miniato; hujus autem in cibis aut medicina u{{s}}um non puto ita tutum e{{Ligatura ſſ}}e. <section end="III"/> <section begin="IV"/>{{c|{{sc|Cap. IV.}}}} {{c|{{larger|''Comanda guira. Araca iba. Frutex innominatus. Alter. Iva.''}}}} {{is|C}}{{sc|Omanda Gvira}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: Arbustum {{s}}eu frutex ferens Pha{{s}}eolos; cortex illius viridis, lignum leve atque fragile: in ramis autem habet multos ramulos {{s}}urrectos, {{s}}e{{s}}quidigitum longos, direƈte {{s}}ibi oppo{{s}}itos, {{s}}ed paria alternatim po{{s}}ita, in quorum uno tria {{s}}unt folia oblonga, acuminata, foliis Salvi{{ae}} acut{{ae}} {{s}}imilia, inferne albicantia, {{s}}uperne viri-diora, & ad taƈtum in{{s}}tar {{s}}erici l{{ae}}via, con{{s}}picuis venis pr{{ae}}dita, in altero flores {{s}}ex, {{s}}eptem aut oƈto, magnitudine no{{s}}tratum Pi{{s}}orum, foliis duobus {{s}}ur{{s}}um ver{{s}}us cum {{s}}uo involucro & uno deor{{s}}um, quod maximum: {{s}}unt autem flores lutei coloris, & folium illud maximum deor{{s}}um ver{{s}}um, inferius rubris venulis per totum in{{s}}ignitum. Flores {{s}}equuntur {{s}}iliqu{{ae}} compre{{Ligatura ſſ}}{{ae}} & qua{{s}}i contort{{ae}}, quarum qu{{ae}}libet continet quatuor grana pha{{s}}eoli, alba, no{{s}}tris pi{{s}}is paulo minora, qu{{ae}} cocta bene {{s}}apiunt ac alvum laxant, ideoque Bra{{s}}ilien{{s}}ibus in frequenti {{s}}unt u{{s}}u, & Lu{{s}}itanis quoque. Florent ac fructus ferunt toto anno. {{sc|Araca iba}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, cujus fructus ip{{s}}is dicitur ''Araca miri''; Belgis autem {{Gothica|lang=nl|Gꝛanaet Pꝛuymen}}. Frutex e{{s}}t, ligno, foliis & floribus ut Guajaba arbor, {{s}}ed magnitudine & fructu differens. E{{s}}t enim ejus fructus magnitudine pruni, qui per maturitatem flave{{s}}cit, & car-nem habet albidam cum multis granulatis parvis. Boni e{{s}}t {{s}}aporis, {{s}}ubdulcis {{s}}ed nonnihil ad{{s}}tringens. Silv{{ae}} hic, hisce fruticibus, plen{{ae}}. Radix hujus fruticis cocta in aqua & pota mirifice medetur dy{{s}}enteri{{ae}}. {{nop}}<section end="IV"/><noinclude>{{d|Fructus}}</noinclude> 2fev1q0k4iqiydhv4qox7l60r1m1b02 104 87501 284969 2026-10-19T16:20:06Z Erblanchard57 30712 /* Emendata */ 284969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|524|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>vid. Duo {{ls}}unt quæ peto à te Domine, quæ mihi non denegabis, antequam moriar, dicit Salomon. Ubi duo convenerint, id continget illis à Patre meo cœle{{ls}}ti, dicit Chri{{ls}}tus, Matth. 18. In 2 vel 4 ore con{{ls}}i{{ls}}tit veritas, ait Mo{{ls}}es, & ex illo Chri{{ls}}tus, Deut. 15. 19. Matth. 18. 16. Inter 12. di{{ls}}cipulos cœna Domini e{{ls}}t in{{ls}}tituta, nil vero prohibet, quo minus inter plures celebretur. Ita inter 2 conjugium e{{ls}}t in{{ls}}titutum, nil verò impedit, quod non plures po{{ls}}{{ls}}int e{{ls}}{{ls}}e in uno conjugio, {{ls}}eu unum, non quidem identificè, {{ls}}ed per {{ls}}ummam conjunctionem & arcti{{ls}}{{ls}}imam conglutinationem colligati, uti Actor. 4. 30. multi fideles dicuntur fui{{ls}}{{ls}}e ''unum cor & una anima.'' conf. 1 Cor. 6. v. 16. 17. ''Ab uno {{ls}}anguine omnes nationes in terra proveniunt,'' Actor. 17. adeoque non tantum mas & fœmina, {{ls}}ed omnes homines {{ls}}unt unum & con{{ls}}anguinei. Quando igitur a{{ls}}{{ls}}eritur quod Epi{{ls}}copus debeat e{{ls}}{{ls}}e unius uxoris vir, ip{{ls}}i {{ls}}ummopere recommendatur matrimonium, & imperatur, quod debeat ad minimum unius uxoris vir e{{ls}}{{ls}}e {{ls}}eu maritatus ad movendam {{ls}}u{{ls}}picionem {{ls}}cortationis, cui omnes {{grc|ἄγαμοι}} {{ls}}unt obnoxii. An verò, utià Rabbinis Pont. Max. ad averruncandam luxuriæ {{ls}}u{{ls}}picionem, ita hic Epi{{ls}}copo tantum unica uxor concedatur, equidem a{{ls}}{{ls}}erere non audeo. Et {{ls}}i vel maxime hoc concedatur, ab Epi{{ls}}copo tamen ad omnes homines argumentari non fas e{{ls}}t. {{nop}} Et quanquam ''Augu{{ls}}tinus quæ{{ls}}t. N. T. quæ{{ls}}t. 96.'' exi{{ls}}timet {{ls}}acerdotibus in Veteri Te{{ls}}t. licui{{ls}}{{ls}}e tantum unam uxorem ducere, quod etiam apud Ægyptios Polygamos in u{{ls}}u erat. ut {{ls}}upra diximus. ''Hieronymus'' tamen non malè cen{{ls}}et, etiam {{ls}}acerdotibus Polygamiam non fui{{ls}}{{ls}}e prohibitam. Cœterum hic notatu digna egregia explicatio, quam ''P. Martyr in Loc. Comm.'' in hunc locum affert, ubi ait, ''unius uxoris virum e{{ls}}{{ls}}e'' eum qui ca{{ls}}té vivat & alienas uxores non {{ls}}equebatur, {{ls}}ed {{ls}}it bonæ & integræ famæ, idque inducor, inquit, ut ea {{ls}}entiam, quia de vidua etiam dicitur quod debeat e{{ls}}{{ls}}e ''unius viri uxor,'' id e{{ls}}t, ca{{ls}}ta, atque optimæ famæ. Sicuti enim non {{ls}}equitur quod cum unius viri uxor {{ls}}it eligenda his verbis Polygamia muliebris {{ls}}it prohibita (nullis legibus enim & moribus unquam fuit conce{{ls}}{{ls}}a {{ls}}icut Polygamia virilis) ita etiam non {{ls}}equitur, quando Epi{{ls}}copus debet e{{ls}}{{ls}}e unius vir, quod Polygamia virilis {{ls}}it prohibita. Quæ {{ls}}anè ob{{ls}}ervatio utramque implet paginam, licet priores etiam po{{ls}}{{ls}}int admitti. Quanquam etiam unius loci unicus tantum {{ls}}it {{ls}}en{{ls}}us literalis ut Gla{{ls}}{{ls}}. Phil. Sacr. & Danh. Id. B. Interp. & Herm. Sacr. docent, nil tamen impedit, quo minus po{{ls}}{{ls}}int e{{ls}}{{ls}}e multæ & variæ interpretationes, {{ls}}i analogiæ fidei non {{ls}}unt contrariæ, omnes po{{ls}}{{ls}}unt admitti. Interim certum e{{ls}}t Apo{{ls}}tolum neque hic neque alibi Polygamiæ refragari (unde & Laurent. Beyerling. dicit in Scripturâ nu{{ls}}piam expre{{ls}}{{ls}}e prohiberi.) Sed<noinclude>{{right|po-}}</noinclude> kwhxfur57blza7h77un7mn3cgxuh7m8 104 87502 284970 2026-10-19T16:45:12Z Erblanchard57 30712 /* Emendata */ 284970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|525|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>potius illi ubique magnam autoritatem conciliare. Quando enim omnibus hominibus injungit, ut {{grc|σωφρόνως δικαίως καὶ ἑυσεβῶς}} vivant, nec ambulent in concupi{{ls}}centiis carnis, uti gentiles Deum ignorantes, ut con{{ls}}ervent {{ls}}uum vas in {{ls}}anctificatione & honore, quia vocati {{ls}}umus non ad immunditiem, {{ls}}ed ad {{ls}}anctimoniam; quid aliud nobis quam Polygamiam vult recommendare. Annon illi {{grc|ἑυσεβῶς}} vivunt, qui primum illud Præceptum Catholicum divinum: Cre{{ls}}cite & multiplicamini & replete terram: pro virili implent. Annon illi vivunt {{grc|δικαίως}} qui cuique tribuunt quod {{ls}}uum, qui {{ls}}emen uxori communicant, quod ip{{ls}}i debetur, {{ls}}emen vero, quod ip{{ls}}i & ip{{ls}}ius infanti nocet, non tribuunt {{ls}}ed liberorum quærendorum cau{{ls}}a, ad quod à Deo de{{ls}}tinatum tribui debet u{{ls}}urpant. An illi non {{grc|σωφρόνως}} vivunt, qui in conjugio non voluptatis ergo, {{ls}}ed ob procreationem {{ls}}obolis, ut in Polygamia fit, degunt, & cum uxore nonni{{ls}}i ob {{ls}}pem po{{ls}}teritatis rem habent. Sic enim aurea illa virtus {{grc|σωφροσύνη}} & in viro & in uxore locum habebit. Nec concupi{{ls}}centiæ carnis tam frequentes erunt in illo, qui membra generationi dicata illi fini tantum con{{ls}}ecrat. Et ita illa va{{ls}}a con{{ls}}ervabuntur in {{ls}}anctimonia & honore quo pacto etiam ante lap{{ls}}um, ubi nullum peccatum fui{{ls}}{{ls}}et, e{{ls}}{{ls}}ent u{{ls}}urpata. Et minor e{{ls}}t etiam immundities {{ls}}i in conjugio nil ob oculos, quam procreatio {{ls}}obolis, ut in Polygamia fit, ponitur. Unde multi ex patribus gravida & lactante cum uxore cubare improbant, pecora imitanda præcipientes, ''ne po{{ls}}tquam uxoris venter intumuit, infans officiatur. C. 5. cau{{ls}}. 32. quæ{{ls}}t. 4. di{{ls}}t. 5. c. 4.'' & ''ne matrix ip{{ls}}ius agitationis u{{ls}}um,'' ut Pri{{ls}}cianus loquitur, ''non {{ls}}u{{ls}}tinens abortiat.'' Huc facit quod Ju{{ls}}tinus Apol. 11. f. 55. ''Matrimonium non aliter contrahimus ni{{ls}}i liberorum creandorum atque educandorum cau{{ls}}a.'' Prætereà con{{ls}}tat ex omnibus Epi{{ls}}tolis Apo{{ls}}tol. quod debeamus ''vocationi no{{ls}}træ'' attendere, omnemque movere lapidem, ne quicquam intermittamus, quod ullo modo ad illam ornandam facere videatur. Cum vero negari non po{{ls}}{{ls}}it, homines ''ad id e{{ls}}{{ls}}e vocatos, ad quod à Deo vires acceperunt,'' (quis enim fru{{ls}}tra illas datas exi{{ls}}timet?) & præterea in propatulo {{ls}}it, hominem ma{{ls}}culum habere vires {{ls}}e multiplicandi cum pluribus, & generandi multos homines iniqui{{ls}}{{ls}}ime {{ls}}e gereret erga Deum & po{{ls}}teritatem, {{ls}}i non eo modo, qui Deo nunquam di{{ls}}plicuit, nec quia vires dedit, di{{ls}}plicere pote{{ls}}t, liberis operam daret. Quis enim illum à culpa ab{{ls}}olveret, qui {{ls}}uam ''vocationem divinam'' non {{ls}}equitur. Quis re{{ls}}pondebit aliquando in die Pantocritico pro illo, qui ''divini{{ls}}{{ls}}imam & naturali{{ls}}{{ls}}imam imo & Chri{{ls}}tiani{{ls}}{{ls}}imam vocationem'' omnium hominum improbat, impedit, aut pœna mortis gravi{{ls}}{{ls}}ima coërcet & abrogat. Divus Apo{{ls}}tolus ''Paulus, 1 Timoth 4.'' vocat ''Diabolicam doctrinam ortam ab Apo{{ls}}tolis Seductoribus, hypocritis mendacibus &''<noinclude>{{right|''con{{ls}}cientia''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> cghi6mfhzyqm5wt26wiacue29unap5h 284971 284970 2026-10-19T16:45:20Z Erblanchard57 30712 284971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|525|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>potius illi ubique magnam autoritatem conciliare. Quando enim omnibus hominibus injungit, ut {{grc|σωφρόνως δικαίως καὶ ἑυσεβῶς}} vivant, nec ambulent in concupi{{ls}}centiis carnis, uti gentiles Deum ignorantes, ut con{{ls}}ervent {{ls}}uum vas in {{ls}}anctificatione & honore, quia vocati {{ls}}umus non ad immunditiem, {{ls}}ed ad {{ls}}anctimoniam; quid aliud nobis quam Polygamiam vult recommendare. Annon illi {{grc|ἑυσεβῶς}} vivunt, qui primum illud Præceptum Catholicum divinum: Cre{{ls}}cite & multiplicamini & replete terram: pro virili implent. Annon illi vivunt {{grc|δικαίως}} qui cuique tribuunt quod {{ls}}uum, qui {{ls}}emen uxori communicant, quod ip{{ls}}i debetur, {{ls}}emen vero, quod ip{{ls}}i & ip{{ls}}ius infanti nocet, non tribuunt {{ls}}ed liberorum quærendorum cau{{ls}}a, ad quod à Deo de{{ls}}tinatum tribui debet u{{ls}}urpant. An illi non {{grc|σωφρόνως}} vivunt, qui in conjugio non voluptatis ergo, {{ls}}ed ob procreationem {{ls}}obolis, ut in Polygamia fit, degunt, & cum uxore nonni{{ls}}i ob {{ls}}pem po{{ls}}teritatis rem habent. Sic enim aurea illa virtus {{grc|σωφροσύνη}} & in viro & in uxore locum habebit. Nec concupi{{ls}}centiæ carnis tam frequentes erunt in illo, qui membra generationi dicata illi fini tantum con{{ls}}ecrat. Et ita illa va{{ls}}a con{{ls}}ervabuntur in {{ls}}anctimonia & honore quo pacto etiam ante lap{{ls}}um, ubi nullum peccatum fui{{ls}}{{ls}}et, e{{ls}}{{ls}}ent u{{ls}}urpata. Et minor e{{ls}}t etiam immundities {{ls}}i in conjugio nil ob oculos, quam procreatio {{ls}}obolis, ut in Polygamia fit, ponitur. Unde multi ex patribus gravida & lactante cum uxore cubare improbant, pecora imitanda præcipientes, ''ne po{{ls}}tquam uxoris venter intumuit, infans officiatur. C. 5. cau{{ls}}. 32. quæ{{ls}}t. 4. di{{ls}}t. 5. c. 4.'' & ''ne matrix ip{{ls}}ius agitationis u{{ls}}um,'' ut Pri{{ls}}cianus loquitur, ''non {{ls}}u{{ls}}tinens abortiat.'' Huc facit quod Ju{{ls}}tinus Apol. 11. f. 55. ''Matrimonium non aliter contrahimus ni{{ls}}i liberorum creandorum atque educandorum cau{{ls}}a.'' Prætereà con{{ls}}tat ex omnibus Epi{{ls}}tolis Apo{{ls}}tol. quod debeamus ''vocationi no{{ls}}træ'' attendere, omnemque movere lapidem, ne quicquam intermittamus, quod ullo modo ad illam ornandam facere videatur. Cum vero negari non po{{ls}}{{ls}}it, homines ''ad id e{{ls}}{{ls}}e vocatos, ad quod à Deo vires acceperunt,'' (quis enim fru{{ls}}tra illas datas exi{{ls}}timet?) & præterea in propatulo {{ls}}it, hominem ma{{ls}}culum habere vires {{ls}}e multiplicandi cum pluribus, & generandi multos homines iniqui{{ls}}{{ls}}ime {{ls}}e gereret erga Deum & po{{ls}}teritatem, {{ls}}i non eo modo, qui Deo nunquam di{{ls}}plicuit, nec quia vires dedit, di{{ls}}plicere pote{{ls}}t, liberis operam daret. Quis enim illum à culpa ab{{ls}}olveret, qui {{ls}}uam ''vocationem divinam'' non {{ls}}equitur. Quis re{{ls}}pondebit aliquando in die Pantocritico pro illo, qui ''divini{{ls}}{{ls}}imam & naturali{{ls}}{{ls}}imam imo & Chri{{ls}}tiani{{ls}}{{ls}}imam vocationem'' omnium hominum improbat, impedit, aut pœna mortis gravi{{ls}}{{ls}}ima coërcet & abrogat. Divus Apo{{ls}}tolus ''Paulus, 1 Timoth 4.'' vocat ''Diabolicam doctrinam ortam ab Apo{{ls}}tolis Seductoribus, hypocritis mendacibus &''<noinclude>{{right|''con{{ls}}cientia''}}</noinclude> bw0x70mvxpuvlxcqmau9c760kyuklrv 104 87503 284972 2026-10-19T17:02:11Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''con{{ls}}cientia cauteriati,'' illorum qui prohibent matrimonium puta legitimum. Jam vero conjugium cum pluribus {{ls}}eu Polygamia legi naturali & divinæ, uti demon{{ls}}tratum e{{ls}}t, exacti{{ls}}{{ls}}imè congruit. Ex quo non pote{{ls}}t non con{{ls}}equi, quod omnes illi qui reprobant, {{ls}}ufflaminant & puniunt Polygamiam foveant doctrinam Satanicam mendaciis pleni{{ls}}{{ls}}imam, hypocriticam, {{ls}}int Apo{{ls}}tatæ à verâ fide A... 284972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|526|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>''con{{ls}}cientia cauteriati,'' illorum qui prohibent matrimonium puta legitimum. Jam vero conjugium cum pluribus {{ls}}eu Polygamia legi naturali & divinæ, uti demon{{ls}}tratum e{{ls}}t, exacti{{ls}}{{ls}}imè congruit. Ex quo non pote{{ls}}t non con{{ls}}equi, quod omnes illi qui reprobant, {{ls}}ufflaminant & puniunt Polygamiam foveant doctrinam Satanicam mendaciis pleni{{ls}}{{ls}}imam, hypocriticam, {{ls}}int Apo{{ls}}tatæ à verâ fide Abrahamiticâ, Jacobiticâ, Davidica, Salomonæa divantes contra propriam con{{ls}}cientiam, quam omnes gentes ex lumine naturæ habent, fal{{ls}}a pro veris venditantes, adeoque gravi{{ls}}{{ls}}imè & {{grc|ἀναπογολίτως}} peccantes. Unde non immerito ''Jacobus 4. 17.'' ait: ''qui {{ls}}cii bona facere & non facit peccat.'' Nunc vero ignorare non po{{ls}}{{ls}}unt ex hoc perlecto di{{ls}}cur{{ls}}u omnes, quocunque nomine veniant, {{ls}}ive {{ls}}int Magi{{ls}}tratus {{ls}}ive {{ls}}ubditi, {{ls}}ive Eccle{{ls}}ia{{ls}}tici, {{ls}}ive Politici, {{ls}}ive Viri, {{ls}}ive Fœminæ, Polygamiam in numero peccatorum non e{{ls}}{{ls}}e habendam, {{ls}}ed potius inter bona opera ut conjugium collocandam. Annon igitur gravi{{ls}}{{ls}}ime delinquent, quando ullo modo remoras dabunt, & ''Polygamiam ceu rem naturali{{ls}}{{ls}}imam, divini{{ls}}{{ls}}imam & Chri{{ls}}tiani{{ls}}{{ls}}imam,'' addo & ''Cathalici{{ls}}{{ls}}imam'' in dubium vocabunt, aut plane abolere conabuntur. Sed {{ppoem| <>''Naturam expellas furca, tamen ip{{ls}}a recurret.''}} {{nop}} Ip{{ls}}æ ''Fœminæ'' alias hac in re vitio Zelotypias iniqui{{ls}}{{ls}}imo maxime obnoxiæ norunt ex natura non tantum, quod omnis labor po{{ls}}t imprægnationem {{ls}}it fru{{ls}}taneus, {{ls}}ed & ex ''1 Petr. 116. 6.'' quod Saram imitari debeant, quæ Abrahamum vocans Dominum {{ls}}ua {{ls}}ponte ancillam {{ls}}uam {{ls}}ubmini{{ls}}trabat. Væ illis {{ls}}i huic præcepto Petrino morem non gerant. Qui plura de hac de{{ls}}iderat, pote{{ls}}t con{{ls}}ulere Discur{{ls}}um Politicum inter Monogamum & Polygamum in{{ls}}titutum & centum argumentis {{ls}}cripturariis illu{{ls}}tratum & deinceps ut audio à Millegamo Salomone mille rationibus, {{ls}}i opus fuerit, demon{{ls}}trandum hactenus linguâ Germanicâ, Belgicâ, Anglica & Suecica evulgatum. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Epifcopus. Doctores & auditores in Ecclefia hodie dicuntur Clerici & Laici, quæ vocabula quatenus in Ecclefiâ toleran da vid. Nicol. Vedel. in Ign. Epift. ex. 2. p. 66. Cleri vero nomine in fcripturis tota venit Ec- clefia, non fola turba rafa & uncta, uti ho- die apud Pontificios. vid. Menz. Exeg. A. C. a. 14. p. 640. Poftquam autem hæc diftinétio inter clericos & laicos invaluit, Canones deftruere ceperunt ftatum Laicorum, ut ampliarent fub quâdam fimulatâ confcientiâ ftatum clericorum, ut loquitur Petr. de Fer- rar.in Pract. tit. 41. n. 17. Inter Clericos in altiore gradu funt pofiti Epifcopi à Presby- teris in fcripturis non diftincti, ut fupra dixi- mus ad th. 75. n. 20. fub tribus generibus Patriarcharum, Archi-Epifcoporum & Epi- Jcoporum m fpecie fic dictorum confpicui, qui omnia facerdotalia munera olim obibant, miffas celebrabant, & in magnâ autoritate erant conftituti, ob facra officia uti & fa- cerdotes ipfi, ceu videre eft ap. Alanum de<noinclude>{{right|''Ru-''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> ivglzjif0250g526slih2t7c4s618vh 0 87504 284974 2026-10-19T17:07:57Z Trooper57 22870 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=212 to=214 fromsection=IV tosection=IV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/II/III|Liber III]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/II/V|Caput V]]" />' 284974 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=212 to=214 fromsection=IV tosection=IV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/II/III|Liber III]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/II/V|Caput V]]" /> 3hwhuplelchbu8z7e5q94sd4p4fhxlr 104 87505 284975 2026-10-19T17:42:35Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'fi dicamus omnes mulieres hac in re æmulari, debere ad mentem Petri Saram, ficut ejus exemplum uxores Jacobi, qui erat Sare ne- pos, Rahel atque Lea fine ulla Dei repre- henfione & dubio procul deinde plures in populo Ifraelitico fæminæ fine ulla tergiver- fatione funt fecuta. Ut nil dicam quod Pe- trina etiam huc faciant, quando jubentur uxores ut fuis fint fubjecta viris, quemadmo- dum Sara obedivit Abrahamo, Dominum eum vocando, cujus fili... 284975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|543|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>fi dicamus omnes mulieres hac in re æmulari, debere ad mentem Petri Saram, ficut ejus exemplum uxores Jacobi, qui erat Sare ne- pos, Rahel atque Lea fine ulla Dei repre- henfione & dubio procul deinde plures in populo Ifraelitico fæminæ fine ulla tergiver- fatione funt fecuta. Ut nil dicam quod Pe- trina etiam huc faciant, quando jubentur uxores ut fuis fint fubjecta viris, quemadmo- dum Sara obedivit Abrahamo, Dominum eum vocando, cujus filia quafi fint facta, fi (ayado motiv) benefaciant, nullum ca- fum adverfum expavefcant. Quid enim me- lius poffunt facere foeminæ, quàm fi cum Sara feipfas, fuos affectus, & antipathiam naturalem quafi couxorum & coadjutricum veniant, juxta Poëtam: Fortior eft quife, quàm qui fortiffima vin- cit Mania, nec virtus altior ire poteft. Quid melius (ayado mi) poffunt fa- cere, quam fi multiplicationem generis hu- mani, quod fane eft bonum opus, promo- veant, & moleftias atque incommoditates, quæ ex couxoribus & coadjutricibus pluri. bus inductis plerunque nafci folent, non reformident, ficut meticulofus ille Laban, qui ulteriorem Polygamiam in Jacobo, ne filiabustædia crearentur, fub juramenti ex actione deprecabatur. Cæterum in Sara hic laudatur obedientia marito præftita, & fumma conformitas atque harmonia volun tatis ipfius cum voluntate viri, quæ prota laudatur in Monica, quam nullam cum Ma. rito unquam habuiffe fimultatem fcribit ejus filius Auguft. 1.9. Conjeff. 9. Sic Macrinus cum uxore vixit 39. annis fine jurgio fine of- fenfione tefte Plinio l. 8. Ep. 5. Felices ve- ro funt illi qui moxies as habent. Unde non ftruftra Suadam & Gratias prifci conju- giali thalamo præficiebant, ut indicarent, conjugium invicem manfuetam debere juxta Plut. Con. effe vitam & fuavem. Certe ta- lis uxor eft magnus thefaurus, & res pretio- fiffima. Clem. Alex. 3. Padag. 12. p. 258. Ou crufos; ou turannis ou ploutou chilfee To fouton, eike diaphorous tas cedonas Os andros eftblou cai gunaicos eufebous Gnomee dicaia cai phronoufa t'andrica. {{smaller-block/e}}<section end="T87" /> {{dhr}} <section begin="T88" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXVII|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 88.png|left|95px|H]]Oc certum e{{ls}}t, quod Polygamia plerumque à luxuria, & inordinatis affectibus, datis occa{{ls}}ionibus & rari{{ls}}{{ls}}ime de{{ls}}tinato con{{ls}}ilio pleri{{ls}}que fuerit {{ls}}u{{ls}}cepta, & proptereà etiam ut Azorius dicit, ''Patribus fuit invi{{ls}}a, quia luxuriæ argumentum videbatur.'' Verum hoc pacto ip{{ls}}um conjugium è mundo tollendum, quia plerunque à luxuria inchoatur. Diaboli enim vafritiè factum, uti multis maculis conjugium & Polygamia fuerit collutulata, & deinde quia Apo{{ls}}toli & Patres ca{{ls}}titatem maximopere commendarunt, ex malâ interpretatione Diaboli conjugium & multo magis Polygamia, {{ls}}eu multarum uxorum conjugium pro {{ls}}tatu impuro habitum fuit, & {{ls}}i vel maxime unus vel alter Paphnutius in conjugio etiam e{{ls}}{{ls}}e ca{{ls}}titatem a{{ls}}{{ls}}eruerit, multitudo tamen errantium errori à Satana {{ls}}emel introducto patrocinium peperit, donec tandem cœlibatus conjugio prælatus Polygamiam in de{{ls}}uetudinem perduxerit. Hic nu{{ls}}piam legimus quod Patres ip{{ls}}i Polygamiam ceu peccatum contra legem naturæ vel moralem vel Novum Te{{ls}}tamentum<noinclude>{{right|taxarint.}}</noinclude> geie5mmfk0b7vym58o3xhl9ljxi1f4m 104 87506 284976 2026-10-19T18:17:16Z Erblanchard57 30712 /* Emendata */ 284976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|544|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>taxarint. Expre{{ls}}{{ls}}e dicit Augu{{ls}}tinus lib. 22. contra Fau{{ls}}tum, 47. ''Quando mos erat, plures habere uxores crimen non erat, nunc propterea crimen e{{ls}}t, quia mos non e{{ls}}t.'' Hieronymus ad Pammachium {{ls}}cribit: ''non damno Polygamos.'' {{nop}} Et quanquam Hieronymus odio Joviniani{{ls}}mi in hunc errorem delap{{ls}}us fuerit, ut cœlibatum & virginitatem conjugio prætulerit, con{{ls}}cientiæ tamen {{ls}}timulis adactus non potuit Polygamiam damnare. Sicut nec reliqui Patres {{ls}}cripturæ momenta penetrantes dicere potuerunt, quod Polygamia {{ls}}it contraria {{ls}}acris literis. Et ne multos antiquos Patres recen{{ls}}eamus, {{ls}}it in{{ls}}tar omnium no{{ls}}ter Martinus qui in Comm. in Gen. 16. expre{{ls}}{{ls}}e profitetur his verbis: {{blackletter|Hiere were auch zu reden von den Stück / ob ein Mann mehr als ein Weib haben möge. Es i{{ls}}t gung ge{{ls}}agt / was ge{{ls}}chehen und be{{ls}}chrieben i{{ls}}t / muß man la{{ls}}{{ls}}en bleiben als Gotts ge{{ls}}chicht / gebiert niemand {{ls}}olche}} Hi{{ls}}torien {{blackletter|zu {{ls}}trafen / darumb mus}} Abraham {{blackletter|hier in nicht ge{{ls}}undigt haben}} (NB) {{blackletter|weiter haben wir gehort / das}} Abraham {{blackletter|ein rechter ja volkommener Chri{{ls}}t gewe{{ls}}en. Aufs aller Evangeli{{ls}}chte gelebt im Geist Gottes und Glauben. Darumb mü{{ls}}{{ls}}en wir {{ls}}ein leben al{{ls}}o la{{ls}}{{ls}}en gehen / daß es ein Erempel {{ls}}ey darnach zu thun / wo {{ls}}ichs begebe in {{ls}}olchem Glauben. Fragt man nun weiter / weil es verboten / daß er mehr denn ein Weib håtte / wie wollen wir ihn denn verantworten / das er kein Chri{{ls}}t blieben {{ls}}ey. Zum er{{ls}}ten / wenn mann wil einfellig dazu reden / spricht mann also / es {{ls}}ey durchs Evang. aufgehoben / wenn Chri{{ls}}tus {{ls}}pricht in}} Matth. {{blackletter|von Anfang war es nicht al{{ls}}o Und}} Paul. {{blackletter|Ein jeglicher hab {{ls}}ein Weib und ein jede ihren Månn. Das man mocht {{ls}}agen /}} Abraham {{blackletter|hat etliche eu{{ls}}erliche werck gethan / die nun aufgehoben / aber das wird nicht gnug {{ls}}eyn}} (NB) {{blackletter|wir mu{{ls}}{{ls}}en uns {{ls}}o bewahren / das es redlich}} (cum fundamento NB) {{blackletter|ver antwortet {{ls}}ey. Denn das je wahr / das alles {{ls}}o wir finden in alten zeiten von den Vetern eu{{ls}}erlich gethan / {{ls}}rey {{ls}}ein {{ls}}olle / nicht verboten / {{ls}}o müß auch neben andern Exempel der Våter mitgehen / das {{ls}}ie viel Weiber genommen / das es ach frey gewe{{ls}}en / und {{ls}}umma {{ls}}ummarum}} Abraham {{blackletter|hats {{ls}}o weit nicht gefuhrt / als die andern Patriarchen / nimbt die Magd nicht eh / benn es ihn {{ls}}ein Weib hei{{ls}}{{ls}}et / und bittet. Ander Exempel werden weiter dringen / dis kont noch wohl {{ls}}o hingehen / als ein {{ls}}onderlichs vor andern Våtern / {{ls}}o {{ls}}age ich nun und {{ls}}chlie{{ls}}{{ls}}e / wo nicht Chri{{ls}}ten / {{ls}}ondern Heidni{{ls}}che Leute {{ls}}ind / wolte ich noch / das man dem ge{{ls}}eß nachthete von {{ls}}cheiden / das einer ein Weib möchte von {{ls}}ich thun und ein andere nehmen. Chri{{ls}}tus hat es ja auffgehoben. Sagt al{{ls}}o in Matth.}} Mo{{ls}}es {{blackletter|hat euch erleubt zu {{ls}}cheiden umb eüers Hertzen hertigkeit willen / von aubegin war es nicht al{{ls}}o / ich {{ls}}age aber euch: wer {{ls}}ich von seinen Weibe {{ls}}cheidet / es sey denn um der Heurerey willen / und freyet eine andere / der bricht die Ehe. Desgeleichen}}<noinclude>{{right|{{blackletter|Paulus:}}}}</noinclude> mudsjzs7li9bcxxjba9is5gv8ffr90n 104 87507 284977 2026-10-19T18:30:04Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{blackletter|Paulus: den Ehlichen gebiete nicht ich / {{ls}}ondern der Herr Daß das Weib {{ls}}ich nicht {{ls}}cheiden la{{ls}}{{ls}}e von dem Manne / {{ls}}o {{ls}}ie {{ls}}ich aber {{ls}}cheiden le{{ls}}t / das {{ls}}ie ohn Eh bleib / oder {{ls}}ich wieder ver{{ls}}oene mit ihm. Und daß der Mann das Weib nicht van {{ls}}ich la{{ls}}{{ls}}e. Aber die Chri{{ls}}tum nicht horen / were noch wohl {{ls}}o gut / das}} Mo{{ls}}es {{blackletter|Ges... 284977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|545|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>{{blackletter|Paulus: den Ehlichen gebiete nicht ich / {{ls}}ondern der Herr Daß das Weib {{ls}}ich nicht {{ls}}cheiden la{{ls}}{{ls}}e von dem Manne / {{ls}}o {{ls}}ie {{ls}}ich aber {{ls}}cheiden le{{ls}}t / das {{ls}}ie ohn Eh bleib / oder {{ls}}ich wieder ver{{ls}}oene mit ihm. Und daß der Mann das Weib nicht van {{ls}}ich la{{ls}}{{ls}}e. Aber die Chri{{ls}}tum nicht horen / were noch wohl {{ls}}o gut / das}} Mo{{ls}}es {{blackletter|Gesetz gienge / eh man daß leiden mü{{ls}}te / das Ehleute keine güte Stund hatten. Aber dabey muß man ihuen {{ls}}agen das {{ls}}ie nimmer Chri{{ls}}ten weren / {{ls}}ondern in Heidni{{ls}}chen Regiment. Bi{{ls}}tu aber ein Chri{{ls}}t / mustu dich nicht {{ls}}cheiden. Aber nicht verboten}} (NB) {{blackletter|das ein Wann nicht mehr denn ein Weib durfte haben. Ich kunte es nich heut nicht wehren / allein rathen wolt ichs nicht. Denn damit bleibt gleich wohl noch / das man {{ls}}ich nicht {{ls}}cheiden {{ls}}ol / {{ls}}ondern {{ls}}einen Weibe anhangen / darumb dringen die vorigen Spruche}} (Matth. 19. 1 Cor. 7. non prohibent Polygamiam) {{blackletter|solchs nicht / doch wolt ichs nicht aufbringen. Sondern darum {{ls}}ag ichs / wenn es zur Scherfe kame / das man recht wu{{ls}}te zu antworten / das man die Våter nicht verwerfe / als håtte {{ls}}ich es nicht geziemet zu thun. Wie die}} Manichæi {{blackletter|{{ls}}agten.}} Ejusdem {{ls}}ententiæ e{{ls}}t etiam in propo{{ls}}itionibus {{ls}}uis & in tr. de bigamia Epi{{ls}}coporum. Huic {{ls}}uffragatur etiam Philippus Melanchton, ut infra audiemus, & Joannes Calvinus ut de eo refert Chokier in Face Hi{{ls}}toriarum. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Patribus fuit invifa P. quia fignum luxuria. Hæc unica quidem Azoru ratio po- terat fufficere ad retundendam Victoris Uto- pici audaciam, quâ Polygamiam per uni- verfalemEcclefiæ antiquæ Chriftianæ confen- fum improbatam effeafferit & in hancremPa- tres c. 6. integro prolixe adducit, jactatque ne unum quidem non tantum inter Patres, fed omnes Veteres quoque Chriftianos repe- riri qui aliud fenferint. Quæ fane eft maxi- ma & intolerabilis jactantia, inaudita præ- fumtio, fceleftiffima confidentia fui ipfius & blafphema quoque fuperbia, qua fibi tribuit, quod folius Dei eft, fe fcilicet noffe omnium veterum Chriftianorum mentem atque fententiam; (Nemo enim novit, que in homine funt, nifi fpiritus hominis qui eft in eo, dicit Paulus 1 Cor. 2. 11.) ac Thra- fonice gloriatur, ac imperitis imponit, quafi omnes Patres in univerfum legerit, examinarit, illorum fententiam penetrarit. Quod fane non unius hominis eft Et qui hoc de fe affirmat, ille mendaciffimus eft, & nefcit fane, quinam fint Patres & quæ eo- rum fcripta, conditioque. Patres fcilicet funt Doctores Ecclefiæ, non fubjecto qui- dem femper, ftudio tamen ab Epifcopis di- ftincti. Quanquam enim etiam requiratur, ut Epifcopi fint dedaxlexos, durales, ad con- vincendos adverfarios, non tamen tanto gradu nec tanta cóntentione, nec tanta va- catione, quanta qui, quod Doctorum eft, id unice agunt, hoc expedire poffunt, uti & inter felicia & Tánx fit referendum fi in uno fubjecto & ixos vigilantia & fum- ma doctrinæ excellentia concurrant. Jam verò Patrum feu Doctorum Ecclefiæ confi- deremus numerum, quem nobis fuppedita- vit Eufebius in bift. Eccl. ufque ad Conftanti- ni M. tempora, atque eum fecutus Hierony- mus defcrip. Ecclef. feculo 7. vero Gennadius Presbyter Maffilienfis ufque in feculum 6. continuavit, quibus nonnullos addidit fecu- lo 19. Ifidorus Junior Hifpalenfis Epifcopus 1. de Vir. Illuftr. feculo 12. Honorius Augu- ftodunenfis Presbyter, & Sig. Wartus Mo- nachus Gemblacenfis plures adjecerunt. Se- culo vero 13. Henricus de Gandavo de Vir Illuftr. & feculo 15. Trithemius de Vir. Il- luftr.& fcript. Ecclef. infigniter auxerunt.<noinclude>{{right|Quod}}{{smaller-block/e}}</noinclude> d9ah20l1qr6uy6xm4gtn4w6g4okc8c9 104 87508 284978 2026-10-19T18:52:01Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '<section begin="T89" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXI|X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 89.png|left|95px|Q]]Uanquam vero {{ls}}en{{ls}}im apud vulgus hic mos, Polygynæcia nempe, in de{{ls}}uetudinem venerit {{ls}}acerdotali copulatione per Papam Euari{{ls}}tum. vid. ''Pol Virg. Invent.'' & Selden. Ux. Hebr. introducta, apud Magnates tamen niobiliores Principes, Reges, Imper... 284978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|551|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}} {{dhr}}</noinclude><section begin="T89" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXI|X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 89.png|left|95px|Q]]Uanquam vero {{ls}}en{{ls}}im apud vulgus hic mos, Polygynæcia nempe, in de{{ls}}uetudinem venerit {{ls}}acerdotali copulatione per Papam Euari{{ls}}tum. vid. ''Pol Virg. Invent.'' & Selden. Ux. Hebr. introducta, apud Magnates tamen niobiliores Principes, Reges, Imperatores adhuc obtinuit nullis cen{{ls}}uris Patrum vel Epi{{ls}}coporum obnoxius. Ita ''Con{{ls}}tans'' & Con{{ls}}tantius Imperatores Polygynæcia u{{ls}}i {{ls}}unt. ''Commodus'' Imperator tres habuit uxores. ''Carolus M.'' Defen{{ls}}or fidei acerrimus duas uxores habui{{ls}}{{ls}}e dicitur. Qui tamen in magnâ gratiâ Romanorum Epi{{ls}}coporum fuit adeo ut à Papa Pa{{ls}}chali 3. in numerum Deorum relatus adhuc hodie ab Aquisgranen{{ls}}ibus colatur. Et ob filium {{ls}}uum Rolandum in Germanià ubique celebretur. Ip{{ls}}e Imperator ''Valentinianus'' Bigamus legem pro Polygamia tulit, in {{ls}}uo imperio promulgavit, nec ab Ambro{{ls}}io maximo Zelota & legum divinarum Patrono u{{ls}}piam propterea reprehenfus legitur: Archiepifcopus, Trevirenfis, Tengual- dus & Colonienfis, nomine Contrarius, Lothario, Imperatori duas uxo- res permiferunt. De Land-graffio Haffie & Comite à Gleichenres eft notiffima. Qua in re legi poteft Confilium fummorum Theologorum de Bigamià Land-graffii fuppeditatum ut & difpenfatio Papalis in caufa Comitis de Gleichen, cujus meminit Thuanus & Drefferus in Millen Simile exem- plum non ita pridem fuit in Batavià, ubi civis Amftelodamenfis è peregrinis oris rediens cum uxore novà primam adhuc invenit in vivis & confentiente nec decidere volente Magiftratu utrique cohabitavit. Ut alia exempla taceam, quanquam uxorum rationem, nifi aliquid fingulare circa illas con- tigerit, hiftorici fere nullam habeant, uti in fcriptura hiftoria 4000. an- nor. vix viginti exempla y occurrent. Apud Judæos ufque ad Theodofi, Honorii, & Arcadi cempora Polygamia fuit in ufu, quanquam & hodienum adhuc apud quofdam clam confuetam effe dictum mihi à Rabbi quodam nuper fuerit; & Seldenus refert in ux. Hebr. quod in Italia à Pa- pa Judæis fteriles habentibus uxores fuerit permiffa. Uti Leo Mutinenfis Hift. Rituum Hebraicorum IV. c. 2. 5.2. teftatur, ubi monet Seldenus d. 1. in prima editione fuiffe fubjuncta illa verba: indultu tamen Pontificis impetrato: que verba in editione Parifinà 1637 funt omiffa. Conftat autem ex jure Ca- nonico Gregorium 1 11. permittere ipfam Polygemiam c. quod propofuifti. q. 2. Verba hæc funt: quod propofuifti, fimulier infirmitate correpta non valuerit<noinclude>{{right|''debitum''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> 9ucyyan301jy4hzc86y1r9y2xaasw4e 284986 284978 2026-10-19T19:42:48Z Erblanchard57 30712 /* Emendata */ 284986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Erblanchard57" />{{rvh|551|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}} {{dhr}}</noinclude><section begin="T89" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXI|X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 89.png|left|95px|Q]]Uanquam vero {{ls}}en{{ls}}im apud vulgus hic mos, Polygynæcia nempe, in de{{ls}}uetudinem venerit {{ls}}acerdotali copulatione per Papam Euari{{ls}}tum. vid. ''Pol Virg. Invent.'' & Selden. Ux. Hebr. introducta, apud Magnates tamen niobiliores Principes, Reges, Imperatores adhuc obtinuit nullis cen{{ls}}uris Patrum vel Epi{{ls}}coporum obnoxius. Ita ''Con{{ls}}tans'' & Con{{ls}}tantius Imperatores Polygynæcia u{{ls}}i {{ls}}unt. ''Commodus'' Imperator tres habuit uxores. ''Carolus M.'' Defen{{ls}}or fidei acerrimus duas uxores habui{{ls}}{{ls}}e dicitur. Qui tamen in magnâ gratiâ Romanorum Epi{{ls}}coporum fuit adeo ut à Papa Pa{{ls}}chali 3. in numerum Deorum relatus adhuc hodie ab Aquisgranen{{ls}}ibus colatur. Et ob filium {{ls}}uum Rolandum in Germanià ubique celebretur. Ip{{ls}}e Imperator ''Valentinianus'' Bigamus legem pro Polygamia tulit, in {{ls}}uo imperio promulgavit, nec ab Ambro{{ls}}io maximo Zelota & legum divinarum Patrono u{{ls}}piam propterea reprehen{{ls}}us legitur: Archiepi{{ls}}copus, Treviren{{ls}}is, Tengualdus & Colonien{{ls}}is, nomine Contrarius, ''Lothario,'' Imperatori duas uxores permi{{ls}}erunt. De ''Land-graffio Ha{{ls}}{{ls}}iæ'' & ''Comite à Gleichenres'' e{{ls}}t noti{{ls}}{{ls}}ima. Qua in re legi pote{{ls}}t Con{{ls}}ilium {{ls}}ummorum Theologorum de Bigamià Land-graffii {{ls}}uppeditatum ut & di{{ls}}pen{{ls}}atio Papalis in cau{{ls}}a Comitis de Gleichen, cujus meminit Thuanus & Dre{{ls}}{{ls}}erus in Millen Simile exemplum non ita pridem fuit in Batavià, ubi ''civis Am{{ls}}telodamen{{ls}}is'' è peregrinis oris rediens cum uxore novà primam adhuc invenit in vivis & con{{ls}}entiente nec decidere volente Magi{{ls}}tratu utrique cohabitavit. Ut alia exempla taceam, quanquam uxorum rationem, ni{{ls}}i aliquid {{ls}}ingulare circa illas contigerit, hi{{ls}}torici fere nullam habeant, uti in {{ls}}criptura hi{{ls}}toria 4000. annor. vix viginti exempla {{grc|πολυγάμων}} occurrent. Apud Judæos u{{ls}}que ad ''Theodo{{ls}}ii, Honorii, & Arcadii'' tempora Polygamia fuit in u{{ls}}u, quanquam & hodiënum adhuc apud quo{{ls}}dam clam con{{ls}}uetam e{{ls}}{{ls}}e dictum mihi à Rabbi quodam nuper fuerit; & Seldenus refert in ux. Hebr. quod in Italia à Papa Judæis {{ls}}teriles habentibus uxores fuerit permi{{ls}}{{ls}}a. Uti ''Leo Mutinen{{ls}}is Hi{{ls}}t. Rituum Hebraicorum {{sc|iv}}. c. 2. 5. 2.'' te{{ls}}tatur, ubi monet ''Seldenus'' d. l. in prima editione fui{{ls}}{{ls}}e {{ls}}ubjuncta illa verba: ''indultu tamen Pontificis impetrato:'' quæ verba in editione Pari{{ls}}inà 1637 {{ls}}unt omi{{ls}}{{ls}}a. Con{{ls}}tat autem ex jure Canonico ''Gregorium'' III. permittere ip{{ls}}am Polygemiam ''c. quod propo{{ls}}ui{{ls}}ti. q. 2.'' Verba hæc {{ls}}unt: ''quod propo{{ls}}ui{{ls}}ti, {{ls}}i mulier infirmitate correpta non valuerit''<noinclude>{{right|''debitum''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> qh1xqaj7n91ax29xwlqe6e7i9srwe0r 104 87509 284987 2026-10-19T19:58:53Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''debitum viro reddere, quid ejus faciat jugalis? bonum e{{ls}}{{ls}}et, {{ls}}ic {{ls}}ic permaneret. Sed quia hoc magnorum e{{ls}}t, ille qui {{ls}}e non poterit continere, nubat magis, non tamen {{ls}}ub{{ls}}idii opem {{ls}}ubtrahat ab illa quam infirmitas præpedit, non dete{{ls}}tabilis culpa excludit.'' Hic Pontifex vivente uxore aliam {{ls}}uperinducere concedit. Sicuti & {{ls}}æpè Pontifices hac in re di{{ls}}pen{{ls}}arunt, ceu Phil.... 284987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|552|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>''debitum viro reddere, quid ejus faciat jugalis? bonum e{{ls}}{{ls}}et, {{ls}}ic {{ls}}ic permaneret. Sed quia hoc magnorum e{{ls}}t, ille qui {{ls}}e non poterit continere, nubat magis, non tamen {{ls}}ub{{ls}}idii opem {{ls}}ubtrahat ab illa quam infirmitas præpedit, non dete{{ls}}tabilis culpa excludit.'' Hic Pontifex vivente uxore aliam {{ls}}uperinducere concedit. Sicuti & {{ls}}æpè Pontifices hac in re di{{ls}}pen{{ls}}arunt, ceu Phil. Melanchthon in Di{{ls}}p. & con{{ls}}ult. {{ls}}cripta A. 1531. 23 Augu{{ls}}ti te{{ls}}tatur & in con{{ls}}il. Theol p. 1. p. 128 dicit ''Polygamiam non eße contra'' (NB) ''jus divinum, & profuturum ad vitandas qua{{ls}}dam offen{{ls}}iones, {{ls}}i à Rege Angliæ petatur di{{ls}}pen{{ls}}atio Pontificis, ut permittatur Regi Polygamia, idque credo, Romæ impetrari po{{ls}}{{ls}}e, Nam divinum jus non repugnat, & Pontifices conce{{ls}}{{ls}}erunt aliis.'' Uti etiam Durandus, To{{ls}}tatus Abulen{{ls}}is in Matthæum {{sc|xix}}. q. 30. & præprimis Cardinalis Cajetanus fatentur. ''jure divino uxorum pluralitatem e{{ls}}{{ls}}e licitam, idque naturali jure nullam habere indecentiam, quin & {{ls}}acerdotibus hoc licitum fore, ni{{ls}}i Eccle{{ls}}ia{{ls}}tica prohiberentur di{{ls}}ciplina.'' Nec di{{ls}}{{ls}}entit Cardinalis ''Bellarminus l. 1. de Matr.'' c 10. cum dicit ''Polygamiam non repugnare juri naturæ, quod e{{ls}}t divinum, quod unus vir ex pluribus fœminis liberos po{{ls}}{{ls}}it {{ls}}u{{ls}}cipere & álere. In oriente exceptis locis, quibus à Chri{{ls}}tiani{{ls}}mo fuit abolita, Polygamia olim hodiëque in u{{ls}}u, In Occidente non item. Cecrodem primum Monogamiam apud Athenien{{ls}}es invexi{{ls}}{{ls}}e a{{ls}}{{ls}}erunt, quamvis alii dicant, quod uxorum proprietatem, libidinibus vagis valere ju{{ls}}{{ls}}is quod credibilius e{{ls}}t, introduxerit. Apud Gentes plera{{ls}}que omnes hodiè, item apud Per{{ls}}as & Turcas, ut ex Alcorano con{{ls}}tat, adhuc Polygamia u{{ls}}itata e{{ls}}t; & certum, {{ls}}i apud Chri{{ls}}tianos permitteretur; multos ex i{{ls}}tis, ut {{ls}}upra de integro regno relatum fuit, futuros Chri{{ls}}tianos. {{nop}} Con{{ls}}tat enim ex relatione ''Alex. de Rhodis'' Avenionen{{ls}}is ordinis Je{{ls}}uitarum in {{ls}}uâ relatione ''de {{ls}}ucce{{ls}}{{ls}}u prædicationis in Regno Tunchino'' propè imperium Chinicum a. 1650. Italicè edita, quod Chri{{ls}}tianis ob improbatam Polygamiam Rex omnem licentiam prædicandi ademerit, cum enim Rex cum aulicis, ip{{ls}}e pluribus gauderet, nec vellet {{ls}}uis quibusdam {{ls}}ubditis videri inhone{{ls}}tior, per rationem {{ls}}tatus interdixit & dixit: ''Vultis ut mei {{ls}}ubditi tantum habeant unam mulierem, & ego volo, ut habeant plures, ut po{{ls}}{{ls}}int producere filios, qui mihi {{ls}}int fideles {{ls}}ubditi. Non amplius prædicate {{ls}}imilem doctrinam.'' Ut jam nil dicam de Polygamià in Imperio Per{{ls}}ico Mogulico, Japonico, Chinico, Tartarico Europæo, Javano & regnis Tartaricis A{{ls}}ianis. Ita in Itinerario Georg. Spielbergen refertur Regi alicui Indico defuncto parentatum à 30 uxoribus quæ {{ls}}e in ignem præcipitarint. ''Abi{{ls}}{{ls}}inos'' etiam habere multas uxores Auberrus Miræus 1. 4. Pol. Eccle{{ls}}. te{{ls}}tatur. {{smaller-block/s}} 1. Conftantius. Conftantini Pater Con- flantius Chlorus (quod negat Victor nofter Utopicus) omnino fuit Polygamus. In ma- trimonio enim habuit Helenam Galli cujus- dam Reguli filiam, puellam miræ pulchri- tudinis, & prætereà Theodoram Maximiani<noinclude>{{right|Her-}}{{smaller-block/e}}</noinclude> aoeuydezogmjlfij175btph9dcv6p1p 0 87510 284989 2026-10-19T20:16:55Z Erblanchard57 30712 Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis IΙI. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis II |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 2 |Post= Thesis IV |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 4 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=39 to=43 fromsection="T3" tosection="T3" /> {{Liber |Ante=Thesis II |AnteNomen=Polygamia...' 284989 wikitext text/x-wiki {{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis IΙI. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis II |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 2 |Post= Thesis IV |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 4 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=39 to=43 fromsection="T3" tosection="T3" /> {{Liber |Ante=Thesis II |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 2 |Post= Thesis IV |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 4 }} r2uq7z9irdi2q28u3bwc0c3yfcbqakx 0 87511 284992 2026-10-19T20:21:22Z Erblanchard57 30712 Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis IV. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis III |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 3 |Post= Thesis V |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 5 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=43 to=43 fromsection="T4" tosection="T4" /> ... {{Liber |Ante=Thesis III |AnteNomen=Polygami...' 284992 wikitext text/x-wiki {{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis IV. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis III |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 3 |Post= Thesis V |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 5 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=43 to=43 fromsection="T4" tosection="T4" /> ... {{Liber |Ante=Thesis III |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 3 |Post= Thesis V |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 5 }} hvlcrf4hh52xh9e245kxggujgiou3qh 0 87512 284995 2026-10-19T20:25:23Z Erblanchard57 30712 Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis V. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis IV |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 4 |Post= Thesis VI |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 6 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=47 to=47 fromsection="T5" tosection="T5" /> ... {{Liber |Ante=Thesis IV |AnteNomen=Polygamia...' 284995 wikitext text/x-wiki {{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis V. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis IV |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 4 |Post= Thesis VI |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 6 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=47 to=47 fromsection="T5" tosection="T5" /> ... {{Liber |Ante=Thesis IV |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 4 |Post= Thesis VI |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 6 }} k4pyvnywkowcrerem2fylh54kk6wu3c 0 87513 284998 2026-10-19T20:29:33Z Erblanchard57 30712 Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis VI. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis V |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 5 |Post= Thesis VII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 7 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=55 to=56 fromsection="T6" tosection="T6" /> ... {{Liber |Ante= Thesis V |AnteNomen=Polygamia...' 284998 wikitext text/x-wiki {{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis VI. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis V |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 5 |Post= Thesis VII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 7 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=55 to=56 fromsection="T6" tosection="T6" /> ... {{Liber |Ante= Thesis V |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 5 |Post= Thesis VII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 7 }} rjp1qc3bjm4nq5f1m24y2hw47xe3o8m 0 87514 285025 2026-10-19T21:39:48Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=33 to=36 onlysection=I header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I|Liber I]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II|Caput II]]" />' 285025 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=33 to=36 onlysection=I header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I|Liber I]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II|Caput II]]" /> ocln750gusj5glu2ikr6x6tnc5vkekj 0 87515 285027 2026-10-19T21:45:00Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=50 to=52 onlysection=XVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVI|Caput XVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVIII|Caput XVIII]]" />' 285027 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=50 to=52 onlysection=XVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVI|Caput XVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVIII|Caput XVIII]]" /> c8th7lli8npmrru4zhg9rc60r16hhjw 0 87516 285028 2026-10-19T21:45:54Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=52 to=53 onlysection=XVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVII|Caput XVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIX|Caput XIX]]" />' 285028 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=52 to=53 onlysection=XVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVII|Caput XVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIX|Caput XIX]]" /> ps0dwviac5h9ghv8xog5brgk67rkcay 0 87517 285029 2026-10-19T21:47:00Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=53 to=54 onlysection=XIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVIII|Caput XVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XX|Caput XX]]" />' 285029 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=53 to=54 onlysection=XIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVIII|Caput XVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XX|Caput XX]]" /> jglt2xluxz9ni06j4xocxd3cu8fvxga 0 87518 285031 2026-10-19T21:47:57Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=54 to=55 onlysection=XX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIX|Caput XIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XXI|Caput XXI]]" />' 285031 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=54 to=55 onlysection=XX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIX|Caput XIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XXI|Caput XXI]]" /> dagxe33ckgc9xc4nigz1r13qqje15dq 0 87519 285032 2026-10-19T21:50:05Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=55 to=56 onlysection=XXI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XX|Caput XX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XXII|Caput XXII]]" />' 285032 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=55 to=56 onlysection=XXI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XX|Caput XX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XXII|Caput XXII]]" /> rm9m01s1mqsbm7kgqf45xp2v301myud 104 87520 285036 2026-10-19T22:48:45Z Trooper57 22870 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '7 HhLI. ceculam fellis. tenes veſicam. genitalia yaſa. habetutalis mimalia amplum jccui. duplicem ventriculum unum anteriotem in quem cibum pruscpit. hinc inteſtinum lia bet minimi digiti crſſtdecem circiter dietos longum cui innecitur alter veniricu¬ lusubi cibus plane concoquitur hinc crter inteſtina uſque ad rectum. inanterori ventri¬ culo magnam oopiam iarina andioes & lilii Angoleniis erudi habebat. Poſterior maor totus ſmgobolenus erat... 285036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Trooper57" /></noinclude>7 HhLI. ceculam fellis. tenes veſicam. genitalia yaſa. habetutalis mimalia amplum jccui. duplicem ventriculum unum anteriotem in quem cibum pruscpit. hinc inteſtinum lia bet minimi digiti crſſtdecem circiter dietos longum cui innecitur alter veniricu¬ lusubi cibus plane concoquitur hinc crter inteſtina uſque ad rectum. inanterori ventri¬ culo magnam oopiam iarina andioes & lilii Angoleniis erudi habebat. Poſterior maor totus ſmgobolenus erat cui multi ermiculi i nſtar corum qui in eaſco gene¬ tantur. iuharebant Inteſtinum ultimum ſen rectum ſterens continebat Betracta pelle tori animali s qnuds amputat. lixe adhuc morebatur. animal n l quinque aut ſcxcus in cac penε. moritur. niſi cerrix cultro infio vulneretur. tunc enim oum ſanguine tum offundit ad caro meris fibris & neryis conſtut. Monſc Decembti anni 6vidi eimi lapidom e ventriculo Senenibi. oyigallinæ medio. cris magnitudine figura. edcomproſſorem paulo, eterius glabrum albicantem interius compoſitum εtιηισιs inſtar Cepx ita utuna ab altera ſepatari poſſit lapide contuſs. Coloris t interius albicantis ſtugr dura ſubſtantix ut beyaι. Capiuntur funt. nam arboribus inſidere ſolent, quod Braſiliani ſcientes. fuſti longo ad¬¬ ptant runem. ho videns animal, mitatur nec tamen ſe moret. ſad func illaqueati ſinit e ita capitur alias curit yolociſſme. luniores tori ſunt riridis coloris eraudiores ætate rarie. pati fiunt l cinerei ſenes enim ut plutimum ſunt fuſc rel cinerei coloris. oτ o Dixi de hoc auimali. quod in tota Amerior frequentiſſimum eſt. de ſoript ni occident lib cap b hoc oeravi f imenem gibere in capito huanimantis interdum reperis lapillos. qui præſentiſimo remedis lapides renum gom¬ minuunt & deliciunt. draginæ pondere eliquore idoneo hauſti. t erian corpori alligati. nautom qui in ventrigulo reperiuntus aliquando. ciſdem viribus polleant. mihi non αοn. ſtat periculum poſſer capi ſingullo. mes ulicis. diſcrimine. CA TI I Texieuatū ☞Temapara. Taraouira. Imericima. Carapopeba. mel a.Taraguico MHturaba. Teſunbana. Omnet Laterū. Tupinambis. Lacertus egregius: corporis figura. capi¬ oculorum. ons pedum. caudæ, con enit cum Sencubi in hoc autem dineri Iri¬ mo totius cornoris color eſt niger. elegantiſſimis magulis albis iniperſis atiegatus. & verius remam cauduam, ſe quaſi aculcos haber albos Secundo cauda graſſior in exortu. Tertio caret illis dentatis aculeis per dorſ longitudinom. Quarto in pedibus poſteriotibus exierior diuitus paulo remorior eſt a reliquis bevιοt Quinto linguam haber bifidam longam. ru¬ bram labram. quam volociſſime inſtat ſerpentis ad digiti longitudinem protrudit retra¬ ullam edi cepatiens eſt lubenter eſcitur oyis. qux cuda ſorbet. Incdig pa¬ uentiſſimum animal. detinebam alligatum. ſed cum ſe a uingulis abſolyiſſee liberum permiſi I per cubigulum curtere. & interdum dedi hauſtum aquæē vitro bibendum. ita adhuc obam bulat quando ſitit. alias tot dic in angulo ſuo ordinar ſedet. Libenter ingunbic incribus calidis igeſimo ati quiſpiam partom caude lcando detrinerat. poſtea tamen do noyo aduos digitos crerit ptimo lulū moriebatur inedia planc tabidus factis. ſeptem enim men¬ ſium ſpacio nihil comederat, tantum aliquando hauſtum aquæ ſumſerat lambendo Caro eius comoditur. linius lib Satural. Hiſtor. pſcribit. lncer blingIdem cap¬ dicit Lacertis & ſerpentibus amputatas caudas renaſci. idem ſentit griſtor. Hiſtor. Animal. lib eap 20 qui & lib cg Lacertos non annum iere, ſed tantum leg menios og 3<noinclude></noinclude> 5aqm35ztzdqhxl2g9coua90c6guxikl 285045 285036 2026-10-19T23:05:05Z Trooper57 22870 /* Proofread */ 285045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Trooper57" />{{rh||{{sc|Histor. Quadrvped. et Serpent. Lib. VI.}}|237}}</noinclude><section begin="XI"/><noinclude>cur,</noinclude> ve{{s}}iculam fellis, renes, ve{{s}}icam, genitalia va{{s}}a, habet ut alia animalia: amplum jecur, duplicem ventriculum, unum anteriorem, in quem cibus prius recipit, hinc inte{{s}}tinam habet minimi digiti cra{{s}}{{s}}itie, ac decem circiter digitos longum, cui annectitur alter ventriculus; ubi cibus plane concoquitur: hinc c{{ae}}tera inte{{s}}tina ulque ad rectum. In anteriori ventriculo magnam copiam farin{{ae}} Mandioc{{ae}} {{et}} Milii Angolen{{s}}is crudi habebat: Po{{s}}terior major totus femicoto cibo plenus erat, cui multi vermiculi vivi in{{s}}tar eorum qui in ca{{s}}eo generantur, inh{{ae}}rebant: Inte{{s}}tinum ultimum feu rectum {{s}}tercus continebat. Detracta pelle toti animali {{et}} cauda amputata, h{{ae}}c adhuc movebatur. Vivax animal, nec {{s}}i quinqu{{ae}} aut {{s}}ex ictus in capite acceperit, moritur, ni{{s}}i cervix cultro infixo vulneretur, tunc enim cum {{s}}anguine vitam effundit. Caud{{ae}} caro meris fibris {{et}} nervis con{{s}}tat. Men{{s}}e Decembri anni 1641. vidi eximi lapidem è ventriculo Senembi, ovi gallin{{ae}} mediocris magnitudine {{et}} figura, {{s}}ed compre{{s}}{{s}}iorem paulo; exterius glabrum albicantem, interius compo{{s}}itum è tunicis in{{s}}tar Cep{{ae}}, ita ut una ab altera {{s}}eparari po{{s}}{{s}}it lapide contu{{s}}o. Coloris erat interius albicantis feu gry{{s}}ei, dur{{ae}} {{s}}ub{{s}}tanti{{ae}} ut ''Bezoar''. Capiuntur {{s}}une, nam arboribus in{{s}}idere {{s}}olent, quod Bra{{s}}iliani {{s}}cientes, fu{{s}}ti longo adaptant funem, hoc videntes animal, miratur, nec tamen {{s}}e movet, {{s}}ed fune {{s}}e illaqueari {{s}}init {{et}} ita capitur, alias currit veloci{{s}}{{s}}ime. Juniores toti {{s}}unt viridis coloris, grandiores {{ae}}tate variegati {{s}}unt vel cinerei: {{s}}enes enim ut plurimum {{s}}unt fu{{s}}ci vel cinerei coloris. {{sc|Annotatio}}. Dixi de hoc animali, quod in tota America frequenti{{s}}{{s}}imum e{{s}}t, de{{s}}cript. Ind. Occident. lib. {{sc|i}}. cap. {{sc|ix}}. Ubi {{et}} hoc ob{{s}}ervavi, Fr. Ximenem {{s}}cribere; in capite hujus animantis interdum reperiri lapillos, qui pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imo remedio lapides renum comminuunt {{et}} dejiciunt, dragm{{ae}} pondere è liquore idoneo hausti, aut etiam corpori alligati. An autem qui in ventriculo reperiuntur aliquando, ei{{s}}dem viribus polleant, mihi non con{{s}}tat, periculum po{{s}}{{s}}et capi fine ullo, meo judicio, di{{s}}crimine. <section end="XI"/> <section begin="XI"/>{{c|{{sc|Cap. XII.}}}} {{c|{{larger|''Tejuguacu {{et}} Temapara. Taraguira. Americima. Carapopeba. Ameiva. Taraguico Aycuraba. Tejumbara. Omnes Lacerti.''}}}} {{is|T}}{{sc|eivgvacv}} {{et}} {{sc|Temapara}} Tupinambis: Lacertus egregius: corporis figura, capitis, oculorum, oris, pedum, caud{{ae}}, convenit cum Senembi, in hoc autem differt. Primo totius corporis color e{{s}}t niger, elegenti{{s}}{{s}}imis maculis albis in{{s}}per{{s}}is variegatus, {{et}} ver{{s}}us extremam caudam, {{s}}ex qua{{s}}i aculeos habebalos. Secundo cauda cra{{s}}{{s}}ior in exortu. Tertio caret illis dentatis aculeis per dor{{s}}i longitudinem. Quarto in pedibus po{{s}}terioribus exterior digitus paulo remotior e{{s}}t à reliquis, {{et}} brevior. Quinto linguam habet bifidam longam, rubram, glabram, quam veloci{{s}}{{s}}ime in{{s}}tar {{s}}erpentis ad digiti longitudinem protrudit {{et}} retrahit. Nullam edit vocem: patiens e{{s}}t: lubenter ve{{s}}citur ovis, qu{{ae}} cruda forbet. Indie{{s}}a patienti{{s}}{{s}}imum animal: detinebam alligatum, {{s}}ed cum {{s}}e à vinculis ab{{s}}olvi{{s}}{{s}}et, liberum permi{{s}}i {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 237) BHL289330 (cropped).jpg |tsize=500px |float=floating-center |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} per cubiculum currere, {{et}} interdum dedi haustum aqu{{ae}} è vitro bibendum, ita adhuc obambulat quando {{s}}itit, alias toto die in angulo {{s}}uo ordinario {{s}}edet. Libenter incumbit cineribus calidis: vice{{s}}imo Martii qui{{s}}piam partem caud{{ae}} calcando detriverat; po{{s}}tea tamen de novo ad duos digitos crevit; primo Julii moriebatur inedia plane tabidus faƈtus, {{s}}eptem enim men{{s}}ium {{s}}pacio nihil comederat, tantum aliquando haustum aqu{{ae}} {{s}}umferat lambendo. Caro ejus comeditur. Plinius lib. {{sc|ii}}. Natural. Hi{{s}}tor. cap. 37. {{s}}cribit. ''Lacertis bifida e{{s}}t lingua {{et}} pilo{{s}}a''. Idem cap. 50. dicit: ''Lacertis {{et}} {{s}}erpentibus amputatas caudas rena{{s}}ci''. Idem {{s}}entit Ari{{s}}tot. Hi{{s}}tor. Animal. lib. 2. cap. 20. qui {{et}} lib. v. cap. 28. Lacertos non annum vivere, {{s}}ed tantum {{s}}ex <section end="XI"/><noinclude>{{rh||G g 3|men{{s}}es.}}</noinclude> 3eqgwavxl8o2sv6kqwgnu7p6ihze7bo 0 87521 285042 2026-10-19T22:54:13Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=19 to=23 onlysection=liberI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I|Liber I]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II|Caput II]]" />' 285042 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=19 to=23 onlysection=liberI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I|Liber I]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II|Caput II]]" /> 2qju67fsk5wok6xqjgevln91e7co9ca 285044 285042 2026-10-19T23:00:37Z EnaldoSS 18086 285044 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=19 to=32 onlysection=liberI header=1 prev="" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/I|Liber II]]" /> n0utqdezhi4wofr0ym45bnwnrohjq61 0 87522 285048 2026-10-20T01:55:46Z Erblanchard57 30712 Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis VIII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis VII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 7 |Post= Thesis IX |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 9 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=60 to=60 fromsection="T8" tosection="T8" /> ... {{Liber |Ante= Thesis VII |AnteNomen=Poly...' 285048 wikitext text/x-wiki {{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis VIII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis VII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 7 |Post= Thesis IX |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 9 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=60 to=60 fromsection="T8" tosection="T8" /> ... {{Liber |Ante= Thesis VII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 7 |Post= Thesis IX |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 9 }} pn2vm3ih7sjnv09pkbxpvymihpnifvk 0 87523 285051 2026-10-20T01:59:44Z Erblanchard57 30712 Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis IX. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis VIII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 8 |Post= Thesis X |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 10 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=64 to=64 fromsection="T9" tosection="T9" /> ... {{Liber |Ante= Thesis VIII |AnteNomen=Poly...' 285051 wikitext text/x-wiki {{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis IX. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis VIII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 8 |Post= Thesis X |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 10 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=64 to=64 fromsection="T9" tosection="T9" /> ... {{Liber |Ante= Thesis VIII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 8 |Post= Thesis X |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 10 }} ghfzlvzxlq6ey0dzsnk6594i4xfrq7r 0 87524 285053 2026-10-20T02:01:42Z Erblanchard57 30712 Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis X. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis IX |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 9 |Post= Thesis XI |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 11 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=70 to=70 fromsection="T10" tosection="T10" /> ... {{Liber |Ante= Thesis IX |AnteNomen=Polyga...' 285053 wikitext text/x-wiki {{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis X. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis IX |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 9 |Post= Thesis XI |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 11 }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=70 to=70 fromsection="T10" tosection="T10" /> ... {{Liber |Ante= Thesis IX |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 9 |Post= Thesis XI |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 11 }} tcnpyisbqbaetta0wo6c3w25oz7l3gz