Disputatio Usoris:JimKillock

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Disputatio Usoris:JimKillock</title>
    <ns>3</ns>
    <id>33391</id>
    <revision>
      <id>285152</id>
      <parentid>270966</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T01:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* V → U */ nova pars</comment>
      <origin>285152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65869" sha1="2ryh211bkw1ir6r8hf18k0nbmyal9ic" xml:space="preserve">== Salve! ==

{{Salve}}[[Usor:Zyephyrus|Zyephyrus]] ([[Disputatio Usoris:Zyephyrus|disputatio]]) 14:24, 16 Augusti 2019 (UTC)

== span ==

please wait to add &lt;nowiki&gt;&lt;span id=&quot;ws-cover&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; in the pages; I will add a parameter for that in the revised [[Formula:Titulus]]. just give me some time till monday :) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 07:57, 29 Aprilis 2020 (UTC)
:Sure :) was just seeing if it works on other exports – I will remove once I've exported one or two. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:58, 29 Aprilis 2020 (UTC)
::ok, it was just to be sure :). the template will have a parameter ''Frons='' to specify the (eventual) cover page, like [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=De_antiquissima_Italorum_sapientia&amp;type=revision&amp;diff=126321&amp;oldid=126320 this] (seems to work). now, we have to understand why the export fails with pdf, and how/if we can center the resulting image... --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 08:26, 29 Aprilis 2020 (UTC)

== [[:meta:Community_Tech/Ebook_Export_Improvement|Community_Tech/Ebook_Export_Improvement]] ==

hi, I just wanted to inform you that at the link above on Meta they are looking for comments or feedbacks about the export of Wikisource contents as ebooks; since you seemed interested in the matter, feel free to join the conversation there if you want :) have a nice day, --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:57, 28 Maii 2020 (UTC)
:Thanks! Will take a look. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:30, 17 Iunii 2020 (UTC)

== Colloquia Erasmi ==
Salve! Optime fecisti quod transcriptionem Colloquiorum aggressus es, quo in opere libenter te adjuvabo. Qui in Vicifonte tiro sim, dubius sum: https://la.wikisource.org/wiki/Disputatio_Libri:Erasmi_Colloquia_Familiaria_Et_Encomium_Moriae.djvu Etiam nescio quam ob rem efficere non possum ut alter dialogus in propria pagina appareat: https://la.wikisource.org/wiki/Colloquia_familiaria/Epithalamium_Petri_Aegidii --[[Usor:Quasus|Quasus]] ([[Disputatio Usoris:Quasus|disputatio]]) 19:10, 16 Septembris 2020 (UTC)
:{{at||Quasus}} Salve Quaese! Et multas gratias! Corrigo hoc paginam, et addere aliquae notae formatae. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]])

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 18:52, 25 Septembris 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

==De italico==

Typographi me docebant numquam voces Graecas scriptura italica (''sic'') designare; nam scriptura Graeca usitata ipsa per se italica est. In libro, quem transcribimus, verba Graeca non italico designata sunt, — ipsa scriptura italica est. Sed si putas sic recte esse, cum continuero, designabo Graeca italico. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:03, 17 Martii 2021 (UTC)
:{{Ping|Demetrius Talpa}} Puto tu recte dicis; formae litterae in libro sunt quasi-italicae, sed nescio quomodo litterae graeciae sint. Non est magni momenti! Possumus eligere formam te putare recte esse. Et multas gratias! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:08, 17 Martii 2021 (UTC)

== Ora Maritima: English or Latin? ==

I've added Sonnenschein's ''[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Ora_Maritima.djvu Ora Maritima]'' to Wikisource. I accidentally added it to the English namespace. I'm not sure I was wrong, though. ''Ora Maritima'' has a lot of exercises and so on that are written in English. So I'm not sure whether to view it as a Latin book with English bits or an English book about Latin. What do you think? I'd like to get this resolved before I start editing the pages, because I think migrating it across namespaces will be a pain if there are a lot of pages to move. [[Usor:Persimmon and Hazelnut|Persimmon and Hazelnut]] ([[Disputatio Usoris:Persimmon and Hazelnut|disputatio]]) 15:30, 7 Octobris 2021 (UTC)
:Hi {{ping|Persimmon and Hazelnut}} I think the case is arguable either way; things are a bit more relaxed here but there are more users at en.ws; maybe ask on their forum before pressing ahead? Either way I will try to give you a bit of help with it. --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:36, 9 Octobris 2021 (UTC)

== Suggestion ==

Hello! How are you?

My name is Erick, I'm from Brazil, and I have added this [[:oldwikisource:Reproduction fac-similé d'un dessin (Bartholomeu Lourenço de Gusmão)/Delineatio machinæ artificiosæ|work]] by [[Scriptor:Bartholomæus de Gusmão|Bartolomeu de Gusmão]] at the Multilingual Wikisource, since it is pretty much a French-Latin bilingual book. You might find it interesting and, if possible, I would like to know if the writing &quot;Bartholomæus de Gusmão&quot; (at the &quot;Scriptor&quot; page) is correct. He was a quite fascinating character and also mastered the Latin-language (I have tried to find more Latin-language versions of his works online, but to no avail). I've found the Latin-language quite interesting, and I hope to learn it enough for reading and writing some day (but grammar lessons don't really work with me) to edit here and in the Latin Wiki. Cheers! [[Usor:Erick Soares3|Erick Soares3]] ([[Disputatio Usoris:Erick Soares3|disputatio]]) 00:11, 16 Novembris 2024 (UTC)

== Epistulae ==

Hi, I'm asking for help/ideas here. Sorry for not writing in Latin, but creating original Latin texts is a bit out of my league. I got a book with scans and transcriptions of letters between Johann Scopoli and Carl Linnae, two famous biologists. I've started transcribing these letters (only those of Scopoli, so far) at [[Epistulae ad Carolum Linnaeum (Ioannes Antonius Scopoli)]]. I am wondering, since there is a lot of letters if there's a better way to organise them (I still have to do ie. text placement on the already transcribed ones). I was thinking to maybe make a disambiguation type page which would contain a list of all letters? Or would standalone pages be more appropriate? Anyhow, thanks for your response! Best regards, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 21:00, 1 Maii 2025 (UTC)

:Hi there, yes usually an index page with links to the letters would make sense. See [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)]] for example. Is the source in the public domain or only the contents of the letters btw? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:13, 2 Maii 2025 (UTC)
::Even though the book isn’t old, I believe they are public domain. Scans do not renew copyright in Slovenia and a known author died before 1945, so they should be in public domain (book was made in Slovenia, hence Slovene copyright laws apply). Translations are likely copyrightable, as is the introduction. Don’t worry, I’m not uploading these, just letters :) If anything is wrong, please let me know. Best regards, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 09:42, 2 Maii 2025 (UTC)
:::Sure, I was just wondering whether there was a reason for not uploading the source document. If this is included and linked, this helps with provenance, double proof reading and long term error correction. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 13:41, 2 Maii 2025 (UTC)
::::I believe I could upload scanned scans of letters, but once in the future since I'm a bit occupied with other more important things onwiki. Thanks for your help! Stay safe, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 13:45, 2 Maii 2025 (UTC)
:::::I uploaded the first letter at [[:File:Epistula ad Carolum Linnaeum (1 Septembris 1760).pdf]], but I have a little problem when referencing it at [[Epistula ad Carolum Linnaeum (1 Septembris 1760)]] (throws an error that the index page wasn't created yet, which is expected). Since not the whole book is in Latin nor is in public domain, is there a way to connect both the Wikisource page with the scanned PDF? Thanks a lot, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 19:56, 2 Maii 2025 (UTC)
::::::Hi there, yes this all very non-obvious. I have linked the transcription; you use &quot;Liber:filename&quot;; and then add at least &lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt; into the fields. Pagelist has lots of options, so you can exclude pages and number them in specific ways.
::::::Then, on the compiled public pages, you need to reference the pages you want from the ''Liber'' you want. You can probably use multiple ''Liberi'', or else you can add pages to your PDF by adding new versions to WP Commons on the same file page (ie, '''replace''' the file, rather than create new copies with new file names). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:03, 3 Maii 2025 (UTC)
:::::::I see you have done most of this at [[:Liber:Scopoli-1777 Introductio ad historiam naturalem.pdf]], except for setting up a public / compiled version. usually the transcription is not viewed as the &quot;final&quot; product; the pages are set up as just HTML, eg ''[[De Principe]]'' which compiles the transcription made at [[:Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf]]; this allows export and easier reading, etc. Hope that helps! Also pages of a finished book need to sit underneath the main book page, so that export to epub PDF etc works correctly. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:15, 3 Maii 2025 (UTC)
::::::::Many thanks for your response! [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 07:20, 3 Maii 2025 (UTC)

== [[Foenix]] and [[Congestorium Artificiose Memorie]] ==

Thank you so much for your interest and assistance. With the help of Google Translate and other ai tool, the text now makes sense. 

I hope you're not too busy and we can manage to finish it within a month or two.

Best regards [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:36, 19 Iunii 2025 (UTC)

:Hi there, no problem and sure, the timescale depends really how much prep you can do on the pages before I proof them. The more coherent they are, the easier it is for me to tidy them up. I appreciate tho it might be a lot of work for you to get to the standard you had for the first couple of pages. Let me know how you want to approach it; I do have other things on (eg, [[De Principe]], but if the pages are fairly tidy, doing two or three of pages a day on average is quite possible. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:27, 20 Iunii 2025 (UTC)
::Hi,
::Here a another copy of the book Foenix
::* https://archive.org/details/ita-bnc-in2-00001198-001/page/n11/mode/1up
::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 08:43, 22 Iunii 2025 (UTC)
::It's slow going, but we're making progress. Have a look when you get a chance. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 11:50, 28 Iunii 2025 (UTC)
:::Will do, can you take a look at [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/30|page 30]] again when you have a chance? The second part got forgot :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:52, 28 Iunii 2025 (UTC)
::::I am cross referencing the text using the other copies as guide. So it will take a while.
::::# [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|Phoenix]]
::::# [[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu|Phoenix]]
::::# [[Liber:Phoenix (Petrus Ravennas, 1600).djvu|Phoenix]]
::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 07:54, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::by the way this is the clearest copy to work on. So I need your help on this page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/20|20]]
:::::[[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu]] [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 08:03, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::Do you want to pause and transfer the work to the new book, rather than work on two copies? It seems a waste of effort to transcribe both, if this version is clearer and easier. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:43, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::Well this is done. So go ahead and check transcription and no need to work on the new book
:::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
:::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 09:24, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::I am using the other copy to find mistake in the first one [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 09:39, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::OK, no problem, I will leave to you and work on the long edition. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:46, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Do you know the copy below contains two book in one ([[Foenix]] and [[Congestorium Artificiose Memorie]]). 
:::::::::So, I am trying to finish ([[Foenix]]) first.
:::::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
:::::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:08, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::I spotted you have split these up. The second on looks a lot more troublesome, with the gothic font. Is it all set like that? And if so, is there another, easier copy to work off? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:10, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::There is another copy for (Congestorium Artificiose Memorie)
:::::::::::[[Liber:Congestorium artificiose memorie ... - V.P.F. Joa(n)nis Romberch de Kyrspe. Regularis obseruantie predicatorie- (IA hin-wel-all-00002875-001).pdf]] [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:15, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::That looks about the same, in terms of typsetting, unless I have missed something. 
::::::::::::There is also a critical edition recently published, access to which would help. See [https://editorialsinderesis.com/wp-content/uploads/texto-the-congestorium-artificiose-memorie-.pdf this sample of the book]. You could [https://www.ujaen.es/departamentos/lycm/contactos/ramos-grane-marta contact the author via this page] and ask if they would be prepared to share their raw transcription? They might appreciate the interest and share the pain of doing this, and wish to save you the time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:19, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::Not sure if the author agree due to copyright by the publisher [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:38, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::::Sure, except:
::::::::::::::* the raw transcript is a literal copy of a public domain text and therefore not subject to copyright
::::::::::::::* as we would match the text to the PD document, this would ensure no copyright was infringed
::::::::::::::In any case, there is no harm in asking (and a lot to gain). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:40, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::Also, another copy with more gothic font just in case
:::::::::::::* https://books.google.com/books?id=6XVSN-GYrl0C&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false
:::::::::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:47, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::::I can contact the author, if you prefer - let me know! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:51, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Yes that would be great [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:54, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Again, thank you for your support and assistance. [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:12, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::I noticed that you left a &lt;!--chck--&gt; tag on pages [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/23|23]] and [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/24|24]]. I reviewed those sections against another source on page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/21|21]] and corrected some error. However, I'm unsure how to proceed with the other comment in the text and would appreciate your guidance. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 21:59, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::Thanks; the main issue now is all the medieval style references, which need to be comprehensible for a modern reader. This will take some research and checking but it is not necessarily for you to do. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:06, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Excellent. When you have a moment, kindly take a look at page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/21|21]] &lt;br&gt;[[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:15, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::I successfully removed hidden characters (such as hidden hyphens) from the text resulting from OCR processing. 
:::::::::I will now begin working on the second copy of the book &quot;[[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu]]&quot; 
:::::::::Second time's the charm. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 02:17, 30 Iunii 2025 (UTC)

:Where do I do the proofing for ''Congestorium Artificiose Memorie''? Or is that paused? 
:On ''Foenix'', I will work through the various pages marked as ''problematic''. 
:Re page 21 of the second version of ''Foenix'', I don't understand the purpose of me proofing a second copy of this book, could you explain what you are trying to do? 
:I can work on one copy of a book, but I cannot help proofread two versions of the same thing. If it helps you, then you can do what you like of course, but my help has to be limited to one copy of each text. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:54, 30 Iunii 2025 (UTC)
::I don't know why some of the pages marked as ''problematic''. So I am trying find out from other copy [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 11:09, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::Sure. I have marked them as problematic because they have contractions that I don't understand, or because the characters are sometimes hard to read - sit and fit look very similar, meaning &quot;it would be&quot; and &quot;it makes&quot;, roughly. I am going through the contractions asking ChatGPT or Claude what it makes of them. This is a task for me, which is easiest done this way. It is probably easiest if you let me reduce these to the very difficult to solve issues. There is one, at [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/29|29]], where the contraction e. is unclear. This is his memory aid, but at this point you may need a Latin specialist and a mnemnonics specialist to make an educated guess! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:15, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::That is done now, first pass complete. One query, and maybe some assumptions on the abbreviations relating to the mnemnonics, particulary ''rotunda'' (''.r.'') which might be double checked. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:39, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::You might find ChatGPT or Claude helpful for transcription the '' Congestorium Artificiose Memorie'' [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:12, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::Hi, see my comments at [[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] - the OCR tools here do a really good job, if you choose the right one. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:16, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::Just upload a page to ChatGPT and see what it comes up with!. Also ask for translation [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:21, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::If this was what you have been doing on the other pages of this book then the results are very poor compared with Tesseract OCR which is nearly spot on [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:22, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::I can btw give some simple instructions for importing and cleaning up the Tesseract OCR, which would be a lot of help for me to proof the result: Basically:
:::::* Import OCR
:::::* Using an external text tool, search and replace ſ for &lt;nowiki&gt;{{s}};&lt;/nowiki&gt; remove the line breaks and hyphen character (join the hyphened words together)
:::::*&lt;nowiki&gt; replace qꝫ with {{que}}, ⁊ with {{tet}}&lt;/nowiki&gt; etc
:::::[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:19, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::Just upload a page to ChatGPT and see what it comes up with!. Also ask for translation [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:22, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::As above, looking at the prior work you had done, I don't think it is very helpful [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:23, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::Whatever you did on Foenix was pretty decent, but the results on the second book are borderline nonsense at time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:24, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::It might just surprise you [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:26, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::I just tried for [[Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/56|page 56]], which [[Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/56|I did withTesseract]] 
:::::::::I got this:
:::::::::&lt;blockquote&gt;
:::::::::simit doctois sollicitarione dum adolescentior
:::::::::esset in unum congesti libellum qui inde Lon-
:::::::::gestovium artificiose nemozatioe nomen sorti-
:::::::::tus est. Interposita itaq; per me appellatione
:::::::::cum devolveretur ad S. Apostolicam causā
:::::::::Jacobi hochstrassen inquisitoria contra *Spe-
:::::::::culum ocularezibq; inter cardinei cœtus vi-
:::::::::ros pecularius committeretur / veluti iuriscon-
:::::::::sultissimis: &amp; quod præcipuum erat: quia inter
:::::::::Theologicum agmen facile primatum tribit ve-
:::::::::dicasset vir alter eque acu (absq; iniuria di-
:::::::::cetur) quid nam fideri archodoceæ consentane
:::::::::um: quidue dissimum internoscere. Cumq;
:::::::::ille reverendissimus pater &amp; procurator age-
:::::::::ret apud Episcopum Spirē. factus apud
:::::::::Reuerendiff. Domi. tuam sollicitator con-
:::::::::sumptis aliquoties vigiliis abs te institit:
:::::::::dum indices vel rectius horarum edes tuas fre-
:::::::::quentares: tuo potissimum erant: quæ longe
:::::::::noscē molestiam nonnulli alleviarent: Impzi-
:::::::::mis quidem locorum arte Symonidis compa-
:::::::::ratio optaram in sum amplo spacioso perspicu-
:::::::::o tuo cum dissertinijs ad rem ipsam necessariijs
:::::::::exornatissimo palatio. Ne modo ut Liceronis
:::::::::est præcepto centum inibi concederentur lo-
:::::::::caverum penetrare que Ioan. M. Ischaelis
:::::::::&amp; Petrus ravennas: atq; alij suadent facillimē
:::::::::illuc coniurare liceret. Si quippe religiosorū
:::::::::domus Theologorum: Iuristarum / &amp; Medicorū
:::::::::/ Philosophorum: id genus hominum maiore
:::::::::nōs ingredi liberet quatenus inibi nobis loca
:::::::::vendicemus a Palatio tuo volefcius nulla ra&lt;/blockquote&gt;
:::::::::Tesseract picks up all of the weird characters, much, much better. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:30, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::Here is a [[Usor:JimKillock/Transcribe_test|table showing a comparison for pge 57]]. Tesseract is doing much better and would save us both a lot of time, I am certain. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:23, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::Hi there, Marta came back to say that she is contractually obliged not to share her transcription. 
::::::::::I played a bit more with the two transcription tools. I am not anti CHatGPT or anything, I use it for various things, but it is doing a lot worse than the scanning tools we have. This second book is a lot more old fashioned and uses a lot more medieval scribal contractions, which ChatGPT is not picking up (along with some other errors). See [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina%3AFoenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_%28Petrus%29_%28IA_hin-wel-all-00002799-001%29.pdf%2F54&amp;diff=235384&amp;oldid=234977 this edit for example], where I replaced what you were able to do with ChatGPT with a Tesseract transcription. 
::::::::::If we go with Tesseract, and you can do the initial work, then I can commit to finishing the pages that way. If I have to work from ChatGPT output, without it being substantially cleaned up, I fear that will be too much work as I will just end up re-scanning the pages.  Considering how long this book is as well,  I will probably have to bow out at this point. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:55, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::I see your point, and you’re right. Also, I have a crazy idea — it just might work I need time to test it. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 03:51, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::https://www.youtube.com/watch?v=KE4xEzFGSU8 [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 04:01, 1 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::That might be a stretch! I am njot sure it is needed, the error rate is not so high. The text we have is very close in style to what is known as a Latin [[:w:en:Incunabula|Incunabulum]]; ie early printed book, and the Tesseract Latin-Incunabula engine is trained on these kinds of books and fonts already.
::::::::::::There is another thing we can automate tho, which is the search and replace. Since a lot of the work is basically finding the characters long-s and son on, and replacing with a template, eg &lt;nowiki&gt;{{s}}, {{et}}, {{tet}}, {{qui}}&lt;/nowiki&gt;, and so on, we could get a Wikimedia bot to work through the pages on the book,  and do all the replacements.
::::::::::::That would cut the time significantly, I think. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:01, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Note that I am working on a bot for this. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:46, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::OK, so the folks at Wikisource helped write a js to do this for us. You can find my version of it at [[Usor:JimKillock/scribal.js]]. The first line of [[Usor:JimKillock/common.js]] also needs to be included, to summon it. What this does is to clean up the output from the scan on the''' first save of the new page only'''.  This should speed up the process immensely. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:46, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::okay, have look at page [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/52|52]] and [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/53|53]]
:::::::::::::Is this the right way to do it?
:::::::::::::Just to confirm—are ¶ and ꝰ meant to be part of the text? 
:::::::::::::Also, it seems ꝰ short for &quot;us&quot; [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 02:07, 2 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::Is this the right way to do it? - this looks good yes, altho the script would not work of course, as the page was already in existence.
::::::::::::::I corrected some templates which did not exist / were not needed. If in doubt, use &lt;nowiki&gt;{{scr|origchar|result}}&lt;/nowiki&gt;
::::::::::::::I will vibecode a bash script to do the same job as the js tool, for the existing raw pages
::::::::::::::Just to confirm—are ¶ and ꝰ meant to be part of the text? Yes and yes
::::::::::::::Also, it seems ꝰ short for &quot;us&quot; - It is what later became a ' mark - so it just means &quot;something missing follows&quot;. So we use&lt;nowiki&gt; {{Scr| ꝰ|us}}&lt;/nowiki&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:29, 2 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::(we can add an {{us}} template tho, for readability etc - but not all 9's will be us), so IDK if we should transform it automatically) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:30, 2 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::In fact it seems you are right and this is always -us, so I added it into the scripts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:51, 2 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::[https://gist.github.com/JimKillock/853b4b8baf23bac5fd55b5499c1bf93a Here is a bash script] that will replace the characters automatically, not sure if you are familiar with using terminal scripts etc but it is not difficult. If made executable, and named as below, it would run with 
::::::::::::::&lt;code&gt;./wikimedia_transform.sh filename.txt&lt;/code&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:16, 2 Iulii 2025 (UTC)
Checking in, if you want to help (and don't want to add transcriptions) you can format and check pages up to page 100. --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:57, 3 Iulii 2025 (UTC)

:Update, I have {{exp|nearly}} done the first pass. Some of the layouts look quite hard work tho, with text on the sie o upside down. These might need to be images? SVGs? I am not sure. Let me know if you are still working on this, and how you feel able to help. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:24, 4 Iulii 2025 (UTC)
:Hi there, I have listed the pages that I hope you or your friends can help format at [[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]]. Be good to hear from you, and know if you are still interested in finishing this project. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:12, 5 Iulii 2025 (UTC)
::I'm really sorry I haven’t been in touch—I was sick over the past few days and needed some time to rest and recover. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 11:33, 5 Iulii 2025 (UTC)
:::No problem at all, hope you feel better. Let me know if you ate able to help with the page formatting. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:35, 5 Iulii 2025 (UTC)
::::Feeling better now—working on fixing the Header [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:844E:A3D1:3C0D:7173|2A00:5400:E139:99B:844E:A3D1:3C0D:7173]] 20:44, 7 Iulii 2025 (UTC)
::::I have create a table for the pages
::::[[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] [[Specialis:Conlationes/91.198.251.56|91.198.251.56]] 10:19, 8 Iulii 2025 (UTC)
:::::That's great, good to see progress on these. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:37, 8 Iulii 2025 (UTC)
::::::Hi
::::::Two templates are required for this page [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/216|216]] and possibly others.
::::::* &quot;Template:Upside down&quot;
::::::* &quot;Template:Transform-rotate&quot;
::::::[[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:79A7:F703:B7EE:932E|2A00:5400:E139:99B:79A7:F703:B7EE:932E]] 23:20, 9 Iulii 2025 (UTC)
:::::::OK, copied across to &lt;nowiki&gt;{{Inversus}} {{Rotatus}}; and also {{Dsiplay}} was needed, at {{Ostensio}}&lt;/nowiki&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:28, 10 Iulii 2025 (UTC)
::::::::{{Inversus|Inversus}}, {{Rotatus|90|Rotatus}} [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:34, 10 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::Rotate has something wrong / missing, will investigate later or tomorrow [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:40, 10 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::👍 [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C075:F9CC:DBAD:4791|2A00:5400:E139:99B:C075:F9CC:DBAD:4791]] 15:57, 10 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::OK, it is working, in fact, but you need sytax like &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|0}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|20}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|40}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|60}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; giving &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|0}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|20}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|40}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|60}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt;. See the documentation at [[Formula:Rotatus]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:06, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::you can also just use [[Formula:Littera rotata]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:17, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Great [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:3546:C2D1:DC9E:345B|2A00:5400:E139:99B:3546:C2D1:DC9E:345B]] 13:24, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Before I start splitting the book into chapters, please take a look at the table of contents I’ve created and share your feedback 
:::::::::::::[[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] [[Specialis:Conlationes/82.167.150.133|82.167.150.133]] 17:26, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::Thanks, my only comment was to use forward slashes. Are you OK with the Wikimarkup around spltting pages, chapters etc? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:27, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::not a problem [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 17:37, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Like that [[Congestorium Artificiosae Memoriae/Conclusio|Conclusio]] [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 18:14, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Have you thought of a fitting title for the opening section of the book?
:::::::::::::::from page 53 to 61 [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 18:18, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::::What do we have? Some poems (Poema) and some dedicatory letters (Epistolae). That would do for now I think? They can always be moved later, we could also check how Marta has done it, altho this is not obvious from the introductory chapters and contents page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:37, 12 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::::[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]] [[Specialis:Conlationes/37.106.15.196|37.106.15.196]] 00:39, 2 Augusti 2025 (UTC)

== Ars Memorativa ==

Welcome back! I noticed you haven't been working on the [[Congestorium Artificiosae Memoriae]] lately. It's perfectly fine to pause and take breaks from time to time.

In the meantime, would you be interested in working on another book together?

[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]]
Best Regret [[Specialis:Conlationes/37.106.2.89|37.106.2.89]] 03:40, 20 Augusti 2025 (UTC)

:Hi there, will take a look at this in a week or so, am busy this month tho. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:22, 26 Augusti 2025 (UTC)
::Great [[Specialis:Conlationes/91.198.251.56|91.198.251.56]] 07:00, 27 Augusti 2025 (UTC)
::So are you ready? [[Specialis:Conlationes/37.105.235.52|37.105.235.52]] 10:16, 29 Augusti 2025 (UTC)
:::Hi there, no I have some other things I need to do but will take a look mid September. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:34, 29 Augusti 2025 (UTC)
::::I hope you are doing well. 
::::Are you ready now? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 10:16, 23 Septembris 2025 (UTC)
:::::Hi there I can make a start and help but my time is a bit limited. Which of these is the higher priority? The shorter text might be more realistic. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:43, 26 Septembris 2025 (UTC)
::::::[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu|The Ars Memorativa of Gulielmus Leporeus of Avallon]] may be accomplished in a short time. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:12, 27 Septembris 2025 (UTC)
::::::Just apply the same approach you used last time to the entire book, and I’ll go through it to make adjustments. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:19, 27 Septembris 2025 (UTC)
:::::::OK. Will start on this. Something to think about, especially if we go back to the longer text, we could consider doing a &quot;time / skills swap&quot;; for example I have a book here [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]]; and I have a text which is already transcribed which I need to copy paste back. I can provide the text in wiki format, and the page numbers are clearly marked. I could ask you to do the copy paste work in return for the time proof reading pages at [[Congestorium Artificiosae Memoriae]]. we don't have to be exact about the time, but could let erach other know a rough estimate of time given; this would help me feel like I am able to progress my projects while helping you, rather than having to choose not to do my own projects in order to help you. Let me know what you think. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:58, 28 Septembris 2025 (UTC)
::::::::Agreed on &quot;time / skills swap&quot; for both books
::::::::* [[Liber:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu|Ars Memorativa]] 
::::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|Congestorium Artificiosae Memoriae]]
::::::::in exchange for transcribing 
::::::::* [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf|Nos in schola latine loquimur Ars latine loquendi]]
::::::::[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 03:00, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::Ah great! it is just copy pasting; I will create a document with the text that needs moving over shortly. Thank you very much :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:16, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::15 pages everyday maybe by the next month it will be done. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 08:50, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::::Hi there, the text to copy is here: [[Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi]] - please note, use this text, rather than trasnscribing anew, as it is '''already proofed'''. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:55, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::::Don’t worry, it’s easy for me to make a new transcription, better than just copying another text.[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 16:49, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::::::Sure, but then I have extra working validating it? The text I have is checked. Unless you have a way to check your work against the copy I have? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:15, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::::::I have completed 15 pages using my current approach. Could you review and validate it to determine if I should proceed further? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:11, 1 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::https://www.diffchecker.com/text-compare/ [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 06:02, 1 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::Hi there, Ok carry on, you are doing a good job with the formatting. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:48, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::I want to use [[en:Template:Overfloat image|Overfloat image]] template on [[Pagina:Ars Memorativa (Leporeus).djvu/7|page number 7]] but I didn't find it. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 10:11, 1 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::Sure I can copy this across. I will take a look at the page and what you need to achieve. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:49, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::That's now available using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Imago superposita}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. I haven't tested it, and please remember that text renders differently according to user preferences, so this will be very inexact. In the case of this title page, using Alt text could be a perfectly acceptable or preferable way of showing the page text and illutration. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:57, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::Done.
::::::::::[[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 14:11, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::another [[en:Template:Scan page link]] is needed [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 14:15, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::Added [[Formula:Nexus ad facsimile]]; but it might break, there are a lot of sub templates by the look of it. If you try it somewhere I can debug it and add whatever else is missing. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:05, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::I would like to include it in the table of contents to make it easier for me to review and jump to any chapter.
::::::::::::[[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/9|Table of Contents]] [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:10, 5 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::Can you set this up where you want it to work, eg put the transcription pages with the ToC on Liber page to list the contents, or make a book page with the ToC displayed on the page, so we can see if it works? The '''template applies differently to all three different spaces''', transcription page; Liber (transcription project) page; and mainspace (book), so we can only test it if it is displayed in all three contexts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:43, 5 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::I didn't understand what do you want me to do [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 11:47, 7 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::The template is designed to work on content transcluded on Index (Liber) pages (see [[en:Template:Scan_page_link]]. I'm assuming you want to use the contents page on the Liber / Index page. It behaves differently when transcluded on the normal book pages. So you should set up the contents page transclusion on [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] and also at [[Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi]] so we can test it is all working (or not). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:49, 7 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::::I added it but it does not seem to be working; can you check and confirm? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:40, 7 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::::Yes it does not work [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 23:24, 7 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;s&gt;Two&lt;/s&gt; One formula&lt;s&gt;e&lt;/s&gt; to fix? ==

Noticed your talk page is listed in [[:Categoria:Formulae]]. Searched through the templates used on the talk page and found two with misplaced references to the category:
::&lt;nowiki&gt;&lt;/noinclude&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt; 

Oh, wait, [[Formula:Exp]] is a redirect, and not a problem.

Could you fix up [[:Formula:Textus expunctus]] to put the category inside the noinclude
::&lt;nowiki&gt;[[:Categoria:Formulae]]&lt;/noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
and then check your talk page disappears from [[:Categoria:Formulae]] ? [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 04:10, 3 Septembris 2025 (UTC)

:I think that is done, thank you! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:39, 3 Septembris 2025 (UTC)

== Transcription request: Ars_Memorativa, Josephus Publicius ==

If it’s not too much trouble, could you please take some time to transcribe this book? You don’t need to make an exact transcription — just enough to get things started so that table of contents, images and decorative drop caps can be added.
I understand this is quite a big request, and I truly appreciate your patience, effort, and willingness to help make the content more accessible and visually.
*[[Liber:Ars_Oratoria._Ars_Epistolandi._Ars_Memorativa._(Publicio).djvu]]
[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 22:57, 14 Octobris 2025 (UTC
:I am only interested in the Ars Memorativa section ([[Pagina:Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio).djvu/111|page 111]] onward), in order to maintain a clear and focused scope. The remainder of the book may be considered at a later stage, if time permits. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:37, 15 Octobris 2025 (UTC)
::Hi, can we keep topics to topic? You can request this with a new topic on my user page or on the discussion page for the book. Otherwise it gets really hard to keep track of what we are discussing and where to find things. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:27, 15 Octobris 2025 (UTC)
:The long and short of it is that it depends if you can help me in return. Some point I may find this a bit much, but for now it is OK and I do have other tasks that you could do in return in a skills - a time swap, even after you finish the Nos in Schola Latine Loquimur textbook. 
:I ran a couple of test pages of your new text through the OCR tool and they seem to have gone quite well.
:I am less keen on only doing part of the text though. I don't like leaving projects half done, but also I think the work itself is likely to work as a unit from a little reading around.
:I think we should complete the current [[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu|Ars Memorativa]] book first though before considering taking on another one. 
:At the moment with the current book it takes me about 30-40 mins per page to correct the scan and check my work for errors via ChatGPT.  I have time this week so I might clear up the text by the end of the week. So that would be about 30 hours work for the current text, hopefully by the end of the week,  how is it going on your side? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:50, 15 Octobris 2025 (UTC)
::So far, the first part—copying and pasting the text into the corresponding pages—has been completed, which fulfills my part of our time and skills exchange. In addition, I’ve developed a script that automatically generates a table of contents for each chapter. And because I don’t like leaving projects unfinished, I’m now working on validating each page, which is the final step to complete the project.
::I’d also like to take this opportunity to thank you for the excellent job you did transcribing [[Ars Memorativa Gulielmi Leporei Avallonensis]]—it really made the process much smoother and the content far more readable.
::For the next book, ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa''., could you please use the script to extract the entire text for the whole book, just like you did before with ''Nos in schola Latine loquimur''? I’ll take care of copying and pasting the extracted text into the corresponding pages afterward. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:22, 15 Octobris 2025 (UTC)
:::Thank you. Because this will be a long project I think we should be clear and accountable with each other, so that the exchange is a fair one. What I am asking is whether you have spent or will have spent about 30 hours on the school book. The easiest way to estimate this is to estimate how long page scanning / and page validation takes for you per page.
:::If your work on the book takes longer than 30 hours, that is fine, and I will match it on the next transcription project. Once done, you can help me with another simple transcription job.
:::For me, it was taking about an hour per page but this has reduced to about 30-40 minutes. So I've estimated I've given you about 30 hours (it's probably more but don't worry about that)
:::On ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa,'' you could do the page extraction yourself, you don't need me to do this. You would however need to set up the scripts in your user page, and remember to choose the correct OCR model, but that is all. I can give you instructions on this if you like.
:::Otherwise I will get to this after I've done with the current book. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:06, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::I’m not completely sure, but it seems to be over 30 hours.
::::On 3 October 2025, I worked on transcribing pages from [[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/190|176]] to [[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/329|315]] between 01:26 and 23:14, which took roughly 11 hours including some breaks. You can verify this in the page history.
::::Now I’ll take my time to carefully validate the text on each page — hopefully one chapter per day.
::::It’s no big deal — I’m glad to help! And if there’s another simple transcription task similar to the previous one, I’d be happy to assist. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 10:55, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::Once again, thank you for your kind assistance. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 11:00, 15 Octobris 2025 (UTC)
:::::Thanks very much, that is good to hear! I'll wait until we are done with Nos In Schola before suggesting anything else. Do you want me to set up scripts in your user space so you can start work on ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa''? Once they are added, you can just use the inbuilt OCR tools, and they will save with my templates for the scribal shorthand. Even tho you have a temporary account, this should all work. I can also give you screenshots and a guide so you can do the scanning. Let me know. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:21, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::::Many thanks for transcribing [[Ars Memorativa Gulielmi Leporei Avallonensis]]. With the help of AI translation, I’m finally able to dive into its insights and discover the wisdom hidden within its pages.
::::::I’m still moving forward with my [[Liber:Nos_in_schola_latine_loquimur_-_Ars_latine_loquendi.pdf|current task]], though a bit slowly—about one chapter each day—as I also continue transcribing another [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|memory book]]. It’s so much easier working with the printed text than trying to make sense of the handwritten one!
::::::By the way, your skill in reading and transcribing handwritten manuscripts is truly impressive. That’s such a rare talent, and it really brings these old works back to life. 
::::::You should definitely keep focusing on that—it’s a gift that few people have! [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-30550-29|&amp;#126;2025-30550-29]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-30550-29|talk]]) 00:27, 3 Novembris 2025 (UTC)
:::::::Thanks, I hope you don't mind me saying that I can tell when AI has helped you with your messages! They are a bit too fulsome in their praise, which is one of the dangers of these tools, they mislead you about the strength of your own talents.
:::::::I noticed you'd found a new memory book to transcribe. I can certainly take a look at this when you are done. As you say working with more modern printing is much easier. Even  seventeenth and eighteenth century books are easier than the fifteenth / early sixteenth century texts you have been interested in.
:::::::I will keep going with the Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa, but need to try some other things meantime just to take a bit of a break. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:26, 3 Novembris 2025 (UTC)

== Ecclesiastical Latin  ==

Hello.  I've been taking a break.  I was just looking at the formulae you were working on for letters.  Still struggling with them a bit, but I will persevere.  

I was wondering if you had given any consideration to a way to display accents in &quot;Church Latin.&quot;  These are the acute marks showing where to place the accent when reading aloud, and are present in missals and many prayer books.  

á é í ó ú ǽ æ Æ Ǽ Œ œ and of course the Versicle and Response glyphs, ℣ and ℟ , and ✠ .

Here is an example page:  [[:Pagina:Missale_Romanum_1862.djvu/301]]    

In a missal page like the above, some of the text, specifically the rubrics (instructions), do not include the accents, only the text meant to be spoken.  

These glyphs (and their display) is I think different from the abbreviations in incunabula and early printed works.  I think it will be a while before I am comfortable displaying the abbreviations (instead of their expanded transcriptions) to read, but the accents are helpful when reading, even when not reading aloud.  

I have spent some time recently hunting for fonts that include all these glyphs.  

It will be important to be able to specify such fonts that include all the relevant glyphs in displaying them on WS or when downloading them in an epub;  do you know if that sort of thing is doable here?  (I think a lot of it is a browser problem.)  

Should we move or copy these discussions to someplace more publicly visible?  I would suggest the Category you created, unless that is supposed to be limited to discussions about the Category itself.  Or anywhere else suitable.  

Did you ever find the unicodes for ℣ and ℟ ?  Would the results of my research into these various glyphs and the fonts that display them be useful to you? [[Usor:Laura1822|Laura1822]] ([[Disputatio Usoris:Laura1822|disputatio]]) 20:56, 23 Octobris 2025 (UTC)  

:Hi @[[Usor:Laura1822|Laura1822]]
:There is a lot here! And yes we can find a better place to discuss this.
:(1) Church accents: these you want to preferve in the mainspace (not transcription) pages that people see, so just use the characters as-is. ie á é í ó ú. Then ǽ poses a bit of a problem. You could either  leave æ  in place on mainspace pages for consistency, or just accent ǽ. These accents as you know are to indicate stress, so are as you say an aid to speaking, which explains their absence in the small print. Likewise, with ℣ and ℟ , and ✠ you should leave these in place.
:I can see that this poses a problem for some users tho, who might not have fonts containing ℣ and ℟ , and ✠ .
:(2) Fonts: the idea with the templates is that users never see the abbreviations unless they want to. So for most people, they will not see them. Compare [[Pagina:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu/8]] (transcription page) with [[Ars_Memorativa_Gulielmi_Leporei_Avallonensis/Gulielmus_Leporeus_Domino_Gulielmo_Iornoer]] (mainspace). users will look at the second of these, normally at least. These aren't set up yet for [[Arra aeternae salutis]] or [[Missale Romanum (1496)]]. Let me know if you'd like help with that so you can see better how this is working for your transcriptions.
:I have developed a means to toggle the abbreviations in the mainspace.
:(3) Installation of fonts on Wikisource / ebooks: this ought to be doable, it's there for blackletter scripts I think. It's more relevant if the characters are visible in mainspace. Transcriptions (Liber / Pagina) don't matter so much to users. But of course for your Missal with ℣ and ℟ , and ✠, these are needed. Interesting that these were preserved!
:(4) We can use the category for discussions for now; some point I should write up the whole system especially if you or others are using it. I know the documentation for the templates has slipped a bit. Regarding ℣ and ℟ , and ✠ in the Missal, the best place to have this discussion is at [[Vicifons:Scriptorium]]; I will open something up there for you. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:33, 24 Octobris 2025 (UTC)

p.s.  ''Thank you'' for the several pages you edited of ''Arra Aeternis''!!
:No problem! Happy to help some more if it's useful! --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:35, 24 Octobris 2025 (UTC)

== ꝓ is always pro, never prae or pre ==

I have already checked and corrected the instances were [[Formula:prae|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{prae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]] and &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ꝓ|rae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; were used instead of [[Formula:pro|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{pro}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]]. I also updated the [[Formula:prae|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{prae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; template]].

I suggest you update your [[Usor:JimKillock/incunabula.js|javascript]] so to not commit this mistake. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 17:36, 5 Aprilis 2026 (UTC)

:Thanks very much, will amend! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:03, 4 Maii 2026 (UTC)

== Last year's &lt;s&gt;sins&lt;/s&gt; typoes ==

(Btw: Congratulations!)

Last year you edited 
[[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/82]] and 
[https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/82&amp;diff=next&amp;oldid=236403 introduced] {{tlx|-|ost}} into the bottom of the page:
::&lt;nowiki&gt;ideas lo­cis n{{-|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::ideas lo­cis n{{-|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas

Separately you edited 
[[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/198]] and [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/198&amp;diff=prev&amp;oldid=236544 added] {{tlx|-|itu}} near the bottom of the page:
::&lt;nowiki&gt;Cap{{-|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::Cap{{-|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.

It seems that someone then copied you and made a similar change to [[Pagina:Congestorium Artificiosae Memoriae (Romberch de Kyrspe).djvu/13]] 
::&lt;nowiki&gt;opus o{{-|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis:&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::opus o{{-|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis

The formula/template {{tlx|-}} is a redirect to {{tlx|clear}}. The effect of these uses of {{tlx|clear}} is as though someone had put a linebreak &lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt; into the text. The first example above produces
::&lt;nowiki&gt;&lt;br style=&quot;clear:ost;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;

Can you look at these three instances (which are the only ones found using a search for insource:/[{][{]-[|]/ ) and try and figure out what was intended? That is, what formula/template was meant to be used?

'''Oh!''', was it supposed to be {{tlx|~}} ?
::&lt;nowiki&gt;n{{~|ost}}{{r̄}}a&lt;/nowiki&gt;
::n{{~|ost}}{{r̄}}a

Ahh, fixed the linebreak thing in all three pages and then two books they showed up in:
* [[Congestorium_Artificiosae_Memoriae/Tractatus_Secundus/Capitulum_1]]
* [[Congestorium_Artificiosae_Memoriae/Tractatus_Quartus/Capitulum_1]]

Can you explain...
:are you trying to make the pagina: view look as close to the page image as possible,
:but then trying to have the final text view have all the abbreviations expanded?
[[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 03:28, 13 Iunii 2026 (UTC)

:Hi @[[Usor:Shenme|Shenme]], yes: the idea is this:
:* to preserve the original marking so these are available to users, scholars etc; 
:* to provide templates for the character switches that are fairly readable when transcribing; 
:* to enable the user to OCR the original scribal conventions and automatically replace them with these templates;
:* to ensure a modern reader can get something closer to modern orthography
:* to allow a modern reader to be able to choose between these two views using javascript
:The procedures for easing scanning, adding the templates and installing toggling views etc can now be found on the category page at present. See [[:Categoria:Formulae litterarum]]. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:39, 13 Iunii 2026 (UTC)

::So reviewing that list something popped out for {{tl|c̃}} - it was showing up in the second column as &quot;&lt;nowiki&gt;&gt;{{{1}}}&lt;/nowiki&gt;&quot;. I [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:C%CC%83&amp;diff=prev&amp;oldid=270942 fixed] the extra '&gt;'. But it still shows up as &lt;nowiki&gt;{{{1}}}&lt;/nowiki&gt;.
::{{tl|c̃}} is only used once, in page [[Pagina:Ars Memorativa (Leporeus).djvu/9]], as 
:::&lt;nowiki&gt;cu{{c̃|nc}}tum&lt;/nowiki&gt;
::Notice the supplied parameter.
::Comparing {{tl|Õ}} with {{tl|c̃}} I see the former has code for checking whether a parameter has been supplied, whereas the latter _requires_ a parameter.
:::{{tl|Õ}} — &lt;nowiki&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Pagina|õ|{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|on}}&lt;/nowiki&gt;
:::{{tl|c̃}} — &lt;nowiki&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Pagina|c̃|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;
::Different again, {{tl|m̃}} has another way of allowing a default:
:::{{tl|m̃}} — &lt;nowiki&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Pagina|m̃|{{{1|em}}}}}&lt;/nowiki&gt;
::Anyway, as is, without a parameter given in the [[:Categoria:Formulae litterarum]] list, {{tl|c̃}} shows up badly.
::Is there no good default for {{tl|c̃}} ?
::Also, when it says 'usor' in the third column, what does that mean?
::[[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:11, 13 Iunii 2026 (UTC)


::While checking those other formulas, I found something weird. Trying to use &lt;code&gt;data-original-form=&quot;&quot;&lt;/code&gt; everywhere is causing problems. These formulas are combining badly.
::Check this page [[Pagina:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu/11]] and where it is included [[Ars_Memorativa_Gulielmi_Leporei_Avallonensis/Liber_I/Caput_Primum]]. Search for &quot;class=&quot;. HTML has bled out onto the view.
::Experimenting, it seems to be when the first parameter to {{tl|scr}} has text containing one of these formulae, like {{tl|s}}.
::: &lt;nowiki&gt;{{scr|Phõ|Philosopho}}&lt;/nowiki&gt;
:::: {{scr|Phõ|Philosopho}}
::: &lt;nowiki&gt;{{scr|Phõ|Philo{{s}}opho}}&lt;/nowiki&gt;
:::: {{scr|Phõ|Philo{{s}}opho}}
::: &lt;nowiki&gt;{{scr|Phõ{{s}}|Philosopho}}&lt;/nowiki&gt;
:::: {{scr|Phõ{{s}}|Philosopho}}
::The use of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;data-original-form=&quot;{{{1}}}&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; in {{tl|scr}} is receiving the generated HTML within the &lt;nowiki&gt;&quot;{{{1}}}&quot;&lt;/nowiki&gt;
::I have no clue what to do about this. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:28, 13 Iunii 2026 (UTC)
:::Thank you, I will sort as soon as I can, hopefully tomorrow. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 23:28, 13 Iunii 2026 (UTC)
:::OK, that is partially fixed. I'll need to go through all those which might contain arbitrary text and do them a bit differently! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 23:49, 13 Iunii 2026 (UTC)
:::I think it should all be fixed now, but let me know if you spot anything; I've added explanation of what is taking place to the category page [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:38, 14 Iunii 2026 (UTC)

== V → U ==
Hi Jim! Do you think it would be a good idea to create a template for handling V/U? Similar to the one for S/ſ, &lt;nowiki&gt;{{s}}&lt;/nowiki&gt;? In Historia Naturalis Brasiliae, V seems to be used wherever we would expect a capital U (e.g. RERVM, [[Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/368|Vnde]], PRIMVS, [[Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/52|Vlcera]], etc.), but I'm not 100% sure (there seem to be some exceptions, like &quot;LUes&quot; and &quot;Ulcera&quot; [[Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/53|here]]). That's why I wanted to ask you, as you may know more about this than I do. 😁 [[Usor:EnaldoSS|EnaldoSS]] ([[Disputatio Usoris:EnaldoSS|disputatio]]) 01:48, 21 Octobris 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2ryh211bkw1ir6r8hf18k0nbmyal9ic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Collectio decretalium/LI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50250</id>
    <revision>
      <id>285086</id>
      <parentid>228521</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5410" sha1="c68bacx79r9vy8em7w8i4ubz4yrj523" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Dionysius 
|OperaeTitulus=DECRETA DIONYSII PAPAE
|OperaeWikiPagina=Collectio decretalium/LI 
|Annus=266
|SubTitulus= LI. Collectio decretalium
}}__NOTOC__
&lt;div class=&quot;verse&quot;&gt;
{{Liber
|Ante=L
|AnteNomen=Collectio decretalium/L
|Post=LII
|PostNomen=Collectio decretalium/LII
}}


INCIPIUNT DECRETA DIONYSII PAPAE. (Anno Domini 266, tempore Claudii, ut dicit Platina.)

DIONYSIUS episcopis URBANO praefecto salutem.

Summum bonum est amare amantes se. Et econtra, pejus malum non est quam ut cives civibus invideant. Gratias siquidem agimus tuae charitati quod fideles sancti Petri bene suscipis et adjuvas, unde scias te et a nobis nostrisque diligi, et tui tuorumque non modicum curam habere. Quapropter tuam hortamur dilectionem, ut bonum quod coepisti semper implere non differas, quia non laudatur initium, sed finis. Sapientiam etiam te hortamur diligere, et scrutari, ut rationabiliter et sapienter disponas et judices ea quae tibi commissa sunt, dicente Domino per prophetam. « Erudimini qui judicatis terram (Psal. II, 10). » Time ergo Deum et mandata ejus serva, et dilige eum totis visceribus, et proximum tuum sicut teipsum. Deus altissimus creavit sapientiam in Spiritu sancto. Et vidit et dinumeravit et mensus est, et effudit illam super omnia opera sua, et super omnem carnem. Secundum datum suum praebuit illam diligentibus se. Timor Domini gloria et gloriatio, et laetitia, et corona exsultationis. Timor Domini delectabit cor, et dabit laetitiam et gaudium in longitudine dierum. Timenti Deum bene erit in extremis, et in die defunctionis suae benedicetur, dilectio Dei honorabilis sapientia. Quibus autem apparuerit in visu diligunt eum in visione, et in agnitione magnalium suorum. Initium sapientiae timor Domini. Et cum fidelibus in vulva concreatus est, et cum electis feminis graditur, et cum justis fidelibus agnoscitur. Timor Domini scientiae religiositas, religiositas custodiet et justificabit cor, jucunditatem atque gaudium dabit. Timenti Deum bene erit. Et in diebus consummationis illius benedicetur. Plenitudo sapientiae est timere Deum, et plenitudo a fructibus illius. Omnem domum illius implevit a generationibus, et receptacula a thesauris illius. Corona sapientiae timor Domini, replens pacem et salutis fructum, et vidit et dinumeravit eam. Utraque autem sunt dona Dei, scientia et intellectus. Sapientia compartietur prudentiae et gloriam tenentium se exaltat. Radix sapientiae est timere Deum, rami enim illius longaevi, in thesauris sapientiae, intellectus et scientiae, religiositas, exsecratio autem peccatoribus sapientia. Timor Domini repellet peccatum, nam qui sine timore est, non poterit justificari. Iracundia enim animositatis illius subversio illius est. Usque in tempus sustinebit patiens, et postea redditio jucunditatis. Bonus sensus usque ad tempus abscondet verba illius, et labia multorum enarrabunt sensum illius, In thesauris sapientiae significatio disciplinae, exsecratio autem peccatori cultura Dei. Fili, concupiscens sapientiam, conserva justitiam, et Deus praebebit illam tibi. Sapientia enim et disciplina timor Domini. Et quod beneplacitum est illi, fides et mansuetudo, et adimplebit thesauros ejus. Contumax non sis et incredibilis timori Domini, et ne accesseris ad eum duplici corde. Ne fueris hypocrita in conspectu hominum, et non scandalizeris labiis tuis. Attende in illis ne forte cadas, et ponas scandalum animae tuae, et adducas inhonorationem tibi, et revelet Deus absconsa tua. Pro fide frater et justitia ac pro salute animae tuae certa semper, et pro adjutorio fratrum viriliter age, ut a Domino recipias remunerationem. Scriptum est enim: « Fili, conserva tempus, et devita a malo, pro anima tua non confundaris dicere verum (Eccli. IV, 23, 24). » Est enim confusio adducens peccatum, et est confusio adducens gloriam et gratiam. Ne accipias faciem adversus faciem tuam, nec adversus animam tuam mendacium. Non reverearis proximum tuum in casu suo, nec retineas verbum in tempore salutis. Non abscondas sapientiam tuam in decore ejus. In lingua enim agnoscitur sapientia, et sensus, et scientia, et doctrina in verbis veritatis, et firmamentum in operibus justitiae. Non contradicas veritati ullo modo, et de mendacio ineruditionis tuae confundere. Non confundaris confiteri peccata tua, et ne subjicias te homini pro peccato. Noli resistere contra faciem potentis, nec coneris contra ictum fluvii. Pro justitia agonizare pro anima tua, et usque ad mortem certa pro justitia, et Deus expugnabit pro te inimicos tuos, et eos evertet viriliter, noli citatus esse in lingua tua et inutilis et remissus in operibus tuis. Noli esse sicut leo in domo tua, evertens domesticos tuos et opprimens subjectos tibi. Non sit porrecta manus tua ad accipiendum et ad dandum collecta. (Ibid., 25 et seqq.) His fultus Scripturarum auctoritatibus semper, sta rectus et a via veritatis ne avertaris, ut gratiam Dei semper acquiras, et bonorum hominum amicitia semper fruaris, tantoque tua facilius ab amore hujus saeculi mens exeat, quanto et impellitur dum vocatur. Nam vos et praesentes videre cupimus et absentibus colloqui saltem per epistolam desideramus. Unde optamus ut vos beatus Petrus apostolorum princeps ad sua limina feliciter perducat, quatenus in omnipotentis gratia perfrui vestra poenitentia mereamur. 

Data IV Nonas Februarii Aureliano et Basso IV cc. consul.

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>c68bacx79r9vy8em7w8i4ubz4yrj523</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Collectio decretalium/LII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50251</id>
    <revision>
      <id>285087</id>
      <parentid>228522</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4762" sha1="8we3qah1tucwormbrcqltfc479xe16g" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Dionysius 
|OperaeTitulus=EPISTOLA AD SEVERUM EPISCOPUM
|OperaeWikiPagina=Collectio decretalium/LII 
|Annus=
|SubTitulus= LII. Collectio decretalium
}}__NOTOC__
&lt;div class=&quot;verse&quot;&gt;
{{Liber
|Ante=LI
|AnteNomen=Collectio decretalium/LI
|Post=LIII
|PostNomen=Collectio decretalium/LIII
}}
EPISTOLA DIONYSII PAPAE AD SEVERUM EPISCOPUM.

DIONYSIUS episcopus SEVERO episcopo salutem.

Olim et ab initio tantam percepimus a beato Petro apostolorum principe fiduciam, ut habeamus auctoritatem universali Ecclesiae auxiliante Domino subvenire et quidquid noxium est auctoritate apostolica corrigere et emendare. Ad hoc enim divinae dispensationis provisio gradus et diversos constituit ordines esse distinctos, ut dum reverentiam minores potioribus exhiberent, et potiores minoribus dilectionem impenderent, una concordiae fieret ex diversitate contextio, et recte officiorum generaretur administratio singulorum. Neque enim universitas alia poterat ratione subsistere, nisi hujusmodi magnus eam differentiae ordo servaret. Quia vero creatura in una eademque aequalitate gubernari vel vivere non potest, coelestium militiarum exemplar nos instruit, quia dum sint angeli, sint archangeli liquet quia non aequales sunt, sed in potestate et ordine sicut nosti differt alter ab altero. Si ergo inter eos qui sine peccato sunt ista constat esse distinctio, quis hominum abnuat huic se libenter dispositioni submittere? Hinc etenim pax et charitas mutua se vice complectuntur, et manet firma concordiae in alterna et Deo placita dilectione sinceritas. Quia igitur unumquodque tunc salubriter completur officium, cum fuerit unus ad quem possit recurrere praepositus. De ecclesiis ergo parochianis unde apostolicam sedem consulere voluisti, qualiter sint custodiendae per Cordubensem provinciam ac dividendae sacerdotibus, nihil tuae charitati melius nobis videtur intimare, quam ut sequaris quod nos in Romana Ecclesia nuper egisse cognoscitur. Ecclesias vero singulas singulis presbyteris dedimus, parochias et coemeteria eis divisimus, sed unicuique jus proprium habere statuimus, ita videlicet ut nullus alterius parochiae terminos aut jus invadat, sed unusquisque suis terminis sit contentus, et taliter ecclesiam et plebem sibi commissam custodiat, ut ante tribunal aeterni judicis ex omnibus sibi commissis rationem reddat et non judicium, sed gloriam pro suis actibus accipiat. Hanc quoque normam, charissime, te et omnes episcopos sequi convenit, et quod tibi scribitur, omnibus quibuscunque potueris notum facias, ut non specialis, sed generalis fiat ista praeceptio. Crimina vero quae episcopis impingere dicis, per alios non sinas ullo modo fieri nisi per ipsos qui crimina intendunt. Si tamen ipsi digni et irreprehensibiles apparuerint, et actis docuerint publicis omni se carere suspicione et inimicitia, et irreprehensibilem fidem conversationemque ducere. Nemini enim de se confesso credi potest super crimen alienum, quoniam omnis ejusque rei confessio periculosa est, et admitti non debet. Similiter alieni erroris socium vel a sui voluntarie propositi tramite recedentem, aut sacris patrum regulis et constitutionibus inobedientem, suscipere non possumus, nec debemus, nec impetere recte credentes vel sanctorum Patrum sanctionibus obtemperantes permittimus, quia infames omnes esse censemus, qui suam aut Christianam praevaricantur legem, aut apostolicam vel regularem libenter postponunt auctoritatem. Haec itaque, frater charissime, quae pro affectu sacerdotalis nominis et honoris impendimus, tibi tuisque subditis et omnibus tenenda et aliis nuntianda atque praedicanda mandamus, quibus et pietas ad utilitatem, et sit ad fructum dilectio. Unde objurgando, hortando, suadendo, blandiendo, consolando, prodesse quibus possumus festinemus. Lingua nostra bonis fomentum sit, pravis aculeus. Tumidos retundat, iratos mitiget, pigros exacuet, desides hortando succendat, refugientibus suadeat, asperis blandiatur, desperatos consoletur, ut quia doctores dicimur, viam salutis gradientibus ostendamus. Simus in custodia vigilantes, aditum contra hostis insidias solliciti muniamus. Et si quando perditam ovem de commissis gregibus error abduxerit, toto illam annisu ad caulas dominicas revocare contendamus, ut de pastoris nomine quod habemus, non supplicium sed praemium 44 consequamur. Quia ergo in his omnibus divinae gratiae adjutorium opus est, omnipotentis Dei assiduis precibus clementiam exoremus, quatenus ad haec nobis operanda et velle tribuat et posse concedat, atque in ea nos via cum fructu boni operis quam se pastor pastorum esse testatus est dirigat, ut sine quo nihil agere possumus, per ipsum implere omnia valeamus. 

Data V Idus Septembris, Claudio et Paterno IV cc. consul.

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>8we3qah1tucwormbrcqltfc479xe16g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50754</id>
    <revision>
      <id>285084</id>
      <parentid>256087</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dioysius */</comment>
      <origin>285084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="719701" sha1="qzvxe17gv878trt4tgbglgqup50elr5" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Henricus Denzinger
|OperaeTitulus=Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum 
|OperaeWikiPagina=
|Annus= XIX saeculo
|SubTitulus= de rebus fidei et morum 
|Genera=
|Editio=
|Fons=[https://archive.org/details/enchiridionsymbo00denz/page/n19/mode/2up archive]
}}

http://www.clerus.org/bibliaclerusonline/pt/gbm.htm

Enchiridion Symbolorum

*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/1|Quicumque]]
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/2|Clemens I]]
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/3|Zephyrinus]]
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/4|Cornelius]]
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/5|Stefanus I]]v
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/6|Dioysius]]
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/7|Concile d'Elvire]]
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/8|
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/9|
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/10|
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/11|
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/12|
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/13|
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/14|
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/15|
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/16|
*[[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum/17|
v


==Quicumque==
&quot; '''[[Symbolum Quicumque|Quicumque]]''' &quot;
&lt;poem&gt;
(1) Quicumque vult salvus esse, ante omnia opus est, ut teneat catholicam fidem 
(2) quam nisi quisque (quis) integram inviolatamque servaverit, absque dubio in aeternum peribit.
(3) Fides autem catholica haec est, ut unum Deum in T r i n i t a t e, et Trinitatem in unitate veneremur, 
(4) neque confundentes personas, neque substantiam separantes: 
(5) alia est enim persona Patris, alia (persona) Filii, alia (persona) Spiritus Sancti; 
(6) sed Patris et Filii et Spiritus Sancti una est divinitas, aequalis gloria, coaeterna maiestas.
(7) Qualis Pater, talis Filius, talis (et) Spiritus Sanctus: 
(8) increatus Pater, increatus Filius, increatus Spiritus Sanctus; 
(9) immensus (immensus) Pater, immensus Filius, immensus Spiritus Sanctus; 
(10) aeternus Pater, aeternus Filius, aeternus Spintus Sanctus; 
(11) et tamen non tres aeterni, sed unus aeternus; 
(12) sicut non tres increati nec tres immensi, sed unus increatus (inmensus) et unus immensus (increatus). 
(13) Simililer omnipotens Pater, omnipotens Filius, omnipotens Splritus Sanctus; 
(14) et tamen non tres omnipotentes, sed unus omnipotens 
(l5) Ita Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus Sanctus
(16) et tamen non tres Dii, sed unus Deus. 
(17) Ita Dominus Pater. Dominus Filius, Dominus Spiritus Sanctus; 
(18) et tamen non tres Domini sed unus est (--!) Dominus: 
(19) quia, sicut singillatim unamquamque personam (et) Deum ac (et) Dominum confiteri christiana veritate compellimur, 
(20) ita tres Deos aut Dominos dicere catholica religione prohibemur. 
(21) Pater a nullo est factus nec creatus nec genitus; 
(22) Filius a Patre solo est, non factus nec creatus, sed genitus; 
(23) Spiritus Sanctus a Patre et Filio, non factus nec creatus nec genitus, sed procedens. 
(24) Unus ergo Pater, non tres Patres; unus Filius, non tres Filii; unus Spiritus Sanctus, non tres Spiritus Sancti. 
(25) Et (-! ) in hac Trinitate nihil prius aut posterius, nihil maius aut minus, 
(26) sed totae tres personae coaeternae sibi sunt et coaequales. 
(27) Ita ut per omnia, sicut iam supra dictum est, et unitas in Trinitate et Trinitas in unitate (Trinitas in unitate et unitas in Tr.) veneranda sit. 
(28) Qui vult ergo salvus esse, ita de Trinitate sentiat.
(29) Sed necessarium est ad aeternam salutem, ut incarnationem quoque Domini nostri Jesu Christi fideliter credat. 
(30) Est ergo fides recta, ut credamus et confiteamur, quia Dominus noster Jesus Christus Dei Filius (et) Deus (pariter) et homo est: (31) Deus est ex substantia Patris ante saecula genitus, et homo est ex substantia matris in saeculo natus; 
(32) perfectus Deus, perfectus homo ex anima rationali (rationabili) et humana carne subsistens; 
(33) aequalis Patri secundum divinitatem, minor Patre secundum humanitatem; 
(34) qui, licet Deus sit et homo, non duo tamen sed unus est Christus; 
(35) unus autem non conversione divinitatis in carnem (carne), sed assumptione humanitatis in Deum (Deo); 
(36) unus omnino, non confusione substantiae, sed unitate personae. 
(37) Nam sicut anima rationalis (rationabilis) et caro unus est homo ita Deus et homo unus est Christus. 
(38) Qui passus est pro salute nostra, descendit (discendit) ad inferos, tertia die resurrexit (surrexit) a mortuis, 
(39) ascendit ad caelos, sedet (sedit) ad dexteram Patris, inde venturus est (-!) iudicare vivos et mortuos. 
(40) Ad cuius adventum omnes homines resurgere habent (in) corporibus suis, et reddituri sunt de factis propriis rationem; 
(41) et qui bona egerunt, ibunt in vitam aeternam, qui vero (-! ) mala, in ignem aeternum. 
(42) Haec est fides catholica: quam nisi quisque (quis) fideliter firmiterque crediderit, salvus esse non poterit.
&lt;/poem&gt;

==Clemens I==
[[Scriptor:Clemens I|Clemens I]], [[Epistula prima Clementis|Ep. ad Corinthios]], vers 96
102 41 (c. 7, n. 1) Ut vos officii vestri admoneamus. scribimus ... (c. 58, n. 2) Acceptate consilium nostrum, et vos non paenitebit. (c.59, n.1) Sin autem quidam non obtemperaverint iis quae ille (Christus) per nos dixit, cognoscant, offensioni et periculo non parvo sese implicaturos esse; (2) nos autem innocentes erimus ab hoc peccato. (c.63, n.2) Gaudium enim et laetitiam nobis praestabitis, si oboedientes facti iis quae scripsimus per Spiritum Sanctum, resecetis illegitimum zeli vestri studium secundum exhortationem, quam de pace ac concordia fecimus in hac epistola.

101 (c- 40, n. 1) . . . In divinae cognitionis profunda introspicientes, cuncta ordine debemus facere, quae nos Dominus statutis temporibus peragere iussit : (2) oblationes scilicet et officia perfici, neque temere vel inordinate fieri, praecepit, sed praefinitis temporibus et horis. (3) Ubi etiam et a quibus celebrari vult, ipse excelsissima sua voluntate definivit, ut pure et sancte omnia facta in beneplacito, accepta essent voluntati eius. (4) Qui ergo assignatis temporibus oblationes suas faciunt, accepti et beati sunt; nam qui sequuntur leges Domini, non aberrant.

(c.40, n.5) Summo quippe sacerdoti sua mulnera tributa sunt, sacerdotibus locus proprius adsignatus est, et levitis sua ministeria incumbunt. Homo laicus praeceptis laicis constringitur. (c. 41, n. 1) Unusquisque nostrum, fratres, 'in suo ordine' (I Cor 15, 23) cum bona conscientia praescriptam ministerii sui regulam non transgrediens honeste Deo placeat (al.: gratias agat) ... (c. 42, n. 1) Apostoli nobis evangelii praedicatores facti sunt a Domino Jesu Christo; Jesus Christus missus est a Deo. (2) Missus est igitur Christus a Deo, et Apostoli a Christo: et factum est utrumque ordinatim ex voluntate Dei. (3) Itaque acceptis mandatis et certo persuasi per resurrectionem Domini nostri Jesu Christi et in fide confirmati per Verbum Dei cum Spiritus Sancti plenitudine ac securitate egressi sunt, annuntiantes adventurum esse regnum Dei. (4) Per regiones igitur et urbes verbum praedicantes primitias earum spiritu cum probassent, constituerunt episcopos et diaconos eorum qui credituri erant.


(c- 40, n. 1) . . . In divinae cognitionis profunda introspicientes, cuncta ordine debemus facere, quae nos Dominus statutis temporibus peragere iussit : (2) oblationes scilicet et officia perfici, neque temere vel inordinate fieri, praecepit, sed praefinitis temporibus et horis. (3) Ubi etiam et a quibus celebrari vult, ipse excelsissima sua voluntate definivit, ut pure et sancte omnia facta in beneplacito, accepta essent voluntati eius. (4) Qui ergo assignatis temporibus oblationes suas faciunt, accepti et beati sunt; nam qui sequuntur leges Domini, non aberrant. (c.40, n.5) Summo quippe sacerdoti sua mulnera tributa sunt, sacerdotibus locus proprius adsignatus est, et levitis sua ministeria incumbunt. Homo laicus praeceptis laicis constringitur. (c. 41, n. 1) Unusquisque nostrum, fratres, 'in suo ordine' (I Cor 15, 23) cum bona conscientia praescriptam ministerii sui regulam non transgrediens honeste Deo placeat (al.: gratias agat) ... (c. 42, n. 1) Apostoli nobis evangelii praedicatores facti sunt a Domino Jesu Christo; Jesus Christus missus est a Deo. (2) Missus est igitur Christus a Deo, et Apostoli a Christo: et factum est utrumque ordinatim ex voluntate Dei. (3) Itaque acceptis mandatis et certo persuasi per resurrectionem Domini nostri Jesu Christi et in fide confirmati per Verbum Dei cum Spiritus Sancti plenitudine ac securitate egressi sunt, annuntiantes adventurum esse regnum Dei. (4) Per regiones igitur et urbes verbum praedicantes primitias earum spiritu cum probassent, constituerunt episcopos et diaconos eorum qui credituri erant.


[[Scriptor:Cornelius|Cornelius]] 'Quantam sollicitudinem' , 251
108 44 Nos... Cornelium episcopum sanctissimae catholicae Ecclesiae, electum a Deo omnipotente et Christo Domino nostro scimus; (nos) errorem nostrum confitemur; imposturam passi sumus; circumventi sumus perfidia et loquacitate captiosa; nam (tam)etsi (videbamur quasi ) quandam communicationem cum schismatico et haeretico homine habuisse, cor tamen nostrum semper in Ecclesia fuit, nec (enim) ignoramus, unum Deum Dominum omnipotentem (-! ) esse, unum quoque (et unum) Christum esse Dominum, quem confessi sumus, unum Spiriturn Sanctum (S. Sp.), unum episcopum in catholica (Ecclesia) esse debere praepositum (-! ).

==Zephyrinus==
[[Scriptor:Zephyrinus|Saint Zéphyrin et saint Calliste]], déclarations dogmatiques, (avant 222)
105 42a Ipsum autem (papam) Zephyrinum (Callistus nondum papa) adducebat, ut palam populo diceret: 'Ego novi unum Deum Christum Jesum, nec praeter eum ullum alium generatum et passibilem'; tum vero (Callistus) dicens 'non Pater mortuus est, sed Filius' tali modo perpetuam rixam in plebe sustinuit.

==Cornelius==
[[Scriptor:Cornelius|Cornelius]], Ep. à Fabius, évêque d'Antioche, 251
109 45 Ille ergo evangelii vindex (Novatianus) ignorabat, unum episcopum esse oportere in Ecclesia catholica? In qua tamen ei non latebat - quomodo enim (illud nescire potuisset) ? - presbyteros esse quadraginta sex, diaconos septem, subdiaconos septem, acolythos duos et quadraginta, exorcistas autem et lectores cum ostiariis quinquaginta duo, viduas cum thlibomenis (= indigentibus) plus mille quingentas; quibus omnibus gratia et benignitas Dei alimenta suppeditat.


==Stefanus I==
[[Scriptor:Stefanus I|Stefanus I]], Ep. à Cyprien évêque de Carthage, 256
110 46 (c.1)... Si quis ergo a quacumque haeresi venient ad vos, nihil innovetur nisi quod traditum est, ut manus illis imponatur in paenitentiam, cum ipsi haeretici proprie alterutrum ad se venientes non baptizent, sed communicent tantum.


[[Scriptor:Stefanus I|Stefanus I]], Ep. aux évêques d'Asie mineure, 256
111 47 (c.18) Sed in multum... proficit nomen Christi ad fidem et baptismi sanctificationem, ut quicumque et ubicumque in nomine Christi baptizatus fuerit, consequatur statim gratiam Christi.


==Dionysius==
[[Scriptor:Dionysius|Dionysius]], Let. à Denis, évêque d'Alexandrie, 262
112 48 (c. 1) Jam vero aequum fuerit disputare adversus eos, qui monarchiam quae augustissima est Ecclesiae Dei praedicatio, in tres quasdam virtutes ac separatas hypostases tresque deitates dividentes ac discindentes destruunt. Audivi enim quosdam, qui apud vos divinum verbum praedicant et docent huius opinionis magistros esse, qui quidem e diametro, ut ita loquar, Sabellii opinioni adversantur. Hic enim blasphemat, ipsum F i l i u m dicens e s s e P a t r e m, et vicissim: illi vero tres deos quodammodo praedicant dum sanctam unitatem in tres diversas hypostases ab invicem omnino separatas dividunt. Necesse est enim divinum Verbum Deo universorum esse unitum, et Spiritum Sanctum in Deo manere et inhabitare: adeoque divinam Trinitatem in unum, quasi in quendam verticem, hoc est in Deum universorum omnipotentem reduci atque colligi. Insipientis enim Marcionis doctrina, quae in tria principia monarchiam secat et dividit, diabolica sane est non autem verorum Christi discipulorum vel eorum, quibus Salvatoris disciplina placet. Hi enim probe norunt Trinitatem quidem in divina Scriptura praedicari, tres autem esse deos neque in Veteri neque in Novo Testamento doceri.

113 49 (c. 2) Sed neque minus culpandi sunt, qui Filium opus esse existimant, et Dominum factum esse sicut unum eorum quae vere facta sunt arbitrantur: cum illum genitum esse, ut congruit ac decet, non conditum aut factum, divina eloquia testantur. Non levis igitur, sed maxima est impietas, Dominum aliquo modo manufactum dicere. Nam si factus est Filius, erat tempus quando non erat: atqui fuit semper, si utique est, ut ipse declarat, in Patre (Jo l4, 10s). Et si Christus verbum, sapientia et virtus est (haec enim Christum esse divinae docent litterae (Jo 1, 14; I Cor 1 24), ut ipsi nostis), haec sane virtutes Dei sunt. Quocirca si factus est Filius, fuit tempus, quando haec non erant: adeoque fuit tempus quo sine his erat Deus: quod perabsurdum est.

114 50 Sed quid pluribus de his apud vos disseram, viros Spiritu plenos et apprime intelligentes, quae sequuntur absurda ex illa sententia, quae Filium factum asserit? Ad haec minime attendisse mihi videntur opinionis huius duces, et idcirco a veritate prorsus aberrasse, quli aliter, quam quod sibi vult divina et prophetica Scriptura, explicant illud &quot; Dominus creavit me principium viarum suarum &quot; (Prv 8, 22: Septg.). Non enim una est, ut scitis, verbi &quot; creavit &quot; significatio. Nam hoc in loco &quot; creavit &quot; idem est, quod &quot; praefecit operibus ab ipso factis &quot;, factis, inquam, per ipsum Filium. At hic &quot; creavit &quot; non perinde intelligendum est atque &quot; fecit &quot; . &quot; Facere &quot; enim et &quot; creare &quot; inter se differunt. &quot; Nonne ipse ille pater tuus possedit te, et fecit te, et creavit te? &quot; (Dt 32, 6: Septg.) ait Moyses in magno Deuteronomii carmine. Sic etiam illos recte quis possit coarguere: O praecipites temerariique homines, ergone facta res est &quot; primogenitus omnis creaturae &quot; (Col 1, 15), &quot; ex utero ante luciferum genitus &quot; (Ps 109, 3: Septg-), qui ut Sapientia dicit, &quot; ante omnes colles gignit me &quot; (Prv 8, 25. Septg.)? Denique multis in locis divinorum eloquiorum eum &quot; genitum &quot; dici, at nusquam &quot; factum &quot; Filium quis legerit. Ex quibus aperte convincuntur falsa de Domini generatione opinari, qui divinam atque inexplicabilem eius generationem factionem audent dicere.

115 51 (c. 3) Neque igitur admirabilis et divina unitas in tres divinitates est separanda, neque factionis vocabulo dignitas ac summa magnitudo Domini est diminuenda: sed credendum est in Deum Patrem omnipotentem, et in Christum Jesum eius Filium, et in Spiritum Sanctum: Verbum autem Deo universorum esse unitum. Quippe &quot; Ego, inquit, et Pater unum sumus &quot; (Jo 10, 30), et Ego in Patre, et Pater in me est &quot; (Jo 14, 10). Ita scilicet divina Trinitas et sancta monarchiae praedicatio integra servabitur.


112-115
Concile d'Elvire (vers 300-303)

117 52a Can.9. Item femina fidelis, quae adulterum maritum reliquerit fidelem et alterum ducit, prohibeatur ne ducat; si duxerit, non prius accipiat communionem, nisi quem reliquerit prius de saeculo exierit; nisi forte necessitas infirmitatis dare compulerit.

118 52b Can.27. Episcopus, vel quilibet alius clericus, aut sororem aut filiam virginem dicatam Deo tantum secum habeat; extraneam nequaquam habere placuit.

119 52c Can. 33. Placuit in totum prohibere episcopis, presbyteris et diaconibus, vel omnibus clericis positis in ministerio, abstinere se a coniugibus suis et non generare filios: quicumque vero fecerit, ab honore clericatus exterminetur.

120 52d Can. 38. Loco peregre navigantes aut si ecclesia in proximo non fuerit, posse fidelem, qui lavacrum suum integrum habet nec sit bigamus, baptizare in necessitate infirmitatis positum catechumenum, ita ut, si supervixerit, ad episcopum eum perducat, ut per manus impositionem perfici possit.

121 52e Can. 77. Si quis diaconus regens plebem sine episcopo vel presbytero aliquos baptizaverit, episcopus eos per benedictionem perficere debebit; quod si ante de saeculo recesserint, sub fide, qua quis credidit, poterit esse justus.


Concile d'Arles (314)

123 53 Can 9 (8). De Afris, quod propria lege sua utantur (utuntur), ut rebaptizent, placuit, ut si ad Ecclesiam aliquis de haeresi venerit, interrogent eum symbolum, et si perviderint eum in Patrem et Filium et Spiritum Sanctum (Patre et F'o et Sp'u S'o) esse baptizatum, manus ei tantum inponatur, ut accipiat Spiritum (Sanctum); quod si interrogatus non responderit hanc Trinitatem, baptizetur.

125 Credimus in unum Deum, Patrem omnipotentem, omnium visibilium et invisibilium factorem.Et in unum Dominum nostrum (- !) Iesum Christum Filium Dei, natum ex Patre unigenitum, hoc est de substantia Patris, Deum ex Deo, lumen ex lumine, Deúm verum de Deo vero, natum, non factum, unius substantiae cum Patre (quod graece0 icunt homousion) (- !), per quem omnia facta sunt, quae in caelo et in terra, qui (propter nos homines et) propter nostram salutem descendit, incarnatus est et homo factus est et passus est, et resurrexit tertia die, et ascendit in caelos, venturus iudicare vivos et mortuos. Et Spiritum Sanctum. (DS126) Eos autem, qui dicunt &quot; Erat, quando non erat &quot; et &quot; Antequam nasceretur,non erat &quot; et &quot; Quod de non exstantibus factus est &quot; vel ex alia substantia autessentia dicentes (esse) aut (factum aut) convertibilem aut demutabilem Deum (filium Dei), hos anathematizat catholica Ecclesia.


123-125
Concile Nicée I (oecum. I), 325

127 55 Can 8. De his, qui se cognominant Catharos (id est mundos) (scilicet Novatiani), si aliquando venerint ad Ecclesiam catholicam, placuit sancto et magno Concilio, ut impositionem manus accipientes, sic in clero permaneant. Haec autem prae omnibus eos scriptis convenit profiteri, quod catholieac et apostolicae Ecclesiae dogmata suscipiant et sequantur: id est, et bigamis se communicare et his qui in persecutione prolapsi sunt....

128 56 Can. 19. De Paulianistis ad Ecclesiam catholicam confugientibus definitio prolata est, ut baptizentur omnimodis. Si qui autem de his praeterito tempore in clero fuerunt, si quidem immaculati et irreprehensibiles apparuerint, baptizati ordinentur ab episcopo Ecclesiae catholicae.

(Versio I Dionysii Exigui) Can. 1. Si quis a medicis per languorem desectus est aut abscisus a barbaris, hic in clero permaneat. Si quis autem se sanus abscidit, hunc et in clero constitutum abstinere conveniet et deinceps nullum debere talium promoveri. Sicut autem hoc claret quod de his qui rem hanc affectant audentque se ipsos abscidere dictum est; sic eos quos barbari aut domini castraverunt, inveniuntur autem alias dignissimi ad clerum regula tales admittit.

129 57 Can. 13. (Prisca: 12) De his, qui ad exitum veniunt, etiam nunc lex antiqua regularisque servabitur; ita ut, si quis egreditur e corpore, ultimo et necessario viatico minime privetur. Quod si desperatus, et consecutus communionem, oblationisque particeps factus, iterum convaluerit, sit inter eos, qui communionem orationis tantummodo consequuntur. Generaliter autem omni cuilibet in exitu posito et poscenti sibi communionis gratiam tribui, episcopus probabiliter ex oblatione dare debebit.

130 57 (c.1 n.2) Primum igitur habita est quaestio . . . de impietate ac perversitate Arii et sociorum eius; cunctisque suffragantibus placuit, ut impia eius opinio anathemate damnaretur, verbaque ac nomina blasphemiae plena, quibus utebatur, dicens Filium Dei ortum ex nihilo, et fuisse aliquando tempus, cum non esset, et pro arbitrii libertate eum vitii ac virtutis capacem esse, et creaturam illum vocans atque facturam: haec omnia anathemate damnavit sanctissima synodus, opinionis huius impietatem atque amentiam et verba blasphemiae plena ne audire quidem patienter sustinens.

==Julius I==
127-130
[[Scriptor:Julius I|Julius I]], Ep. aux Antiochiens, 341
132 57a Nam si omnino, ut dicitis, aliqua fuit eorum culpa, iudicium secundum ecclesiasticum canonem, nec eo pacto, fieri oportuit. Oportuit omnibus nobis scripsisse, ut ita ab omnibus quod iustum esset decerneretur; episcopi enim erant qui patiebantur, nec vulgares Ecclesiae quae vexabantur, sed quas ipsi Apostoli per se gubernarunt. Cur autem de Alexandrina potissimum Ecclesia nihil nobis scriptum est? An ignoratis hanc esse consuetudinem, ut primum nobis scribatur, et hinc quod iustum est decernatur? Sane si qua hujusmodi suspicio in illius urbis episcopum cadebat, ad hanc Ecclesiam scribendum fuit.


Concile de Sardique (343-344?)

133 57b ((can.3a) Isidor. can.4) Osius episcopus dixit: Illud quoque (suppl. e graeco: necessario adiciendum est), ut episcopus de provincia ad aliam provinciam, in qua sunt episcopi, non transeat; nisi forte a fratribus suis invitatus, ne videamur ianuam caritatis clausisse. - Illud quoque providendum est: si in aliqua provincia forte aliquis episcopus contra fratrem suum episcopum litem habuerit, non ex his unus ex alia provincia advocet episcopos. - Quod si aliquis episcopus iudicatus fuerit in aliqua causa, et putat bonam causam habere, ut iterum iudicium renovetur, si vobis placet, sanctissimi Petri Apostoli memoriam honoremus: scribatur vel ab his, qui causam examinarunt, vel ab episcopis, qui in proxima provincia morantur, Romano episcopo; et si iudicaverit renovandum esse iudicium, renovetur, et det iudices. Si autem probaverit talem causam esse, ut ea non refricentur quae acta sunt, quae decreverit confirmata erunt. Si hoc omnibus placet? Synodus respondit: Placet.

134 57c (Isid. 5). Gaudentius episcopus dixit: Addendum, si placet, huic sententiae, quam plenam sanctitatis protulistis: cum aliquis episcopus depositus fuerit eorum episcoporum iudicio, qui in vicinis commorantur locis, et proclamaverit agendum sibi esse negotium in urbe Roma, alter episcopus in eadem cathedra, post appellationem eius, qui videtur esse depositus, omnino non ordinetur loco ipsius, nisi causa fuerit iudicio Romani episcopi determinata.

135 57d ((Can. 3b) Isid. 7) Osius episcopus dixit: Placuit autem, ut, si episcopus accusatus fuerit, et iudicaverint congregati episcopi regionis ipsius, et de gradu suo deiecerint eum, et appellasse videatur, et confugerit ad beatissimum ecclesiae Romanae, episcopum et voluerit audiri et iustum putaverit, (ut) renovetur examen; scribere his episcopis dignetur, qui in finitima et propinqua provincia sunt, (ut) ipsi diligenter omnia requirant et iuxta fidem veritatis definiant. Quod si qui rogat causam suam iterum audiri et deprecatione sua moverit episcopum Romanum, ut e latere suo presbyterum mittat, erit in potestate episcopi, quid velit aut quid aestimet: (et) si decreverit mittendos esse, qui praesentes cum episcopis iudicent, habentes (eius) auctoritatem, a quo destinati sunt, erit in suo arbitrio. Si vero crediderit sufficere episcopos, ut negotio terminum imponant, faciet quod sapientissimo consilio suo iudicaverit.


==Liberius==
[[Scriptor:Liberius|Liberius]], Ep. 'Studens paci' aux évêques orientaux, 357
138 Studens paci et concordiae Ecclesiarum, posteaquam litteras caritatis vestrae de nomine Athanasii et ceterorum factas ad nomen Julii bonae memoriae episcopi accepi, secutus traditionem maiorum presbyteros urbis Romae Lucium, Paulum et Helianum e latere meo ad Alexandriam ad supradictum Athanasium direxi, ut ad urbem Romam veniret ut in praesenti id, quod de Ecclesiae disciplina exstitit, in eum statueretur. Litteras etiam ad eundem per supradictos presbyteros dedi, quibus continebatur, quod si non veniret, sciret se alienum esse ab Ecclesiae Romanae communione. Reversi igitur presbyteri nuntiaverunt eum venire noluisse. Secutus denique litteras caritatis vestrae, quas de nomine supradicti Athanasii ad nos dedistis, sciatis his litteris, quas ad unanimitatem vestram dedi, me cum omnibus vobis et cum universis episcopis Ecclesiae catholicae pacem habere, supradictum autem Athanasium alienum esse a communione mea sive Ecclesiae Romanae et a consortio litterarum et ecclesiasticarum.


[[Scriptor:Liberius]], (Symbole de Sirmium I, 351, signé par Libere en 357)
139 - Credimus in unum Deum Patrem omnipotentem, creatorem (ktisen) et conditorem (poieten= factorem), 'ex quo omnis paternitas in caelo et in terris nominatur' (Eph 3, 15). Et in unicum (monogene=unigenitum) eius Filium Dominum nostrum Jesum Christum, qui ante omnia saecula ex Patre natus (genitus) est, Deum ex Deo, lumen ex lumine, per quem facta sunt omnia in caelis et in terra, visibilia et invisibilia; qui est Verbum et sapientia et virtus (-!) et vita et lumen verum; qui in novissimis diebus propter nos incorporatus (enanthrÙpesanta=inhumanatus) est et natus (gennethenta) ex sancta virgine, et crucifixus et mortuus est et sepultus; qui et surrexit ex mortuis tertia die, et ascendit (analephthenta=assumptus est) in caelum, et sedet (kathesthenta) in dextera Patris, et venturus est in consummatione saeculi iudicare vivos et mortuos et reddere unicuique secundum opera sua; cuius regnum sine fine perseverans (akatapaustos ousa) permanet in perpetua saecula. Erit enim sedens (kathezomenos) in dextera Patris non solum in hoc saeculo, verum etiam et in futuro. Et in Spiritum Sanctum, id est paracletum, quem promittens apostolis, posteaquam caelum adscendit, misit docere eos et commonere omnia, per quem et sanctificantur credentium in eum sinceriter animae.
&lt;poem&gt;
140 - 1. Eos autem, qui dicunt: De nullis exstantibus (ex ouk ontÙn) Filius, vel de altera substantia (ex heteras hupostaseÙs) et non ex Deo, et quod erat tempus (chronos) vel saeculum (aiÙn), quando non erat: alienos scit sancta et catholica Ecclesia.
2. (Iterum ergo dicimus:) Si quis autem Patrem et Filium duos dicit deos: anathema sit.
3. Et si quis, unum dicens Deum, Christum autem Deum ante saecula Filium Dei obsecutum Patri in creatione omnium non confitetur (si quis dicens Deum Christum esse, sed eum ante saecula Filium Dei et hupourgekota tÙ patri eis ten tÙn holÙn demiourgian = administrum Patri ad universorum opificium fuisse non confiteatur): an. s.
4. Et si quis innascibilem (agenneton) Deum vel partem (méros) ejus de Maria natum esse audet dicere: an. s.
5. Et si quis secundum praescientiam (kata prognÙsis) vel praedestinationem (-!) a Maria (pro Marias = ante Mariam) dicit Filium esse, et non ante saecula ex Patre natum apud Deum esse (ek tou patros gegennemenon pros ton theon einai) et per eum facta esse omnia: an. s.
6. Si quis substantiam (ousian) Dei dilatari (platunesthai) et contrahi (sustellesthai) dicit: an. s.
7. Si quis dilatatam substantiam Dei Filium dicat facere, aut latitudinem (platusmon) substantiae eius, sicut sibi videtur (-!) Filium nominet: an. s.
8. Si quis insitum vel prolativum Verbum (endiatheton e prophorikon Logon) Dei Filium dicat: an. s.
9. Si quis hominem solum (monon) dicit de Maria (ek Marias) Filium: an. s.
10. Si quis Deum et hominem de Maria natum dicens, Deum (-!) innascibilem (ton aggeneton) sic intellegit: an. s.
11. (Recensionis Hilarii, = 12 t. graeci; anath. gr. 11 = Hil. 23) Si quis 'Verbum caro factum est' (Jo 1, 14) audiens, Verbum in carnem translatum (metabeblesthai) putet, vel demutationem sustinentem (tropen hupomemenekota= conversionem subeundo) accepisse carnem dicit: an. s.
12 (13). Si quis unicum (unigenitum) Filium Dei crucifixum audiens, dealitatem (theoteta) eius corruptionem (phthoran) vel passibilitatem (pathos) aut demutationem (tropen) aut deminutionem (meiÙsin) vel interfectionem (anairesin) sustinuisse (hupomemenekenai) dicat: an. s.
13 (14). Si quis 'Faciamus hominem' (Gn 1, 26) non Patrem ad Filium dixisse, sed ipsum ad semetipsum dicat Deum locutum: an. s.
14 (15). Si quis Filium non dicat Abrahae visum (Gn 18, 1ss), sed Deum innascibilem vel partem eius dicat: an. s.
15 (16). Si quis cum Jacob non Filium quasi hominem colluctatum (Gn 32, 25 ss), sed Deum innascibilem vel partem eius dicat: an. s.
16 (17). Si quis 'Pluit Dominus (ignem) a Domino' (Gn 19,24) non de Filio et Patre intellegat, sed ipsum a se dicat pluisse: an. s. Pluit enim Dominus Filius a Domino Patre.
17 ( 18 ). Si quis Dominum et Dominum, Patrem et Filium (quia Dominus a Domino) duos dicat deos: an. s. (Si quis audiens Dominum Patrem, Dominum item Filium, et Dominem Patrem et Filium (eo quod Dominus a Domino (pluit)) duos dicat deos: an. s.). Non enim exaequamus (suntassomen) vel comparamus (-!) Filium Patri, sed subiectum (suntetagmenon tÙ patri) intellegimus. Neque enim descendit in Sodomam sine Patris voluntate; neque pluit ex se, sed a Domino, auctoritate scilicet Patris; nec sedet in dextera a semetipso, sed audit dicentem Patrem: 'Sede ad dexteram meam' (Ps 109,1).
18(19). Si quis Patrem et Filium et Spiritum Sanctum unam personam (prosÙpon) dicat: an. s. 19 (20). Si quis Spiritum Sanctum Paracletum dicens, innascibilem (agenneton) Deum dicat: an. s.
20(21). Si quis, sicuti docuit nos Dominus, non alium dicat Paracletum a Filio - dixit enim: 'Et alterum Paracletum mittet vobis Pater, quem rogabo ego' (cf. Jo l4, l6) -: an. s.
21 (22). Si quis Spiritum Sanctum partem dicat Patris vel Filii: an. s.
22(23). Si quis Patrem et Filium et Spiritum Sanctum tres dicat deos: an. s.
23 (11). Si quis quod dictum est 'Ego Deus primus, et ego Deus novissimus, et praeter me non est Deus' (Is 44,6) ad destructionem idolorum dictum et eorum qui non sunt dii, in destructionem Unigeniti ante saecula Dei iudaice intellegat: an.s.
24. Si quis voluntate Dei, tamquam unum aliquid de creatura (en tÙn poiematÙn) factum (gegonenai) dicat Filium: an. s.
25. Si quis nolente Patre natum dicat Filium: an. s. Non enim nolente Patre coactus Pater, vel naturali necessitate ductus, cum nollet, genuit Filium sed mox voluit, sine tempore (achronÙs) et impassibiliter (apathÙs) ex se eum genitum demonstravit.
26. Si quis innascibilem (agenneton) et sine initio (anarchon) dicat Filium, tamquam duo sine principio (anarcha) et duo innascibilia (-!) et duo innata (agenneta) dicens, (et) duos faciat deos: an. s. Caput enim, quod est principium (arche) omnium: Filius; caput autem, quod est principium Christi: Deus; ita enim ad unum, qui est sine principio omnium principium (eis mian anarchov tÙn holÙn archen), per Filium (pie) universa referimus.
27. Et iterum confirmantes christianismi intellectum, dicimus quoniam si quis Christum Deum Filium Dei ante saecula subsistentem (proaiÙnion onta) et ministrantem (hupourgekota) Patri ad omnium perfectionem (universorum opificium) non dicat, sed ex quo de Maria natus est, ex eo et Christum et Filium nominatum esse et initium accepisse ut sit Deus (archen eilephenai tou Theou einai) dicat: an. s.
&lt;/poem&gt;


[[Scriptor:Liberius]] Libere, Ep. 'Pro deifico' ad episcopos Orientales, 357
141 (1) Pro deifico timore sancta fides vestra Deo cognita est (et) hominibus bonae voluntatis (Lc 2, 14). Sicut lex loquitur: Justa iudicate, filii hominum (Ps 57, 2), ego Athanasium non defendi, sed, quia susceperat illum bonae memoriae Julius episcopus decessor meus, verebar, ne forte in aliquo praevaricator iudicarer. At ubi cognovi, quando Deo placuit, iuste vos illum condemnasse, mox consensum commodavi sententiis vestris. Litteras adaeque super nomine eius, id est de condemnatione ipsius, per fratrem nostrum Fortunatianum dedi perferendas ad imperatorem Constantium. Itaque amoto Athanasio a communione omnium nostrum, cuius nec epistulia a me suscipienda sunt, dico me pacem cum omnibus vobis et cum universis episcopis Orientalibus seu per universas provincias pacem et unitatem habere.
(2) Nam ut verius sciatis me veram fidem per hanc epistulam meam proloqui, dominus et frater meus communis Demofilus, quia dignatus est pro sua benivolentia fidem vestram et catholicam exponere, quae Syrmio a pluribus fratribus et coepiscopis nostris tractata, exposita et suscepta est (-haec est perfidia Ariana, hoc ego notavi, non apostata, Liberius sequentia:-) ab omnibus, qui in praesenti fuerunt, hanc ego libenti animo suscepi (-sanctus Hilarius illi anathema dicit: anathema tibi a me dictum, Liberi, et sociis tuis-), in nullo contradixi, consensum accommodavi; hanc sequor, haec a me tenetur. (-Iterum tibi anathema et tertio, praevaricator Liberi-). Sane petendum credidi sanctitatem vestram, quia iam pervidetis in omnibus me vobis consentaneum esse, dignemini communi consilio ac studio elaborare, quatenus de exilio dimittar et ad sedem, quae mihi divinitus credita est, revertar.

Libere, Ep. 'Quia scio' ad Ursacium, Valentem, Germinium, 357
142 (1) Quia scio, vos filios pacis esse, diligere etiam concordiam et unanimitatem Ecclesiae catholicae, idcirco non in aliqua necessitate impulsus - Deo teste dico - sed pro bono pacis et concordiae, quae martyrio praeponitur, his litteris convenio vos, domini fratres carissimi. Cognoscat itaque prudentia vestra, Athanasium qui Alexandrinae Ecclesiae episcopus fuit, (a me esse damnatum) priusquam ad comitatum sancti imperatoris secundum litteras Orientalium episcoporum (scriberem, quod) et ab Ecclesiae Romanae communione separatus est, sicuti teste est omne presbyterium Ecclesiae Romanae. Sola haec causa fuit, ut tardius viderer de nomine ipsius litteras ad fratres et coepiscopos nostros Orientales dare, ut legati mei, quos ab urbe Roma ad comitatum direxeram, seu episcopi, qui fuerant deportati, et ipsi una cum his, si fieri posset, de exilio revocarentur.
(2) Et hoc autem scire vos volo, quod fratrem Fortunatianum petii, ut (cum) litteras meas ad clementissimum imperatorem (perferat, quas ad Orientales episcopos feci, ut scirent et ipsi una secum Athanasi communione me esse separatum. Quas credo quod pietas ipsius pro bono pacis gratulanter accipiet ... Pervideat caritas vestra haec me benigno et innocenti animo gessisse. Quapropter his litteris meis convenio vos et adiuro per Deum omnipotentem et Christum Iesum Filium eius, Deum et Dominum nostrum, ut dignemini ad clementissimum imperatorem) Constantium Augustum pergere et petere, ut bono pacis et concordiae, in qua pietas eius semper exsultat, me ad Ecclesiam mihi divinitus traditam iubeat reverti, ut temporibus ipsius Ecclesia Romana nullam sustineat tribulationem. ...


[[Scriptor:Liberius]] Libere, Ep. 'Non doceo' ad Vincentium, 357
143 (2) Sanctitati vero tuae significandum credidi, me de contentione illa a nomine Athanasii recessisse et ad fratres et coepiscopos nostros Orientales litteras dedisse (et) desuper eius nomine. Unde, quia Deo volente et pax nobis ubique est, dignaberis convenire episcopos cunctos Campaniae et haec illis insinuare. Ex ipsorum numero una cum epistula vestra de unanimitate nostra et pace ad clementissimum imperatorem scribite, de quo possim et ego de tristitia liberari.... Cum omnibus episcopis Orientalibus pacem habemus et vobiscum. ...


==Damasus I==
[[Scriptor:Damasus I|vSaint Damase I]], Epistolarum fragmenta ad episcopos Orientales, vers 374
144 Ea gratia, fratres, Hiericho illa, quae furata est saecularium voluntatum scita venalia, concidit nec resurgit, quia omnes uno ore unius virtutis, unius maiestatis, unius divinitatis, unius usiae dicimus Trinitatem, ita ut inseparabilem potestatem, tres tamen adseramus esse personas, nec redire in se aut minui, ... sed semper manere nec potentiae gradus quosdam ortusque tempora disparata nec prolativum Verbum, ut generationem ei demamus, nec inperfectum, ut aut persona aut Patris natura aut divinitatis ei plenitudo defuerit, nec dissimilem opere Filium nec dissimilem potestate aut per universa dissimilem nec subsistere aliunde, sed de Deo natum nec falsum, sed Deum verum de Deo vero esse generatum, lumen verum de vero lumine, ne minutum aut diversum putetur, quod Unigenitus habet (lacuna? Redintegr.: Dei naturam) splendoremque lucis aeternae (cf. Sap 7, 26), quia naturae more
divinae neque sine splendore lumen neque splendor potest esse sine lumine, imaginem quoque Patris, ut qui viderit (Filium, viderit) et Patrem (Jo 14, 9) eundem redemptionis nostrae gratia processisse de virgine, ut perfectus homo pro perfecto qui peccaverat homine nasceretur. Ergo, fratres, adseramus Dei Filium et perfectum (esse Deum et) hominem suscepisse perfectum.

145 Spiritum quoque Sanctum increatum atque unius maiestatis, unius usiae, unius virtutis cum Deo Patre et Domino nostro Jesu Christo fatemur. Neque enim creaturae dignus iniuriae est, qui emissus est, ut crearet, sicut propheta sanctus adstruxit dicens: 'Emitte Spiritum tuum et creabuntur' (Ps 103, 30). Deinde alius item posuit: 'Spiritus divinus, qui fecit me' (cf. Job 33, 4). Non enim separandus est divinitate, qui in operatione ac peccatorum remissione conectitur.

146 Illud sane miramur, quod quidam inter nostros dicantur, quia licet de Trinitate piam intellegentiam habere videantur, de sacramento tamen salutis nostrae... recta non sentiant. Adseruntur enim dicere Dominum ac Salvatorem nostrum ex Maria virgine imperfectum, id est sine sensu hominem suscepisse. Heu quanta erit Arianorum in tali sensu vicinitas! Illi inperfectam divinitatem in Dei Filio dicunt, isti inperfectam humanitatern in hominis Filio mentiuntur. Quod si utique inperfectus homo susceptus est, inperfectum Dei munus est, inperfecta nostra salus, quia non est totus homo salvatus. Et ubi erit dictum illud dictum Domini: 'Venit Filius hominis salvare quod perierat' (Mt 18, 11)? Totus, id est in anima et corpore, in sensu atque in tota substantiae suae natura. Si ergo totus in (his) homo perierat, necesse fuit, ut id quod perierat, salvaretur; si autem sine sensu salvatus est, iam contra evangelii fidem invenietur, non totum, quod perierat, esse salvatum, cum alio loco ipse Salvator dicat: Irascimini mihi, quia totum hominem salvum feci (cf: Jo 7, 23). Quid quod ipsius principalis delicti et totius perditionis summa in hominis sensu consistit. Primum enim (si) hominis sensus eligendi boni malique non perisset, non moreretur: quomodo ergo praesumeretur in finem salvari minime debuisse, quod ante omnes peccasse cognoscitur? Nos autem, qui integros et perfectos salvatos nos scimus, secundum catholicae Ecclesiae professionem perfectum Deum perfectum suscepisse hominem profitemur.

147 Ut enim Nicaeni Concilii fidem inviolabilem per omnia retinentes sine simulatione verborum aut sensu corrupto coaeternae et unius essentiae Trinitatem credentes in nullo Spiritum Sanctum separamus, sed perfectum in omnibus, virtute, honore, maiestate, deitate, cum Patre conveneramur et Filio, ita etiam plenitudinem Dei Verbi, non prolativi, sed nati, neque in Patre remanentis, ut non sit, sed ex aeterno in aeternum subsistentis perfectum, id est integrum transgressorem adsumpsisse et salvasse confidimus.


[[Scriptor:Damasus I|I, Ep.]] 'Per filium meum' ad Paulinum episc. Antiochenum, 375
148 ... Confitendus (est) ipse Sapientia, Sermo Filius Dei humanum suscepisse corpus, animam, sensum, is est integrum Adam, et, ut expressius dicam, totum veterem nostrum sine peccato hominem. Sicuti enim confitens eum humanum corpus suscepisse, non statim ei et humanas vitiorum adiungimus passiones: ita et dicentes eum suscepisse et hominis animam et sensum, non statim dicimus et cogitationum eum humanarum subiacuisse peccato. Si qui autem dixerit, Verbum pro humano sensu in Domini carne versatum, hunc catholica Ecclesia anathematizat, necnon et eos, qui duos in Salvatore filios confitentur, id est alium ante incarnationem, et alium post assumptionem carnis ex Virgine, et non eundem Dei Filium et ante et postea confitentur.


 148
[[Scriptor:Damasus I|vSaint Damase I, Ep.]] 'Oti te apostolike kathedra' ad episcopos Orientales, vers 378
149 Scitote igitur, quia dudum Timotheum profanum, ineruditum Apollinaris haeretici discipulum, cum impio eius dogmate condemnavimus, nec ultra concedimus eius reliquias qualibet ratione de cetero praevalere. ... Christus enim Filius Dei Dominus noster humano generi per propriam passionem salutem plenissimam condonavit, ut totum hominem delictis obnoxium liberaret (O gar Christos ... tÙ genei tÙn anthrÙpÙn dia tou idiou pathous plerestaten apedÙke ten sÙterian, ina olon ton anthrÙpon tais amartiais enechomenon pases amartias eleutherÙse). Hunc si quis in deitate sive in humanitate minus aliquid dixerit habuisse (Touton ei tis etoi anthrÙpotetos e theotetos elatton eschekenai eipoi), plenus spiritu diaboli gehennae semet ipsum filium demonstravit. Cur itaque rursus a me quaeritis damnationem Timothei ? Qui et hic iudicio Apostolicae Sedis... cum Apollinari suo doctore damnatus est...


149
Concile de Constantinople I (oecum. II; sous saint Damase I); mai - 30 juillet 381; Symbole de Constantinople
150 86 Credo (Credimus) in unum Deum, Patrem omnipotentem, factorem caeli et terrae, visibilium omnium et invisibilium. Et in unum Dominum Jesum Christum, Filium Dei unigenitum, et ( ! ) ex Patre natum ante omnia saecula Deum de Deo (- ! ), lumen de lumine, Deum verum de Deo vero, genitum, non factum, consubstantialem Patri: per quem omnia facta sunt; qui propter nos homines et propter nostram salutem descendit de caelis, et incarnatus est de Spiritu Sancto (et) ex Maria virgine et homo factus (inhumanatus) est, crucifixus etiam pro nobis sub Pontio Pilato, (et) passus et sepultus est, et resurrexit tertia die secundum Scripturas, et ascendit in caelum (caelos), (et) sedet ad dexteram Patris, et iterum venturus est cum gloria, iudicare vivos et mortuos: cuius regni non erit finis. Et in Spiritum Sanctum, Dominum et viviticantem qui ex Patre Filioque (-! ) procedit, qui cum Patre et Filio simul adoratur (coadoratur) et conglorificatur, qui locutus est per prophetas. Et (in) unam sanctam catholicam et apostolicam Ecclesiam. Confiteor (Confitemur) unum baptisma in remissionem peccatorum. Et exspecto
(Exspectamus) resurrectionem mortuorum, et vitam venruri (futuri) saeculi. Amen.

151 85 Fidem non esse violandam Patrum trecentorum decem et octo, qui apud Nicaeam Bithyniae convenerunt; sed manere eam firmam et stabilem, et anathematizandam omnem haeresim, et specialiter Eunomianorum vel Anomianorum, et Arianorum vel Eudoxianorum,et Macedonianorum vel Spiritui Sancto resistentium, eet Sabellianorum, et Marcellianorum, et Photinianorum, et Apollinariorum.


152 58 (Post hoc Concilium, quod in urbe Roma congregatum est a catholicis episcopis, addiderunt de Spiritu Sancto ) Et quia postea is error inolevit, ut quidam ore sacrilego auderent dicere, Spiritum Sanctum factum esse per Filium:

153 59 (1.) Anathematizamus eos, qui non tota libertate proclamant, eum cum Patre et Filio unius potestatis esse atque substantiae.

154 60 (2.) Anathematizamus quoque eos, qui Sabellii sequuntur errorem, eundem dicentes (esse) Patrem quem et Filium.

155 61 (3.) Anathematizamus Arium atque Eunomium, qui pari impietate, licet sermone dissimili, Filium et Spiritum Sanctum asserunt creaturas.

156 62 (4.) Anathematizamus Macedonianos, qui de Arii stirpe venientes, non perfidiam mutaverunt, sed nomen.

157 63 (5.) Anathematizamus Photinum, qui Ebionis haeresim instaurans, Dominum Jesum Christum tantum ex Maria confitetur.

158 64 (6.) Anathematizamus eos, qui duos asserunt Filios, unum ante saecula, et alterum post assumptionem carnis ex Virgine.

159 65 (7.) Anathematizamus eos, qui pro hominis anima rationabili et intelligibili dicunt Dei Verbum in humana carne versatum, cum ipse Filius et Verbum Dei non pro anima rationabili et intelligibili in suo corpore fuerit, sed nostram (id est rationabilem et intelligibilem) sine peccato animam susceperit atque salvaverit.

160 66 (8.) Anathematizamus eos, qui Verbum Filium Dei extensionem
aut collectionem et a Patre separatum, insubstantivum et finem habiturum esse contendunt.

161 67 (9.) Eos quoque, qui de ecclesiis ad ecclesias migraverunt, tamdiu a communione nostra habemus alienos, quamdiu ad eas redierint civitates in quibus primum sunt constituti. Quodsi alius, alio transmigrante, in loco viventis est ordinatus, tamdiu vacet sacerdotii dignitate, qui suam deseruit civitatem, quamdiu successor eius quiescat in Domino.

162 68 (10. ) Si quis non dixerit semper Patrem, semper Filium, semper Spiritum Sanctum esse: haereticus est.

163 69 (11.) Si quis non dixerit Filium natum de Patre, id est de substantia divina ipsius haereticus est.

164 70 (12.) Si quis non dixerit verum Deum Filium Dei, sicut verum Deum Patrem (eius, et) omnia posse (et) omnia nosse et Patri aequalem: haereticus est.

165 71 (13.) Si quis dixerit, quod in carne constitutus cum esset in terra, in caelis cum Patre non erat: haereticus est.

166 72 (14.) Si quis dixerit, quod in passione crucis dolorem sentiebat Deus, et non caro cum anima, quam induerat-forma servi, quam sibi acceperat (cf Phil 2,7), sicut ait Scriptura -Filius Dei Christus: non recte sentit.

167 73 (15.) Si quis non dixerit, quod in carne sedet in dextera Patris, in qua venturus est judicare vivos et mortuos: haeteticus est.

168 74 (16.) Si quis non dixerit, Spiritum Sanctum de Patre esse vere ac proprie, sicut Filium, de divina substantia et Deum verum: haereticus est.

169 75 (17.) Si quis non dixerit, omnia posse Spiritum Sanctum et omnia nosse et ubique esse, sicut Filium et Patrem: haereticus est.

170 76 (18.) Si quis dixerit Spiritum Sanctum facturam, aut per Filium factum: haereticus est.

171 77 (19.) Si quis non dixerit, omnia per Filium et Spiritum (suum) Sanctum Patrem fecisse, id est visibilia et invisibilia: haereticus est.

172 78 (20.) Si quis non dixerit, Patris et Filii et Spiritus Sancti unam divinitatem, potestatem, maiestatem, potentiam, unam gloriam, dominationem, unum regnum, atque unam voluntatem ac veritatem: haereticus est.

173 79 (21.) Si quis tres personas non dixerit veras Patris et Filii et Spiritus Sancti, aequales, semper viventes, omnia continentes visibilia et invisibilia, omnia potentes, omnia iudicantes, omnia vivificantes, omnia facientes, omnia salvantes: haereticus est.

174 80 (22.) Si quis non dixerit adorandum Sanctum Spiritum ab omni creatura sicut Filium et Patrem: haereticus est.

175 81 (23.) Si quis de Patre et Filio bene senserit, de Spiritu autem non recte habuerit, haereticus est, quod omnes haeretici de Filio (Dei) et Spiritu (Sancto) male sentientes, in perfidia Judaeorum et paganorum inveniuntur.

176 82 (24.) Quod si quis partiatur, (Christi) Patrem Deum dicens et Deum Filium eius et Deum Sanctum Spiritum, deos dicere et non propter unam dignitatem et potentiam, quam credimus et scimus Patris et Filii et Spiritus Sancti, ita dicit Deum; subtrahens autem Filium aut Spiritum Sanctum, ita solum aestimet Deum Patrem dici, aut ita credit unum Deum: haereticus est in omnibus, immo Judaeus, quod nomen deorum et angelis et sanctis omnibus a Deo est positum et donatum, de Patre autem et Filio et Spiritu Sancto propter unam et aequalem divinitatem non nomen deorum, sed Dei nobis ostenditur atque indicitur, ut credamus, quia in Patre et Filio et Spiritu Sancto solum baptizamur et non in archangelorum nominibus aut angelorum, quomodo haeretici, aut Judaei, aut etiam pagani dementes.

177 82 Haec ergo est salus christianorum, ut credentes Trinitati, id est Patri et Fllio et Spiritui Sancto, (et) baptizati in ea, veram solam unam divinitatem et potentiam, maiestatem et substantiam eiusdem esse sine dubio credamus.


150-177
Concile Romain, 382; 'Decretum Damasi' seu De explanatione fidei

178 83 Prius agendum est de Spiritu septiformi, qui in Christo requiescit. Spiritus sapientiae: Christus Dei virtus et Dei sapientia (I Cor 1, 24). Spiritus intellectus: Intellectum dabo tibi, et instruam te in via, in qua ingredieris (Ps 31, 8). Spiritus consilii: Et vocabitur nomen eius magni consilii angelus (Is 9, 6: Septg). Spiritus virtutis: ut supra, Dei virtus et Dei sapientia (I Cor 1, 24). Spiritus scientiae Propter eminentia(m) Christi scientiae Iesu (Eph 3, 19; Phil 3, 8) apostoli. Spiritus veritatis: Ego via et vita et veritas (Jo 14, 6). Spiritus timoris (Dei): Initium sapientiae timor Domini (Ps 110, 10; Prv 9, 10). Multiformis autem nominum Christi dispensatio: Dominus, quia spiritus; Verbum, quia Deus; Filius, quia unigenitus ex Patre; ... propheta, quia futura revelavit; 'Spiritus enim Sanctus non est Patris tantummodo aut Filii tantummodo Spiritus, sed Patris et Filii Spiritus; scriptum est enim: Si quis dilexerit mundum, non est Spiritus Patris in illo (cf. I Io 2, 15; Rom 8,9); item scriptum est: Quisquis 'autem Spiritum Christi non habet, hic non est eius', (Rom 8, 9); nominato ita Patre et Filio intelligitur Spiritus' Sanctus, de quo ipse Filius in Evangelio dicit, quia Spiritus Sanctus a Patre procedit (Jo 15,26), et de meo accipiet et adnuntiabit vobis (Jo 16, 14).

179 84 Nunc vero de Scripturis divinis agendum est, quid universalis catholica recipiat Ecclesia et (vel) quid vitare (vitari) debeat. Incipit ordo Veteris Testamenti. Genesis liber unus; Exodus lib. 1; Leviticus lib. 1; Numeri lib. 1; Deuteronomium lib. 1; Jesu Nave lib. 1; Judicum lib. 1; Ruth lib. 1; Regum libri 4; Paralypomenon (Paralipomenon) libri 2; Psalmi CL (Psalterium) lib. 1; Salamonis (Salomonis) libri 3: Proverbia lib. 1, Ecclesiastes lib. 1, Cantica Canticorum l.1; Item Sapientia lib. 1, Ecclesiasticus lib. 1. Item o r d o P r o p h e t a r u m . Esaiae liber unus; Hieremiae lib.1 cum Cinoth id est Lamentationibus suis; Ezechiel(is) lib. 1; Danihel(is) lib. 1; Oseae lib. 1; Amos lib. 1; Micheae lib. 1; Johel lib. 1; Abdiae lib. 1; Jonae lib. 1; Naum lib. 1; Ambacum (Abbacuc) lib. 1; Sophoniae lib. 1; Aggei lib. 1; Zachariae lib. 1; Malacihel (Malachiae) lib. 1. Item o r d o s t o r i a r u m . Job liber unus; Tobiae lib. 1; Esdrae (Hesdrae) libri 2; Hester lib. 1; Judit lib. 1 (-!); Machabeorum libri 2.

180 84 Item ordo Scripturarum Novi et aeterni (-!) Testamenti, quem sancta et catholica (Romana) suscipit (et veneratur) Ecclesia. Evangeliorum (libri 4:) secundum Matheum liber unus, sec. Marcum lib. 1, sec. Lucam lib. 1, sec. Iohannem lib. 1. (Item Actuum apostolorum liber unus.) Epistulae Pauli (apostoli) numero 14: ad Romanos (ep.) una, ad Corinthios (ep.) duas, ad Ephesios 1, ad Thessalonicenses 2, ad Galatas 1, ad Philippenses 1, ad Colosenses 1, ad Timotheum 2, ad Titum 1, ad Filimonem (Philemonem) 1, ad Hebreos 1. Item Apocalypsis Iohannis liber 1. Et Actus apostolorum liber 1 (-! Vd. supra).
Item epistulae canonicae (can. ep.) numero 7: Petri apostoli epistulae 2, Jacobi apostoli ep. 1, Johannis apostoli ep. 1, alterius (Cf note dans DS) Johannis presbyteri ep. 2, Judae zelotis apostoli ep. 1. Explicit canon Novi Testamenti.


==Siricius==
[[Scriptor:Siricius|Siricius]], Ep. 'Directa ad decessorem' ad Himerium episc. Tarracon.; 10 février 385
181 87 (Prooem. 1) ... Consultationi tuae responsum competens non negamus, quia officii Nostri consideratione non est Nobis dissimulare, non est tacere libertas, quibus maior cunctis christianae religionis zelus incumbit. Portamus onera omnium qui gravantur; quin immo haec portat in Nobis beatus Apostolus Petrus, qui Nos in omnibus, ut confidimus, administrationis suae protegit et tuetur heredes. ...

182 (c. 15 20) Nunc fraternitatis tuae animum ad servandos canones et tenenda decretalia constituta magis ac magis incitamus, ut haec quae ad tua rescripsimus consulta, in omnium coepiscoporum nostrorum perferri facias notionem, et non solum eorum qui in tua sunt dioecesi constituti, sed etiam ad universos Carthaginenses ac Baeticos, Lusitanos atque Gallicios, vel eos qui vicinos tibi collimitant hinc inde provinciis, haec quae a Nobis sunt salubri ordinatione disposita, sub litterarum tuarum prosecutione mittantur. Et quamquam statuta Sedis Apostolicae vel canonum venerabilia definita nulli sacerdotum Domini ignorare sit liberum: utilius tamen et, pro antiquitate sacerdotii tui dilectioni tuae esse admodum poterit gloriosum, si ea, quae ad te speciali nomine generaliter scripta sunt, per unanimitatis tuae sollicitudinem, in universorum fratrum nostrorum notitiam perferantur: quatenus et quae a Nobis non inconsulte, sed provide sub nimia cautela et deliberatione sunt salubriter constituta, intemerata permaneant et omnibus in posterum excusationibus aditus, qui iam nulli apud Nos patere poterit, obstruatur.

183 88 (c. 1 2) (Significasti) ... baptizatos ab impiis Arianis plurimos ad fidem catholicam festinare et quosdam de fratribus nostris eosdem denuo baptizare velle: quod non licet, cum hoc fieri et Apostolus vetet (cf. Eph 4, 5; Hebr 6, 4s?) et canones contradicant et post cassatum Ariminense Concilium missa ad provincias a ven. mem. praedecessore meo L i b e r i o generalia decreta prohibeant. Quos nos cum Novatianis aliisque haereticis, sicut est in synodo constitutum, per invocationem solam septiformis Spiritus episcopalis manus impositione catholicorum conventui sociamus, quod etiam totus Oriens Occidensque custodit; a quo tramite vos quoque posthac minime convenit deviare, si non vultis a nostro collegio synodali sententia separari.

88a (4, 5) De conjugali autem velatione requisivisti, si desponsatam alii puellam alter in matrimonium possit accipere. Hoc ne fait, modis omnibus prohibemus : quia illa benedictio, quam nupturae sacerdos imponit, apud fideles cuiusdam sacrilegii instar est, si ulla transgressione violetur.

184 (c. 2 3) Sicut sacram ergo paschalem reverentiam in nullo dicimus esse minuendam, ita infantibus qui necdum loqui poterunt per aetatem vel his, quibus in qualibet necessitate opus fuerit sacri unda baptismatis, omni volumus celeritate succurri, ne ad nostrarum perniciem tendat animarum, si negato desiderantibus fonte salutari exiens unusquisque de saeculo et regnum perdat et vitam. Quicumque etiam discrimen naufragii, hostilitatis incursum, obsidionis ambiguum vel cuiuslibet corporalis aegritudinis desperationem inciderint, et sibi unico credulitatis auxilio poposcerint subveniri, eodem quo poscunt momento temporis expetitae regenerationis praemia consequantur. Hactenus erratum in hac parte sufficiat; nunc praefatam regulam omnes teneant sacerdotes, qui nolunt ab apostolicae petrae, super quam Christus universalem construxit Ecclesiam soliditate divelli.

185 (7, 8sqq) Veniamus nunc ad sacratissimos ordines clericorum, quos in venerandae religionis iniuriam ita per vestras provincias calcatos atque confusos . . . reperimus, ut Ieremiae nobis voce dicendum sit: 'Quis dabit capiti meo aquam, aut oculis meis fontem lacrimarum ? et flebo populum hunc die ac nocte' (Ier 9, 1). ... Plurimos enim sacerdotes Christi atque levitas, post longa consecrationis suae tempora, tam de coniugiis propriis quam etiam de turpi coitu sobolem didicimus procreasse et crimen suum hac praescriptione defendere, quia in Veteri Testamento sacerdotibus ac ministris generandi facultas legitur attributa. Dicat mihi nunc, quisquis ille est sectator libidinum: ... Cur (Dominus) eos, quibus cornmittebantur sancta sanctorum, praemonet dicens: Sancti estote, quia et ego sanctus sum Dominus Deus vester (Lv 20, 7; 1 Petr 1, 16) ? Cur etiam procul a suis domibus, anno vicis suae, in templo habitare iussi sunt sacerdotes? Hac videlicet ratione, ne vel cum uxoribus possent carnale exercere commercium, ut conscientiae integritate fulgentes, acceptabile Deo munus offerent. ( 10) Unde et Dominus Jesus, cum nos suo illustrasset adventu, in Evangelio protestatur, quia Legem venerit implere, non solvere (Mt 5, 17). Et ideo Ecclesiae, cuius sponsus est, formam castitatis voluit splendore radiare, ut in die iudicii, cum rursus advenerit, 'sine macula et ruga' (Eph 5, 27) eam possit ... reperire. Quarum sanctionum omnes sacerdotes atque levitae insolubili lege constringimur, ut a die ordinationis nostrae sobrietati ac pudicitiae et corda nostra mancipemus et corpora, dummodo per omnia Deo nostro in his, quae quotidie offerimus, sacrificiis placeamus. 'Qui autem in carne sunt, dicente electionis vase, Deo placere non possunt' (Rom 8, 8).... Ii vero, qui illiciti privilegii excusatione nituntur, ut sibi asserant veteri hoc lege concessum, noverint se ab omni ecclesiastico honore, quo indigne usi sunt, Apostolicae Sedis auctoritate deiectos nec unquam posse veneranda attrectare mysteria, quibus se ipsi, dum obscoenis cupiditatibus inhiant, privaverunt. Et quia exempla praesentia cavere nos praemonent in futurum: quilibet episcopus, presbyter atque diaconus, quod non optamus deinceps, fuerit talis inventus, iam nunc sibi omnem per nos indulgentiae aditum intelligat obseratum: quia ferro necesse est excidantur vulnera, quae fomentorum non senserint medicinam.

90 (13) Monachos quoque, quos tamen morum gravitas et vitae ac fidei institutio sancta commendat, clericorum officiis aggregari et optamus et volumus ... (cf n.l580).

(3) Sane non possumus negare de Mariae filiis iure reprehensum, meritoque vestram sanctitatem abhorruisse, quod ex eodem utero virginali, ex quo secundum carnem Christus natus est, alius partus effusus sit. Neque enim elegisset Dominus Iesus nasci per virginem, si eam iudicasset tam incontinentem fore, ut illud genitale Dominici corporis, illam aulam regis aeterni concubitus humani semine coinquinaret. Qui enim hoc adstruit, nihil aliud nisi perfidiam Iudaicam adstruit, qui dicunt eum non potuisse nasci ex virgine. Nam si hanc accipiant a sacerdotibus auctoritatem, ut videatur Maria partus fudisse plurimos, maiore studio veritatem fidei expugnare contendunt.


ES
Concile de Carthage III, 28 août 397

186 92 (Placuit,) ... ut praeter scripturas canonicas nihil in ecclesia legatur sub nomine divinarum Scripturarum. Sunt autem canonicae scripturae: Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium, Iesu(s) Nave, Iudicum, Ruth, Regnorum libri quatuor, Paralipomenon libri duo, Job, Psalterium Davidicum, Salomonis libri quinque, duodecim libri Prophetarum, Esaias, Ieremias, Daniel, Ezechiel, Tobias, Iudith, Hester, Hesdrae libri duo, Machabaeorum libri duo. Novi autem Testamenti: Evangeliorum libri quatuor, Actus Apostolorum liber unus, Pauli Apostoli epistolae tredecim, eiusdem ad Hebraeos una, Petri duae, Ioannis tres (comp. DS 180), Iacobi una, Iudae una, Apocalypsis Joannis.
(Additur in quodam cod.:) ... ut de confirmando isto canone transmarina Ecelesia consulatur.


 186
Concile de Tolede I, sept. 400 (405)?

187 Can. 20. (1) Quamvis paene ubique custodiatur, ut absque episcopo chrisma nemo conficiat, tamen quia in aliquibus locis vel provinciis presbyteri dicuntur chrisma conficere, placuit, ex hac die nullum alium nisi episcopum chrisma conficere et per dioeceses destinare, ita ut de singulis ecclesiis ad episcopum ante diem Paschae diaconi destinentur aut subdiaconi, ut confectum chrisma ab episcopo destinatum ad diem Paschae possit occurrere. (2) Episcopum sane certum est omni tempore licere chrisma conficere, sine conscientia autem episcopi nihil penitus faciendum; statutum vero est diaconum non chrismare, sed presbyterum absente episcopo, praesente vero, si ab ipso fuerit praeceptum.

188 19 Credimus in unum verum Deum, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, visibilium et invisibilium factorem, per quem creata sunt omnia in caelo et in terra. Hunc unum Deum et hanc unam esse divini nominis (divinae substantiae) Trinitatem. Patrem (autem) non esse ipsum Filium, sed habere Filium qui Pater non sit. Filium non esse Patrem, sed Filium Dei (de Patris) esse natura. Spiritum quoque Paracletum (Paraclituml esse, qui nec Pater sit ipse, nec Filius, sed a Patre (Filioque) procedat (procedens). Est ergo ingenitus Pater, genitus Filius, non genitus Paracletus, sed a Patre (Filioque) procedens. Pater est, cuius vox haec est audita de caelis: Hic est Filius meus dilectus, in quo bene complacui; hunc (ipsum) audite (Mt 17, 5; 2Petr 1,17; cf. Mt 3,17). Filius est, qui ait: Ego a Patre exivi, et a Deo veni in hunc mundum (cf. Io l 6,28). paracletus ipse (Paraclitus Spiritus) est, de quo Filius ait: Nisi abiero (ego) ad Patrem, Paracletus non veniet ad vos (Jo 16, 7). Hanc Trinitatem personis distinctam, substantiam unam (unitam), virtutem potestatem, maiestatem (virtute et potestate et maiestate) indivisibilem indifferentem; praeter illam (hanc) nullam (credimus) divinam esse naturam, vel angeli vel spiritus vel virtutis alicuius, quae Deus esse credatur.

189 20 Hunc igitur (ergo) Filium Dei, Deum, natum a Patre ante omne omnino principium, sanctificasse in utero beatae Mariae virginis (uterum Mariae vg.), atque ex ea verum hominem, sine viri (virili) generatum semine suscepisse; (duabus dumtaxta naturis, id est deitatis et carnis, in unam convenientibus omnino personam) id est Dominum (nostrum) Jesum Christum. Non (Nec) imaginarium corpus aut forma sola compositum (phantasmatis alicuius in eo fuisse), sed solidum (atque verum): Atque hunc et esuriisse et sitiisse et doluisse et flevisse et omnia corporis exitia sensisse (omnes corporis injurias pertulisse). Postremo (a Judaeis) crucifixum, mortuum (-!) et sepultum, (et) tertia die resurrexisse; conversatum postmodum cum discipulis (suis), quadragesima (post resurrectionem) die ad caelos (caelum) ascendisse. Hunc filium hominis etiam 'Dei Filium' appellari (dici); Filium autem Dei 'Deum', 'filium hominis' non vocari (Filium autem Dei Deum hominis filium appellari ).

190 20 Resurrectionem vero (futuram) humanae credimus carnis (carni). Animam autem hominis non divinam esse substantiam aut Dei partem, sed creaturam (dicimus) divina voluntate non prolapsam (?) (creatam).


ES
Concile de Tolede I, 'Symbolum Toletanum I', 400

191 21 1. Si quis ergo (autem) dixerit atque (aut) crediderit, a Deo omnipotente mundum hunc factum non fuisse atque eius omnia instrumenta, anathema sit.

192 22 2. Si quis dixerit atque (vel) crediderit, Deum Patrem eundem Filium esse (esse Filium) vel Paracletum, an. s.

193 23 3. Si quis . . . crediderit, Deum (Dei) Filium eundem esse Patrem vel Paracletum, an. s.

194 24 4. Si quis . . . crediderit, Paracletum Spiritum (-!) vel Patrem esse vel Filium, an. s.

195 25 5. Si quis . . . crediderit, hominem Iesum Christum a Filio Dei assumptum non fuisse (carnem tantum sine anima a Filio Dei fuisse susceptam), an. s.

196 26 6. Si quis .. . crediderit, Filium Dei Deum passum (Christum innascibilem esse), an. s.

197 27 7. Si quis . . . crediderit, hominem Iesum Christum hominem impassibilem fuisse (deitatem Christi convertibilem fuisse vel passibilem), an. s.

198 28 8. Si quis . . . crediderit, alterum Deum esse priscae Legis, alterum Evangeliorum, an. s.

199 29 9. Si quis . . . crediderit, ab altero Deo mundum fuisse factum quam (factum fuisse et non ) ab eo, de quo scriptum est: In principio fecit Deus caelum et terram (cf. Gn 1,1), an. s.

200 30 10. Si quis ... crediderit, corpora humana non resurrectura (resurgere) post mortem, an. s.

201 31 11. Si quis ... crediderit, animam humanam Dei portionem vel Dei esse substantiam, an. s.

202 32 12. Si quis aliquas scripturas, praeter quas catholica Ecclesia recepit, vel in auctoritate habendas esse crediderit vel fuerit veneratus (Si quis... crediderit, alias scripturas, praeter quas Ecclesia catholica recipit, in auctoritate habendas vel esse venerandas), an. s.

203 33 (13. Si quis . ...crediderit, deitatis et carnis unam in Christo esse naturam, an. s.)

204 34 (14. Si quis ..... crediderit, esse aliquid, quod se extra divinam Trinitatem possit extendere, an. s.)

205 35 (15. Si quis astrologiae vel mathesiae (sic!) aestimat esse credendum, an. s.) (cf. DS 460)

206 36 (16. Si quis ... crediderit, coniugia hominum, quae secundum legem divinam licita habentur, exsecrabilia esse, an. s.)

207 37 (17. Si quis ... crediderit, carnes avium seu pecudum, quae ad escam datae sunt, non tantum pro castigatione corporum abstinendas, sed exsecrandas esse, an. s.)

208 38 ( 18. Si quis in his erroribus Priscilliani sectam sequitur vel profitetur, ut aliud in salutari baptismi contra sedem sancti Petri faciat, an. s.)

==Anastasius==
191-208
[[Scriptor:Anastasius|Anastasius Ep.]] 'Dat mihi' ad Venerium episc. Mediolan., vers 401
209 93 Dat mihi plurimum laetitiae illud Christi amore factum, quo divinitatis studio et alacritate succensa, integram fidem Apostolis traditam locatamque a maioribus toto orbe victrix retinebat Italia, hoc quippe sub tempore, quo divae memoriae Constantius orbem victor obtinuit, nec potuit sordes suas immittere aliqua subreptione haeretica factio Ariana, Deo nostro, ut credimus, providente, ne illa sancta fides et impolluta in aliquo vitio blasphemiae maledicorum hominum contaminaretur, haec scilicet, quae a sanctis viris et in requie sanctorum iam collocatis episcopis tractata fuerat vel definita in Synodi conventu Nicaenae. Pro qua exilium libenter tulerunt, qui sancti tunc episcopi sunt probati, hoc est Dionysius inde Dei servus, divina instructione compositus, vel eius secuti exemplum sanctae recordationis, Ecclesiae Romanae Liberius episcopus, Eusebius quoque a Vercellis, Hilarius de Gallis, ut de plerisque taceam, quorum potuerit arbitrio residere cruci potius affigi, quam Deum Christum, quod Ariana cogebat haeresis, blasphemarent, aut Filium Dei Deum Christum dicerent creaturam Domini. Sequitur reprobatio librorum Origenis Alexandrini a Rufino latine conversorum: cf DS 353


==Innocentius==
[[Scriptor:Innocentius|Innocentius Ep.]] 'Etsi tibi' ad Victricium episc. Rotomag. (Rouen), 15 février 404
211 94 (c. 8 11) (Expedit custodire)... ut venientes a Novatianis vel Montensibus per manus tantum impositionem suscipiantur, quia quamvis ab haereticis, tamen in Christi nomine sunt baptizati.


 211
[[Scriptor:Innocentius I|Innocentius, Ep.]] 'Consulenti tibi' ad Exsuperium episc. Tolosanum (Toulouse); 20. Febr. 405
212 95 (c. 2) ....Quaesitum est, quid de his observari oporteat, qui post baptismum omni tempore incontinentiae voluptatibus dediti, in extremo fine vitae suae paenitentiam simul et reconciliationem communionis exposcunt. De his observatio prior durior, posterior interveniente misericordia inclinatior (est). Nam consuetudo prior tenuit ut concederetur (eis) paenitentia, sed communio negaretur. Nam cum illis temporibus crebrae persecutiones essent, ne communionis concessa facilitas homines de reconciliatione securos non revocaret a lapsu, merito negata communio est, concessa paenitentia, ne totum penitus negaretur: et duriorem remissionem fecit temporis ratio. Sed postquam Dominus noster pacem Ecclesiis suis reddidit, iam terrore depulso communionem dari abeuntibus placuit, et propter Domini misericordiam quasi viaticum profecturis, et ne Novatiani haeretici negantis veniam asperitatem et duritiam sequi videamur. Tribuitur ergo cum paenitentia extrema communio: ut homines huiusmodi vel in supremis (al.: extremis) suis, permittente Salvatore nostro, a perpetuo exitio vindicentur (cf. DS 2638).

213 96 (c. 7) Qui vero libri recipiantur in canone, brevis adnexus ostendit. Haec sunt, quae desiderata moneri voce voluisti: Moysen libri V, id est Genesis Exodi Levitici Numeri Deuteronomii, et Hiesu Nave I, Iudicum I, Regnorum libri IV, simul et Ruth, Prophetarum libri XVI, Solomonis libri V, Psalterium. Item historiarum: Iob liber 1, Tobiae I, Hester I, Iudith I, Machabeorum II, Hesdrae II, Paralypomenon II. Item Novi Testamenti Evangeliorum IV, Apostoli Pauli epistulae XIII (XIV), epistulae Iohannis III, epistulae Petri II, (epistula Iudae I,) epistula Iacobi I, Actus Apostolorum, Apocalypsis Iohannis. Cetera autem, quae vel sub nomine Mathiae sive Iacobi minoris, vel sub nomine Petri et Iohannis, quae a quodam Leucio scripta sunt, (vel sub nomine Andreae, quae a Xenocaride et Leonida philosophis,) vel sub nomine Thomae, et si qua sunt alia, non solum repudianda, verum etiam noveris esse damnanda.


ES
Innocentius Ep. 'Magna me gratulatio' ad Rufum et alios episcopos Macedoniae, 13. Dec. 414
214 97 (Explicatur, cur secundum can. 8 et 19 Nicaenum DS 127s baptizandi quidem sint Paulianistae ad Ecclesiam venientes, non vero Novatiani:) (c. 5 10) Quod idcirco distinctum esse ipsis duabus haeresibus, ratio manifesta declarat, quia Paulianistae in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti minime baptizant, et Novatiani iisdem nominibus tremendis venerandisque baptizant, nec apud istos de unitate potestatis divinae, hoc est Patris et Filii et Spiritus Sancti, quaestio aliquando commota est.


214
Innocentius, Ep. 'Si instituta ecclesiastica' ad Decentium episc. Eugubinum (Gubbio), 19. Mart. 416
215 98 (c. 3 6) De consignandis vero infantibus manifestum est, non ab alio quam ab episcopo fieri licere. Nam presbyteri, licet secundi sint sacerdotes, pontificatus tamen apicem non habent. Hoc autem pontificium solis deberi episcopis, ut vel consignent, vel Paracletum Spiritum tradant, non solum consuetudo ecclesiastica demonstrat, verum et illa lectio Actuum Apostolorum, quae asserit Petrum et Ioannem esse directos, qui iam baptizatis traderent Spiritum Sanctum (cf. Ac 8,14-17). Nam presbyteris, sive extra episcopum, sive praesente episcopo cum baptizant, chrismate baptizatos ungere licet, sed quod ab episcopo fuerit consecratum; non tamen frontem ex eodem oleo signare, quod solis debetur episcopis, cum tradunt Spiritum Paracletum. Verba vero dicere non possum, ne magis prodere videar, quam ad consultationem respondere.

216 99 (c. 8 11) Sane quoniam de hoc sicut de ceteris consulere voluit dilectio tua, adiecit etiam filius meus Caelestinus diaconus in epistola sua, esse a tua dilectione positum illud, quod in beati Apostoli Jacobi epistola conscriptum est: 'Si infirmus aliquis in vobis est, vocet presbyteros, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini: et oratio fidei salvabit laborantem, et suscitabit illum Dominus, et si peccatum fecit, remittet ei' (Iac 5, 14 s). Quod non est dubium de fidelibus aegrotantibus accipi vel intelligi debere, qui sancto oleo chrismatis perungi possunt, quod ab episcopo confectum, non solum sacerdotibus, sed et omnibus uti Christianis licet in sua aut in suorum necessitate ungendum. Ceterum illud superfluum esse videmus adiectum, ut de episcopo ambigatur quod presbyteris licere non dubium est. Nam idcirco presbyteris dictum est, quia episcopi occupationibus alii impediti ad omnes languidos ire non possunt. Ceterum si episcopus aut potest aut dignum ducit aliquem a se visitandum, et benedicere et tangere chrismate sine cunctatione potest, cuius est chrisma conficere. Nam paenitentibus istud infundi non potest, quia genus est sacramenti. Nam quibus reliqua sacramenta negantur, quomodo unum genus putatur posse concedi ?


215-216
[[Scriptor:Innocentius I|Saint Innocent I, Ep.]] 'In requirendis' ad episcopos Conc. Carthag., 27 Jan. 417
217 100 (c. 1) In requirendis divinis (Dei) rebus ... antiquae traditionis exempla servantes ... nostrae religionis vigorem non minus nunc in consulendo quam antea, cum pronuntiaretis, vera ratione firmatis (firmastis), qui ad Nostrum referendum adprobastis esse iudicium, scientes, quid Apostolicae Sedi, cum omnes hoc loco positi ipsum sequi desideremus Apostolum, debeatur, a quo ipse episcopatus et tota auctoritas nominis huius emersit. Quem sequentes tam mala iam damnare novimus quam probare laudanda, vel(ut) id vero, quod Patrum instituta sacerdotali custodientes officio non censetis esse calcanda quod illi non humana sed divina decrevere sententia, ut quicquid quamvis de disiunctis remotisque provinciis ageretur, non prius ducerent finiendum, nisi ad huius Sedis notitiam perveniret, ut tota huius auctoritate, iusta quae fuerit pronuntiatio, firmaretur, indeque sumerent ceterae Ecclesiae, velut de natali suo fonte aquae cunctae procederent et per diversas totius mundi regiones puri (latices) capitis incorruptae manarent, quid praecipere, quos abluere, quos velut in caeno inemundabili sordidatos mundis digna corporibus unda vitaret.


217
[[Scriptor:Innocentius I|Saint Innocent I, Ep.]] 'Inter ceteras Ecclesiae Romanae' ad Silvanum et ceteros Synodi Milevitanae Patres, 27. Ian. 417
218 (c. 2) Diligenter ergo et congrue apostolici consulitis honoris, arcani honoris, inquam, illius, quem 'praeter illa, quae sunt extrinsecus, sollicitudo' manet 'omnium Ecclesiarum' (2 Cor 11, 28) super anxiis rebus quae sit tenenda sententia, antiquae scilicet regulae formam secuti, quam toto semper ab orbe mecum nostis servatam. ... Quid id etiam actione firmastis nisi scientes, quod per omnes provincias de apostolico fonte petentibus responsa semper emanent? Praesertim quotiens fidei ratio ventilatur, arbitror omnes fratres et coepiscopos nostros nonnisi ad Petrum, id est sui nominis et honoris auctorem referre debere, velut nunc rettulit vestra dilectio, quod per totum mundum possit Ecclesiis omnibus in commune prodesse. Fiant enim necesse est cautiores, cum inventores malorum ad duplicis relationem synodi sententiae nostrae statutis viderint ab ecclesiastica communione seiunctos.

219 (c. 5) ... parvulos aeternae vitae praemiis etiam sine baptismatis gratia posse donari, perfatuum est. Nisi enim manducaverint carnem Filii hominis et biberint sanguinem eius, non habebunt vitam in semet ipsis (cf Jo 6, 53s). Qui autem hanc eis sine regeneratione defendunt, videntur mihi ipsum baptismum velle cassare, cum praedicant nos habere, quod in eos credunt non sibi baptismate conferendum (al.: quod in eos creditur non nisi baptismate conferendum). Si ergo nihil volunt
officere, non renasci fateantur necesse est nec regenerationis sacra fluenta prodesse. Verum, ut superfluorum hominum prava doctrina celeri veritatis possit ratione discingi, proclamat hoc Dominus in Evangelio dicens: Sinite infantes et nolite eos prohibere (venire) ad me (: talium est enim regnum caelorum) (cf. Mt 19, 14; Mc 10, 14; Lc 18, 16).

==Zozimus==
218-219
[[Scriptor:Zosimus|Saint Zosime]], Ep. 'Quamvis Patrum' ad Concilium Carthag. 21 mars 418
221 109 (n 1) Quamvis Patrum traditio Apostolicae Sedi auctoritatem tantam tnbuerit, ut de eius iudicio disceptare nullus auderet, idque per canones semper regulasque servaverit et currens adhuc suis legibus ecclesiastica disciplina Petri nomini, a quo ipsa quoque descendit, reverentiam quam debet exsolvat: ...
(3) cum ergo tantae auctoritatis et Petrus caput sit et sequentia omnium maiorum statuta firmaverint, ut iam humanis divinisque legibus disciplinisque omnibus finiretur Romanam Ecclesiam, cuius locum regeret (al.: firmetur Romana Ecclesia, cuius locum Nos regere), ipsius quoque potestatem nominis obtinere...:
(4) tamen, cum Nobis tantum esset auctoritatis, ut nullus de Nostra possit retractare sententia, nihil egimus, quod non ad vestram notitiam Nostris ultro litteris referremus, dantes hoc fraternitati et in commune consulentes, non quia quid deberet fieri nesciremus aut faceremus aliquid, quod contra utilitatem Ecclesiae veniens displiceret, sed pariter vobiscum voluimus habere tractatum de illo (Caelestio accusato).


Concile de Carthage (XV, ou XVI), commencé le 1 mai 418
222 101 Can. 1. Placuit omnibus episcopis ... in sancta Synodo Carthaginensis Ecclesiae constitutis: ut quicumque dixerit, Adam primum hominem mortalem factum ita, ut, sive peccaret sive non peccaret, moreretur in corpore, hoc est de corpore exiret non peccati merito, sed necessitate naturae, anathema sit.

223 102 Can. 2. Item placuit, ut quicumque parvulos recentes ab uteris matrum baptizandos negat aut dicit in remissionem quidem peccatorum eos baptizari, sed nihil ex Adam trahere originalis peccati, quod lavacro regenerationis expietur, unde sit consequens, ut in eis forma baptismatis 'in remissionem peccatorum' non vera, sed falsa intellegatur an. s. Quoniam non aliter intellegendum est quod ait Apostolus: 'Per unum hominem peccatum intravit in mundum (et per peccatum mors), et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt' (cf. Rom 5, 12), nisi quemadmodum Ecclesia catholica ubique diffusa semper intellexit. Propter hanc enim regulam fidei etiam parvuli, qui nihil peccatorum in se ipsis adhuc committere potuerunt, ideo in peccatorum remissionem veraciter baptizantur, ut in eis regeneratione mundetur, quod generatione traxerunt.

224 1024 Can. 3'. Item placuit, ut si quis dicit, ideo dixisse Dominum: 'In domo Patris mei mansiones multae sunt' (Jo 14,2), ut intelligatur, quia in regno caelorum erit aliquis medius aut ullus alicubi locus, ubi beati vivant parvuli qui sine baptismo ex hac vita migrarunt, sine quo in regnum caelorum, quod est vita aeterna, intrare non possunt, an. s. Nam cum Dominus dicat: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non intrabit in regnum caelorum (Jo 3,5), quis catholicus dubitet participem fore diaboli eum, qui coheres esse non meruit Christi ? Qui enim dextra caret, sinistram procul dubio partem incurret.

225 103 Can.3. item placuit ut quicumque dixerit, gratiam Dei, qua justificatur homo per Jesum Christum Dominum nostrum, ad solam remissionem peccatorum valere, quae jam commissa sunt, nonetiam ad adjutorium, ut non committantur, an.s.

226 104 Can.4. Item, quisquis dixerit, eandem gratiam Dei per Jesum Christum Dominum nostrum propter hoc tantum nos adjuvare ad non peccandum, quia per ipsam nobis revelatur et aperitur intelligentia mandatirum, ut sciamus, quid appetere, quid vitare debeamus, non autem per illam nobis praestari, ut quod faciendum cognoverimus, etaim facere diligamus atque valeamus, an. s. Cum enim dicat Apostolus: &quot;Scientia inflat, caritas vero aedificat&quot; (Cor1 8.1), valde impium est, ut credams, ad eam quae inflat nos habere gratiam Christi, et ad eam, quae aedificat, non habere, cum sit utrumque donum Dei, et scire, quid facere debeamus, et diligere, ut faciamus, ut aedificante caritate scientia nos non possit inflare. Sicut autem de Deo scriptum est: &quot;Qui docet homines scientiam&quot; (Ps 93.10) ita etiam sciptum est: &quot;Caritas ex Deo est&quot; (Jo1 4.7).

227 105 Can. 5. Item placuit, ut quicumque dixerit, ideo nobis gratiam iustificationis dari, ut, quod facere per liberum iubemur arbitrium, facilius possimus implere per gratiam, tamquam et si gratia non daretur, non quidem facile, sed tamen possimus etiam sine illa implere divina mandata, an. s. De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait: sine me difficilius potestis facere, sed ait: 'Sine me nihil potestis facere' (Io 15, 5).

228 106 Can. 6. Item placuit, quod ait S. Joannes Apostolus: Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est (I Io 1,8): quisquis sic accipiendum putaverit, ut dicat propter humilitatem oportere dici, nos habere peccatum, non quia vere ita est, an. s. Sequitur enim Apostolus et adiungit: Si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis est et iustus, qui remittat nobis peccata et mundet nos ab omni iniquitate (1 Io 1, 9). Ubi satis apparet, hoc non tantum humiliter, sed etiam veraciter dici. Poterat enim Apostolus dicere: 'Si dixerimus: non habemus peccatum, nos ipsos extollimus, et humilitas in nobis non est'. Sed cum ait: Nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est: satis ostendit eum, qui se dixerit non habere peccatum, non verum loqui, sed falsum.

229 107 Can. 7. Item placuit, ut quicumque dixerit, in oratione dominica ideo dicere sanctos: 'Dimitte nobis debita nostra' (Mt 6, 12), ut non pro seipsis hoc dicant, quia non est iam necessaria ista petitio, sed pro aliis qui sunt in suo populo peccatores et ideo non dicere unumquemque sanctorum: 'Dimitte mihi debita mea', sed 'Dimitte nobis debita nostra', ut hoc pro aliis potius quam pro se iustus petere intellegatur, an. s. Sanctus enim et iustus erat Apostolus Iacobus, cum dicebat: 'In multis enim offendimus omnes' (Iac 3, 2). Nam quare additum est 'omnes', nisi ut ista sententia conveniret et Psalmo (142, 2), ubi legitur: Ne intres in iudicium cum servo tuo, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis vivens ? Et in oratione sapientissimi Salomonis: Non est homo qui non peccavit (3 Reg 8, 46). Et in libro sancti Job (37, 7): In manu omnis hominis signat, ut sciat omnis homo infirmitatem suam. Unde etiam Daniel sanctus et iustus, cum in oratione pluraliter diceret: 'Peccavimus, iniquitatem fecimus' (Dn 9.5,15), et cetera quae ibi veraciter et humiliter confitetur: ne putaretur, quemadmodum quidam sentiunt, hoc non de suis, sed de populi sui potius dixisse peccatis, postea dixit: 'Cum ... orarem et confiterer peccata mea et peccata populi mei' (Dn 9,20) Domino Deo meo, noluit dicere 'peccata nostra', sed peccata populi sui dixit et sua, quoniam futuros istos, qui tam male intellegerent, tamquam propheta praevidit.

230 108 Can. 8. Item placuit, ut quicumque ipsa verba dominicae orationis, ubi dicimus: 'Dimitte nobis debita nostra' (Mt 6,12), ita volunt a sanctis dici, ut humiliter, non veraciter hoc dicatur, an. s. Quis enim ferat orantem et non hominibus, sed ipsi Domino mentientem, qui labiis sibi dicit dimitti velle, et corde dicit, quae sibi dimittantur, debita non habere?


222-230
[[Scriptor:ZozimusScriptor:Zozimus|Saint Zosime]], Ep. 'Tractatoria' ad Eccclesias Orientales, entre juin et août 418
231 109a Fidelis Dominus in verbis suis (Ps 144, 13) eiusque baptismus re ac verbis, id est opere, confessione et remissione vera peccatorum in omni sexu, aetate, condicione generis humani eandem plenitudinem tenet. Nullus enim, nisi qui peccati servus est, liber efficitur, nec redemptus dici potest, nisi qui vere per peccatum fuerit ante captivus, sicut scriptum est: 'Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis' (Io 8, 36). Per ipsum enim renascimur spiritaliter, per ipsum crucifigimur mundo. Ipsius morte mortis ab Adam omnibus nobis introductae atque transmissae universae animae, illud propagatione (al.: propagine) contractum chirographum (cf. Col 2, 14) rumpitur, in quo nullus omnino natorum, antequam per baptismum liberetur, non tenetur obnoxius.

==Bonifacius I==

[[Scriptor:Bonifacius I|Saint Boniface, Ep.]] 'Retro majoribus' ad Rufum episc. Thessaliae, 11 mars 422
232 110 (c. 2) ... Ad synodum (Corinthi) ... talia scripta direximus, quibus universi fratres intellegant, ... de nostro non esse iudicio retractandum. Numquam etenim licuit de ea rursus &lt;re&gt;, quae semel statuta est ab Apostolica Sede, tractari.


[[Scriptor:Bonifacius I|Saint Boniface, Ep.]] 'Institutio' ad episcopos Thessaliae, 11 Mars 422
233 (c. l) Institutio universalis nascentis Ecclesiae de beati Petri sumpsit honore principium, in quo regimen eius et summa consistit. Ex eius enim ecclesiastica disciplina per omnes Ecclesias, religionis iam crescente cultura, fonte manavit. Nicaenae synodi non aliud praecepta testantur: adeo ut non aliquid super eum ausa sit constituere, cum videret, nihil supra meritum suum posse conferri, omnia denique huic noverat Domini sermone concessa. Hunc ergo Ecclesiis toto orbe diffusis velut caput suorum certum est esse membrorum: a qua se quisque abscidit, sit christianae religionis extorris, cum in eadem non ceperit esse compage.


[[Scriptor:Bonifacius I|Saint Boniface, Ep.]] 'Manet beatum' ad Rufum et ceteros episcopos per Macedoniam etc., 11 Mars 422
234 5000 Manet beatum apostolum Petrum per sententiam dominicam universalis Ecclesiae ab hoc sollicitudo suscepta, quippe quam evangelio teste in se noverit esse fundatam. Nec umquam eius honor vacuus potest esse curarum, cum certum sit summam rerum ex eius deliberatione pendere.... Absit hoc a Domini sacerdotibus, ut in hunc aliquis eorum cadat reatum, ut in nova quippiam usurpatione temptando, inimica sibi faciat scita maiorum, aemulum se illum specialiter habere cognoscens, apud quem Christus noster sacerdotii summam locavit, in cuius contumeliam quisquis insurgit, habitator caelestium non poterit esse regnorum. 'Tibi', inquit, 'dabo claves regni caelorum' (Mt 16, 19), in quod nullus absque gratia ianitoris intrabit. ...

235 5001 Quoniam locus exigit, si placet, recensete canonum sanctiones, repperietis, quae sit post Ecclesiam Romanam secunda sedes, quaeve sit tertia.... Nemo unquam apostolico culmini, de cuius iudicio non licet retractari, manus obvias audacter intulit, nemo in hoc rebellis exstitit nisi qui de se voluit iudicari. Servant Ecclesiae magnae praedictae ... per canones dignitates : Alexandrina et Antiochena (cf. Conc. Nicaen. I can. 6), habentes ecclesiastici iuris notitiam. Servant, inquam, statuta maiorum, ... in omnibus deferentes, et eius vicissitudinem recipientes gratiae, quam se in Domino, qui pax nostra est, Nobis debere cognoscunt. Sed quia res postulat, adprobandum documentis est, maxime Orientalium Ecclesias in magnis negotiis, in quibus opus esset disceptatione maiore, Sedem semper consuluisse Romanam, et quotiens usus exegit, eius auxilium postulasse. (Sequuntur exempla appellationum et consultationum in causa Athanasii et Petri Alexandrini, Ecclesiae Antiochenae, Nectarii C'politani, Orientalium separatorum tempore Innocentii I).


[[Scriptor:Caelestinus I|Saint Célestin I, ep.]] &quot; Cuperemus quidem &quot;
236 111 (2) Agnovimus paenitentiam morientibus denegari nec illorum desideriis annui, qui obitus sui tempore hoc animae suae cupiunt remedio subveniri. Horremus, fateor, tantae impietatis aliquem reperiri, ut de Dei pietate desperet, quasi non possit ad se quovis tempore concurrenti succurrere et periclitantem sub onere peccatorum hominem pondere, quo se ille expediri desiderat, liberare. Quid hoc, rogo, aliud est, quam morienti mortem addere, eiusque animam sua crudelitate, ne absoluta esse possit, occidere? Cum Deus ad subveniendum paratissimus, invitans ad paenitentiam sic promittat: Peccator, inquit, quacunque die conversus fuerit, peccata eius non imputabuntur ei (cf: Ez 33, 16).... Cum ergo sit Dominus cordis inspector, quovis tempore non est deneganda paenitentia postulanti. ...

237 128 Cap. 2. Augustinum sanctae recordationis virum pro vita sua atque meritis in nostra communione semper habuimus, nec unquam hunc sinistrae suspicionis saltem rumor adspersit: quem tantae scientiae olim fuisse meminimus, ut inter magistros optimos etiam ante a meis semper decessoribus haberetur.


Capitula pseudo-Caelestina seu 'Indiculus' (Rome, vers 435-442; (saint Prosper (?)))
238 129 Quia nonnulli, qui catholico nomine gloriantur, in damnatis haereticorum sensibus seu pravitate sive imperitia demorantes, piissimis disputatoribus obviare praesumunt, et cum Pelagium atque Caelestium anathematizare non dubitent, magistris tamen nostris, tamquam necessarium modum excesserint, obloquuntur, eaque tantummodo sequi et probare profitentur, quae sacratissima beati Apostoli sedes Petri contra inimicos gratiae Dei per ministerium praesulum suorum sanxit et docuit, necessarium fuit diligenter inquirere quid rectores Romanae Ecclesiae de haeresi, quae eorum temporibus exorta fuerat, iudicarint, et contra nocentissimos liberi arbitrii defensores quid de gratia Dei sentiendum esse censuerint; ita ut etiam Africanorum conciliorum quasdam sententias iungeremus, quas utique suas fecerunt apostolici antistites, cum probarunt. Ut ergo plenius, qui in aliquo dubitant, instruantur, constitutiones sanctorum Patrum compendioso manifestamus Indiculo, quo, si quis non nimium est contentiosus, agnoscat omnium disputationum connexionem ex hac subditarum auctoritatum brevitate pendere, nullamque sibi contradictionis superesse rationem, si cum catholicis credat et dicat:

239 130 Cap. 1. In praevaricatione Adae omnes homines, naturalem possibilitatem et innocentiam perdidisse, et neminem de profundo illius ruinae per liberum arbitrium posse consurgere, nisi eum gratia Dei miserentis erexerit, pronuntiante b. mem. I n n o c e n t i o papa atque dicente in Ep. ad Carthaginense Concilium : 'Liberum enim arbitrium olim ille perpessus, dum suis inconsultius utitur bonis, cadens in praevaricationis profunda demersus est, et nihil quemadmodum exinde surgere posset, invenit; suaque in aeternum libertate deceptus huius ruinae iacuisset oppressu, nisi eum post Christi pro sua gratia relevasset adventus, qui per novae regenerationis purificationem omne praeteritum vitium sui baptismatis lavacro purgavit.'

240 131 Cap. 2. Neminem esse per semetipsum bonum, nisi participationem sui ille donet, qui solus est bonus. Quod in eisdem scriptis eiusdem pontificis sententia protestatur dicens: 'Numquid nos de eorum posthac rectum mentibus aestimemus, qui sibi se putant debere, quod boni sunt nec illum considerant, cuius quotidie gratiam consequuntur, qui sine illo tantum se assequi posse confidunt?'

241 132 Cap. 3. Neminem etiam baptismatis gratia renovatum idoneum esse ad superandas diaboli insidias et ad vincendas carnis concupiscentias, nisi per quotidianum adiutorium Dei perseverantiam bonae conservationis acceperit. Quod eiusdem antistitis in eisdem paginis doctrina confirmat, dicens: 'Nam quamvis hominem redemisset a praeteritis ille peccatis, tamen sciens iterum posse peccare ad reparationem sibi, quemadmodum posset illum et post ista corrigere, multa servavit, quotidiana praestans illi remedia, quibus nisi freti confisique nitamur, nullatenus humanos vincere poterimus errores. Necesse est enim, ut quo auxiliante vincimus, eo iterum non adiuvante vincamur.'

242 133 Cap. 4. Quod nemo, nisi per Christum, libero bene utatur arbitrio, idem magister in Ep. ad Milevitanum concilium (416) data praedicat dicens: 'Adverte tandem, o pravissimarum mentium perversa doctrina, quod primum hominem ita libertas ipsa decepit, ut, dum indulgentius frenis eius utitur, in praevaricationem praesumptione conciderit. Nec ex hac potuit erui, nisi ei providentia regenerationis statum pristinae libertatis Christi Domini reformasset adventus.'

243 134 Cap. 5. Quod omnia studia et omnia opera ac merita Sanctorum ad Dei gloriam laudemque referenda sint; quia nemo aliunde ei placet nisi ex eo, quod ipse donaverit. In quam nos sententiam dirigit b. record. papae Zosimi regularis auctoritas, cum scribens ad totius orbis episcopos ait: 'Nos autem instinctu Dei (omnia enim bona ad auctorem suum referenda sunt, unde nascuntur) ad fratrum et coepiscoporum nostrorum conscientiam universa retulimus.' Hunc autem sermonem sincerissimae veritatis luce radiantem tanto Afri episcopi honore venerati sunt, ut ita ad eundem virum scriberent: 'Illud vero, quod in litteris quas ad universas provincias curasti esse mittendas, posuisti dicens: 'Nos tamen instinctu Dei, etc.', sic accepimus dictum, ut illos, qui contra Dei adiutorium extollunt humani arbitrii libertatem, districto gladio veritatis velut cursim transiens amputares. Quid enim tam libero fecistis arbitrio quam quod universa in nostrae humilitatis conscientiam retulistis. Et tamen instinctu Dei factum esse fideliter sapienterque vidistis, veraciter fidenterque dixistis. Ideo utique, quia 'praeparatur voluntas a Domino' (Prv 8, 35 Septg; cf. DS 374), et ut boni aliquid agant, paternis inspirationibus suorum ipse tangit corda filiorum. 'Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt' (Rom 8, 14); ut nec nostrum deesse sentiamus arbitrium, et in bonis quibusque voluntatis humanae singulis motibus magis illius valere non dubitemus auxilium.'

244 135 Cap. 6. Quod ita Deus in cordibus hominum atque in ipso libero operetur arbitrio, ut sancta cogitatio, pium consilium omnisque motus bonae voluntatis ex Deo sit, quia per illum aliquid boni possumus, 'sine quo nihil possumus' (Jo 15, 5). Ad hanc enim nos professionem idem doctor Zosimus instituit, qui, cum ad totius orbis episcopos de divinae gratiae opitulatione loqueretur: 'Quod ergo, ait, tempus intervenit quo eius non egeamus auxilio? In omnibus igitur actibus, causis, cogitationibus, motibus adiutor et protector orandus est. Superbum est enim, ut quidquam sibi humana natura praesumat, clamante Apostolo: 'Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed contra principes et potestates aeris huius, contra spiritalia nequitiae in caelestibus' (Eph 6, 12). Et sicut ipse iterum dicit: 'Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? Gratia Dei per Iesum Christum Dominum nostrum' (Rom 7, 24 s). Et iterum: 'Gratia Dei sum id quod sum, et gratia eius in me vacua non fuit; sed plus illis omnibus laboravi: non ego autem, sed gratia Dei mecum' (I Cor 15, 10).'

245 Cap. 7. Illud etiam, quod intra Carthaginensis synodi (a. 418) decreta constitutum est, quasi proprium Apostolicae Sedis amplectimur, quod scilicet tertio capitulo definitum est: 'Ut quicumque dixerit, gratiam Dei, qua iustificamur per Iesum Christum Dominum nostrum, ad solam remissionem peccatorum valere, quae iam commissa sunt, non etiam ad adiutorium, ut non committantur, an. s.'
- Et iterum quarto capitulo: 'Ut quisquis dixerit, gratiam Dei per Iesum Christum propter hoc tantum nos adiuvare ad non peccandum, quia per ipsam nobis revelatur et aperitur intelligentia mandatorum, ut sciamus, quid appetere et quid vitare debeamus, non autem per illam nobis praestari, ut quod faciendum cognovimus, etiam facere diligamus atque valeamus, an. s. Cum enim dicat Apostolus: 'Scientia inflat, caritas vero aedificat' (I Cor 8, 1): valde impium est, ut credamus ad eam, quae inflat, nos habere gratiam Christi, et ad eam, quae aedificat, non habere, cum sit utrumque donum Dei, et scire, quid facere debeamus, et diligere, ut faciamus, ut aedificante caritate, scientia non possit inflare. Sicut autem de Deo scriptum est : 'Qui docet hominem scientiam' (Ps 93, 10), ita scriptum est etiam: 'Caritas ex Deo est' (1 Io 4, 7)'.
- Item quinto capitulo: 'Ut quisquis dixerit, ideo nobis gratiam iustificationis dari, ut, quod facere per liberum arbitrium iubemur, facilius possimus implere per gratiam, tamquam etsi gratia non daretur, non quidem facile, sed tamen possimus etiam sine illa implere divina mandata, an. s. De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait: Sine me difficilius potestis facere, sed ait: 'Sine me nihil potestis facere' (Jo 15, 5)'.

246 139 Cap.8. Praeter has autem beatissimae et Apostolicae Sedis inviolabiles sanctiones, quibus nos piisimi Patres, pestiferae novitatis elatione dejecta, et bonae voluntatis exordia et incrementa probabilium studiorum et in eis usque in finem perseverentiam ad Christi gratiam referre docuerunt, obsecrationum quoque sacerdotalium sacramenta respiciamus, quae ab Apostolis tradita in toto mundo atque in omni Ecclesia catholica uniformiter celebrantur, ut legem credendi lex statuat supplicandi. Cum enim sanctarum plebium praesules mandata sibimet legatione fungantur, apud divinam clementiam humani generis agunt causam, et tota secum Ecclesia congemiscente, pstulant et precantur, ut infidelibus donetur fides, ut idololatrae ab impietatis suae liberentur erroribus, ut Judaeis ablato cordis velamine lux veritatis appareat, ut haeretici catholicae fidei perceptione resipiscant, ut schismatici spiritum redivivae caritatis accipiant, ut lapsis paenitentiae remedia conferantur, ut denique catechumenis ad regenerationis sacramenta perductis caelestis misericordiae aula reseretur. Haec autem non perfunctorie neque inaniter a domino peti rerum ipsarum monstrat effectus: quandoquidem ex omni errorum genere plurimos Deus dignatur attrahere, quos &quot; erutos de potestate tenebrarum transferat in regnum Filii caritatis suae (cf Col 1.13), et ex vasis irae faciat vasa misericordiae &quot; (cf Rom 9.22s). Quod adeo totum divini operis esse sentitur, ut haec efficienti Deo gratiarum semper actio laudisque confessio pro illuminatione talium vel correctione referatur.


 238-246
'Indiculus' (Rome, vers 435-442; (saint Prosper (?)))
247 140 Cap. 9. Illud etiam, quod circa baptizandos in universo mundo sancta Ecclesia uniformiter agit, non otioso contemplamur intuitu. Cum sive parvuli sive iuvenes ad regenerationis veniunt sacramentum non prius fontem vitae adeunt, quam exorcismis et exsufflationibus clericorum spiritus ab eis immundus abigatur; ut tunc vere appareat, quomodo princeps mundi huius mittatur foras (Jo 12, 31), et quomodo prius alligetur fortis (cf Mt 12, 29), deinceps et vasa eius diripiantur (cf. Mc 3, 27), in possessionem translata victoris, qui 'captivam ducit captivitatem' (Eph 4, 8), et dat dona hominibus (PS 67, 19).

248 141 His ergo ecclesiasticis regulis et ex divina sumptis auctoritate documentis, ita adiuvante Domino confirmati sumus, ut omnium bonorum affectuum atque operum et omnium studiorum omniumque virtutum quibus ab initio fidei ad Deum tenditur, Deum profiteamur auctorem et non dubitemus, ab ipsius gratia omnia hominis merita praeveniri, per quem fit, ut aliquid boni et velle incipiamus et facere (cf. Phil 2, 13). Quo utique auxilio et munere Dei non aufertur liberum arbitrium, sed liberatur, ut de tenebroso lucidum, de pravo rectum, de languido sanum, de imprudente sit providum. Tanta enim est erga omnes homines bonitas Dei, ut nostra velit esse merita, quae sunt ipsius dona, et pro his quae largitus est, aeterna praemia sit donaturus. Agit quippe in nobis, ut, quod vult, et velimus et agamus, nec otiosa in nobis esse patitur, quae exercenda, non negligenda, donavit, ut et nos cooperatores simus gratiae Dei. Ac si quid in nobis ex nostra viderimus remissione languescere, ad illum sollicite recurramus, qui sanat omnes languores nostros et redimit de interitu vitam nostram (Ps 102, 3s), et cui quotidie dicimus : Ne inducas nos in tentationem, sed libera nos a malo (Mt 6, 13).

249 142 Cap. 10. Profundiores vero difficilioresque partes incurrentium quaestionum, quas latius pertractarunt, qui haereticis restiterunt, sicut non audemus contemnere, ita non necesse habemus adstruere, quia ad confitendum gratiam Dei, cuius operi ac dignationi nihil penitus subtrahendum est, satis sufficere credimus, quidquid secundum praedictas regulas Apostolicae Sedis nos scripta docuerunt ut prorsus non opinemur catholicum, quod apparuerit praefixis sententiis esse contrarium.

250 Neque enim dicimus Verbi naturam per sui mutationem carnem esse factam ; sed neque in totum hominem transformatum ex anima et corpore constitutum; asserimus autem Verbum, unita sibi secundum hypostasim carne animata rationali anima, inexplicabili incomprehensibilique modo hominem factum, et hominis Filium exstitisse, non per solam voluntatem, sive per solam personae assumptionem. Et quamvis naturae sint diversae, vera tamen unione coeuntes unum nobis Christum et Filium effecerunt ; non quod naturarum differentia propter unionem sublata sit, verum quod divinitas et humanitas secreta quadam ineffabilique coniunctione in una persona unum nobis Jesum Christum et Filium constituerint. ... Non enim primo vulgaris quispiam homo ex Virgine ortus est, in quem Dei Verbum deinde se demiserit ; sed in ipso utero carni unitum secundum carnem progenitum dicitur, utpote suae carnis generationem sibi ut propriam vindicans. ... Ita (sancti Patres) non dubitaverunt sacram Virginem Deiparam appellare, non quod Verbi natura ipsiusve divinitas ortus sui principium ex sancta Virgine sumpserit, sed quod sacrum illud corpus anima intellegente perfectum ex ea traxerit, cui et Dei Verbum, secundum hypostasim unitum, secundum carnem natum dicitur.

251 (Versio Marii Mercatoris) (c. 3) Credimus, inquiunt illi (scl. sancti Patres), et in Dominum nostrum Iesum Christum Filium eius unigenitum. Praevides quomodo Domini et Jesu Christi et unigeniti Filii prius communia deitatis et humanitatis nomina tamquam fundamenta ponentes, tunc suscepti hominis (accuratius: inhumanationis) et resurrectionis et passionis superaedificant traditionem, ut nominibus quibusdam utriusque naturae communibus et significativis propositis, neque quae generationis Filii et dominationis, dissecentur neque quae naturarum sunt propria, in singularitate nativitatis Filii ulla confusionis abolitione periclitentur nomine unionis.

(c. 4) In hoc apud illos Paulus doctor est factus; qui cum divinae incarnationis memoriam faceret, incipiens subiungere quae sunt passionis, prius posuit 'Christus', commune, ut paulo ante dixi, nomen naturarum: tunc decentem infert sermonem sive rationem utriusque. Quid enim ait? 'Hoc sentiatur in vobis quod et in Christo Iesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed', ne ad unumquodque loquar,
'factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis' (Phil 2, 5s 8). Quoniam igitur coeperat mortis facere mentionem, ut ne quis hinc Verbum Deum passibilem suspicetur, posuit 'Christus', tamquam inpassibilis et passibilis essentiae in singularitate personae significativum vocabulum, ut inpassibilis et passibilis Christus sine periculo nominetur, inpassibilis quidem deitate, passibilis vero natura corporea.

(c. 5) Multa super hoc cum possim dicere et primo omnium quod nec nativitatis in dispensatione, sed susceptionis humanitatis tantum meminisse sanctos illos Patres ostendere valeam; ... (brevitati studens statim) venio nunc et ad secundum &lt;a&gt; caritate tua capitulum motum, in quo naturarum quidem laudabam factam discretionem secundum deitatis et humanitatis rationem et in una persona consortium nec non et illud quod Deum Verbum secunda nativitate ex muliere minime diceret eguisse &lt;et&gt; quod passionis incapacem profitebatur deitatem. Catholica enim re vera sunt haec et omnino sectis omnibus circa Domini naturas adversa. In reliquis vero si aliquam latentem et profundam atque incomprehensibilem rationem legentium auribus adferebas, tuae sit examinatae prudentiae scire: mihi enim priora destruere videbaris. Eum enim qui in primis inpassibilis et secundam non recipere nativitatem fuerat praedicatus, iterum passibilem et noviter creatum nescio quomodo inferebas, tamquam quae Deo Verbo naturaliter inessent, consortio templi corrupta sint, aut forsitan paulo minus hominibus putari illud ipsum absque peccato templum et inseparabile divinae naturae nativitatem et mortem pro peccatoribus (non) pertulisse, tamquam voci dominicae ad Judaeos clamanti 'Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud' (Jo 2, 19) non debeat credi. Non dixit: solvite deitatem meam, et in triduo suscitabitur.

(c. 6) ... Ubique per divinas Scripturas, quotiens meminerint dominicae dispensationis, non divinitatis Christi, sed humanitatis eius passio et nativitas traditur, ut magis secundum liquidissimam rationem convenientius aptiusque sit sanctam Virginem non genetricem Dei, id est theotokon, sed Christi genetricem, id est Christotokon vocari, ad haec Evangeliis quoque vociferantibus: 'Liber generationis Jesu Christi filii David filii Abraham' (Mt 1, 1). Evidens est quia Deus Verbum David non erat filius. Accipe, si videtur, et aliud testimonium: 'Iacob autem genuit Joseph virum Mariae, de qua natus est Jesus qui dicitur Christus' (Mt 1, 16). Intende etiam in aliud dictum: 'Christi autem generatio sic erat. Cum esset desponsata virgo Maria, inventa est in utero habens de Spiritu Sancto' (Mt 1, 18). Creaturam autem esse Spiritus Sancti Unigeniti deitatem quis vel debeat suspicari ? Quid etiam his superfundi debeat, audi: 'Et erat mater Jesu ibi' (Jo 2, 1) et iterum 'cum Maria matre Jesu' (Act 1, 14), illud quoque 'Quod in ea natum est, de Spiritu Sancto est' (Mt 1, 20) et iterum 'Accipe puerum et matrem eius et fuge in Aegyptum' (Mt 2, 13) et illud 'De Filio eius unigenito, qui factus est ei ex semine David secundum carnem' (Rom 1, 3) et iterum de passione eius quia 'Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati et de peccato damnavit peccatum in carne' (Rom 8, 3) et iterum 'Christus mortuus est pro peccatis nostris' (I Cor 15, 3) et denuo 'Christo passo in carne' (I Petr 4, 1) et illud 'Hoc est corpus meum et hic est sanguis meus' (I Cor 11, 24), non dixit haec est deitas mea.

(c. 7) Et decem milia alia sunt, aliis atque aliis vocibus protestantibus humanum genus in eo, non Filii deitatem recentem putare aut novellam aut corporalium passionum esse capacem, sed illam divinae naturae coniunctam carnem ex qua &lt;et dominum et&gt; filium se David nominat Christus. Quid enim ait? 'Quid vobis videtur de Christo? Cuius est filius? Responderunt: David. Et respondit Jesus et dixit: Quomodo ergo David in spiritu dominum eum vocat dicens: dixit, inquit, Dominus Domino meo, sede ad dexteram meam' (Mt 22, 42-44). Tamquam filius profecto David secundum carnem, secundum divinitatem vero Dominus. Esse quidem templum divinitatis Filii corpus et templum secundum excellentem quandam et divinam unitum coniunctionem certissimum est, ita ut ea quae sunt Dei, adsciscere sibi et ad se revocare divinam naturam profiteri sit bonum et dignum evangelica traditione; huius autem familiaritatis nomine confricare et coniunctae carnis proprietates, generationem scilicet et passionem et mortalitatem Deo tribuere, aut errantis gentilitatis, frater, est sensus aut mente capti Apollinaris et Arrii aut reliquarum pestium haereticarum et harum aliquid peius. Necesse est enim huiusmodi homines adtractos familiaritatis nomine et lactationis socium propter familiaritatem et aetatis quae paulatim accessit, incrementorum participem Deum Verbum facere et passionis in tempore ex timiditate auxilii angelici indigentem. Taceo circumcisionem et sacrificium et sudorem et famem, quae quidem carnis pro nobis evenerunt (haec tamen, cum illi coniunguntur, et adoranda sunt) in deitate autem ista etiam mendaciter accipiuntur nobisque tamquam calumniatoribus iustas damnationis causas important. ...


 247-251
Denzinger 211
Vor 
Denzinger 251
Concile d'Ephese (oecum.III; 431); Discours de Philippe, Légat du Pontife Romain, prononcé dans l'Action III
112 Nulli dubium, immo saeculis omnibus notum est, quod sanctus beatissimusque Petrus Apostolorum princeps et caput, fideique columna, et Ecclesiae catholicae fundamentum, a Domino nostro Jesu Christo, salvatore humani generis ac redemptore, claves regni accepit, solvendique ac ligandi peccata potestas ipsi data est: qui ad hoc usque tempus et semper in suis successoribus vivit, et judicium exercet.


Concile d'Ephese (3eme oecuménique, contre les Nestoriens, 431)
252 113 Si quis non confitetur, Deum esse veraciter Emmanuel, et propterea Dei gentricem sanctam virginem (peperit enim secundum carnem carnem factum Dei verbum), A.S.

253 114 2. Si quis non confitetur carni secundum subsistentiam adunatum ex Deo Patre Verbum, unum esse etiam Christum cum sua carne, eundem ipsum videlicet Deum simul et hominem, an. s.

254 115 3. Si quis in uno Christo dividit subsistentias post adunitionem, soli iungens eas contiguitati quae est secundum dignitatem vel auctoritatem aut potentiam, et non magis concursu qui est secundum adunitionem naturalem, an. s.

255 116 4. Si quis personis duabus vel etiam subsistentiis quae sunt in evangelicis vel apostolicis scripturis, impertit voces aut in Christo a Sanctis dictas aut ab Ipso de se et quasdam velut homini praeter ex Deo Verbum specialiter intellecto applicat, quasdam vero velut Deo condecentes soli ex Deo Patre Verbo, an. s.

256 117 5. Si quis audet dicere deiferum hominem Christum et non magis Deum esse secundum veritatem sicut Filium unum et natura secundum quod factus est caro Verbum et communicavit similiter nobis in sanguine et carne, an. s.

257 118 6. Si quis dicit Deum aut Dominum esse Christi ex Deo Patre Verbum et non magis eundem confitetur simul Deum et hominem, utpote facto carne Verbo secundum Scripturas, an. s.

258 119 7. Si quis ait ut hominem operationem suscepisse ex Deo Verbo Jesum et Unigeniti gloriam appositam esse tamquam alteri praeter eum exsistenti, an. s.

259 120 8. Si quis audet dicere adsumptum hominem coadorari oportere Deo Verbo et conglorificari et coappellari Deum ut alter alteri (&quot;co-&quot; enim semper adjectum hoc intelligi cogit) et non magis una adoratione honorificat Emmanuel et unam ei glorificationem refert secundum quod factum est caro Varbum, an.s.

260 121 9. Si quis ait unum Dominum Iesum Christum glorificatum a Spiritu quasi aliena virtute, quae per eum est, utens, et ab ipso accepisse operari posse contra spiritus immundos et adimplere in homines deitatis miracula et non magis proprium eius esse Spiritum dicit, per quem et operatus est deitatis signa, an. s.

261 122 10. Pontificem et Apostolum confessionis nostrae (He 3,1) factum Christum divina dicit Scriptura; obtulit etiam semet ipsum in odorem suavitatis Deo (Ep 5,2) et Patri. si quis ergo Pontificem et Apostolum nostrum fieri dicit non ipsum ex Deo Verbum, quando factum est caro et secundum nos homo, sed ut si alterum praeter ipsum specialiter hominem ex muliere, aut si quis dicit et pro se obtulisse semet ipsum sacrificium, et non magis pro nobis tantum (nec enim indiguit sacrificio qui nescit peccatum), an. s.

262 123 11. Si quis non confitetur Domini carnem vivificatoriam esse et propriam ipsius ex deo Patre Verbi, sed velut alterius praeter ipsum, copulati quidem ei secundum dignitatem aut quasi solummodo divinam inhabitationem habentem et non magis vivificatoriam sicut diximus, quia facta est propria Verbi omnia vivificare valentis, an.s.

263 124 12. Si quis non confitetur Dei Verbum passum carne et crucifixum carne et mortem gustasse carne, factum etiam primogenitum ex mortuis secundum quod vita est et vivificans ut Deus, an. s. (DS 264) Super alia neque obaudire volente honorabili Nestorio nostram vocationem neque quidem a nobis destinatos sanctissimos et rev'mos episcopos suscipiente, necessario accessimus ad discussionem impie ab eo dictorum et conprehendentes eum et ex epistolis eius et ex scriptis, quae lecta sunt, et de nuper ab eo dictis in hac metropoli et per testium depositionem impie sapientem et praedicantem, necessario coacti sumus tam ex canonibus quam ex epistola sanctissimi patris nostri et comministri Caelestini episcopi Romanorum Ecclesiae, lacrimantes saepius, ad hanc maestam contra eum venire sententiam: Qui blasphematus igitur ab eo est Dominus Iesus Christus, definiit per praesentem sanctissimam Synodum: alienum esse eundem Nestorium ab episcopali dignitate et omni conventu sacerdotali.

124 12. Si quis non confitetur Dei Verbum passum carne et crucifixum carne et mortem gustasse carne, factum etiam primogenitum ex mortuis secundum quod vita est et vivificans ut Deus, an. s.


 252-263
Contra Nestorius
264 124 Super alia neque obaudire volente honorabili Nestorio nostram vocationem neque quidem a nobis destinatos sanctissimos et rev'mos episcopos suscipiente, necessario accessimus ad discussionem impie ab eo dictorum et conprehendentes eum et ex epistolis eius et ex scriptis, quae lecta sunt, et de nuper ab eo dictis in hac metropoli et per testium depositionem impie sapientem et praedicantem, necessario coacti sumus tam ex canonibus quam ex epistola sanctissimi patris nostri et comministri Caelestini episcopi Romanorum Ecclesiae, lacrimantes saepius, ad hanc maestam contra eum venire sententiam: Qui blasphematus igitur ab eo est Dominus Iesus Christus, definiit per praesentem sanctissimam Synodum: alienum esse eundem Nestorium ab episcopali dignitate et omni conventu sacerdotali.

265 125 25 ... Statuit sancta Synodus, alteram fidem nemini licere proferre aut conscribere aut componere, praeter definitam a sanctis Patribus, qui in Nicaea cum Spiritu Sancto congregati fuerunt. ... Si qui inventi fuerint vel episcopi, vel clerici, vel laici, sive sentire, sive docere ea quae continentur in oblata expositione a Charisio presbytero de unigeniti Filii Dei incarnatione; sive scelerata et perversa Nestorii dogmata ...: subiaceant sententiae sanctae huius et universalis Synodi. ...

267 126 Can. 1. Si quispiam metropolita provinciae, derelicta sancta et oecumenica Synodo..., cum Caelestio sensit aut sentiet, ipse nihil amplius poterit agere adversus provinciae episcopos: ut qui iam inde a Synodo totius ecclesiasticae communionis expers sit factus et prorsus inutilis. ...

268 127 Can. 4. Si qui autem clericorum defecerint, et ausi fuerint vel privatim vel publice, quae sunt Nestorii aut Caelestii sapere, sancitum est a sancta Synodo istos quoque depositos esse.


264-268
Saint Sixte III, Formule d'union entre saint Cyrille év. d'Alexandrie et les év. de l'Eglise d'Antioche; 433
271 5002 De Dei autem Genetrice Virgine quemadmodum et sapimus et dicimus et de modo humanationis unigeniti Filii Dei necessariae, non additamenti causa, sed ad satisfactionem proprie desuper tam de divinis scripturis quam de traditione sanctorum patrum adsumentes habuimus, breviter dicimus, nihil omnino addentes fidei sanctorum patrum, quae in Nicaea exposita est. Sicut enim iam diximus, ad omnem sufficit et pietatis cognitionem et omnem haereticae perfidiae abdicationem. Dicimus autem non praesumentes illicita, sed confessione propriae infirmitatis excludentes eos, qui exsurgere volunt contra ea, quae ultra hominem disceptamus.

272 5003 Confitemur igitur Dominum nostrum Jesum Christum filium Dei unigenitum, Deum perfectum et hominem perfectum ex anima rationali et corpore, ante saecula ex Patre genitum secundum deitatem, in ultimis autem diebus eundem propter nos et propter nostram salutem ex Maria Virgine secundum humanitatem, consubstantialem Patri eundem secundum deitatem et consubstantialem nobis secundum humanitatem. Duarum enim naturarum unitas facta est; unde unum Christum, unum filium, unum dominum confitemur. Secundum hanc inconfundibilem unitatem confitemur sanctam Virginem Dei genetricem, quia Deus Verbum incarnatus est et humanatus est et ex ipso conceptu adunivit sibi ex ipsa assumptum templum.

273 5003 Evangelicas autem et apostolicas de Domino voces scimus deiloquos viros aliquotiens has consociantes tamquam de una persona dictas, aliquotiens autem dividentes tamquam de duabus naturis et has quidem Deo condecentes secundum deitatem Christi, humiles autem secundum humanitatem tradentes.


[[Scriptor:Leo I Papa|Saint Léon I le Grand, Ep.]] 'Ut nobis gratulationem' ad episcopos per Campaniam, Picenum, Tusciam, 10 octobre 443
280 (c. 3) Nec hoc quoque praetereundum duximus, quosdam lucri turpis cupiditate captatos usurariam exercere pecuniam, et faenore velle ditescere, quod Nos non dicam in eos, qui sunt in clericali officio constituti, sed et in laicos cadere, qui christianos se dici cupiunt, condolemus. Quod vindicari acrius in eos qui fuerint confutati decernimus, ut omnis peccandi opportunitas adimatur.

281 (c. 4) Illud etiam duximus praemonendum, ut sicut non suo, ita nec alieno nomine aliquis clericorum exercere faenus adtemptet: indecens enim est, crimen suum commodis alienis impendere. Faenus autem hoc solum aspicere et exercere debemus, ut quod hic misericorditer tribuimus, ab eo Domino, qui multipliciter et in perpetuum mansura tribuet, recipere valeamus.


[[Scriptor:Leo I Papa|Saint Léon I le Grand, Ep.]] 'Quanta fraternitati' ad Anastasium ep. Thessal., 446 (?
282 (c. 11) ... Connexio totius corporis unam sanitatem, unam pulchritudinem facit; et haec connexio totius quidem corporis unanimitatem requirit, sed praecipue exigit concordiam sacerdotum. Quibus cum dignitas sit communis, non est tamen ordo generalis: quoniam et inter beatissimos apostolos in similitudine honoris fuit quaedam discretio potestatis; et cum omnium par esset electio, uni tamen datum est, ut ceteris praeemineret. De qua forma episcoporum quoque orta est distinctio, et magna ordinatione provisum est, ne omnes sibi omnia vindicarent, sed essent in singulis provinciis singuli, quorum inter fratres haberetur prima sententia; et rursus quidam in maioribus urbibus constituti sollicitudinem susciperent ampliorem, per quos ad unam Petri sedem universalis Ecclesiae cura conflueret et nihil usquam a suo capite dissideret.


[[Scriptor:Leo I Papa|Saint Léon I le Grand, Ep.]] 'Quam laudabiliter' ad Turrib. ep. Astur., 21. Iul. 447
283 (Impietas Priscillianistarum) tenebris se etiam paganitatis immersit, ut per magicarum artium profana secreta et mathematicorum, vana mendacia religionis fidem morumque rationem in potestate daemonum et in effectu siderum collocarent. Quod si et credi liceat et doceri, nec virtutibus praemium nec vitiis poena debebitur omnisque non solum humanarum legum, sed etiam divinarum constitutionum decreta solventur: quia neque de bonis neque de malis actibus ullum poterit esse iudicium, si in utramque partem fatalis necessitas motum mentis impellit, et quidquid ab hominibus agitur, non est hominum, sed astrorum. ... Merito Patres nostri ... instanter egere, ut impius furor ab universa Ecclesia pelleretur: quando etiam mundi principes ita hanc sacrilegam amentiam detestati sunt, ut auctorem eius (scl. Priscillianum) cum plerisque discipulis legum publicarum ense prosternerent. Videbant enim omnem coniugiorum copulam solvi simulque divinum ius humanumque subverti, si huiusmodi hominibus usquam vivere cum tali professione licuisset. Profuit diu ista districtio ecclesiasticae lenitati, quae etsi sacerdotali contenta iudicio, cruentas refugit ultiones, severis tamen christianorum principum constitutionibus adiuvatur, dum ad spiritale nonnumquam recurrunt remedium, qui timent corporale supplicium. ...

284 (c. 1) Primo itaque capitulo demonstratur, quam impie sentiant de Trinitate divina, qui et Patris et Filii et Spiritus Sancti unam atque eandem asserunt esse personas, tamquam idem Deus nunc Pater, nunc Filius, nunc Spiritus Sanctus nominetur; nec alius sit qui genuit, alius qui genitus est, alius qui de utroque processit, sed singularis unitas in tribus quidem vocabulis, sed non in tribus sit accipienda personis. Quod blasphemiae genus de Sabellii opinione sumpserunt, cuius discipuli etiam Patripassiani merito nuncupantur; quia si ipse est Filius qui et Pater, crux Filii Patris est passio; et quidquid in forma servi Filius Patri oboediendo sustinuit, totum in se Pater ipse suscepit. Quod catholicae fidei sine ambiguitate contrarium est, quae Trinitatem deitatis sic homousion confitetur, ut Patrem et Filium et Spiritum Sanctum sine confusione indivisos, sine tempore sempiternos, sine differentia credat aequales: quia unitatem in trinitate non eadem persona, sed eadem implet essentia. ...

285 (c. 5) Quinto capitulo refertur, quod animam hominis divinae asserant esse substantiae, nec a natura Creatoris sui condicionis nostrae distare naturam. Quam impietatem... catholica fides damnat: sciens nullam tam sublimem tamque praecipuam esse facturam, cui Deus ipsa natura sit. Quod enim de ipso est, id est quod ipse, neque id aliud est quam Filius et Spiritus Sanctus. Praeter hanc autem summae Trinitatis unam consubstantialem et sempiternam atque incommutabilem deitatem nihil omnino creaturarum est, quod non in exordio sui ex nihilo creatum sit.... Nemo hominum veritas, nemo sapientia, nemo iustitia est; sed multi participes sunt veritatis et sapientiae atque iustitiae. Solus autem Deus nullius participatione indigus est: de quo quidquid digne utcumque sentitur, non qualitas est, sed essentia. Incommutabili enim nihil accedit, nihil deperit: quia esse illi quod est sempiternum, semper est proprium. Unde in se manens innovat omnia, et nihil accepit, quod ipse non ded(er)it.

286 (c. 6) Sexta annotatio indicat eos dicere, quod diabolus numquam fuerit bonus, nec natura eius opificium Dei sit, sed eum ex chao et tenebris emersisse: quia scilicet nullum sui habeat auctorem, sed omnis mali ipse sit principium atque substantia: cum fides vera ... omnium creaturarum sive spiritualium sive corporalium bonam confiteatur substantiam, et mali nullam esse naturam: quia Deus, qui universitatis est conditor, nihil non bonum fecit. Unde et diabolus bonus esset, si in eo quod factus est permaneret. Sed quia naturali excellentia male usus est 'et in veritate non stetit' (Jo 8, 44), non in contrariam transiit substantiam, sed a summo bono, cui debuit adhaerere, descivit, sicut ipsi qui talia asserunt, a veris in falsa proruunt et naturam in eo arguunt, in quo sponte delinquunt ac pro sua voluntaria perversitate damnantur. Quod utique in ipsis malum erit, et ipsum malum non erit substantia, sed poena substantiae.

290 (c. 2) Nesciens igitur (Eutyches), quid deberet de Verbi Dei incarnatione sentire..., illam saltem communem et indiscretam confessionem sollicito recepisset auditu, qua fidelium universitas profitetur credere se 'in Deum Patrem omnipotentem et in Christum Iesum Filium eius unicum Dominum nostrum, qui natus est de Spiritu Sancto et Maria virgine' (Symb. Apostol.: DS 12).... Cum enim Deus et omnipotens (et) Pater creditur, consempiternus eidem Filius demonstratur; in nullo a Patre differens, quia de Deo Deus; de Omnipotente omnipotens; De Aeterno natus est coaeternus; non posterior tempore, non inferior potestate, non dissimilis gloria, non divisus essentia.

291 Idem vero sempiterni Genitoris unigenitus sempiternus 'natus est de Spiritu Sancto et Maria virgine'. Quae nativitas temporalis illi nativitati divinae et sempiternae nihil minuit, nihil contulit, sed totum se reparando homini qui erat deceptus inpendit, ut et mortem vinceret et diabolum qui mortis habebat imperium sua virtute destrueret. Non enim possemus superare peccati et mortis auctorem, nisi naturam nostram ille susciperet et suam faceret, quem nec peccatum contaminare nec mors potuit detinere. Conceptus quippe est de Spiritu Sancto intra uterum virginis matris, quae illum ita salva virginitate edidit, quemadmodum salva virginitate concepit. ...

292 An forte ideo (Eutyches) putavit Dominum nostrum Jesum Christum non nostrae esse naturae, quia missus ad beatam Mariam angelus ait: 'Spiritus Sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, ideoque quod nascitur ex te sanctum vocabitur Filius Dei' (Lc 1, 35). Ut quia conceptus virginis divini fuit operis, non de natura concipientis fuerit caro concepti. Sed non ita intelligenda est illa generatio singulariter mirabilis et mirabiliter singularis, ut per novitatem creationis proprietas remota sit generis: fecunditatem virgini Sanctus Spiritus dedit, veritas autem corporis sumpta de corpore est, et 'aedificante sibi Sapientia domum' (Prov 9, 1) 'Verbum caro factum est, et habitavit in nobis' (Io 1, 14), hoc est, in ea carne, quam sumpsit ex homine, et quam spiritus vitae rationalis animavit.

293 143 (c.3) Salva igitur proprietate utriusque naturae et in unam coeunte personam, suscepta est a majustate humilitas, a virtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas, et ad resolvendum condicionis nostrae debitum natura inviolabilis naturae est unita passibili: ut, quod nostris remediis congruebat, unus atque idem &quot;mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus&quot; (Tim1 2.5) et mori posset ex uno, et mori non ex altero. In integra ergo veri hominis perfectaque natura verus natus est Deus, totus in suis, totus in nostris - nostar autem dicimus quae in nobis ab initio Creator condidit at quae reparanda suscepit; nam illa, quae deceptor intulit et homo deceptus admisit, nullum habuerunt in salvatore vestigium... Adsumpsit formam servi sine sorde peccati, humana augens, divina non minuens, quia exinanitio illa, qu se invisibilis visibilem praebuit..., inclinatio fuit miserationis, non defectio potestatis.

294 144 (c. 4) Ingreditur ergo haec mundi infima Filius Dei, de caelesti sede descendens et a paterna gloria non recedens, novo ordine, nova nativitate generatus. novo ordine: quia invisibilis in suis, visibilis est factus in nostris, incomprehensibilis voluit comprehendi; ante tempora manens esse coepit ex tempore; universitatis Dominus servilem formam obumbrata majestatis suae immensitate suscepit; impassibilis Deus non ddedignatus est hom esse passibilis et immortalis mortis legibus subjacere. Nova autem nativitate generatus: quia inviolata virginitas concupiscentiam nescivit, carnis materiam ministravit. assumpta est de matre Domini natura, non culpa; nec in Domino Jesu Christo, ex utero virginis genito, quia nativitas est mirabilis, ideo nostri est natura dissimilis. Qui enim verus est Deus, idem verus est homo, et nullum est in hac unitate mendacium, dum invicem sunt et humilitas hominis et altitudo divinitatis. Sicut enim Deus non mutatur miseratione, ita homo non consumitur dignitate. Agit enim utraque forma cum alterius communione quod proprium est: Verbo scilicet operante quod Verbi est, et carne exsequente quod carnis est. Unum horum coruscat miraculis, aliud succumbit injuriis. Et sicut Verbum ab aequalitate paternae gloriae non recedit, ita caro naturam nostri generis non reliquit.

295 ...Non eiusdem naturae est dicere: 'Ego et Pater unum sumus' (Jo 10, 30) et dicere: 'Pater maior me est' (Jo 14, 28). Quamvis enim in Domino Iesu Christo Dei et hominis una persona sit, aliud tamen est, unde in utroque communis est contumelia, aliud, unde communis est gloria. De nostro enim illi est minor Patre humanitas, de Patre illi aequalis cum Patre divinitas.


283-295
Saint Léon I le Grand, Ep. 'Licet per nostros' ad Julian. Coinsem, 13 juin 449
296 (c. 1) ... Sancti Spiritus in nobis atque in vobis una est eruditio eademque doctrina, quam quisque non recipit, non est membrum corporis Christi, nec potest eo capite gloriari, in quo naturam suam asserit non haberi. ...

297 (c. 2) ... Quod deitatis est, caro non minuit; quod carnis est, deitas non peremit (al.: perimit). Idem enim et sempiternus ex Patre et temporalis ex matre, in sua virtute inviolabilis, in nostra infirmitate passibilis, in deitate Trinitatis cum Patre et Spiritu Sancto unius eiusdemque naturae, in susceptione autem hominis non unius substantiae, sed unius eiusdemque personae, ut idem esset dives in paupertate, omnipotens in abiectione, impassibilis in supplicio, immortalis in morte. Nec enim Verbum aut in carnem aut in animam aliqua sui parte conversum est cum simplex et incommutabilis natura deitatis tota in sua sit semper essentia, nec damnum sui recipiens nec augmentum et sic adsumptam naturam beatificans, ut glorificata in glorificante permaneat. Cur autem inconveniens aut impossibile videatur, ut Verbum et caro atque anima unus Iesus Christus et unus Dei hominisque sit Filius, si caro et anima, quae dissimilium naturarum sunt, unam faciunt etiam sine Verbi incarnatione personam? ... Nec Verbum igitur in carnem nec in Verbo caro mutata est, sed utrumque in uno manet et unus in utroque est, non diversitate divisus, non permixtione confusus, nec alter ex Patre, alter ex matre, sed idem alter ex Patre ante omne principium, alter de matre in fine saeculorum, ut esset 'mediator Dei et hominum homo Jesus Christus', (1Tm 2,5), in quo habitaret 'plenitudo divinitatis corporaliter' (Col 2,9), quia adsumpti, non adsumentis provectio est, quod 'Deus illum exaltavit...' (Ph 2,9-11).

298 (c. 3) ... Arbitror (Eutychen) talia loquentem (scl. ante incarnationem d u a s in Christo fuisse naturas, post incarnationem autem u n a m) hoc habere persuasum, quod anima quam Salvator adsumpsit, prius in caelis sit commorata quam de Maria virgine nasceretur, eamque sibi Verbum in utero copularit. Sed hoc catholicae mentes auresque non tolerant, quia nihil secum Dominus de caelo veniens nostrae condicionis exhibuit. Nec animam enim quae anterior exstitisset, nec carnem quae non materni corporis esset, accepit. Natura quippe nostra non sic adsumpta est, ut prius creata post adsumeretur, sed ut ipsa adsumptione crearetur. Unde quod in Origene merito damnatum est (cf. DS 209), qui animarum, antequam corporibus insererentur, non solum vitas, sed et diversas fuisse asseruit actiones, necesse est ut etiam in isto, nisi maluerit sententiam abdicare, plectatur.

299 Nativitas enim Domini secundum carnem, quamvis habeat quaedam propria, quibus humanae condicionis initia transcendat, sive quod solus (ex Sancto Spiritu) ab inviolata virgine sine concupiscentia est conceptus et natus, sive quod ita visceribus matris est editus, ut et fecunditas pareret et virginitas permaneret, non alterius tamen naturae erat eius caro quam nostrae, nec alio illi quam ceteris hominibus anima est inspirata principio, quae excelleret non diversitate generis, sed sublimitate virtutis. Nihil enim carnis suae habebat adversum, nec discordia desideriorum gignebat compugnantiam voluntatum, sensus corporei vigebant sine lege peccati, et veritas affectionum sub moderamine deitatis et mentis nec temptabatur illecebris nec cedebat iniuriis. Verus homo vero unitus est Deo, nec secundum exsistentem prius animam deductus e caelo nec secundum carnem creatus ex nihilo, eandem gerens in Verbi deitate personam et tenens communem nobiscum in corpore animaque naturam. Non enim esset Dei hominumque mediator, nisi idem Deus idemque homo in utroque et unus esset et verus.


[[Scriptor:Leo I Papa|Saint Léon I le Grand, Ep.]] 'Sollicitudinis quidem tuae' ad Theodorum episc. Foroiuliensem (Fréjus, Galliae merid.), 11 juin 452
308 146 (c. 2) Multiplex misericordia Dei ita lapsibus subvenit humanis, ut non solum per baptismi gratiam, sed etiam per paenitentiae medicinam spes vitae reparetur aeternae, ut qui regenerationis dona violassent, proprio se iudicio condemnantes ad remissionem criminum pervenirent : sic divinae bonitatis praesidiis ordinatis, ut indulgentia Dei nisi supplicationibus sacerdotum nequeat obtineri. 'Mediator enim Dei et hominum homo Christus Iesus' (1Tm 2,5) hanc praepositis Ecclesiae tradidit potestatem, ut et confitentibus actionem paenitentiae darent, et eosdem salubri satisfactione purgatos ad communionem sacramentorum per ianuam reconciliationis admitterent. ...

309 (c. 4) His autem, qui in tempore necessitatis et in periculi urgentis instantia praesidium paenitentiae et mox reconciliationis implorant, nec satisfactio interdicenda est nec reconciliatio deneganda: quia misericordiae Dei nec mensuras possumus ponere nec tempora definire, apud quem nullas patitur veniae moras vera conversio...


Concile de Chalcédoine (oecum. IV), 8 octobre - début novembre 451; Actio V, 22 octobre 451: Symbole de Chalcédoine
300 (Prooemium definitionis) Sufficeret quidem ad plenam cognitionem pietatis et confirmationem sapiens hoc et salutare divinae gratiae symbolum; de Patre enim et Filio et Spiritu Sancto perfectionem docet et Domini inhumanationem fideliter accipientibus repraesentat. Sed quoniam hi qui veritatis reprobare praedicationem conantur, per proprias haereses novas voces genuerunt ... et vocem denegantes, qua theotocos de Virgine praedicatur, alii autem confusionem et temperamentum introducentes et unam naturam esse carnis et divinitatis stulte confingentes et passibilem Unigeniti divinam naturam per confusionem prodigiose dicentes, propter hoc illis omnem machinationem contra veritatem volens claudere praesens nunc sancta et magna et universalis synodus praedicationem hanc ab initio inmobilem docens decrevit ante omnia fidem inrecusabilem permanere CCCXVIII sanctorum Patrum (Conc. Nicaeni) et doctrinam confirmat, quae de substantia Spiritus Sancti a Patribus CL postea congregatis in regia civitate (C'politana) tradita est propter illos qui Spiritui Sancto repugnabant, quam illi omnibus notam fecerunt, non quasi quod aliquid deesset antecedentibus, inferentes, sed de Sancto Spiritu intellectum eorum contra illos qui dominationem eius respuere temptaverunt Scripturarum testimoniis declarantes. Propter illos autem, qui dispensationis corrumpere conantur mysterium, et purum hominem esse illum Genitum ex sancta virgine Maria impudenter delirant, epistulas synodicas beati Cyrilli quondam Alexandrinae Ecclesiae praesulis ad Nestorium et ad Orientales congrue habentes suscepit ad convincendas Nestorii vesanias... Quibus etiam epistulam maximae et senioris urbis Romae praesulis beatissimi et sanctissimi archiepiscopi Leonis quae scripta est ad s. mem. archiepiscopum Flavianum ad perimendam Eutychis malam intelligentiam (DS 290ss) consequentissime coaptavit utpote et magni illius Petri confessioni congruentem et communem quandam columnam nobis adversum prava dogmata exsistentem, ad confirmationem rectorum dogmatum. His namque, qui in duos filios dispensationis divinae mysterium discerpere nituntur, obsistit, et illos, qui passibilem deitatem Unigeniti ausi sunt dicere, a sacro coetu expellit, et his, qui in duabus naturis Christi temperamentum aut confusionem exquirunt, resistit et eos, qui caelestem aut alterius alicuius esse substantiae dicunt quam ex nobis assumpsit servi formam, ut dementes abigit, et qui duas quidem ante unitionem naturas Domini fabulantur, unam vero post unitionem confingunt anathematizat.

149 ...Quid enim fide ad laetitiam superius? ... Quam ipse desuper nobis Salvator ad salutem tradidit dicens: ambulantes 'docete omnes gentes ...' (Mt 28,19s), quam ipse tamquam auream catenulam praecepto imponentis deductam in nos conservasti, vocis beati Petri omnibus interpres exsistens et illius fidei omnibus beatitudinem attrahens. Unde et nos tamquam principi tibi huius boni ad utilitatem usi veritatis filii Ecclesiae sortem ostendimus, ... uno consensu et concordia fidei confessionem cognoscentes. Et fuimus in communi exsultatione spiritalibus tamquam imperialibus cenis epulationibus in cibis quas per tuas litteras Christus epulantibus apparavit (quasi in imperialibus cenis deliciis spiritalibus epulantes, quas per tuas litteras Christus praeparaverat invitatis), et supercaelestem Sponsum inter nos cernere videbamur epulantem. (D 149) Si enim ubi sunt duo aut tres congregati in nomine ipsius, ibi ait se esse in medio eorum (cf. Mt 18,20), quantam circa quingentos viginti sacerdotes familiaritatem monstrabat, qui et patriae et labori circa eum scientiam confessionis praeposuerunt? Quibus tu tamquam caput membris praepositus eras per eos, qui tuam continent vicem, rectum consilium demonstrans...

301 (Definitio) Sequentes igitur sanctos Patres, unum eundemque confiteri Filium Dominum nostrum Iesum Christum consonanter omnes docemus, eundem perfectum in deitate, eundem perfectum in humanitate, Deum vere et hominem vere, eundem ex anima rationali et corpore, consubstantialem Patri secundum deitatem et consubstantialem nobis eundem secundum humanitatem, 'per omnia nobis similem absque peccato' (cf. Hebr 4, 15); ante saecula quidem de Patre genitum secundum deitatem, in novissimis autem diebus eundem propter nos et propter nostram salutem ex Maria virgine Dei genetrice secundum humanitatem:

302 Unum eundemque Christum Filium Dominum unigenitum, in duabus naturis inconfuse, immutabiliter, indivise, inseparabiliter agnoscendum, nusquam sublata differentia naturarum propter unitionem magisque salva proprietate utriusque naturae, et in unam personam atque subsistentiam concurrente, non in duas personas partitum sive divisum, sed unum et eundem Filium unigenitum Deum Verbum Dominum Jesum Christum: sicut ante Prophetae de eo et ipse nos Jesus Christus erudivit, et Patrum nobis symbolum tradidit (DS 125, 150).

303 (S a n c t i o) His igitur cum omni undique scrupulositate et diligentia nobis dispositis, definivit sancta et universalis Synodus, alteram fidem nulli licere proferre vel conscribere aut componere aut sentire aut docere aliter ...

Canones

304 Can. 2. Si quis episcopus per pecunias fecerit ordinationem (Cheirotonian) et sub pretio redegerit gratiam quae non potest vendi, ordinaveritque per pecunias episcopum aut chorepiscopum aut presbyterum aut diaconum vel quemlibet ex his qui connumerantur in clero, aut promoverit (probaloito) dispensatorem aut defensorem vel mansionarium (oikonomon e ekdikon e paramonarion) vel quemquam omnino qui subiectus est regulae (tina tou kanonos) pro suo turpis lucri commodo, is cui hoc adtemptandum probatum fuerit, proprii gradus periculo subiacebit, et qui ordinatus est, nihil ex hac ordinatione vel promotione, quae est per negotiationem facta, proficiat (ÙpheleisthÙ), sed sit alienus ea dignitate (allotrios tes axias) vel sollicitudine (tou phrontismatos), quam pecuniis acquisivit. Si quis vero mediator tam turpibus et nefandis datis vel acceptis exstiterit, et ipse, si quidem clericus fuerit, proprio gradu decidat, si vero laicus vel monachus, anathematizetur.

305 Can. 14. Quoniam in quibusdam provinciis concessum est lectoribus et psaltis uxores ducere (gamein), statuit sancta synodus non licere cuiquam ex his accipere sectae alterius uxorem (eterodoxon gunaika). Qui vero ex huiusmodi coniugio iam filios susceperunt, si quidem praeventi, ut ex se genitos apud haereticos baptizarent, offerre eos Ecclesiae catholicae communioni conveniet; non baptizatos autem non posse ulterius apud haereticos baptizari, sed neque copulari debet nuptura haeretico aut Judaeo vel pagano, nisi forte promittat ad orthodoxam fidem se persona orthodoxae copulanda transferre. Si quis autem hanc definitionem (ton oron) sanctae synodi transgressus fuerit, correptioni canonicae subiacebit.

306 Si enim ubi sunt duo aut tres congregati in nomine ipsius, ibi ait se esse in medio eorum (cf. Mt 18, 20), quantam circa quingentos viginti sacerdotes familiaritatem monstrabat, qui et patriae et labori circa eum scientiam confessionis praeposuerunt? Quibus tu tamquam caput membris praepositus eras per eos, qui tuam continent vicem, rectum consilium demonstrans...


300-306
[[Scriptor:Leo I Papa|Leo I Papa, Ep.]] 'Sollicitudinis quidem tuae' ad Theodorum episc. Foroiuliensem (Fréjus, Galliae merid.), 11 juin 452
310 147 (c. 5) Unde oportet unumquemque christianum conscientiae suae habere iudicium, ne converti ad Deum de die in diem differat nec satisfactionis sibi tempus in fine vitae suae constituat, ... et cum posset pleniore satisfactione indulgentiam promereri, illius temporis angustias eligat, quo vix inveniat spatium vel confessio paenitentis vel reconciliatio sacerdotis. Verum, ut dixi, etiam talium necessitati ita auxiliandum est, ut et actio illis paenitentiae et communionis gratia, si eam etiam amisso vocis officio per indicia integri sensus postulant, non negetur. At si aliqua vi aegritudinis ita fuerint aggravati, ut, quod paulo ante poscebant, sub praesentia sacerdotis significare non valeant, testimonia eis fidelium circumstantium prodesse debebunt, ut simul et paenitentiae et reconciliationis beneficium consequantur ...


Leo I Papa, Ep. 'Regressus ad nos' ad Nicetam episc. Aquil., 21 Mars 458
311 (c. 1) Cum ergo per bellicam cladem et per gravissimas hostilitatis incursus ita quaedam dicatis divisa esse coniugia, ut abductis in captivitatem viris feminae eorum remanserint destitutae, quae cum viros proprios aut interemptos putarent aut numquam a dominatione crederent liberandos, ad aliorum coniugium, solitudine cogente, transierint, cumque nunc, statu rerum auxiliante Domino in meliora converso nonnulli eorum qui putabantur periisse, remeaverint, merito caritas tua videtur ambigere, quid de mulieribus. quae aliis iunctae sunt viris a nobis debeat ordinari. Sed quia novimus scriptum, quod a Deo iungitur mulier viro (cf. Prov 19, 14) et iterum praeceptum agnovimus, ut quod Deus iunxit, homo non separet (Mt 19, 6), necesse est, ut legitimarum foedera nuptiarum redintegranda credamus et, remotis malis quae hostilitas intulit, unicuique hoc quod legitime habuit reformetur omnique studio procurandum est, ut recipiat unusquisque quod proprium est.

312 (c. 2) Nec tamen culpabilis iudicetur et tamquam alieni iuris pervasor habeatur, qui personam eius mariti, qui iam non esse existimabatur, assumpsit. Sic enim multa, quae ad eos qui in captivitatem ducti sunt pertinebant, in ius alienum transire potuerunt, et tamen plenum iustitiae est, ut eisdem reversis propria reformentur. Quodsi in mancipiis vel in agris aut etiam in domibus ac possessionibus rite servatur, quanto magis in coniugiorum redintegratione faciendum est, ut, quod bellica necessitate turbatum est, pacis remedio reformetur?

313 (c. 3) Et ideo, si viri post longam captivitatem reversi ita in dilectione suarum coniugum perseverent, ut eas cupiant in suum redire consortium, omittendum est et inculpabile iudicandum quod necessitas intulit, et restituendum, quod fides poscit.

314 (c. 4) Si autem aliquae mulieres ita posteriorum virorum amore sunt captae, ut malint his cohaerere quam ad legitimum redire consortium, merito sunt notandae, ita ut etiam ecclesiastica communione priventur: quae de re excusabili contaminationem criminis elegerunt, ostendentes sibimet pro sua incontinentia placuisse, quod iusta remissio poterat expiare.

315 (c. 6) His vero ..., qui ad iterandum baptismum vel metu coacti sunt vel errore traducti, et nunc se contra catholicae fidei sacramentum egisse cognoscunt, ea custodienda est moderatio, qua in societatem nostram non nisi per paenitentiae remedium et per impositionem episcopalis manus communionis recipiant unitatem. ...

316 (c. 7) Nam hi, qui baptismum ab haereticis acceperunt, cum antea baptizati non fuissent, sola invocatione Spiritus Sancti per impositionem manuum confirmandi sunt, quia formam tantum baptismi sine sanctificationis virtute sumpserunt. Et hanc regulam, ut scitis, servandam in omnibus Ecclesiis praedicamus, ut lavacrum semel initum nulla iteratione violetur, dicente Apostolo: 'Unus Dominus, una fides, unum baptisma' (Eph 4, 5). Cuius ablutio nulla iteratione temeranda est, sed, ut diximus, sola sanctificatio Spiritus Sancti invocanda est: ut quod ab haereticis nemo accipit, a catholicis sacerdotibus consequatur.


Leo I Papa, Ep. 'Promisisse me memini' ad Leonem I imp., 17 août 458
317 (c. 6) Licet ergo in uno Domino Iesu Christo, vero Dei atque ho
minis Filio, Verbi et carnis una persona sit, quae inseparabiliter atque indivise communes habeat actiones, intellegendae tamen sunt ipsorum operum qualitates, et sincera fidei contemplatione cernendum est, ad quae provehatur humilitas carnis, et ad quae inclinetur altitudo deitatis, quid sit, quod caro sine Verbo non agit, et quid sit, quod Verbum sine carne non efficit.... Quamvis itaque ab illo initio, quo in utero Virginis Verbum caro factum est, nihil unquam inter utramque formam divisionis exstiterit, et per omnia incrementa corporea unius personae fuerint totius temporis actiones, ea ipsa tamen, quae inseparabiliter facta sunt, nulla permixtione confundimus, sed quid cuius formae sit, ex operum qualitate sentimus. ...

318 (c. 8) Cum ergo unus sit Dominus Iesus Christus et verae deitatis veraeque humanitatis in ipso una prorsus eademque persona sit, exaltationem tamen, qua illum, sicut Doctor gentium dicit, exaltavit Deus et donavit illi nomen, quod super omne nomen excellit (cf. Phil 2, 9s), ad eandem intellegimus pertinere formam, quae ditanda erat tantae glorificationis augmento. In forma quippe Dei aequalis erat Filius Patri, et inter Genitorem atque Unigenitum nulla erat in essentia discretio, nulla in maiestate diversitas; nec per incarnationis mysterium aliquid decesserat Verbo, quod ei Patris munere redderetur. Forma autem servi, per quam impassibilis deitas sacramentum magnae pietatis implevit, humana humilitas est, quae in gloriam divinae potestatis evecta est, in tantam unitatem ab ipso conceptu Virginis deitate et humanitate conserta, ut nec sine homine divina, nec sine Deo agerentur humana.


Leo I Papa, Ep. 'Frequenter quidem' ad Neonem episcopum Ravennat., 24 octobre 458
319 (1) ... Quorumdam fratrum suggestione comperimus, aliquos captivorum ad sedes suas libere redeuntes, qui scilicet in captivitatem illa aetate devenerint, quae nullius rei firmam potuerat habere notitiam, remedium quidem implorare baptismatis, sed utrum eiusdem mysterium baptismatis ac sacramenta perceperint, infantiae inscientia non posse reminisci, et ideo sub hoc latentis recordationis incerto animas suas in discrimen adduci, dum sub specie cautionis negatur his gratia, quae ideo non impenditur, quia putatur impensa. Cum itaque tribuere talibus dominici sacramenta mysterii non immerito quorumdam fratrum formido dubitaret, in sodali ut diximus coetu formam huiuscemodi consultationis accepimus ... In primis itaque providere debemus, ne dum speciem quamdam cautionis tenemus, damnum regenerandarum incidamus animarum. Quis enim ita sit suspicationibus suis deditus, ut verum esse definiat, quod, omni manifestatione cessante, ex opinione ambigua suspicatur? Cum itaque baptizatum se nec ille recordetur, qui regenerationis est cupidus, nec alter attestari de eo possit, qui nesciat consecratum, nihil est, in quo peccatum possit obrepere, cum in hac parte conscientiae suae nec ille reus sit, qui consecratur, nec ille, qui consecrat. Scimus quidem inexpiabile esse facinus, quoties iuxta haereticorum damnata a sanctis Patribus instituta cogitur aliquis lavacrum. quod regenerandis semel tributum est, bis subire, apostolica reclamante doctrina, quae nobis unam praedicat in Trinitate deitatem, unam in fide confessionem, unum in baptismate sacramentum (Eph 4, 5). Sed in hoc nihil simile formidatur, quoniam non potest in iterationis crimen venire, quod factum esse omnino nescitur. ...

320 (2) Quod si ab haereticis baptizatum quempiam fuisse constiterit, erga hunc nullatenus sacramentum regenerationis iteretur, sed hoc tantum, quod ibi defuit, conferatur: ut per episcopalem manus impositionem virtutem Sancti Spiritus consequatur.


Leo I Papa, Ep. 'Epistolas fraternitatis' ad Rusticum, episc. Narbon., 458 aut 459
321 (Inquisitio 14) Propositum monachi proprio arbitrio aut voluntate susceptum deseri non potest absque peccato. Quod enim quis vovit Deo, debet et reddere (Dt 23, 21; Ps 49, 14). Unde qui relicta singularitatis professione ad militiam vel ad nuptias devolutus est, publicae paenitentiae satisfactione purgandus est: quia etsi innocens militia et honestum potest esse coniugium, electionem meliorum deseruisse transgressio est.

322 ( Inqu. 15) Puellae, quae non coactae parentum imperio, sed spontaneo iudicio virginitatis propositum atque habitum susceperunt, si postea nuptias eligunt, praevaricantur, etiam si consecratio non accessit...


Leo I Papa, Ep. 'Magna indignatione' ad universos episcopos per Campaniam etc., 6 Mars 459
323 145 (c. 2) Illam etiam contra apostolicam regulam praesumptionem, quam nuper agnovi a quibusdam illicita usurpatione committi, modis omnibus constituo submoveri. De paenitentia scilicet, quae a fidelibus postulatur, ne de singulorum peccatorum genere libello scripta professio publice recitetur, cum reatus conscientiarum sufficiat solis sacerdotibus indicari confessione secreta. Quamvis enim plenitudo fidei videatur esse laudabilis, quae propter Dei timorem apud homines erubescere non veretur, tamen quia non omnium huiusmodi sunt peccata, ut ea qui paenitentiam poscunt, non timeant publicare, removeatur tam improbabilis consuetudo, ne multi a paenitentiae remediis arceantur, dum aut erubescunt aut metuunt inimicis suis facta reserari, quibus possint legum constitutione percelli. Sufficit enim illa confessio, quae primum Deo offertur, tum etiam sacerdoti, qui pro delictis paenitentium precator accedit. Tunc enim demum plures ad paenitentiam poterunt provocari, si populi auribus non publicetur conscientia confitentis.


ES
'Statuta Ecclesiae Antiqua', (milieu ou fin du Veme siecle, Gaule Narbonnaise)
325 Qui episcopus ordinandus est, ante(a) examinetur, si... in Scripturarum sensibus cautus, si in dogmatibus ecclesiasticis exercitatus, et ante omnia, si fidei documenta verbis simplicibus adserat, id est, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum unum Deum esse confirmans, totamque in Trinitate deitatem coessentialem et consubstantialem et coaeternalem et coomnipotentem praedicans; si singulam quamque in Trinitate personam plenum Deum et totas tres personas unum Deum; si incarnationem divinam non in Patre neque in Spiritu Sancto factam sed in Filio tantum (credat), ut, qui erat in divinitate Dei Patris Filius, ipse fieret in homine hominis matris filius, Deus verus ex Patre, et homo verus ex matre, carnem ex matris visceribus habens, et animam humanam rationabilem, simul in eo ambae naturae, id est, homo et Deus, una persona, unus Filius, unus Christus, unus Dominus, creator omnium quae sunt, et auctor et dominus et creator (rector) cum Patre et Spiritu Sancto omnium creaturarum, qui passus sit (est) vera carnis passione, mortuus vera corporis sui morte, resurrexit vera carnis suae resurrectione et vera animae resumptione, in qua veniet iudicare vivos et mortuos. Quaerendum est etiam ab eo, si Novi et Veteris Testamenti, id est Legis et Prophetarum et Apostolorum unum eundemque credat auctorem et Deum; si diabolus non per condicionem, sed per arbitrium factus sit malus. Quaerendum etiam ab eo, si credat huius quam gestamus et non alterius carnis resurrectionem; si credat iudicium futurum et recepturos singulos pro his quae in hac carne gesserunt vel poenas vel glorias (-am); si nuptias non improbet; si secunda matrimonia non damnet; si carnium perceptionem non culpet; si paenitentibus reconciliatis communicet; si in baptismo omnia peccata, id est, tam illud originale contractum quam illa quae voluntarie admissa sunt, dimittantur; si extra Ecclesiam catholicam nullus salvetur. Cum, in his omnibus examinatus, inventus fuerit plene instructus, tunc cum consensu clericorum et laicorum et conventu totius provinciae episcoporum ... ordinetur episcopus.

326 150 Can. 90 (2). E p i s c o p u s cum ordinatur, duo episcopi (ex)ponant et teneant Evangeliorum codicem super cervicem (caput) eius, et, uno super eum fundente benedictionem, reliqui omnes episcopi qui adsunt manibus suis caput eius tangant.

327 151 Can. 91 (3). Presbyter cum ordinatur, episcopo eum (-!) benedicente et manus super caput eius tenente, etiam omnes presbyteri qui praesentes sunt manus suas iuxta manum (-us) episcopi super caput illius teneant.

328 152 Can. 92 (4). D i a c o n u s cum ordinatur, solus episcopus qui eum benedicit manum suam (-us -as) super caput illius (eius) ponat: quia non ad sacerdotium, sed ad ministerium consecratur.

329 153 Can. 93 (5). S u b d i a c o n u s cum ordinatur, quia manus impositionem non accipit, patenam de manu episcopi accipiat vacuam, et vacuum calicem. De manu vero archidiaconi accipiat urceolum cum aqua et manile et manutergium.

154 Can. 6 (94) Acolythus cum ordinatur, ab episcopo quidem doceatur, qualiter se in officio suo agere debeat: ab archidiacono accipiat cereoforaleum cum cereis, ut sciat se ad accendenda ecclesiae luminaria mancipandum. Accipiat et urceolum vacuum ad suggerendum vinum in eucharistia sanguinis Christi.

155 Can. 7 (95). E x o r c i s t a cum ordinatur, accipiat de manu episcopi libellum, in quo scripti sunt exorcismi, dicente sibi episcopo: Accipe et commenda memoriae, et habeto potestatem imponendi manum super energumenum sive baptizatum sive catechumenum.

156 Can. 8 (96). Lector cum ordinatur, faciat de illo verbum episcopus ad plebem, indicans eius fidem ac vitam atque ingenium. Post haec spectante plebe tradat ei codicem, de quo lecturus est, dicens ad eum: Accipe et esto verbi Dei relator, habiturus, fideliter et utiliter si impleveris officium, partem cum his, qui verbum Dei ministraverunt.

157 Can. 9 (97). Ostiarius cum ordinatur, postquam ab archidiacono instructus fuerit, qualiter in domo Dei debeat conversari, ad suggestionem archidiaconi tradat ei episcopus claves ecclesiae de altario, dicens: Sic age, quasi redditurus Deo rationem pro his rebus, quae istis clavibus recluduntur.

158 Can. 10 (98). Psalmista, id est cantor, potest absque scientia episcopi, sola iussione presbyteri, officium suscipere cantandi, dicente sibi presbytero: Vide, ut quod ore cantas, corde credas: et quod corde credis, operibus comprobes.


==Simplicius==
[[Scriptor:Simplicius|Siplicius, Ep.]] 'Quantum presbyterorum' ad Acacium episc. Cepolit., 10 janvier 476
343 159 ( 3 (c. 2)) Quia sanctae memoriae prae(de)cessorum Nostrorum exstante doctrina, contra quam nefas est disputare, quisquis recte sapere videtur novis assertionibus non indiget edoceri, sed plana atque perfecta sunt omnia, quibus potest vel deceptus ab haereticis erudiri, vel in vinea Domini plantandus institui; implorata fide clementissimi principis vocem faciendae synodi fac respui. ... (6(3)) Hortor ergo, frater carissime, ut modis omnibus faciendae synodi perversorum conatibus resistatur, quae non alias semper indicta est, nisi cum aliquid in pravis sensibus novum aut in assertione dogmatum emersit ambiguum: ut in commune tractantibus, si qua(e) esset obscuritas, sacerdotalis deliberationis illuminaret auctoritas; sicut primum Arii ac deinde Nestorii, postremum Dioscori atque Eutych(et)is fieri coegit impietas. Et quod misericordia Christi Dei nostri Salvatoris avertat - intimandum est, abominabile esse, contra sententias totius orbis Domini sacerdotum et principum utriusque rectorum damnatos restitui. ...


==Felix II==
[[Scriptor:Felix III|Felix II (III)]], Ep. 'Quoniam pietas' ad Zenonem imp., 1 août 484
345 Cum apud barbaras etiam nationes atque ipsius deitatis ignaras (in) exsequendis negotiis vel humanis iure gentium semper legationis cuiuslibet habeatur sacrosancta libertas, notum est omnibus quanto magis ab imperatore Romano et christiano principe in rebus praesertim divinis oportuerit intemerata servari. ... Puto autem quod pietas tua, quae etiam suis mavult vinci legibus quam reniti, caelestibus debeat parere decretis atque ita humanarum sibi rerum fastigium noverit esse commissum, ut tamen ea quae divina sunt, per dispensatores divinitus adtributos percipienda non ambigat; puto quod vobis sine ulla dubitatione sit utile, si Ecclesiam catholicam vestri tempore principatus sinatis uti legibus suis nec libertati eius quemquam permittatis obsistere, quae regni vobis restituit potestatem. Certum est enim, hoc rebus vestris esse salutare, ut cum de causis agitur Dei, iuxta ipsius constitutum regiam voluntatem sacerdotibus Christi studeatis subdere, non praeferre, et sacrosancta per eorum praesules discere potius quam docere, Ecclesiae formam sequi, non huic humanitus sequenda iura praefigere neque eius sanctionibus velle dominari, cui Deus voluit clementiam tuam piae devotionis colla summittere, ne dum mensura caelestis dispositionis exceditur, eatur in contumeliam disponentis.

==Gelasius==

[[Scriptor:Gelasius I|Gelasius]] Ep. 'Famuli vestrae pietatis' ad Anastasium I imp., 494
347 (2) Duo sunt quippe, imperator auguste, quibus principaliter mundus hic regitur, auctoritas sacrata pontificum et regalis potestas, in quibus tanto gravius pondus est sacerdotum, quanto etiam pro ipsis regibus hominum in divino reddituri sunt examine rationem. Nosti etenim, fili clementissime, quoniam licet praesedeas humano generi dignitate, rerum tamen praesulibus divinarum devotus colla submittis atque ab eis causas tuae salutis expetis, hincque sumendis caelestibus sacramentis eisque, ut competit, disponendis subdi te debere cognoscis religionis ordine potius quam praeesse, itaque inter haec illorum te pendere iudicio, non illos ad tuam velle redigi voluntatem. Si enim quantum ad ordinem publicae pertinet disciplinae, cognoscentes imperium tibi superna dispositione conlatum legibus tuis ipsi quoque parent religionis antistites, ne vel in rebus mundanis exclusae... videantur obviare sententiae, quo, oro te, decet affectu eis et convenit oboedire, qui praerogandis venerabilibus sunt attributi mysteriis ? Proinde, sicut non leve discrimen incumbit pontificibus siluisse pro divinitatis cultu quod congruit, ita his, quod absit, non mediocre periculum est, qui, cum debeant parere, despiciunt. Et si cunctis generaliter sacerdotibus recte divina tractantibus fidelium convenit corda submitti, quanto potius sedis illius praesuli consensus est adhibendus, quem cunctis sacerdotibus et divinitas summa voluit praeminere et subsequens Ecclesiae generalis iugiter pietas celebravit ?
(3) Ubi pietas tua evidenter advertit numquam quolibet penitus humano consilio elevare se quemquam posse illius privilegio vel confessioni, quem Christi vox praetulit universis, quem Ecclesia veneranda confessa semper est et habet devota primatem. Impeti possunt humanis praesumptionibus, quae divino sunt iudicio constituta, vinci autem quorumlibet potestate non possunt.


347
Saint Gélase I, Synodus Romana: Acta de absolutione Miseni, 13 Mai 495
348 ... Cum nulli animae Deus omnipotens et misericors per ecclesiasticam pietatem quaerenti voluerit remedium denegari, non dubium est hoc ipso auctore Deo et divina conpunctione prodire, ut tunc de eius (Miseni) receptione tractetur, quando eam non protelanda quoque necessitas compellat impendi, nostro praeterea Salvatore beato Petro Apostolo prae ceteris deleganti: 'Quaecumque ligaveris super terram, ligata erunt et in caelis, et quaecumque solveris super terram, erunt soluta et in caelis' (Mt 16, 19), sicut et his verbis nihil constat exceptum, sic per apostolicae dispensationis officium et totum possit generaliter alligari et totum consequenter absolvi, praecipue cum ex hoc magis praeberi cunctis oporteat apostolicae miserationis exemplum, ut absolutione damnati, si resipiscant universi et ab errore se retrahant ... vinculis se damnationis ... non ambigant exuendos.... Proinde quantum permittente Domino possibilitatis humanae desideranti remedia praebeamus, totum, quod supra nostrae facultatis est modulum, divino iudicio relinquentes, non autem nobis poterunt imputare, cur praevaricationis offensam viventibus remittamus, quod Ecclesiae Deo largiente possibile est, qui nos etiam mortuis veniam praestare deposcunt, quod nobis possibile non esse manifestum est. Quia cum dictum sit 'quae ligaveris super terram' , quos ergo non esse iam constat super terram, non humano, sed suo iudicio reservavit, nec audet Ecclesia sibimet vindicare, quod ipsis beatis apostolis conspiciat non fuisse concessum, quia alia sit causa superstitum, alia defunctorum.


ES
Concile d'Arles, 473, Libelle de soumission du prêtre Lucidus De gratia et praedestinatione
330 160a Correptio vestra salus publica, et sententia vestra medicina est. Unde et ego summum remedium duco, ut praeteritos errores accusando excusem, et salutifera confessione me diluam. Proinde iuxta praedicandi recentia statuta concilii, damno vobiscum sensum illum qui dicit humanae oboedientiae laborem divinae gratiae non esse iungendum;

331 160a qui dicit post primi hominis lapsum ex toto arbitrium voluntatis exstinctum;

332 160a qui dicit quod Christus Dominus et Salvator noster mortem non pro omnium salute susceperit;

333 160a qui dicit quod praescientia Dei hominem violenter compellat (impellat) ad mortem, vel quod Dei pereant voluntate qui pereunt;

334 160a qui dicit quod post acceptum legitime baptismum in Adam moriatur quicumque deliquerit;

335 160a qui dicit alios deputatos ad mortem, alios ad vitam praedestinatos;

336 160a qui dicit ab Adam usque ad Christum nullos ex gentibus per primam Dei gratiam, id est per legem naturae, in adventum Christi esse salvatos eo quod liberum arbitrium ex omnibus (= ex toto; al.: eis omnibus) in primo parente perdiderint;

337 160a qui dicit patriarchas ac prophetas vel summos quosque sanctorum, etiam ante redemptionis tempora in paradisi habitatione (intra paradisum) deguisse;

338 160a qui dicit ignes et inferna non esse.

339 160a Haec omnia quasi impia et sacrilegiis repleta condemno. Ita autem assero gratiam Dei, ut adnisum hominis et conatum gratiae semper adiungam, et libertatem voluntatis humanae non exstinctam, sed adtenuatam et infirmatam esse pronuntiem, et periclitari eum, qui salvus est, et eum qui periit, potuisse salvari.

340 160b Christum etiam, Deum et Salvatorem nostrum, quantum pertinet ad divitias bonitatis suae, pretium mortis pro omnibus obtulisse, et quia nullum perire velit, qui est Salvator omnium hominum, maxime fidelium, dives in omnibus qui invocant illum (Rom 10, 12). Et quia in tantis rebus conscientiae satisfaciendum, memini me ante dixisse, quod Christus pro his tantum, quos credituros praescivit, advenisset (provocando ad Mt 20,28; 26,28; Hebr 9,27). Nunc vero sacrorum testimoniorum auctoritate, quae abunde per spatia divinarum inveniuntur Scripturarum, ex seniorum doctrinae ratione patefacta, libens fateor Christum etiam pro perditis advenisse, quia eodem nolente perierunt. Neque enim fas est circa eos solum, qui videntur esse salvati, immensae divitias bonitatis ac beneficia divina concludi. Nam si Christum his tantum remedia adtulisse dicimus, qui redempti sunt, videbimur absolvere non redemptos, quos pro redemptione contempta constat esse puniendos.

341 160b Assero etiam per rationem et ordinem saeculorum alios lege gratiae, alios lege Moysi, alios lege naturae, quam Deus in omnium cordibus scripsit (cf. Rom 2,15), in spe adventus Christi fuisse salvatos; nullos (-! ) tamen ex initio mundi, ab originali nexu nisi intercessione sacri sanguinis (non) absolutos.

342 160b Profiteor etiam aeternos ignes et infernales flammas factis capitalibus praeparatas, quia perseverantes in finem humanas culpas merito sequitur divina sententia, quam iuste incurrunt, qui haec non toto corde crediderint. Orate pro me, domini sancti et apostolici Patres! - Lucidus presbyter hanc epistolam manu propria subscripsi et, quae in ea adstruuntur, assero, et quae sunt damnata, damno.


ES
Saint Gélase I, Tomus 'Ne forte' de anathematis vinculo, 495
349 167 (5) Dixit Dominus, quod in Spiritum Sanctum peccantibus nec hic esset nec in futuro saeculo remittendum (Mt 12, 32). Quantos autem cognoscimus in Sancto Spiritu (in Spiritum Sanctum) delinquentes, sicut haereticos diversos ... ad fidem catholicam revertentes, et hic remissionem suae percepisse blasphemiae, et in futurum spem sumpsisse indulgentiae consequendae ? Nec ideo non vera est Domini sententia, aut putabitur esse ullatenus resoluta, cum circa tales, si hoc esse permaneant, nunquam omnino solvenda persistat, effectis autem non talibus inesse non possit, quae non est talibus inrogata. Sicut etiam est consequenter et illud beati Ioannis Apostoli: Est peccatum ad mortem: non dico, ut oretur pro eo; et est peccatum non ad mortem: dico, ut oretur pro eo (1 Jo 5, 16 17). Est peccatum ad mortem in eodem peccato manentibus; est peccatum non ad mortem ab eodem peccato recedentibus. Nullum est quippe peccatum, pro quo aut non oret Ecclesia remittendo, aut quod, data sibi divinitus potestate, desistentibus ab eodem non possit absolvere, vel paenitentibus relaxare, cui dicitur: Quaecunque dimiseritis super terram ... (cf. Jo 20, 23); 'quaecunque solveritis super terram, soluta erunt et in caelo' (Mt 18, 18). In quibuscunque omnia sunt, quantacunque sint, et qualiacunque sint, veraci nihilominus eorum manente sententia, qua nunquam solvendus esse denuntiatur in eorum tenore consistens, non etiam ab hoc eodem post recedens.


ES
'Decretum Gelasianum' seu Ep. decretalis de libris recipiendis et non recipiendis, tp. incerto
350 163 Post (has omnes) propheticas et evangelicas atque apostolicas (quas superius deprompsimus) scripturas, quibus Ecclesia catholica per gratiam Dei fundata est, etiam illud intimandum putavimus, quod, quamvis universae per orbem catholicae diffusae Ecclesiae unus thalamus Christi sit, sancta tamen Romana Ecclesia nullis synodicis constitutis ceteris Ecclesiis praelata sit, sed evangelica voce Domini et Salvatoris primatum obtenuit: Tu es Petrus, inquiens, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, et tibi dabo claves regni caelorum, et quaecumque ligaveris super terram, erunt ligata et in caelo, et quaecumque solveris super terram, erunt soluta et in caelo (Mt 16, 18s). Addita est etiam societas beatissimi Pauli Apostoli, vas(is) electionis, qui non diverso, sicut haeretici garriunt, sed uno tempore, uno eodemque die gloriosa morte cum Petro in urbe Roma sub Caesare Nerone agonizans coronatus est; et pariter supradictam sanctam Romanam Ecclesiam Christo Domino consecrarunt aliisque omnibus urbibus in universo mundo sua praesentia atque venerando triumpho praetulerunt.

351 163 Est ergo prima Petri Apostoli sedis (sedes) Romanae Ecclesiae, non habens maculam neque rugam nec aliquid eiusmodi (Eph 5, 27). Secunda autem sedis (sedes) apud Alexandriam beati Petri nomine a Marco eius discipulo atque evangelista consecrata est .... Tertia vero sedis (sedes) apud Anthiociam (Antiochiam) beatissimi Apostoli Petri habetur honorabilis, eo quod illic primus (primitus) quam Romae venisset habitavit et illic primum nomen Christianorum novellae gentis exortum est (cf Act 11, 26).

352 164 Et quamvis aliud fundamentum nullus possit ponere praeter id, quod positum est, qui est Christus Iesus (cf. I Cor 3, 11), tamen ad aedificationem sancta id est Romana Ecclesia post illas Veteris vel Novi Testamenti, quas regulariter suscipimus, etiam has suscipi non prohibet Scripturas, id est: Sanctam Synodum Nicaenam ...; (sanctam Synodum Constantinopolitanam, ... in qua Macedonius haereticus debitam damnationem excepit;) s. Synodum Ephesinam...; s. Synodum Calchedonensem (= Chalcedon). ... (Sed et si qua sunt concilia a s. Patribus hactenus instituta, post istorum quattuor auctoritatem et custodienda et recipienda decrevimus.)

353 (Iam nunc subiiciendum de opusculis s. Patrum, quae in Ecclesia, calholica recipiuntur.) Item (-!) opuscula beati Caecilii Cypriani martyris, Carthag. episcopi (in omnibus recipienda). Item opuscula ... (Eodem modo allegantur Gregor. Naz., Basilius M., Athanas. Alex., Johannes Chrysost., Theophilus Alex., Cyrill. Alex., Hilarius Pict., Ambros., Augustin., Hieronym., Prosper Aquit.) Item epistolam beati Leonis papae ad Flavianum C'politanum episcopum destinatam; de cuius textu quispiam si usque ad unum iota disputaverit, et non eam in omnibus venerabiliter receperit, anathema sit. Item opuscula atque tractatus omnium orthodoxorum Patrum, qui in nullo a sanctae Ecclesiae Romanae consortio deviarunt, ... legendos decernit. Item decretales epistolas, quas beatissimi papae diversis temporibus ab urbe Roma pro diversorum Patrum consultatione dederunt, venerabiliter suscipiendas esse. Item gesta sanctorum martyrum ... Sed ideo secundum antiquam consuetudinem singulari cautela in sancta Romana Ecclesia non leguntur, quia et eorum, qui conscripsere, nomina penitus ignorantur, et ab infidelibus vel (et) idiotis superflua aut minus apta quam rei ordo fuerit, esse putantur .... Propter quod, ... ne vel levis subsannandi oriretur occasio, in sancta Romana Ecclesia non leguntur. Nos tamen cum praedicta Ecclesia et omnes martyres et eorum gloriosos agones, qui Deo magis quam hominibus noti sunt, omni devotione veneramur. Item vitas Patrum, Pauli, Antonii, Hilarionis et omnium eremitarum, quas tamen vir beatissimus Hieronymus descripsit, cum omni honore suscipimus. (Continuando seriem librorum monetur:) cum haec ad catholicorum manus advenerint (pervenerint), beati Pauli Apostoli praecedat sententia: 'Omnia probate, quod bonum est, tenete' (1 Thess 5, 21). Item Rufinus vir religiosus plurimus ecclesiastici operis edidit libros, nonnullas etiam Scripturas interpretatus est. Sed quoniam venerabilis Hieronymus eum in aliquibus de arbitrii libertate notavit, illa sentimus, quae praedictum beatum Hieronymum sentire cognoscimus; et non solum de Rufino, sed etiam de universis, quos vir saepius memoratus zelo Dei et fidei religione reprehendit. - Item Origenis nonnulla opuscula, quae vir beatissimus Hieronymus non repudiat, legenda suscipimus. Reliqua autem omnia cum auctore suo dicimus renuenda. ... (DS 354) Cetera, quae ab haereticis sive schismaticis conscripta vel praedicata sunt, nullatenus recipit catholica et apostolica Romana Ecclesia. (Sequitur longa series 'apocryphorum', tam sensu stricto i. e. pseudocanonicorum, quam sensu lato i.e. librorum haeresi infectorum.)

354 165-166 Cetera, quae ab haereticis sive schismaticis conscripta vel praedicata sunt, nullatenus recipit catholica et apostolica Romana Ecclesia. (Sequitur longa series 'apocryphorum', tam sensu stricto i. e. pseudocanonicorum, quam sensu lato i.e. librorum haeresi infectorum.) (D 166) Haec et his similia, quae ... haeresiarchae ... docuerunt vel conscripserunt, quorum nomina minime retinentur, non solum repudiata, verum etiam ab omni Romana catholica et apostolica Ecclesia eliminata atque cum suis auctoribus auctorumque sequacibus sub anathematis insolubili vinculo in aeternum confitemur esse damnata.

165 = DS350 (Iam nunc subiiciendum de opusculis s. Patrum, quae in Ecclesia, calholica recipiuntur.) Item (-!) opuscula beati Caecilii Cypriani martyris, Carthag. episcopi (in omnibus recipienda). Item opuscula ... (Eodem modo allegantur Gregor. Naz., Basilius M., Athanas. Alex., Johannes Chrysost., Theophilus Alex., Cyrill. Alex., Hilarius Pict., Ambros., Augustin., Hieronym., Prosper Aquit.) Item epistolam beati Leonis papae ad Flavianum C'politanum episcopum destinatam; de cuius textu quispiam si usque ad unum iota disputaverit, et non eam in omnibus venerabiliter receperit, anathema sit. Item opuscula atque tractatus omnium orthodoxorum Patrum, qui in nullo a sanctae Ecclesiae Romanae consortio deviarunt, ... legendos decernit. Item decretales epistolas, quas beatissimi papae diversis temporibus ab urbe Roma pro diversorum Patrum consultatione dederunt, venerabiliter suscipiendas esse. Item gesta sanctorum martyrum ... Sed ideo secundum antiquam consuetudinem singulari cautela in sancta Romana Ecclesia non leguntur, quia et eorum, qui conscripsere, nomina penitus ignorantur, et ab infidelibus vel (et) idiotis superflua aut minus apta quam rei ordo fuerit, esse putantur .... Propter quod, ... ne vel levis subsannandi oriretur occasio, in sancta Romana Ecclesia non leguntur. Nos tamen cum praedicta Ecclesia et omnes martyres et eorum gloriosos agones, qui Deo magis quam hominibus noti sunt, omni devotione veneramur. Item vitas Patrum, Pauli, Antonii, Hilarionis et omnium eremitarum, quas tamen vir beatissimus Hieronymus descripsit, cum omni honore suscipimus. (Continuando seriem librorum monetur:) cum haec ad catholicorum manus advenerint (pervenerint), beati Pauli Apostoli praecedat sententia: 'Omnia probate, quod bonum est, tenete' (1 Thess 5, 21). Item Rufinus vir religiosus plurimus ecclesiastici operis edidit libros, nonnullas etiam Scripturas interpretatus est. Sed quoniam venerabilis Hieronymus eum in aliquibus de arbitrii libertate notavit, illa sentimus, quae praedictum beatum Hieronymum sentire cognoscimus; et non solum de Rufino, sed etiam de universis, quos vir saepius memoratus zelo Dei et fidei religione reprehendit. - Item Origenis nonnulla opuscula, quae vir beatissimus Hieronymus non repudiat, legenda suscipimus. Reliqua autem omnia cum auctore suo dicimus renuenda. ...

Cetera, quae ab haereticis sive schismaticis conscripta vel praedicata sunt, nullatenus recipit catholica et apostolica Romana Ecclesia. (Sequitur longa series 'apocryphorum', tam sensu stricto i. e. pseudocanonicorum, quam sensu lato i.e. librorum haeresi infectorum.)

Haec et his similia, quae ... haeresiarchae ... docuerunt vel conscripserunt, quorum nomina minime retinentur, non solum repudiata, verum etiam ab omni Romana catholica et apostolica Ecclesia eliminata atque cum suis auctoribus auctorumque sequacibus sub anathematis insolubili vinculo in aeternum confitemur esse damnata.


 350-354
Denzinger 311
Vor 

Denzinger 355
Saint Gélase I, Tomus 'Necessarium quoque' adv. Eutychen et Nestorium, tp. incerto
355 168 (c. 4) Quamvis enim unus atque idem sit Dominus Iesus Christus, et totus Deus et totus homo Deus, et quicquid est humanitatis, Deus homo suum faciat, et quicquid est Dei, homo Deus habeat: tamen ut hoc permaneat sacramentum nec possit ex aliqua parte dissolvi, sic totus homo permanet esse quod Deus est, ut totus Deus permaneat esse quod homo est ...


ES
Anastase II, Ep. 'Exordium pontificatus mei' ad Anastasium I imp., 496
356 169 (c.7) Secundum Ecclesiae catholicae consuetudinem sacratissimum serenitatis tuae pectus agnoscat, quod nullum de his, vel quos baptizavit Acacius vel quos sacerdotes sive levitas secundum canones ordinavit, ulla eos ex nomine Acacii porti laesionis attingat, quo forsitan per iniquum tradita sacramenti gratia minus firma videatur. Nam et baptismum ... sive ab adultero vel a fure fuerit datum, ad percipientem munus pervenit illibatum: quia vox illa, quae per columbam sonuit, omnem maculam humanae pollutionis excludit, qua declaratur ac dicitur: 'Hic est qui baptizat...' (Lc 3.16). Nam si visibilis solis istius radii, cum per loca foetidissima transeunt, nulla contactus inquinatione maculantur, multo magis illius, qui istum visibilem fecit, virtus nulla ministri indignitate constringitur. ... (c.9, al.8) Ideo ergo et hic ... male bona ministrando sibi tantum nocuit. Nam inviolabile sacramentum, quod per illum datum est, aliis perfectionem suae virtutis obtinuit.


ES
Anastase II, Ep. 'In prolixitate epistolae' ad Laurentium episc. Lignidensem (Lignido in Illyrico), 497
357 Confitemur ergo, Dominum nostrum Iesum Christum Filium Dei unigenjtum ante omnia quidem saecula sine principio ex Patre natum secundum deitatem, in novissimis autem diebus de sancta virgine Maria eundem incarnatum et perfectum hominem ex anima rationali et corporis susceptione, homousion Patri secundum deitatem et homousion nobis secundum humanitatem. Duarum enim naturarum perfectarum unitas facta est ineffabiliter. Propter quod unum Christum eundem Filium Dei et hominis unigenitum a Patre et primogenitum ex mortuis confitemur, scientes quod quidem coaeternus suo Patri secundum divinitatem, secundum quam opifex est omnium, et dignatus est post consensionem sanctae Virginis, cum dixit ad angelum 'Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum' (Lc 1, 38), ineffabiliter sibi ex ipsa aedificari templum et istud sibi univit, quod non coaeternum de sua substantia e caelo detulit corpus, sed ex massa nostrae substantiae, hoc est ex Virgine. Hoc accipiens et sibi uniens non Deus Verbum in carne versus est neque ut phantasma apparens, sed inconvertibiliter et incommutabiliter suam conservavit essentiam, primitias naturae nostrae sibi univit. Nam principium Deus Verbum has nostrae naturae primitias per multam sibi bonitatem unire dignatus est: qui non permixtus, sed in utrisque substantiis unus et ipse visus secundum quod scriptum est: 'Solvite templum istud, et in tribus diebus resuscitabo illud' (Jo 2, 19). Solvitur enim Christus Iesus secundum meam substantiam, quam suscepit, et solutum suscitat proprium templum, hoc ipse secundum divinam substantiam, secundum quam et omnium artifex est.

358 Numquam autem post resurrectionem unitionis nostrae naturae discessit a proprio templo nec discedere potest propter ineffabilem suam benignitatem, sed est ipse Dominus Iesus Christus et passibilis et impassibilis, passibilis secundum humanitatem, impassibilis secundum divinitatem. Suscitavit igitur suum templum Deus Verbum et in se naturae nostrae resurrectionem et renovationem operatus est. Et hanc Dominus Christus, postquam resurrexit a mortuis, discipulis ostendebat dicens: 'Palpate me et videte, quoniam spiritus carnem et ossa non habet, quemadmodum me videtis habere' (Lc 24, 39). Non dixit 'quemadmodum me dicitis esse', sed 'habere', ut et qui habet et qui habetur considerans, non permixtionem, non conversionem, non mutationem, sed unitatem factam respicias. Propterea et fixuras clavorum et punctionem lanceae demonstravit et cum discipulis manducavit, ut per omnia resurrectionem nostrae naturae in se renovatam doceret, et, quia secundum beatam divinitatis substantiam inconvertibilis, incommutabilis, impassibilis, immortalis, nullius indigens, perficiens omnes passiones, et permisit proprio inferri templo quod virtute propria suscitavit, et per propriam perfectionem templi sui renovationem nostrae naturae operatus est.

359 Qui autem dicunt subtilem hominem Christum aut passibilem Deum aut in carne versum aut non counitum habuisse corpus aut de caelo hoc detulisse aut phantasma esse aut mortalem dicentes Deum Verbum indiguisse, ut a Patre resuscitaretur, aut sine anima corpus aut sine sensu hominem suscepisse aut duas substantias Christi secundum permixtionem confusas unam factam fuisse substantiam et non confitentes Dominum nostrum Jesum Christum duas esse naturas inconfusas, unam autem personam, secundum quod unus Christus, unus idem Filius, istos anathematizat catholica et apostolica Ecclesia.


 357-359
Anastase II, Ep. 'Bonum atque iucundum' ad epos Galliae, 23 août 498
360 170 (c.1 2) (Asserunt quidam haeretici) quod humano generi parentes, ut ex materiali faece tradunt corpora, ita etiam vitalis animae spiritum tribuant.... ( 4) Quomodo ergo contra divinam sententiam carnali nimis intellectu animam ad Dei imaginem factam putant hominum permixtione diffundi atque insinuari, cum ab illo, qui ab initio hoc fecit, actio ipsa hodieque non desinat, sicut ipse dixit: 'Pater meus adhuc operatur, et ego operor' (Cf Jo 5,l7)? ... Cum et illud debeant intelligere quod scriptum est : 'Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul' (Eccli 18,1). Si igitur, antequam Scriptura per species singulas in singulis quibusque creaturis ordinem rationemque disponeret, 'potentialiter', quod negari non potest, 'et causaliter in opere pertinente ad temporum cursum usque nunc operatur' : sanae igitur doctrinae acquiescant, quod ille indat animas, qui 'vocat ea, quae non sunt, tanquam sint' (cf. Rom 4,17).

361 170 (c.4 7) Qua putant fortasse pie ac bene se dicere, ut animas merito dicant a parentibus tradi, cum sint peccatis implicitae, hac ab ipsis sapienti debent separatione discerni: quod ab illis nihil aliud potest tradi, quam quod ab ipsorum mala praesumptione commissum est, id est, culpa poenaque peccati, quam per traducem secuta progenies evidenter ostendit, ut pravi homines distortique nascantur. In quo solo utique Deus nullam communionem habere perspicue cernitur, qui ne in hanc necessitatem calamitatis inciderent, genito mortis terrore prohibuit atque praedixit. Itaque per traducem, quod a parentibus traditur, evidenter apparet, et quid ab initio usque ad finem vel operatus sit Deus vel operetur ostenditur.


ES
Saint Symmaque, Ep. 'Ad augustae memoriae' ad Anastasium I Simp., post a. 506
362 (8) Conferamus autem honorem imperatoris cum honore pontificis: inter quos tantum distat, quantum ille rerum humanarum curam gerit, iste divinarum. Tu imperator a pontifice baptismum accipis, sacramenta sumis, orationem poscis, benedictionem speras, paenitentiam rogas. Postremo tu humana administras, ille tibi divina dispensat. Itaque ut non dicam superior, certe aequalis honor est.... Sit istud in mundo iudicium spectante Deo et angelis eius, spectaculum omni saeculo simus, quo aut sacerdotes bonae vitae aut imperator religiosae modestiae consequantur exemplum, quia his praecipue duobus officiis regitur humanum genus, et non debeat aliquis eorum exsistere, quo valeat offendi divinitas, maxime cum uterque honor videatur esse perpetuus atque ita humano generi ex alterutro consulatur. Precor, imperator, pace tua dixerim, memento te hominem, ut possis uti concessa tibi divinitus potestate, quia etiam si haec sub humano provenerint iudicio, sub divino necesse est ut discutiantur examine. Fortassis dicturus es, scriptum esse: omni potestati nos subditos esse debere (cf. Tt 3,1). Nos quidem potestates humanas suo loco suscipimus, donec contra Deum suas (Aliqui codices: non) erigant voluntates. Ceterum si omnis potestas a Deo est, magis ergo quae rebus est praestituta divinis. Defer Deo in nobis, et nos deferimus Deo in te.

ES
Saint Hormisdas, 'Libellus fidei Hormisdae papae' C'polim missus 11 août 515
363 171 (1) Prima salus est rectae fidei regulam custodire et a constitutis Patrum nullatenus deviare. Et quia non potest Domini nostri Jesu Christi praetermitti sententia dicentis: 'Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam' (Mt 16, 18), haec, quae dicta sunt, rerum probantur effectibus, quia in Sede Apostolica immaculata est semper catholica servata religio.

364 171 (2) De hac ergo (qua) spe et fide separari minime cupientes et Patrum sequentes in omnibus (-!) constituta, anathematizamus omnes haereses, praecipue Nestorium haereticum, qui quondam Constantinopolitanae fuit urbis episcopus, damnatum in Concilio Epheseno a Caelestino papa urbis Romae et a sancto (venerabili viro) Cyrillo Alexandrinae civitatis antistite; una cum isto (similiter) anathematizantes Eutychen et Dioscorum Alexandrinum in sancta Synodo, quam sequimur et amplectimur, Chalcedonensi damnatos (, quae secuta s. Concilium Nicaenum fidem apostolicam praedicavit).
(3) His Timotheum addiicientes parricidam (Detestamur et T. parr.), Aelurum cognomento, et discipulum quoque ipsius atque sequacem in omnibus Petrum Alexandrinum; itemque (-!) condemnamus (etiam) et anathematizamus Acacium Constantinopolitanum quondam episcopum ab Apostolica Sede damnatum, eorum complicem atque sequacem, vel qui in eorum communionis societate permanserint: quia (Acacius) quorum se communioni miscuit, ipsorum similem meruit in damnatione sententiam. Petrum nihilominus Antiochenum damnantes (damnamus) cum sequacibus suis et omnium supra scriptorum.

365 172 (4) Quapropter (-! ) suscipimus (autem) et probamus epistolas beati Leonis papae universas, quas de christiana religione conscripsit. Unde (-! ), sicut praediximus, sequentes in omnibus Apostolicam Sedem et praedicantes eius omnia constituta, (. Et ideo) spero, ut in una communione vobiscum, quam Sedes Apostolica praedicat, esse merear in qua est integra et verax christianae religionis (et perfecta) soliditas : promittentes (promittens) etiam (in sequenti tempore) sequestratos a communione Ecclesiae catholicae, id est non consentientes Sedi Apostolicae, eorum nomina inter sacra non recitanda esse mysteria. (Quodsi in aliquo a professione mea deviare tentavero, his, quos damnavi, complicem me mea sententia esse profiteor.)
(5) Hanc autem professionem meam (ego) manu propria (mea) subscripsi et tibi Hormisdae sancto et venerabili papae urbis Romae obtuli (direxi) ...


ES
Saint Hormisdas, Ep. 'Sicut rationi' ad Possessorem episc. SAfrum, 13 août 520
366 173a (c. 5) De arbitrio tamen libero et gratia Dei quid Romana, hoc est catholica, sequatur et servet Ecclesia, licet et variis libris beati Augustini, et maxime ad Hilarium et Prosperum, abunde possit agnosci, tamen et in scriniis ecclesiasticis expressa Capitula continentur, quae, si ibi desunt et necessaria creditis, destina(bi)mus, quamquam qui diligenter Apostoli dicta considerat, quid sequi debeat, evidenter agnoscat.


ES
Saint Hormisdas, Ep. 'Inter ea quae' ad Iustinum imperatorem, 26 mars 521
367 (c. 7) Nam si Trinitas Deus, hoc est Pater et Filius et Spiritus Sanctus, Deus autem unus, specialiter Legislatore dicente: 'Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est' (Dt 6, 4): qui aliter habet, necesse est aut divinitatem in multa dividat aut specialiter passionem ipsi essentiae Trinitatis impingat et ... hoc est aut plures deos more profanae gentilitatis inducere aut sensibilem poenam ad eam naturam, quae aliena est ab omni passione, transferre. (8) Unum est sancta Trinitas, non multiplicatur numero, non crescit augmento nec potest aut intellegentia comprehendi aut hoc quod Deus est discretione seiungi. Quis ergo illi secreto aeternae impenetrabilisque substantiae, quod neque ulla vel invisibilium creaturarum potuit investigare natura, profanam divisionem temptet ingerere et divini arcana mysterii revocare ad calculum moris humani? Adoremus Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, indistinctam distincte, inconprehensibilem et inenarrabilem substantiam Trinitatis, ubi etsi admittit numerum ratio personarum, unitas tamen non admittit essentiae (adde: numerum), ita tamen, ut servemus divinae propria naturae, servemus propria unicuique personae, ut nec personis divinitatis singularitas denegetur nec ad essentiam hoc, quod est proprium nominum, transferatur. (9) Magnum est sanctae et incomprehensibile mysterium Trinitatis: Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus Sanctus, Trinitas indivisa, et tamen notum est, quia proprium est Patris, ut generaret Filium; proprium Filii Dei, ut ex Patre Patri nasceretur aequalis, notum etiam, quid sit proprium Spiritus Sancti.

368 (c. 10) Proprium autem Filii Dei, ut ... in novissimis temporibus Verbum caro fieret et habitaret in nobis, ita intra viscera sanctae Mariae virginis genitricis Dei unitis utrisque sine aliqua confusione naturis, ut qui ante tempora erat Filius Dei, fieret Filius hominis et nasceretur ex tempore hominis more, matris vulvam natus aperiens et virginitatem matris deitatis virtute non solvens. (11) Dignum plane Deo nascente mysterium. ut servaret partum sine corruptione, qui conceptum fecit esse sine semine, servans quod ex Patre erat, et repraesentans quod ex matre suscepit. ...

369 (12) Idem enim Deus et homo, non, ut ab infidelibus dicitur, sub quartae introductione personae, sed ipse Dei Filius Deus et homo, idem virtus et infirmitas, humilitas et maiestas, redimens et venditus, in cruce positus et caeli regna largitus, ita nostrae infirmitatis ut possit interimi, ita ingenitae potentiae ne posset morte consumi. (13) Sepultus est iuxta id, quod homo voluit nasci, et iuxta id, quod Patri erat similis, resurrexit : patiens vulnerum et salvator aegrorum, unus defunctorum et vivificator obeuntium, ad inferna descendens et a Patris gremio non recedens. Unde et animam, quam pro communi condicione posuit, pro singulari virtute et admirabili potentia mox resumpsit.


 367-369
Concile d'Orange II, commencé le 3 juillet 529
a) Prooemium
370 173b ... Pervenit ad nos, esse aliquos, qui de gratia et libero arbitrio per simplicitatem minus caute et non secundum fidei catholicae regulam sentire velint. Unde id nobis, secundum admonitionem et auctoritatem Sedis Apostolicae, iustum ac rationabile visum, ut pauca capitula ab Apostolica nobis Sede transmissa, quae ab antiquis Patribus de sanctarum Scripturarum voluminibus in hac praecipue causa collecta sunt, ad docendos eos, qui aliter quam oportet sentiunt, ab omnibus observanda et manibus nostris subscribere deberemus. ...

ES
b) Canones
371 174 Can.1. Si quis per offensam praevaricationis Adae non totum, id est secundum corpus et animam, 'in deterius' dicit hominem 'commutatum', sed animae libertate illaesa durante, corpus tantummodo corruptioni credit obnoxium, Pelagii errore deceptus adversatur Scripturae dicenti: 'Anima, quae peccaverit, ipsa morietur' (Ez 18,20); et: 'Nescitis, quoniam, cui exhibetis vos servos ad oboediendum, servi estis eius, cui oboeditis?' (Rom 6,16); et: 'A quo quis superatur, eius et servus addicitur' (cf. 2 Petr 2,19).

372 175 Can. 2. Si quis soli Adae praevaricationem suam, non et eius propagini asserit nocuisse, aut certe mortem tantum corporis quae poena peccati est, non autem et peccatum, quod mors est animae, per unum hominem in omne genus humanum transiisse testatur, iniustitiam Deo dabit contradicens Apostolo dicenti : 'Per unum hominem peccatum intravit in mundum (mundo), et per peccatum mors, et ita in omnes homines (mors) pertransiit, in quo omnes peccaverunt' (cf. Rom 5,12).

373 176 Can. 3. Si quis invocatione humana gratiam Dei dicit posse conferri, non autem ipsam gratiam facere, ut invocetur a nobis, contradicit Isaiae prophetae vel Apostolo idem dicenti: 'Inventus sum a non quaerentibus me; palam apparui his, qui me non interrogabant' (Rom 10, 20; cf. Is 65, 1)

374 177 Can. 4. Si quis, ut a peccato purgemur, voluntatem nostram Deum exspectare contendit, non autem, ut etiam purgari velimus, per Sancti Spiritus infusionem et operationem in nos fieri confitetur, resistit ipsi Spiritui Sancto per Salomonem dicenti: 'Praeparatur voluntas a Domino' (Prv 8, 35 sec. Septg.), et Apostolo salubriter praedicanti: 'Deus est, qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate' (cf. Phil 2, 13).

375 178 Can. 5. Si quis, sicut augmentum, ita etiam initium fidei ipsumque credulitatis affectum, quo in eum credimus, qui iustificat impium, et ad (re)generationem sacri baptismatis pervenimus, non per gratiae donum, id est per inspirationem Spiritus Sancti corrigentem voluntatem nostram ab infidelitate ad fidem, ab impietate ad pietatem, sed naturaliter nobis inesse dicit, apostolicis dogmatibus adversarius approbatur, beato Paulo dicente: 'Confidimus, quia qui coepit in vobis bonum opus, perficiet usque in diem Iesu Christi' (cf. Phil 1, 6); et illud: 'Vobis datum est pro Christo non solum, ut in eum credatis, verum etiam, ut pro illo patiamini' (cf. Phil 1, 29); et: 'Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis: Dei enim donum est' (cf. Eph 2, 8). Qui enim fidem, qua in Deum credimus, dicunt esse naturalem, omnes eos, qui ab Ecclesia Christi alieni sunt, quodammodo fideles esse definiunt.

376 179 Can. 6. Si quis sine gratia Dei credentibus, volentibus, desiderantibus, conantibus, laborantibus, orantibus, vigilantibus, studentibus, petentibus, quaerentibus, pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri divinitus, non autem, ut credamus, velimus, vel haec omnia, sicut oportet, agere valeamus, per infusionem et inspirationem Sancti Spiritus in nobis fieri confitetur, et aut humilitati, aut oboedientiae humanae subiungit gratiae adiutorium, nec, ut oboedientes et humiles simus, ipsius gratiae donum esse consentit, resistit Apostolo dicenti: 'Quid habes, quod non accepisti ?' (I Cor 4, 7); et: 'Gratia Dei sum id, quod sum' (l Cor 15, 10).

377 180 Can. 7. Si quis per naturae vigorem bonum aliquid, quod ad salutem pertinet vitae aeternae, cogitare, ut expedit, aut eligere, sive salutari, id est evangelicae praedicationi consentire posse confirmat absque illuminatione et inspiratione Spiritus Sancti, qui dat omnibus suavitatem in consentiendo et credendo veritati, haeretico fallitur spiritu, non intelligens vocem Dei in Evangelio dicentis: 'Sine me nihil potestis facere' (Jo 15, 5); et illud Apostoli: 'Non quod idonei simus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est' (2 Cor 3, 5).

378 181 Can. 8. Si quis alios misericordia, alios vero per liberum arbitrium, quod in omnibus, qui de praevaricatione primi hominis nati sunt, constat esse vitiatum, ad gratiam baptismi posse venire contendit, a recta fide probatur alienus. Is enim non omnium liberum arbitrium per peccatum primi hominis asserit infirmatum, aut certe ita laesum putat, ut tamen quidam valeant sine revelatione Dei mysterium salutis aeternae per semetipsos posse conquirere. Quod quam sit contrarium, ipse Dominus probat, qui non aliquos, sed neminem ad se posse venire testatur nisi 'quem Pater attraxerit' (cf. Jo 6, 44), sicut et Petro dicit: 'Beatus es, Simon Bar-Jona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in caelis est' (Mt 16, 17); et Apostolus: 'Nemo potest dicere Dominum Iesum nisi in Spiritu Sancto' (cf. 1 Cor 12, 3).

379 182 Can. 9. 'De adiutorio Dei. Divini est muneris, cum et recte cogitamus, et pedes nostros a falsitate et iniustitia continemus; quoties enim bona agimus, Deus in nobis atque nobiscum, ut operemur, operatur'.

380 183 Can. 10. De adiutorio Dei. Adiutorium Dei etiam renatis ac sanatis semper est implorandum, ut ad finem bonum pervenire, vel in bono possint opere perdurare.

381 184 Can. 11. 'De obligatione votorum. Nemo quidquam Domino recte voveret, nisi ab ipso acceperit quod voveret', sicut legitur: Et quae de manu tua accepimus, damus tibi (I Par 29, 14).

382 185 Can. 12. 'Quales nos diligat Deus. Tales nos amat Deus, quales futuri sumus ipsius dono, non quales sumus nostro merito'.

383 186 Can. 13. De reparatione liberi arbitrii. Arbitrium voluntatis in primo homine infirmatum, nisi per gratiam baptismi non potest reparari; 'quod amissum, nisi a quo potuit dari, non potest reddi. Unde Veritas ipsa dicit: 'Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis'' (Jo 8,36).

384 187 Can. 14. 'Nullus miser de quantacumque miseria liberatur, nisi qui Dei misericordia praevenitur', sicut dicit Psalmista: 'Cito anticipet nos misericordia tua Domine' (Ps 78, 8); et illud: 'Deus meus, misericordia eius praeveniet me' (Ps 58, 11).

385 188 Can. 15. 'Ab eo, quod formavit Deus, mutatus est Adam, sed in peius per iniquitatem suam. Ab eo, quod operata est iniquitas, mutatur fidelis, sed in melius per gratiam Dei. Illa ergo mutatio fuit praevaricatoris primi, haec secundum Psalmistam 'mutatio est dextrae Excelsi' (cf. Ps 76, 11)'.

386 189 Can. 16. 'Nemo ex eo, quod videtur habere, glorietur, tamquam non acceperit, aut ideo se putet accepisse, quia littera extrinsecus vel, ut legeretur, apparuit, vel, ut audiretur, sonuit. Nam sicut Apostolus dicit: 'Si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est' (Gal 2,21); 'ascendens in altum captivavit captivitatem, dedit dona hominibus' (cf Eph 4,8; cf. Ps 67,19). Inde habet, quicumque habet; quisquis autem se inde habere negat, aut vere non habet, aut id, 'quod habet, auferetur ab eo (Mt 25, 29)'.

387 190 Can. 17. 'De fortitudine christiana. Fortitudinem Gentilium mundana cupiditas, fortitudinem autem Christianorum Dei caritas facit, quae diffusa est in cordibus nostris', non per voluntatis arbitrium, quod est a nobis, sed 'per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis' (Rom 5, 5)'.

388 191 Can. 18. 'Nullis meritis gratiam praeveniri. Debetur merces bonis operibus, si fiant; sed gratia, quae non debetur, praecedit, ut fiant'.

389 192 Can. 19. 'Neminem nisi Deo miserante salvari. Natura humana, etiamsi in illa integritate, in qua est condita, permaneret, nullo modo se ipsam, creatore suo non adiuvante, servaret; unde cum sine Dei gratia salutem non possit custodire, quam accepit, quomodo sine Dei gratia poterit reparare, quod perdidit?'.

390 193 Can. 20. 'Nihil boni hominem posse sine Deo. Multa Deus facit in homine bona, quae non facit homo; nulla vero facit homo bona, quae non Deus praestat, ut faciat homo'.

391 194 Can. 21. 'De natura et gratia. Sicut iis, qui volentes in lege iustificari et a gratia exciderunt, verissime dicit Apostolus: 'Si ex lege iustitia est, ergo Christus gratis mortuus est (Gal 2,21), sic iis, qui gratiam, quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur: Si per naturam iustitia est 'ergo Christus gratis mortuus est'. Iam hic enim erat lex, et non iustificabat: iam hic erat et natura, et non iustificabat. Ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit: 'Non veni legem solvere, sed adimplere' (Mt 5, 17), et natura per Adam perdita per illum repararetur, qui dixit, venisse se 'quaerere et salvare, quod perierat' (Lc 19, 10)'.

392 195 Can. 22. 'De his, quae hominum propria sunt. Nemo habet de suo nisi mendacium et peccatum. Si quid autem habet homo veritatis atque iustitiae, ab illo fonte est, quem debemus sitire in hac eremo, ut ex eo quasi guttis quibusdam irrorati non deficiamus in via'.

393 196 Can. 23. 'De voluntate Dei et hominis. Suam voluntatem homines faciunt, non Dei, quando id agunt, quod Deo displicet; quando autem id faciunt, quod volunt, ut divinae serviant voluntati, quamvis volentes agant quod agunt, illius tamen voluntas est, a quo et praeparatur et iubetur, quod volunt'.

394 197 Can.24 &quot;De palmitibus vitis. Ita sunt in vite palmites, ut viti nihil conferant, sed inde accipiant unde vivant: sic quippe vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret iis, non sumat ab iis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere (cf Jo 15.5ss)

395 198 Can. 25. 'De dilectione, qua diligimus Deum. Prorsus donum Dei est diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus diligit. Displicentes amati sumus, ut fieret in nobis unde placeremus. Diffundit enim caritatem in cordibus nostris Spiritus (Rom 5, 5) Patris et Filii, quem cum Patre amamus et Filio'.


 371-395
c) Conclusio a Caesario episc. Arelat. redacta
396 199 Ac sic secundum supra scriptas sanctarum Scripturarum sententias vel antiquorum Patrum definitiones hoc Deo propitiante et praedicare debemus et credere, quod per peccatum primi hominis ita inclinatum et attenuatum fuerit liberum arbitrium, ut nullus postea aut diligere Deum sicut oportuit, aut credere in Deum aut operari propter Deum quod bonum est, possit, nisi eum gratia misericordiae divinae praevenerit. Unde et Abel iusto et Noe et Abraham et Isaac et Iacob, et omni antiquorum Sanctorum multitudini illam praeclaram fidem, quam in ipsorum laude praedicat Apostolus Paulus (Hebr 11), non per bonum naturae, quod prius in Adam datum fuerat, sed per gratiam Dei credimus fuisse collatam. Quam gratiam etiam post adventum Domini omnibus, qui baptizari desiderant, non in libero arbitrio haberi, sed Christi novimus simul et credimus largitate conferri, secundum illud, quod iam saepe dictum est et praedicat Paulus Apostolus: 'Vobis donatum est pro Christo, non solum, ut in eum credatis, sed etiam, ut pro eo patiamini (Phil 1,29); et illud: Deus, qui coepit in vobis bonum opus, perficiet usque in diem Domini nostri' (Phil 1, 6); et illud: 'Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis: Dei enim donum est' (Eph 2,8); et quod de se ipso ait Apostolus: 'Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem' (l Cor 7, 25;1 Tim 1, 13); non dixit: 'quia eram', sed: ut essem. Et illud: 'Quid habes, quod non accepisti ?' (1 Cor 4, 7). Et illud: 'Omne datum bonum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum' (Jac 1,17). Et illud: 'Nemo habet quidquam, nisi illi datum fuerit desuper' (Jo 3,27). Innumerabilia sunt sanctarum Scripturarum testimonia, quae possint ad probandam gratiam proferri, sed brevitatis studio praetermissa sunt, quia et revera, cui pauca non sufficiunt, plura non proderunt.

397 200 Hoc etiam secundum fidem catholicam credimus, quod post acceptam per baptismum gratiam omnes baptizati, Christo auxiliante et cooperante, quae ad salutem animae pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere. Aliquos vero ad malum divina potestate praedestinatos esse, non solum non credimus, sed etiam, si sunt qui tantum mali credere velint, cum omni detestatione illis anathema dicimus. Hoc etiam salubriter profitemur et credimus, quod in omni opere bono non nos incipimus, et postea per Dei misericordiam adiuvamur, sed ipse nobis nullis praecedentibus bonis meritis et fidem et amorem sui prius inspirat, ut et baptismi sacramenta fideliter requiramus, et post baptismum cum ipsius adiutorio ea, quae sibi sunt placita implere possimus. Unde manifestissime credendum est, quod et illius latronis quem Dominus ad paradisi patriam revocavit (Lc 23, 43), et Cornelii centurionis, ad quem angelus Domini missus est (Act 10, 3) et Zachaei, qui ipsum Dominum suscipere meruit (Lc 19, 6), illa tam admirabilis fides non fuit de natura, sed divinae gratiae largitate donata (divinae largitatis donum).


 396-397
Boniface II, Ep. 'Per filium nostrum' ad Caesar. ep. Arelat., 25 janvier 531; Confirmatio Concilii Arausicani II
398 200a (c. 1) ... Petitioni tuae, quam laudabili fidei (al.: fieri) sollicitudine concepisti, catholicum non distulimus dare responsum. Indicas enim quod aliqui episcopi Galliarum, cum cetera iam bona ex Dei acquieverint gratia provenire, fidem tantum, qua in Christo credimus, naturae esse velint, non gratiae; et hominibus ex Adam, quod dici nefas est in libero arbitrio remansisse, non etiam nunc in singulis misericordiae divinae largitate conferri; postulans ut pro ambiguitate tollenda, confessionem vestram, qua vos e diverso fidem rectam in Christo, totiusque bonae voluntatis initium, iuxta catholicam veritatem per praevenientem Dei gratiam singulorum definitis sensibus inspirari, auctoritate Sedis Apostolicae firmaremus.

399 200b (c. 2) Atque ideo, cum de hac re multi Patres, et prae ceteris beatae recordationis Augustinus episcopus, sed et maiores nostri Apostolicae Sedis antistites ita ratione probentur disseruisse latissima, ut nulli ulterius deberet esse ambiguum, fidem quoque nobis ipsam venire de gratia: supersedendum duximus responsione multiplici; maxime cum secundum eas, quas ex Apostolo direxisti sententias, quibus dicit: 'Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem' (I Cor 7, 25), et alibi: Vobis datum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, verum etiam ut pro eo patiamini (Phil 1, 29), evidenter appareat, fidem, qua in Christo credimus, sicut et omnia bona singulis hominibus ex dono supernae venire gratiae, non ex humanae potestate naturae. Quod etiam Fraternitatem tuam, habita collatione cum quibusdam sacerdotibus Galliarum, iuxta fidem gaudemus sensisse catholicam: in his scilicet, in quibus uno, sicut indicasti, consensu definierunt fidem, qua in Christo credimus, gratia divinitatis praeveniente conferri; adiicientes etiam, nihil esse prorsus secundum Deum boni, quod sine Dei quis gratia aut velle, aut incipere, aut operari, aut perficere possit, dicente ipso Salvatore nostro: 'Sine me nihil potestis facere' (Jo 15, 5). Certum est enim atque catholicum, quia in omnibus bonis, quorum caput est fides, nolentes nos adhuc misericordia divina praeveniat, ut velimus, insit in nobis cum volumus, sequatur etiam ut in fide duremus, sicut David propheta dicit: 'Deus meus, misericordia eius praeveniet me' (Ps 58, 11); et iterum: 'Misericordia mea cum ipso est' (Ps 88, 25): et alibi: 'Misericordia eius subsequitur me' (Ps 22, 6). Similiter et beatus Paulus dicit: 'Aut quis prior dedit ei, et retribuetur illi? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia' (Rom 11, 35 s).

400 200b Unde nimis eos, qui contra sentiunt, admiramur, usque eo vetusti erroris adhuc reliquiis praegravari, ut ad Christum non credant Dei beneficio, sed naturae veniri; et ipsius naturae bonum, quod Adae peccato noscitur depravatum, auctorem nostrae fidei dicant magis esse quam Christum; nec intelligant se dominicae reclamare sententiae dicenti: 'Nemo venit ad me, nisi datum fuerit illi a Patre meo' (Jo 6, 44); sed et beato Paulo simul obsistere clamanti ad Hebraeos: 'Curramus ad propositum nobis certamen, aspicientes in auctorem fidei et consummatorem Iesum Christum' (Hebr 12, 1s). Quae cum ita sint, invenire non possumus, quid ad credendum in Christo, sine Dei gratia humanae deputent voluntati; cum Christus auctor consummatorque sit fidei. - (c.3) Quapropter ... supra scriptam confessionem vestram consentaneam catholicis Patrum regulis approbamus.


ES
Jean II, Ep. 'Olim quidem' ad senatores C'politanos, Mars 534
401 201-202 (Justinianus imperator) de his tribus quaestionibus orta certamina fuisse significavit:
(I) Utrum 'unus ex Trinitate' Christus et Deus noster dici possit, hoc est una de tribus personis sanctae Trinitatis sancta persona.
(II) An Deus Christus carne pertulerit impassibilis deitate.
(III) An proprie et veraciter &lt;Dei genitrix materque Dei Verbi ex ea incarnati&gt; Mater Domini Dei nostri Iesu Christi Maria semper virgo debeat appellari ...

(De adagio 'Unus de Trinitate passus est'.)
Unum enim ex sancta Trinitate Christum esse, hoc est unam de tribus sanctae Trinitatis personis sanctam esse personam sive subsistentiam, quam Graeci hypostasim dicunt, in his exemplis evidenter ostendimus (allegantur inter alia Gn 3, 22; 1 Cor 8,6; Symb. Nicaenum).

(De Christo 'Deo carne passo'.)
Deum vero carne passum his nihilominus roboremus exemplis (Dt 28, 66; Io 14, 6; Mal 3, 8; Act 3, 15; 20, 28; 1 Cor 2, 8; Cyrill. Al., Anathem. 12; Leo I, Tom. ad Flav. etc.).

(De titulo 'Mater Dei'.) Gloriosam vero sanctam semper virginem Mariam et proprie et veraciter Dei genitricem matremque Dei Verbi ex ea incarnati ab hominibus catholicis confiteri recte docemus. Proprie namque et veraciter idem ipse ultimis temporibus incarnatus, ex sancta et gloriosa Virgine matre nasci dignatus est. Propterea ergo, quia proprie et veraciter Dei Filius ex ea incarnatus et natus est, ideo proprie et veraciter matrem Dei ex ea incarnati et nati esse confitemur, et &lt;proprie quidem&gt;, ne Dominus Iesus per honorificentiam vel gratiam nomen Dei accepisse credatur, sicut Nestorius sentit insulsus: veraciter autem ideo, ne in phantasmate aut aliquo modo non veram sumpsisse carnem credatur ex virgine, sicut asseruit impius Eutyches.

(De titulo 'Mater Dei'.) Gloriosam vero sanctam semper virginem Mariam et proprie et veraciter Dei genitricem matremque Dei Verbi ex ea incarnati ab hominibus catholicis confiteri recte docemus. Proprie namque et veraciter idem ipse ultimis temporibus incarnatus, ex sancta et gloriosa Virgine matre nasci dignatus est. Propterea ergo, quia proprie et veraciter Dei Filius ex ea incarnatus et natus est, ideo proprie et veraciter matrem Dei ex ea incarnati et nati esse confitemur, et &lt;proprie quidem&gt;, ne Dominus Iesus per honorificentiam vel gratiam nomen Dei accepisse credatur, sicut Nestorius sentit insulsus: veraciter autem ideo, ne in phantasmate aut aliquo modo non veram sumpsisse carnem credatur ex virgine, sicut asseruit impius Eutyches.

402 (Summarium christologiae.) His igitur evidenter ostensum est, ... quid speraverit imperator, quid Romana sequatur et colat Ecclesia, scl. Christum Dominum nostrum unum esse, ut saepe diximus, sanctae Trinitatis, ex duabus naturis cognoscendum, hoc est in deitate et humanitate perfectum, non antea exsistente carne et postea unita Verbo, sed in ipso Deo Verbo initium, ut esset, accipiente. Ideo enim quia Verbi ex materno corpore caro sumpsit initium, salva proprietate et veritate utriusque naturae (cf. DS 293) hoc est divinitatis atque humanitatis, Dei Filium Dominum nostrum Iesum Christum catholice confitemur, omni posthac commutatione vel confusione submota. Neque enim naturas in eo aliter agnoscimus, nisi differentias intellegentes et confitentes divinitatis atque humanitatis. Sed nec duas personas in Christo intellegimus per id quod dicimus duas naturas, ut adunationis divisionem facere videamur et sit, quod absit, quaternitas, non trinitas, sicut Nestorius sentit insanus, nec confundimus easdem unitas naturas, cum unam personam Christi confitemur, ut Eutyches impius credit. Tomum vero papae Leonis omnesque epistolas nec non et quattuor synodos, Nicaenam, Constantinopolitanam et Ephesenam primam et Calchidonensem (= Chalcedon.), sicut Romana hactenus suscepit et veneratur Ecclesia, sequimur, amplectimur atque servamus.


 401-402
Denzinger 355
Vor 

Denzinger 403
Vigile, Edit de l'empereur Justinien à Ménas patriarche de Constantinople, publié dans le Synode de Constantinople en 543; Anathématismes contre Origene
403 203 Can. 1. Si quis dicit aut sentit, praeexsistere hominum animas, utpote quae antea mentes fuerint et sanctae virtutes, satietatemque cepisse divinae contemplationis, et in deterius conversas esse, atque idcirco refrixisse a Dei caritate, et inde psuchas graece, id est, animas esse nuncupatas, demissasque esse in corpora supplicii causa: anathema sit.

404 204 Can. 2. Si quis dicit aut sentit, Domini animam prius exstitisse, atque unitam fuisse Deo Verbo ante incarnationem et genrationem ex virgine, an. s.

405 205 Can.3. Si quis dicit aut sentit, primum formatum esse corpus Domini nostri Jesu Christi in utero beatae Virginis, ac postea unitum ei esse Deum Verbum, et animam, utpote quae ante fuisset, an. s.

406 206 Can. 4. Si quis dicit aut sentit, omnibus caelestibus ordinibus assimilatum esse Deum Verbum, cherubim que factum esse ipsis cherubim, et seraphim ipsis seraphim, ac omnibus plane supernis virtutibus similem esse factum, an. s.

407 207 Can. 5. Si quis dicit aut sentit, in resurrectione corpora hominum orbiculata suscitari, nec confitetur nos suscitari rectos, an. s.

408 208 Can. 6. Si quis dicit &lt;aut sentit&gt;, caelum, et solem, et lunam, et stellas et aquas, quae super caelos sunt, animatas et ratione praeditas (materiales) esse quasdam virtutes, an. s.

409 209 Can. 7. Si quis dicit aut sentit, Dominum Christum in futuro saeculo crucifixum iri pro daemonibus, sicuti et pro hominibus, an. s.

410 210 Can. 8. Si quis dicit aut sentit, vel finitam esse Dei potestatem, vel eum tanta fecisse, quanta comprehendere et cogitare (-!) potuit vel creaturas Deo coaerernas esse (-!), an. s.

411 211 Can. 9 Si quis dicit aut sentit, ad tempus esse daemonum et impiorum hominum supplicium, eiusque finem aliquando futurum, sive restitutionem et redintegrationem esse (fore) daemonum aut impiorum hominum, an. s.


 403-411
Vigile, Ep. 'Dum in sanctae' ad univ. populum Dei, 5 février 552; Professio fidei Vigilii papae
412 Sciant igitur universi nos illam fidem praedicare, tenere ac defendere, quam ab Apostolis traditam et per successores eorum inviolabiliter custditam reverenda Nicaena synodus CCCXVIII patrum Sancto Spiritu sibi revelante suscipiens redegit in symbolum ac deinde tres aliae sanctae synodi, id est Constantinopolitana ... Ephesena ... Calchidonensis ( = Chalcedon. ) .. . ediderunt.

413 Hinc est quod Dominus noster contra errorum huiusmodi feritatem pastorale caelitus armavit officium, quod beatissimo Petro apostolo trina praeceptione commendans ait: 'Pasce oves meas' (Jo 2l,15). Et recte illi pascendarum est cura commissa, cuius fidei praeclara confessio Domini est laudata.... eundem ipsum (Christum) hominis esse filium Deique sub mirabili interrogationis responsionisque brevitate confessus est 'Tu es Christus filius Dei vivi' (Mt 16, 16), sacratissimae scilicet mysterium incarnationis eius aperiens, dum in unitate personae, servata geminae proprietate naturae, homo idemque Deus esset, quod ex matre semper virgine sumpsit in tempore, et quod natus ex patre est ante saecula, permaneret. Inconfuse autem et indivise atque inconvertibiliter et substantialiter uniens sibi carnem Deus Verbum Emmanuel noster, qui lege et profitia (prophetia) adnuntiantibus exspectabatur, advenit. 'Verbum ergo caro factum est et habitavit in nobis' (Jo 1,14), totus in suis, totus in nostris, adsumens ex vulva carnem cum anima rationali et intellectuali.... Humanitatis sumpsit initium, ut nos aeternitatis suae faceret coheredes; nostrae consors dignatus est esse naturae, ut nos suae immortalitatis faceret esse participes; pauper factus est, cum esset dives, ut eius inopia ditaremur; omnia quae nostra sunt, evacuato noxarum nostrarum chirographo condonavit (cf. Col 2, 13s)... id peragens ..., ut 'mediator Dei et hominum homo Christus Iesus' (I Tim 2, 5) maledicto quo primus homo terrenus mortis vinculis tenebatur, adstrictus, secundus homo caelestis (1 Cor l5, 47), dum mortem morte calcaret, absolveret.

414 Passus est pro nobis Dei Filius, crucifixus carne est, mortuus carne est et die tertio resurrexit, ut divina inpassibili permanente natura et carnis nostrae veritate servata unius eiusdemque Domini Dei nostri Jesu Christi et passiones et miracula fateamur, ut glorificationem Capitis nostri totius Ecclesiae corpus aspiciens, quales primitias in Capite nostro, id est in Christo Deo ac Domino, intueretur ex mortuis, tales in his qui eius membra sunt, in futurae gloriae praestoletur adventum. Ipse igitur Redemptor noster sedet ad dexteram Patris, unus idemque sine confusione utriusque naturae, sine divisione personae et ex duabus atque in duabus creditus permanensque naturis, inde venturus iudicare vivos et mortuos.

415 Pater autem cum eodem unigenito Filio et Spiritu Sancto unus est in deitate et aequalis indiscretaeque naturae. Huius fidei plenitudinem Dominus noster post resurrectionem mandavit Apostolis dicens: 'Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti' (Mt 28, 19). 'In nomine', inquit (dixit), non in nominibus, ut in quibus una virtus, una potestas, una deitas, una aeternitas, una gloria, una omnipotentia, una beatitudo, una operatio est unaque natura, unius quoque nominis exsistat integritas. Nihil in deitate quippe discretum est, cum tantum personarum proprietas manifesta distinctione signetur. Totum ergo quod Trinitas est, permanet consubstantialis et indiscreta divinitas.


ES
Vigile, Constitutum (I) 'Inter innumeras sollicitudines' de tribus Capitulis ad Justinianum imperatorem, 14 mai 553; Damnatio errorum Nestorianismi de humanitate Christi
416 1. Si quis servata inconvertibilitate naturae divinae non confitetur Verbum carnem factum et ex ipsa conceptione de utero Virginis humanae naturae sibi secundum subsistentiam unisse principia, sed tamquam cum exsistenti iam homine fuerit Deus Verbum, ut per hoc non sancta Virgo vere Dei genitrix esse credatur, sed verbo tenus appelletur, anathema sit.

417 2. Si quis secundum subsistentiam unitatem naturarum in Christo factam denegat, sed seorsum existenti homini tamquam uni iustorum inhabitare Deum Verbum, et non ita confitetur naturarum secundum subsistentiam unitatem, ut Deus Verbum cum adsumpta carne una permanserit permaneatque subsistentia sine persona, an. s.

418 3. Si quis voces evangelicas et apostolicas in uno Christo ita dividit, ut etiam naturarum in ipso unitarum divisionem introducat, an. s.

419 4. Si quis unum Iesum Christum verum Dei et eundem verum hominis Filium futurorum ignorantiam aut diei ultimi iudicii habuisse dicit et tanta scire potuisse, quanta ei deitas quasi alteri cuidam inhabitans revelabat, an. s.

420 5. Si quis illud Apostoli, quod est in Ep. ad Hebraeos (He 5,7-8) dictum, quod experimento cognovit oboedientiam et cum clamore forti et lacrimis preces supplicationesque obtulit ad eum, qui salvum illum posset a morte facere, tamquam nudo deitate Christo deputans, qui laboribus virtutis perfectus sit, ut ex hoc duos introducere Christos vel duos Filios videatur, et non unum eundemque credit Christum Dei et hominis Filium ex duabus et in duabus naturis inseparabilibus indivisisque confitendum atque adorandum, an. s.


 416-420
Concile de Constantinople II (oecum. V), Session VIII: 2 juin 553, Canons
421 213 ( Trinitas divina) Can. 1. Si quis non confitetur Patris, et Filii, et Spiritus Sancti unam naturam sive substantiam, et unam virtutem et potestatem, trinitatem consubstantialem, unam deitatem in tribus subsistentiis sive personis adorandam, talis anathema sit. Unus enim Deus et Pater, ex quo omnia; et unus Dominus Iesus Christus, per quem omnia; et unus Spiritus Sanctus, in quo omnia.

422 214 Can. 2. Si quis non confitetur Dei Verbi duas esse nativitates, unam quidem ante saecula ex patre sine tempore incorporaliter alteram vero in ultimis diebus eiusdem ipsius, qui de caelis descendit, et incarnatus de sancta gloriosa Dei Genitrice et semper Virgine Maria, natus est ex ipsa, talis an. s.

423 215 Can.3. Si quis dicit, alium esse Deum Verbum qui miracula fecit, et alium christum qui passus est, vel Deum Verbum cum Christo nascente de muliere, vel in ipso esse ut alterum in altero, et non unum eundemque Dominum nostrum Jesum Christum, Dei Verbum incarnatum et hominem factum, et ejusdem ipsius miracula et passiones quas voluntarie carne sustinuit, talis an. s.

424 216 Can. 4. Si quis dicit, secundum gratiam, vel secundum operationem, vel secundum dignitatem, vel secundum aequalitatem honoris, vel secundum auctoritatem, aut relationem, aut affectum, aut virtutem, unitionem Dei Verbi ad hominem factam esse, vel secundum bonam voluntatem, quasi quod placuit Deo Verbo homo, eo quod bene visum est ei de ipso, sicut Theodorus insipiens dicit: vel secundum homonymiam, per quam Nestoriani Deum Verbum Filium et Christum vocantes, et hominem separatim Christum et Filium nominantes, et duas personas evidenter dicentes, per solam nominationem, et honorem, et dignitatem, et adorationem, unam personam, unum Filium, et unum Christum confingunt dicere: sed non confitetur unitatem Dei Verbi ad carnem animatam anima rationabili et intellectuali, secundum compositionem sive secundum subsistentiam factam esse, sicut sancti Patres docuerunt, et ideo unam eius subsistentiam compositam, qui est Dominus (noster) Jesus Christus, unus de Sancta Trinitate, talis an. s.

425 216 Cum enim multis modis unitas intelligitur, qui impietatem Apollinarii et Eutychetis sequuntur, interemptionem eorum quae convenerunt colentes, unitionem secundum confusionem dicunt. Theodori autem et Nestorii sequaces, divisione gaudentes, affectualem unitatem introducunt. Sancta Dei Ecclesia utriusque perfidiae impietatem reiciens, unitionem Dei Verbi ad carnem secundum compositionem confitetur, quod est secundum subsistentiam. Unitio enim per compositionem in mysterio Christi non solum inconfuse ea, quae convenerunt, conservat, sed nec divisionem suscipit.

426 217 Can. 5. Si quis unam subsistentiam Domini nostri Jesu Christi sic intelligit, tamquam suscipientem plurimarum subsistentiarum significationem, et per hoc introducere conatur in mysterio Christi duas subsistentias, seu duas personas, et duarum personarum, quas introducit, unam personam dicit secundum dignitatem, et honorem, et adorationem, sicut Theodorus et Nestorius insanientes conscripserunt; et calumniatur sanctam Chalcedonensem Synodum tamquam secundum istum impium intellectum unius subsistentiae utentem vocabulo, sed non confitetur Dei Verbum carni secundum subsistentiam unitum esse, et propter hoc unam eius subsistentiam, seu unam personam, et sic et sanctum Chalcedonense Concilium unam subsistentiam Domini nostri Jesu Christi confessum esse, talis an. s. Nec enim adiectionem personae vel subsistentiae suscepit sancta Trinitas ex incarnato uno de sancta Trinitate Deo Verbo.

427 218 Can. 6. Si quis abusive et non vere Dei genitricem dicit sanctam gloriosam semper Virginem Mariam, vel secundum relationem, quasi homine puro nato, sed non Deo Verbo incarnato et nato ex ipsa, referenda autem, sicut illi dicunt, hominis nativitate ad Deum Verbum, eo quod cum homine erat nascente, et calumniatur sanctam Chalcedonensem Synodum, tamquam secundum istum impium intellectum, quem Theodorus exsecrandus adinvenit, Dei genitricem Virginem dicentem, vel qui hominis genitricem vocat, aut Christotocon, id est, Christi genitricem, tamquam si Christus Deus non esset, et non proprie et vere Dei genitricem ipsam confitetur, eo quod ipse qui ante saecula ex Patre natus est Deus Verbum, in ultimis diebus ex ipsa incarnatus et natus est, et sic pie et sanctam Chalcedonensem Synodum eam esse confessam, talis an. s.

428 219 Can. 7. Si quis in duabus naturis dicens, non ut in deitate et humanitate, unum Dominum nostrum Iesum Christum cognosci confitetur, ut per hoc significet differentiam naturarum, in quibus inconfuse ineffabilis unitio facta est, neque Deo Verbo in carnis naturam transmutato, neque carne in Verbi naturam transducta (manet enim utrumque hoc quod est natura, etiam facta unitate secundum subsistentiam), sed pro divisione per partem, talem excipit vocem in mysterio Christi, vel numerum naturarum confitendo in eodem Domino nostro Jesu Christo Deo Verbo incarnato, non intellectu tantummodo differentiam excipit earum, ex quibus et compositus est, non interemptam propter unitatem (unus enim ex utroque, et per unum utraque), sed in hoc numero utitur ut separatim unaquaque natura suam habente subsistentiam, talis an. s.

429 220 Can. 8. Si quis ex duabus naturis deitatis et humanitatis confitens unitatem factam esse, vel unam naturam Dei Verbi incarnatam dicens, non sic ea excipit sicut Patres docuerunt, quod ex divina natura et humana, unitione secundum subsistentiam facta, unus Christus effectus est, sed ex talibus vocibus unam naturam sive substantiam deitatis et carnis Christi introducere conatur, talis an. s.

430 220 Secundum subsistentiam enim dicentes unigenitum Deum Verbum carni unitum esse non confusionem aliquam naturarum in se invicem factam esse dicimus, sed magis permanente utraque hoc quod est, unitum esse carni Deum Verbum intelligimus. Propter quod et unus est Christus, Deus et homo, idem ipse consubstantialis Patri secundum deitatem, et consubstantialis nobis idem ipse secundum humanitatem. Aequaliter enim et eos qui per partem dividunt vel incidunt, et eos qui confundunt divinae dispensationis mysterium Christi, reicit et anathematizat Dei Ecclesia.

431 221 Can.9. Siquis in duabus naturis adorari dicit Chritum, ex quo duas adorationes introducunt, separatim Deo Verbo, et separatim homini: vel si quis ad interemptionem carnis vel confusionem deitatiset humanitatis, unam naturaml sive substantiam eorum quae convenerunt introducens, sic Christum adorat, sed non una adoratione Deum Verbum incarnatum cum propria ipsius carne adorat, sicut ab initio Dei Ecclesiae traditum est, talis an. s.

432 222 Can. 10. Si quis non confitetur, Dominum nostrum Iesum Christum qui crucifixus est carne, Deum esse verum, et Dominum gloriae, et unum de Sancta Trinitate, talis an. s.

433 223 Can. 11. Si quis non anathematizat Arium, Eunomium, Macedonium, Apollinarium, Nestorium, Eutychen, Origenem cum impiis eorum conscriptis, et alios omnes haereticos, qui condemnati et anathematizati sunt a sancta catholica et apostolica Ecclesia et a praedictis sanctis quattuor Conciliis, et eos, qui similia praedictis haereticis sapuerunt vel sapiunt et usque ad mortem in sua impietate permanserunt vel permanent, talis an. s.

434 224 Can.12. Si quis defendit impium Theodorum Mopsuestenum, qui dixit alium esse Deum Verbum, et alium Christum a passionibus animae et desideriis carnis molestias patientem, et a deterioribus paulatim recedentem, et sic ex profectu operum melioratum, et a conversatione immaculatum factum, et tamquam purum hominem baptizatum esse in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, et par baptisma Sancti Spiritus gratiam accepisse, et filiationem meruisse, et ad similitudinem imperialis imaginis in persona Dei Verbi adorari, et post resurrectionem immutabilem cogitationibus et impeccabilem omnino factum fuisse. Et iterum dixit idem impius Theodorus, talem factam esse unitionemDei Verbi ad Christum, qualem dixit Apostolus de viro et muliere: &quot;erunt duo in carne una&quot; (Eph 5.31). Et super alias innumerabiles blasphemias ausus est dicere, quod post resurrectiuonem, cum insufflasset Dominus discipulis et dixisset: &quot;Accipite Spiritum Sanctum&quot; (Jn 20,22), non dedit eis Spiritum Sanctum, sed figuratim tantummodo insufflavit. Iste enim et confessionem, quam fecit Thomas, cum palpasset manus et latus Domini post resurrectionem dicens: &quot;Dominus meus et Deus meus&quot; (Jn 20,28), inquit non esse dictam a Thomas de Christo (nec enim dicit Theodorus Deum esse Christum), sed ad miraculum resurrectionis stupefactum Thomam glorificasse Deum, qui Christum resuscitavit.

435 225 Et, quod peius est, etiam in interpretatione, quam in Actus Apostolorum scripsit Theodorus, similem fecit Christum Platoni, et Manichaeo, et Epicuro, et Marcioni, dicens: Quod sicut illorum unusquisque ex dogmate, quod invenit, suos discipulos fecit vocari Platonicos et Manichaeos et Epicureos et Marcionistas: simili modo et cum Christus dogma invenisset, ex ipso Christianos vocari. Si quis igitur defendit praedictum impium Theodorun et impia eius conscripta, in quibus tam praedictas quam alias innumerabiles blasphemias effudit contra magnum Deum et Salvatorem Jesum Christum et non anathematizat eum, et impia eius conscripta, et omnes qui suscipiunt vel defendunt eum, et dicunt orthodoxe eum exposuisse, et qui scripserunt pro eo, et eadem illi sapuerunt, vel scribunt pro eo, vel impiis eius conscriptis et eos qui similia illi sapiunt, vel aliquando sapuerunt, et usque ad morte permanserunt vel permanent in tali impietate, talis an. s.

436 226 Can. 13. Si quis defendit impia T h e o d o r i t i conscripta, quae Contra rectam fidem et contra primam Ephesinam sanctam Synodum, et sanctum Cyrillum et duodecim eius capitula (cf. *252-263) exposuit, et omnia qua conscripsit pro Theodoro et Nestorio impiis, et pro aliis qui eadem praedictis Theodoro et Nestorio sapuerunt, defendens eos et eorum impietate &quot; et propter hoc impios vocans doctores Ecclesiae, qui unitatem secundum subsistentiam Dei Verbi ad carnem confitentur, et non anathematizat ea, et eos qui similia eis sapuerunt, vel sapiunt insuper autem et omnes, qui scripserunt contra rectam fidem, et sanctum Cyrillum et duodecim eius capitula et usque ad mortem in tali impietate permanserunt, talis an. s.

437 227 Can. 14. Si quis defendit epistolam, quam dicitur Ibas ad Marin Persam haereticum scripsisse, quae abnegat quidem Deum Verbum de sancta Dei genitrice semper virgine Maria incarnatum, hominem factum esse, dicit autem purum hominem ex ipsa natum esse, quem templum vocat, ut alius sit Deus Verbum, et alius homo, et sanctum Cyrillum, qui rectam fidem Christianorum praedicavit, tamquam haereticum et similiter Apollinario impio scripsisse criminatur, et inculpat primam Ephesinam sanctam Synodum tamquam sine examinatione et quaestione Nestorium condemnantem, et duodecim capitula sancti Cyrilli (DS 252-263) impia et contraria rectae fidei vocat eadem impia epistola, et defendit Theodorum et Nestorium, et impia eorum dogmata et conscripta. Si quis igitur memoratam impiam epistolam defendit, et non anathematizat eam, et defensores eius, et eos, qui dicunt eam rectam esse, vel partem eius, et eos, qui scripserunt vel scribunt pro ea, vel pro impietate quae in ea continetur, et praesumunt eam defendere vel insertam ei impietatem nomine sanctorum Patrum vel sancti Chalcedonensis Concilii, et in his usque ad mortem permanent, talis an. s.

438 228 Cum igitur haec ita recte confessi sumus, quae tradita nobis sunt tam a divinis Scripturis, quam a sanctorum Patrum doctrina, et ab his quae definita sunt de una eademque fide a praedictis sanctis quattuor Conciliis, facta autem a nobis et condemnatione contra haereticos et eorum impietatem, nec non etiam contra eos, qui defenderunt vel defendunt praedicta impia tria capitula, et permanserunt in suo errore, vel qui permanent; si quis conatus fuerit contra haec, quae pie disposuimus, vel tradere vel docere vel scribere, si quidem episcopus vel clericus sit, iste tamquam aliena a sacerdotibus et statu ecclesiastico faciens, denudabitur episcopatu vel clericatu: si autem monachus vel laicus sit, anathematizabitur.


 421-438
Pélage I, Ep. &quot; Humani generis &quot; à Childebert 1er, roi: 3 février 561
443 228a (De consummatione mundi.) Quem credo et confiteor...sicut ascendit in caelos, ita venturum iudicare vivos et mortuos. Omnes enim homines ab Adam usque ad consummationem saeculi natos et mortuos cum ipso Adam eiusque uxore, qui non ex aliis parentibus nati sunt, sed alter de terra, alter (altera) autem de costa viri (cf Gn 2,7 Gn 2,22) creati sunt, tunc resurrecturos esse confiteor et adstare &quot; ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bona sive mala &quot; (Rm 14,10 Rm 2) et iustos quidem per largissimam gratiam Dei, utpote vasa misericordiae in gloriam praeparata &quot; (cf Rom 9.23) aeternae vitae praemiis donaturum, in societate videlicet angelorum absque ullo iam lapsus sui metu sine fine victuros; iniquos autem arbitrio voluntatis propriae &quot; vasa irae apta in interitum &quot; (Rom 9. 22) permanentes, qui viam Domini aut non agnoverunt aut cognitam diversis capti praevaricationibus reliquerunt, in poenis aeterni atque inexstinguibilis ignis, ut sine fine ardeant, iustissimo iudicio traditurum. Haec est igitur fides mea et spes, quae in me dono misericordiae Dei est, pro qua maxime paratos esse debere beatus Petrus Apostolus praecipit (praecepit) ad respondcndum omni poscenti nos rationem (cf 1P 3,15).

441 (De Trinitate divina. )
Credo igitur in unum Deum, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum: Patrem scilicet omnipotentem, sempiternum, ingenitum; Filium vero, ex eiusdem Patris substantia vel natura genitum, ante omne omnino vel temporis vel aevi cuiusquam initium, id est (al.: de omnipotente) omnipotentem, aequalem, consempiternum et consubstantialem Genitori; Spiritum quoque Sanctum, omnipotentem, utrique, Patri scilicet ac Filio, aequalem, consempiternum atque consubstantialem; qui ex Patre intemporaliter procedens, Patris est Filiique Spiritus: Hoc est, tres personas sive tres subsistentias unius essentiae sive naturae, unius virtutis, unius operationis, unius beatitudinis atque unius potestatis; ut trina sit unitas, et una sit Trinitas, iuxta vocis dominicae veritatem, dicentis: 'Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Pilii et Spiritus Sancti' (Mt 28, 19 s). 'In nomine', inquit, non 'in (-! ) nominibus', ut et unum Deum per indistinctum divinae essentiae nomen ostenderet et personarum discretionem suis demonstratam proprietatibus edoceret (cf. DS 415); quia dum tribus unum deitatis nomen est, aequalitas ostenditur personarum, et rursus aequalitas personarum nihil extraneum, nihil accedens in eis permittit intelligi: ita ut et unusquisque eorum verus perfectusque sit Deus, et omnes tres simul unus verus perfectusque sit Deus (al.: -! ) videlicet ex plenitudine divinitatis nihil minus in singulis, nihil amplius intellegatur in tribus.

442 (De Filio Dei incarnato.)
Ex hac autem sancta et beatissima atque consubstantiali Trinitate credo atque confiteor unam personam, id est Filium Dei, pro salute humani generis novissimis temporibus descendisse de caelo, nec patriam sedem nec mundi gubernacula relinquentem, et superveniente in beata virgine Maria Sancto Spiritu atque obumbrante ei virtute Altissimi, eundem Verbum ac Filium Dei in utero eiusdem sanctae virginis Mariae clementer ingressum et de carne eius sibi unisse carnem anima rationali et intellectuali animatam: nec ante creatam esse carnem, et postea supervenisse Filium Dei, sed, sicut scriptum est, 'sapientia aedificante sibi domum' (Prov 9,1) mox carnem in utero Virginis, mox Verbi Dei carnem factam exindeque sine ulla permutatione aut conversione Verbi carnisque naturae, Verbum ac Filium Dei factum hominem, unum in utraque natura, divina scilicet et humana, Christum Iesum Deum verum eundemque verum hominem processisse, id est natum esse, servata integritate maternae virginitatis: quia sic eum Virgo permanens genuit, quemadmodum Virgo concepit. Propter quod eandem beatam virginem Mariam Dei genitricem verissime confitemur: peperit enim incarnatum Dei Verbum. Est ergo unus atque idem Iesus Christus verus Filius Dei et idem ipse verus filius hominis, perfectus in deitate, et idem ipse perfectus in humanitate, utpote totus in suis et idem ipse totus in nostris (cf. DS 293); sic per secundam nativitatem sumens ex homine matre quod non erat, ut non desisteret esse quod per primam, qua ex Patre natus est, erat. Propter quod eum ex duabus et in duabus, manentibus indivisis inconfusisque credimus esse naturis: indivisis quidem, quia et post adsumptionem naturae nostrae unus Christus Filius Dei permansit et permanet: inconfusis autem, quia sic in unam personam atque subsistentiam adunatas credimus esse naturas, ut utriusque proprietate servata, neutra converteretur in alteram. Ac propterea, sicut saepe diximus, unum eundemque Christum esse verum Filium Dei, et eundem ipsum verum filium hominis confitemur, consubstantialem Patri secundum deitatem, et consubstantialem nobis eundem secundum humanitatem, per omnia nobis similem absque peccato; passibilem carne, eundem ipsum inpassibilem deitate. Quem sub Pontio Pilato sponte pro salute nostra passum esse carne confitemur, crucifixum carne, mortuum carne, resurrexisse tertia die, glorificata et incorruptibili eadem carne, et ... ascendisse in caelos, sedere etiam ad dexteram Patris.


ES
Pélage I, Ep. encycl. 'Vas electionis' ad universum populum Dei cc. 557
444 De sanctis vero quattuor conciliis, id est Nicaeno trecentorum decem et octo (Patrum), Constantinopolitano centum quinquaginta, Epheseno primo ducentorum, sed et (de) Calchedonensi (Chalcedonensi) sexcentorum triginta, ita me protegente divina misericordia sensisse et usque ad terminum vitae meae sentire toto animo et tota virtute profiteor, ut eas in sanctae fidei defensione et damnationibus haeresum atque haereticorum, utpote Sancto firmatas Spiritu, omnimoda devotione custodiam; quarum firmitatem, quia universalis Ecclesiae firmitas est, ita me tueri ac defendere profiteor, sicut eas decessores meos defendisse non dubium est. In quibus illum maxime et sequi et imitari desidero, quem Calchedonensis synodi auctorem novimus exstitisse (Leo I pp.), qui suo congruens nomini eius se membrum, qui de tribu Iuda leo exstitit (cf. Apoc 5, 5), vivacissima fidei sollicitudine evidenter ostendit. Similem igitur suprascriptis synodis reverentiam me semper exhibiturum esse confido, et quicumque ab eisdem quattuor conciliis absoluti sunt, me esse orthodoxos habiturum, nec umquam in vita mea ... aliquid de sanctae et verae praedicationis eorum auctoritate minuere. Sed et canones, quos Sedes Apostolica suscipit, sequor et veneror ... Epistolas etiam beatae recordationis papae Caelestini, ... et Agapiti pro defensione fidei catholicae et pro firmitate suprascriptarum quattuor synodorum et contra haereticos .. me custodire profiteor, et omnes, quos ipsi damnaverunt, habere damnatos, et quos ipsi receperunt, praecipue venerabiles episcopos Theodoretum et Ibam, me inter orthodoxos venerari .


ES
Pélage I, Ep. 'Admonemus ut' ad Gaudentium episc. Volaterrae, inter Sept. 558 et 2. Febr. 559
445 229 De haereticis (ad catholicam fidem reversuris, de quibus) ... Nos consulendos esse duxisti, ... utrum baptizandi sint an tantummodo reconciliandi, haec tuam volumus observantiam custodire...: ... quia in nomine solummodo Christi una etiam mersione se asserunt baptizari, evangelicum vero praeceptum ... nos admonet, in nomine Trinitatis, trina etiam mersione sanctum baptisma unicuique tribuere, dicente Domino nostro discipulis suis: 'Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti' (Mt 28, 19), si re vera hi de praefatis haereticis ... solummodo se in nomine Domini baptizatos fuisse forsitan confitentur, sine cuiusquam dubitationis ambiguo eos ad catholicam fidem venientes sanctae Trinitatis nomine baptizabis. Sin vero ... manifesta confessione claruerit, quod in Trinitatis fuerint nomine baptizati, sola reconciliationis inpensae gratia (al.: gratia impensa) catholicae sociare fidei maturabis ...


ES
Pélage I, Ep. 'Adeone te' ad (Iohannem) episc., ineunte a. 559
446 230 Adeone te in summo sacerdotii gradu positum catholicae fefellit veritas matris, ut non statim schismaticum te conspiceres, cum a Sedibus Apostolicis recessisses? Adeone populis ad praedicandum positus non legeras super Apostolorum principem a Christo Deo nostro Ecclesiam esse fundatam, et ita fundamentum ut portae adversus ipsam inferi praevalere non possunt (al.: possent) (cf. Mt 16, 18)? Quod si legeras, ubinam praeter ipsum esse credebas Ecclesiam, in quo uno omnes scilicet Apostolicae Sedes sunt, quibus pariter, sicut illi, qui claves acceperat, ligandi solvendique potestas indulta est? Sed idcirco uni primum, quod daturus erat, etiam (in) omnibus dedit, ut, secundum beati Cypriani martyris id ipsum exponentis sententiam, una esse monstretur Ecclesia. Quo ergo tu, carissime iam in Christo, ab ista divisus errabas, vel quam salutis tuae tenebas spem?


ES
Pélage I, Ep. 'Relegentes autem' ad Valerianum patricium, Mart. aut init. Apr. 559
447 Nec licuit aliquando nec licebit, particularem synodum ad diiudicandum generalem synodum congregari. Sed quotiens aliqua de universali synodo aliquibus dubitatio nascitur, ad recipiendam de eo quod non intellegunt rationem aut sponte ii qui salutem animae suae desiderant, ad Apostolicas Sedes pro percipienda ratione conveniunt, aut, si forte ... ita obstinati et contumaces exstiterint ut doceri non velint, eos ab eisdem Apostolicis Sedibus aut attrahi ad salutem quoquomodo necesse est, aut, ne aliorum perditio esse possint, secundum canones per saeculares opprimi potestates.


ES
Concile de Braga I; 561: anathématismes, principalement contre
les Priscillanistes
451 231 1. Si quis Patrem et Filium et Spiritum Sanctum non confitetur tres personas unius esse substantiae et virtutis ac potestatis, sicut catholica (et apostolica) Ecclesia docet, sed unam tantum dicit et solitariam esse personam, ita ut ipse sit Pater qui Filius, ipse etiam sit Paraclitus Spiritus, sicut Sabellius et Priscillianus dixerunt, anathema sit.

452 232 2. Si quis extra sanctam Trinitatem alia nescio quae divinitatis nomina introducit, dicens quod in ipsa divinitate sit trinitas trinitatis, sicut Gnostici et Priscillianus (-i) dixerunt, an. s.

453 233 3. Si quis dicit, Filium Dei Dominum nostrum, antequam ex Virgine nasceretur, non fuisse, sicut Paulu Samosatenus et Photinus et Priscillianus dixerunt, an. s.

454 234 4. Si quis natalem Christi secundum carnem non vere honorat, sed honorare se simulat, ieiunans in eodem die et in Dominico, quia Christum in vera hominis natura natum esse non credidit (credit), sicut Cerdon, Marcion, Manichaeus et Priscillianus dixerunt (-! ), an. s.

455 235 5. Si quis animas humanas vel angelos ex Dei credit substantia exstitisse, sicut Manichaeus et Priscillianus dixerunt, an. s.

456 236 6. Si quis animas humanas dicit prius in caelesti habitatione peccasse et pro hoc in corpora humana in terra deiectas, sicut Priscillianus dixit, an. s.

457 237 7. Si quis dicit, diabolum non fuisse prius (bonum) angelum a Deo factum, nec Dei opificium fuisse naturam eius, sed dicit eum ex chao et (-!) tenebris emersisse nec aliquem sui habere auctorem, sed ipsum esse principium atque substantiam mali, sicut Manichaeus et Priscillianus dixerunt, an. s.

458 238 8. Si quis credit, quia aliquantas in mundo creaturas diabolus fecerit et tonitrua et fulgura et tempestates et siccitates ipse diabolus sua auctoritate faciat, sicut Priscillianus dixit, an. s.

459 239 9. Si quis animas et corpora humana fatalibus stellis (animas humanas fatali signo) credit adstringi, sicut pagani et Priscillianus dixerunt, an. s.

460 240 10. Si quis duodecim signa vel sidera (de sideribus), quae mathematici observare solent, per singula animi (animae) vel corporis membra disposita (dissipata) credunt et nominibus Patriarcharum adscripta dicunt, sicut Priscillianus dixit, an. s.

461 241 11. Si quis coniugia humana damnat et procreationem nascentium perhorrescit, sicut Manichaeus et Priscillianus dixerunt, an. s.

462 242 12. Si quis plasmationem humani corporis diaboli dicit esse figmentum, et conceptiones in uteris matrum operibus dicit daemonum figurari, propter quod et resurrectionem carnis non credit, sicut Manichaeus et Priscillianus dixerunt, an, s.

463 243 13. Si quis dicit, creationem universae carnis non opificium Dei sed malignorum esse angelorum, sicut Manichaeus et Priscillianus dixerunt, an. s.

464 244 14. Si quis immundos putat cibos carnium, quos Deus in usus hominum dedit, et, non propter afflictionem corporis sui, sed quasi immunditiam putans, ita ab eis abstineat, ut ne olera cocta cum carnibus praegustet, sicut Manichaeus et Priscillianus dixerunt, an. s.

245 17. Si quis Scripturas, quas Priscillianus secundum suum depravavit errorem, vel tractatus Dictinii, quos ipse Dictinius, antequam converteretur, scripsit, vel quaecunque haereticorum scripta sub nomine Patriarcharum, Prophetarum vel Apostolorum suo errori consona confinxerunt legit et impia eorum figmata sequitur aut defendit, A. S.


 451-464
Denzinger 403
Vor 

Pélage II, Ep. 'Quod ad dilectionem' ad episcopos schismaticos
Istriae, c. 585
246 Nostis (enim) in evangelio Dominum proclamantem : Simon, Simon, ecce satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum : ego autem rogavi pro te Patrem, ut non deficiat fides tua ; et tu conversus confirma fratres tuos (Lc 22, 31 sq). Considerate, carissimi, quia Veritas mentiri non potuit nec fides PETRI in aeternum quassari poterit vel mutari. Nam cum omnes discipulos diabolus ad cribrandum poposcerit, pro solo PETRO se Dominus rogasse testatur et ab eo ceteros voluit confirmari; cui etiam pro maiori dilectione, quam prae ceteris Domino exhibebat, pascendarum ovium sollicitudo commissa est (cf. Io 21, 15 sqq); cui et claves regni coelorum tradidit et super quem suam Ecclesiam aedificaturum esse promisit nec portas inferni adversus eam praevalere testatus est (Mt 16,16sqq). Sed quia inimicus humani generis usque in finem saeculi non quiescit in Domini Ecclesiam bono semini superseminare zizania (Mt 13,25), ideoque, ne forte quisquam maligno studio aliqua de fidei nostrae integritate diaboli instigatione fingere praesumpserit et argumentari, et ex hoc vestri fortasse videantur animi perturbari, necessarium iudicavimus per praesentem epistolam nostram, et ad viscera vos matris Ecclesiae ut reverti debeatis, cum lacrimis exhortari, et de nostrae fidei integritate vobis satisfactionem mittere. ... (Confirmata fide Synodorum NICAENAE, CONSTANTINOPOL. I, EPHESINAE I, et praecipue CHALCEDONENSIS, necnon epistolae dogmaticae LEONIS ad Flavianum, sic pergit :) Si quis autem contra hanc fidem aut sapit aut credit aut docere praesumit, secundum eorundem Patrum sententiam damnatum atque anathematizatum se esse cognoscat. ... Considerate (ergo), quia quicunque in pace et unitate Ecclesiae non fuerit, Deum habere non poterit (Gal. 3, 7). ...


Pélage II, Ep. 'Dilectionis vestrae' ad episcopos schismaticos
Istriae, a. 585 aut 586
468 247 Ubi namque sit Ecclesia constituta, licet ipsius Domini voce in sancto evangelio sit apertum, quid tamen beatus Augustinus eiusdem dominicae memor sententiae definierit, audiamus. In his namque, ait, esse Dei Ecclesiam constitutam, qui Sedibus Apostolicis per successionem praesulum praesidere noscuntur, et quicumque ab earumdem Sedium se communione vel auctoritate suspenderit, esse in schismate demonstratur. Et post alia: 'Positus foris, etiam pro Christi nomine mortuus eris. Inter membra Christi patere pro Christo haerens corpori; pugna pro capite (Inter membra Christi non numeraberis; patere pro Christo; haerens corpori pugna pro capite)'.

469 247 Sed et beatus Cyprianus ... inter alia sic dicit: 'Exordium ab unitate proficiscitur, et primatus Petro datur, ut una Christi Ecclesia et cathedra monstretur; et pastores sunt omnes, sed grex unus ostenditur, qui ab Apostolis unanimi consensione pascatur'. Et post pauca: 'Hanc Ecclesiae unitatem qui non tenet, tenere se fidem credit ? Qui cathedram Petri, super quam Ecclesia fundata est (cf: Mt 16, 18), deserit et resistit, in Ecclesia se esse confidit?' ... Cum Deo manere non possunt, qui esse in Ecclesia Dei unanimiter noluerunt: ardeant licet flammis et ignibus traditi, vel obiecti bestiis animam suam ponant non erit illa fidei corona, sed poena perfidiae; nec exigitur (Cypr.: religiosae virtutis exitus) gloriosus, sed desperationis interitus. Occidi talis potest, coronari non potest. ... Peius schismatis crimen est quam quod hi, qui sacrificaverunt; qui tamen in paenitentia criminis constituti Deum plenissimis satisfactionibus deprecantur. Illic Ecclesia quaeritur et rogatur; hic Ecclesiae repugnatur. Illic qui lapsus est, sibi tantum nocuit; hic qui schisma facere conatur, multos secum trahendo decipit. Illic animae unius est damnum; hic periculum plurimorum. Certe peccasse se hic intellegit et lamentatur et plangit; ille tumens in peccato suo et ipsis sibi delictis placens, a matre filios segregat, oves a pastore sollicitat, Dei sacramenta disturbat, et cum lapsus semel peccaverit, hic quotidie peccat. Postremo lapsus martyrium postmodum consecutus, potest regni promissa percipere; hic, si extra Ecclesiam fuerit occisus, ad Ecclesiae non potest praemia pervenire.

ES
Conc. de Tolede III, commencé le 8 mai 589
470 Confitemur esse Patrem, qui genuerit ex sua substantia Filium sibi coaequalem et coaeternum, non tamen ut ipse idem sit natus et genitor (natus ingenitus), sed persona alius sit Pater, qui genuit, alius sit Filius, qui fuerit generatus, unius tamen uterque substantiae divinitate subsistat: Pater, ex quo sit Filius, ipse vero ex nullo sit alio, Filius, qui debeat (habeat) Patrem, sed sine initio et sine diminutione in ea quia Patri coaequalis et coaeternus est, divinitate subsistat. Spiritus aeque Sanctus confitendus a nobis et praedicandus est a Patre et a Filio procedere et cum Patre et Filio unius esse substantiae; tertiam vero in Trinitate Spiritus Sancti esse personam, qui tamen communem habeat cum Patre et Filio divinitatis essentiam. Haec enim sancta Trinitas unus est Deus, Pater et Filius et Spiritus Sanctus, cuius bonitate, omnis (hominis) licet bona sit condita creatura (natura), per assumptam tamen a Filio humani habitus formam a damnata progenie reformamur ad beatitudinem pristinam.


ES
Saint Grégoire I le Grand, Ep. 'Considernati mihi' aux
patriarches, février 591
472 ... Sicut sancti Evangelii quattuor libros, sic quattuor concilia suscipere et venerari me fateor: Nicaenum scilicet, in quo perversum Arii dogma destruitur; Constantinopolitanum quoque, in quo Eunomii et Macedonii error convincitur, Ephesenum etiam primum, in quo Nestorii impietas iudicatur, Chalcedonense vero, in quo Eutychis Dioscorique pravitas reprobatur, tota devotione complector, integerrima robatione custodio: quia in his, velut in quadrato lapide, sanctae fidei structura consurgit et cuiuslibet vitae atque actionis exsistat, quisquis eorum soliditatem non tenet, etiam si lapis esse cernitur, tamen extra aedificium iacet. Quintum quoque concilium pariter veneror, in quo Epistola quae Ibae dicitur erroris plena reprobatur, Theodorus (Mopsuestenus) personam Mediatoris Dei et hominum in duabus subsistentiis separans ad impietatis perfidiam cecidisse convincitur, scripta quoque Theodoreti, per quae beati Cyrilli (Alex.) fides reprehenditur, ausu dementiae prolata refutantur. Cunctas vero quae praefata veneranda concilia personas respuunt, respuo, quae venerantur, amplector, quia dum universali sunt consensu sunt constituta, se et non illa destruit, quisquis praesumit aut solvere quos religant aut ligare quos solvunt. Quisquis ergo aliud sapit, anathema sit.


ES
Saint Grégoire I le Grand,Ep. 'O quam bona' ad Virgilium episc.
Arelat., 12 août 595
473 ... Agnovi quod in Galliarum vel Germaniae partibus nullus ad sacrum ordinem sine commodi datione perveniat. Quod si ita est, flens dico, gemens denuntio, quia cum sacerdotalis ordo intus cecidit, foris quoque diu stare non poterit. Scimus quippe ex Evangelio, quid Redemptor noster per semetipsum fecerit, quia ingressus templum cathedras vendentium columbas evertit (Cf. Mt 21, 12). Columbas enim vendere est de Spiritu Sancto, quem Deus omnipotens consubstantialem sibi per impositionem manuum hominibus tribuit, commodum temporale percipere. Ex quo, ut praedixi, malo iam innuitur, quid sequatur, quia qui in templo Dei columbas vendere praesumpserunt, eorum, Deo iudice, cathedrae ceciderunt. - Qui videlicet error in subditis cum augmento propagatur. Nam ipse quoque, qui pretio ad sacrum honorem (ordinem) perducitur, iam in ipsa provectus sui radice vitiatus, paratior est aliis venumdare quod emit. Et ubi est quod scriptum est: 'Gratis accepistis, gratis date' (Mt 10, 8)? Et cum prima contra sanctam Ecclesiam simoniaca haeresis sit exorta, cur non perpenditur, cur non videtur, quia eum, quem quis cum pretio ordinat, provehendo agit, ut haereticus fait?


ES
Saint Grégoire I le Grand, Ep. 'Sicut aqua' ad Eulogium patr.
Alexandr., août 600
474 248 De eo ..., quod scriptum est, quia 'diem et horam neque Filius neque angeli sciunt' (cf. Mc 13, 32), omnino recte vestra sanctitas sensit, quoniam non ad eundem Filium iuxta hoc quod caput est, sed iuxta corpus eius quod nos sumus, est certissime referendum. Qua de re multis in locis Augustinus eo sensu utitur. Dicit quoque et aliud, quod de eodem Filio possit intelligi, quia omnipotens Deus aliquando more loquitur humano, sicut ad Abraham dicit: 'Nunc cognovi, quia times Deum (cf. Gn 22, 12), non quia se Deus tunc timeri cognoverit, sed quia tunc eundem Abraham fecit agnoscere, quia Deum timeret. Sicut enim nos diem laetum dicimus, non quod ipse dies laetus sit, sed quia nos laetos facit, ita et omnipotens Filius nescire se dicit diem, quem nesciri facit, non quod ipse nesciat, sed quia hunc sciri minime permittat.

475 248 Unde et Pater solus dicitur scire, quia consubstantialis et Filius ex eius natura, qua est super angelos, habet ut hoc sciat, quod angeli ignorant. Unde et hoc intelligi subtilius potest, quia incarnatus Unigenitus factusque pro nobis homo perfectus in natura quidem humanitatis novit diem et horam iudicii, sed tamen hunc non ex natura humanitatis novit. Quod ergo in ipsa novit, non ex ipsa novit, quia Deus homo factus diem et horam iudicii per deitatis suae potentiam novit. ... Itaque scientiam, quam ex humanitatis natura non habuit, ex qua cum angelis creatura fuit, hanc se cum angelis, qui creaturae sunt, habere denegavit. Diem ergo et horam iudicii scit Deus et homo; sed ideo, quia Deus est homo.

476 248 Res autem valde manifesta est, quia quisquis Nestorianus non est, Agnoita esse nullatenus potest. Nam qui ipsam Dei Sapientiam fatetur incarnatam, qua mente valet dicere esse aliquid, quod Dei Sapientia ignoret ? Scriptum est : 'In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Omnia per ipsum facta sunt' (Jn 1,13). Si omnia, procul dubio etiam dies iudicii et hora. Quis ergo ita desipiat, ut dicere praesumat, quia Verbum Patris fecit quod ignorat? Scriptum quoque est: Sciens Iesus, quia omnia dedit ei Pater in manus (Jn 13,3). Si omnia, profecto et iudicii diem et horam. Quis ergo ita stultus est, ut dicat, quia accepit Filius in manibus quod nescit? De eo vero loco, in quo mulieribus de Lazaro dicit: 'Ubi posuistis eum?' (Jn 11,34), ipsa specialiter sensimus, quae sensistis, quia si negant scisse Dominum, ubi fuerat Lazarus sepultus, atque ideo requisisse, procul dubio compelluntur fateri quia nescivit Dominus, in quibus locis se Adam et Eva post culpam absconderant, cum in paradiso dixit: 'Adam, ubi es?' (cf. Gn 3,9), aut cum Cain corripit dicens: 'Ubi est Abel frater tuus?' (Gn 4,9). Qui si nesciebat, cur protinus adiunxit: 'Sanguis fratris tui de terra clamat ad me'?


 474-476
Saint Grégoire le Grand, Ep. 'Litterarum tuarum primordia' ad
Serenum episc. Massiliensem, octobre 600
477 Perlatum ... ad Nos fuerat, quod ... Sanctorum imagines sub hac quasi excusatione, ne adorari debuissent, confringeres (confregeris ). Et quidem quia eas adorari vetuisses, omnino laudamus; fregisse vero reprehendimus.... Aliud est enim, picturam adorare, aliud, (per) picturae historia (historiam) quid sit adorandum, addiscere. Nam quod legentibus scriptura, hoc idiotis praestat pictura cernentibus. quia in ipsa (etiam) ignorantes vident quod (quid) sequi debeant, in ipsa legunt qui litteras nesciunt; unde (et) praecipue gentibus pro lectione pictura est.... Si quis imagines facere voluerit, minime prohibe, adorare (adorari) vero imagines omnimodis devita (modis omnibus veta). Sed hoc sollicite fraternitas tua admoneat, ut ex visione rei gestae ardorem compunctionis percipiant et in adoratione solius omnipotentis sanctae Trinjtatis humiliter prosternantur.


ES
Saint Grégoire le Grand, Ep. 'Quia caritati nihil' ad episcopos
Iberiae (Georgiae), vers le 22 juin 601
478 249 Ab antiqua Patrum institutione didicimus, ut quilibet apud haeresim in Trinitatis nomine baptizantur, cum ad sanctam Ecclesiam redeunt, aut unctione chrismatis aut impositione manus aut sola professione fidei ad sinum matris Ecclesiae revocentur. Unde Arianos per impositionem manus Occidens, per unctionem vero sancti chrismatis ad ingressum Ecclesiae catholicae Oriens reformat. Monophysitas vero et alios ex sola vera confessione recipit, quia sanctum baptisma, quod sunt apud haereticos consecuti, tunc in eis vires emundationis accipit, cum vel illi per impositionem manus Spiritum Sanctum acceperint vel isti per professionem verae fidei sanctae et universalis Ecclesiae visceribus fuerint uniti. Hi vero haeretici, qui in Trinitatis nomine minime baptizantur, sicut sunt Bonosiaci et Catafrigae, quia et illi Christum Dominum non credunt et isti Sanctum Spiritum perverso sensu esse quendam pravum hominem Montanum credunt, ... cum ad sanctam Ecclesiam veniunt, baptizantur, quia baptisma non fuit, quod in errore positi in sanctae Trinitatis nomine minime perceperunt. Nec potest hoc ipsum iteratum dici baptisma, quod, sicut dictum est, in Trinitatis nomine non erat datum.... Absque ulla dubitatione eos (scl. Nestorianos reversos) Sanctitas vestra, servatis eis propriis ordinibus, in suo coetu recipiat, ut, dum ... per mansuetudinem nullam eis contrarietatem vel difficultatem de propriis suis ordinibus facitis, eos ab antiqui hostis ore rapiatis.

479 250 Non autem prius in utero Virginis caro concepta est, et postmodum divinitas venit in carne; sed mox (ut) Verbum venit in utero (uterum), mox Verbum, servata propriae virtute naturae, factum est caro.... Nec ante conceptus et postmodum unctus est; sed hoc ipsum de Spiritu Sancto ex carne Virginis concipi a Sancto Spiritu ungueri (ungi) fuit.


ES
Saint Grégoire le Grand, Ep. 'Qui sincera' ad Paschasium
episc. Neapolit., Novembre 602
480 Qui sincera intentione extraneos ad christianam religionem, ad fidem cupiunt rectam adducere, blandimentis debent, non asperitatibus, studere, ne quorum mentem reddita plana (ad planum) ratio poterat provocare, pellat procul adversitas. Nam quicumque aliter agunt et eos sub hoc velamine a consueta ritus sui volunt cultura suspendere, suas illi magis quam Dei probantur causas attendere. Iudaei siquidem Neapolim habitantes questi Nobis sunt asserentes, quod quidam eos a quibusdam feriarum suarum solemnibus irrationabiliter nitantur arcere, ne illis sit licitum, festivitatum suarum solemnia colere, sicut eis nunc usque et parentibus eorum longis retro temporibus licuit observare vel colere. Quod si ita se veritas habet, supervacuae rei videntur operam adhibere. Nam quid utilitatis est, quando, etsi contra longum usum fuerint vetiti, ad fidem illis et conversionem nihil proficit ? Aut cur Iudaeis, qualiter caeremonias suas colere debeant, regulas ponimus, si per hoc eos lucrari non possumus? Agendum ergo est, ut ratione potius et mansuetudine provocati sequi nos velint, non fugere, ut eis ex eorum Codicibus ostendentes quae dicimus ad sinum matris Ecclesiae Deo possimus adiuvante convertere. Itaque fraternitas tua eos monitis quidem, prout potuerit Deo adiuvante, ad convertendum accendat et de suis illos solemnitatibus inquietari denuo non permittat, sed omnes festivitates feriasque suas, sicut hactenus ... tenuerunt, liberam habeant observandi celebrandique licentiam.


ES
Concile de Tolede IV, commencé le 5 décembre 638
485 (cap.1) Secundum divinas Scripturas et doctrinam, quam a sanctis Patribus accepimus, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum unius deitatis atque substantiae confitemur; in personarum diversitate trinitatem credentes, in divinitate unitatem praedicantes, nec personas confundimus nec substantiam separamus. Patrem a nullo factum vel genitum dicimus, Filium a Patre non factum sed genitum asserimus, Spiritum vero Sanctum nec creatum nec genitum, sed procedentem ex Patre et Filio profitemur, ipsum autem Dominum nostrum Jesum Christum Filium Dei et creatorem omnium, ex substantia Patris ante saecula genitum, descendisse ultimo tempore pro redemptione mundi a Patre, qui numquam desiit esse cum Patre; incarnatus est enim ex Spiritu Sancto et sancta gloriosa Dei genitrice virgine Maria et natus ex ipsa solus; idem Christus Dominus Iesus unus de sancta Trinitate anima et carne perfectum sine peccato suscipiens hominem, manens quod erat, assumens quod non erat, aequalis Patri secundum divinitatem, minor Patri secundum humanitatem, habens in una persona duarum naturarum proprietates; naturae enim in illo duae, Deus et homo, non autem duo filii et dii duo, sed idem una persona in utraque natura; perferens passionem et mortem pro nostra salute, non in virtute divinitatis, sed in infirmitate humanitatis, descendit ad inferos, ut sanctos, qui ibidem tenebantur, erueret, devictoque mortis imperio resurrexit; assumptus deinde in caelos venturus est in futuro ad iudicium vivorum et mortuorum; cuius morte et sanguine mundati remissionem peccatorum consecuti sumus, resuscitandi ab eo in die novissima in ea qua nunc vivimus carne et in ea qua resurrexit idem Dominus forma, percepturi ab ipso, alii pro iustitiae meritis vitam aeternam, alii pro peccatis supplicii aeterni sententiam. - Haec est catholicae Ecclesiae fides, hanc confessionem conservamus atque tenemus, quam quisquis firmissime custodierit perpetuam salutem habebit.

486 (cap. 17) Apocalypsim librum multorum conciliorum auctoritas et synodica sanctorum praesulum Romanorum decreta Iohannis Evangelistae esse perscribunt (prae-) et inter divinos libros recipiendum constituerunt, et quia (quam)plurimi sunt, qui eius auctoritatem non recipiunt arque (eumque) in ecclesia Dei praedicare contemnunt. Si quis eum deinceps aut non receperit aut a Pascha usque ad Pentecosten Missarum tempore in ecclesia non praedicaverit, excommunicationis sententiam habebit.


 485-486
Honorius I, Ep. 'Scripta fraternitatis' ad Sergium patr., 634
487 251 ... Duce Deo perveniemus usque ad mensuram rectae fidei, quam apostoli veritatis Scripturarum sanctarum funiculo extenderunt: Confitentes Dominum Iesum Christum, mediatorem Dei et hominum (cf. 1 Tim 2, 5), operatum divina media humanitate Verbo Dei naturaliter (gr.: hypostatice) unita, eundemque operatum humana ineffabiliter atque singulariter assumpta carne (gr.: in-) discrete, inconfuse atque inconvertibiliter plena divinitate..., ut nimirum stupenda mente mirabiliter manentibus utrarumque naturarum differentiis cognoscatur (caro passibilis divinitati) uniri ... Unde et unam voluntatem fatemur Domini nostri Iesu Christi, quia profecto a divinitate assumpta est nostra natura, non culpa; illa profecto, quae ante peccatum creata est, non quae post praevaricationem vitiata. Christus enim ... sine peccato conceptus de Spiritu Sancto etiam absque peccato est partus de sancta et immaculata Virgine Dei genitrice, nullum experiens contagium vitiatae naturae... Nam lex alia in membris, aut voluntas diversa non fuit vel contraria Salvatori, quia super legem natus est humanae condicionis... Quia Dominus Iesus Christus, Filius ac Verbum Dei, 'per quem facta sunt omnia' (Jo 1,3), ipse sit unus operator divinitatis atque humanitatis, plenae sunt sacrae litterae luculentius demonstrantes. Utrum autem propter opera divinitatis et humanitatis, una an geminae operationes debeant derivatae dici vel intelligi, ad nos ista pertinere non debent; reliquentes ea grammaticis, qui solent parvulis exquisita derivando nomina venditare. Nos enim non unam operationem vel duas Dominum Iesum Christum eiusque Sanctum Spiritum sacris litteris percepimus, sed multiformiter cognovimus operatum.

488 252 ... Quantum ad dogma ecclesiasticum pertinet, quae tenere vel praedicare debemus propter simplicitatem hominum et amputandas inextricabiles quaestionum ambages..., non unam vel duas operationes in mediatore Dei et hominum definire, sed utrasque naturas in uno Christo unitate naturali copulatas, cum alterius communicatione operantes atque operatrices confiteri debemus, et divinam quidem, quae Dei sunt, operantem, et humanam, quae carnis sunt, exsequentem non divise, neque confuse, aut convertibiliter, Dei naturam in hominem et humanam in Deum conversam edocentes: sed naturarum differentias integras confitentes. . . Auferentes ergo. . . scandalum novellae adinventionis, non nos oportet unam vel duas operationes definientes praedicare; sed pro una, quam quidam dicunt, operatione oportet nos unum operatorem Christum Dominum in utrisque naturis veridice confiteri: et pro duabus operationibus, ablato geminae operationis vocabulo, ipsas potius duas naturas, i. e. divinitatis et carnis assumptae, in una persona unigeniti Dei Patris inconfuse, indivise, atque inconvertibiliter nobiscum praedicare propria operantes.


ES
Concile de Tolede VI, commencé le 9 janvier 638
490 Credimus et confitemur sacratissimam et omnipotentissimam Trinitatem, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, unum Deum solum non solitarium, unius essentiae, virtutis, potestatis, maiestatis uniusque naturae, discretam inseparabiliter personis, indiscretam essentialiter substantia deitatis creatricem omnium creaturarum; Patrem ingenitum, increatum, fontem et originem totius divinitatis; Filium a Patre intemporaliter ante omnem creaturam sine initio genitum, non creatum; nam nec Pater umquam sine Filio nec Filius exsistit sine Patre, sed tamen Filius Deus de Patre Deo, non Pater Deus de Filio Deo, Pater Filii non Deus de Filio; ille autem Filius Patris et Deus de Patre, per omnia coaequalis Patri, Deus verus de Deo vero; Spiritum vero Sanctum neque genitum neque creatum, sed de Patre Fllioque procedentem utriusque esse Spiritum; ac per hoc substantialiter unum sunt, quia et unus ab utroque procedit. In hac autem Trinitate tanta est unitas substantiae, ut pluralitate careat et aequalitatem teneat, nec minor in singulis quam in omnibus, nec maior in omnibus quam in singulis maneat personis.

491 Ex his igitur tribus divinitatis personis solum Filium fatemur ad redemptionem humani generis propter culparum debita, quae per inoboedientiam Adae originaliter et nostro libero arbitrio contraxeramus, resolvenda, a secreto Patris arcanoque prodiisse, et hominem sine peccato de sancta semper virgine Maria assumpsisse, ut idem Filius Dei Patris esset filius hominis, Deus perfectus et homo perfectus ut homo et Deus esset unus Christus naturis in duabus, in persona unus, ne quaternitas trinitati accederet, si in Christo persona geminata esset. Ergo a Patre et Spiritu Sancto inseparabiliter discretus est persona, ab homine autem assumpto natura; item cum eodem homine unus exstat persona, cum Patre et Spirito Sancto natura, ac sicut diximus, ex duabus naturis et una persona unus est Dominus noster Jesus Christus in forma divinitatis aequalis Patri, in forma servi minor Patre; hinc enim est vox eius in Psalmo (21, 11 ): 'De ventre matris meae Deus meus es tu'. Natus itaque a Deo sine matre, natus a virgine sine patre solus, 'Verbum caro factum est et habitavit in nobis' (Jo 1,14); et cum tota cooperata sit Trinitas formationem suscepti hominis, quoniam inseparabilia sunt opera Trinitatis, solus tamen accepit hominem in singularitate personae, non in unitate divinae naturae, in id quod est proprium Filii, non quod commune Trinitati; nam si naturam hominis Deique alteram in altera confudisset, tota Trinitas corpus assumpsisset, quoniam constat naturam Trinitatis esse unam, non tamen personam.

492 Hic igitur Dominus Jesus Christus missus a Patre, suscipiens quod non erat, nec amittens quod erat, inviolabilis de suo, mortalis de nostro, venit in hunc mundum peccatores salvos facere et credentes iustificare, faciensque mirabilia, traditus est propter delicta nostra, mortuus est propter expiationem nostram, resurrexit propter iustificationem nostram, cuius livore sanati (Is 53, 5), cuius morte Deo Patri reconciliati, cuius resurrectione sumus resuscitati, quem etiam venturum in fine exspectamus saeculorum et cum resurrectione omnium aequissimo suo iudicio redditurum iustis praemia et impiis poenas.

493 Ecclesiam quoque catholicam credimus sine macula in opere et absque ruga (cf. Eph 5, 23-27) in fide corpus eius esse, regnumque habituram cum capite suo omnipotente Christo Iesu, postquam hoc corruptibile induerit incorruptionem et mortale immortalitatem (l Cor 15, 53) 'ut sit Deus omnia in omnibus' (ib. 15, 28 ). Hac fide corda purificantur (cf. Act 15, 9), hac haereses exstirpantur, in hac omnis Ecclesia collocata iam in regno caelesti et degens in saeculo praesenti gloriatur, et non est in alia fide salus: 'Nec enim nomen aliud est sub caelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri' (Act 4,12).


 490-493
Jean IV, Ep. 'Dominus qui dixit' ad Constantinum III imp.
(Apologia pro Honorio papa), 641
496 253 Sergius rev. mem. patriarcha praedicto sanctae record. Romanae urbis pontifici (Honorio) significavit, quod quidam in Redemptore nostro Domino Iesu Christo duas contrarias dicerent voluntates; quo praefatus papa comperto rescripsit ei, quia Salvator noster, sicut esset monadicus unus, ita et mirabiliter super omne genus hominum conceptus et natus esset. Ex sancta quoque ipsius incarnata dispensatione docebat, quia Redemptor noster, sicut esset Deus perfectus, ita esset et homo perfectus: ut, quam primus homo per praevaricationem amisit, sine aliquo peccato natus primae imaginis nobilem originem renovaret. Natus ergo est secundus Adam nullum habens nascendo vel cum hominibus conversando peccatum; etenim Verbum caro factum in similitudine carnis peccati omnia nostra suscepit, nullum reatus vitium ferens ex traduce praevaricationis exortum...
Ergo unus et solus est sine peccato mediator Dei et hominum homo Christus Iesus (cf. I Tim 2,5), qui in mortuis liber conceptus et natus est. In dispensatione itaque sanctae carnis suae duas numquam habuit contrarias voluntates, nec repugnavit voluntati mentis eius voluntas carnis ipsius.... Unde scientes, quod nullum in eo, cum nasceretur et conversaretur, esset omnino peccatum, decenter dicimus et veraciter confitemur, unam voluntatem in sanctae ipsius dispensationis humanitate, et non duas contrarias mentis et carnis praedicamus, secundum quod quidam haeretici velut in puro homine delirare noscuntur.

497 253 Secundum hunc igitur modum ... (Honorius papa Sergio) scripsisse dignoscitur, quia in Salvatore nostro duae voluntates contrariae, i. e. in membris ipsius (cf. Rom 7, 23), penitus non consistunt, quoniam nihil vitii traxit ex praevaricatione primi hominis.... Sed ne quis nonnumquam minus intellegens reprehendat, quamobrem de humana tantum natura, et non etiam de divina natura, (Honorius) docere sciatur: . . . debet qui super hoc ambigit scire, quoniam ad hoc facta est responsio ad iam dicti patriarchae interrogationem. Praeterea et hoc fieri solet, ut scilicet ubi est vulnus, ibi medicinale occurrat auxilium. Nam et beatus Apostolus hoc saepe fecisse dignoscitur, se secundum auditorum consuetudinem praeparans; et aliquando quidem de suprema natura docens, de humana penitus tacet; aliquando vero de humana dispensatione disputans, mysterium divinitatis eius non tangit...

498 Praedictus ergo decessor meus docens de mysterio incarnationis Christi dicebat, non fuisse in eo, sicut in nobis peccatoribus, mentis et carnis contrarias voluntates. Quod quidam ad proprium sensum convertentes, divinitatis eius et humanitatis unam eum voluntatem docuisse suspicati sunt, quod veritati omnimodis est contrarium.


 496-498
Concile du Latran, 5-31 octobre 649, sous saint Martin I
500 et duas eiusdem sicuti naturas unitas inconfuse, ita et duas naturales voluntates, divinam et humanam, in approbatione perfecta et indiminuta eundem veraciter esse perfectum Deum et hominem perfectum secundum veritatem, eundem atque unum Dominum nostrum et Deum Iesum Christum, utpote volentem et operantem divine et humane nostram salutem, (dein continuatur Symb. Chalc.: cf DS 302; le présent passage est inséré entre 'Jesum Christum:' et 'sicut ante prophetae')

 500
Canones
501 254 Can 1. Si quis secundum sanctos Patres non confitetur proprie et veraciter Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, trinitatem in unitate et unitatem in trinitate, hoc est, unum Deum in tribus subsistentiis consubstantialibus et aequalis gloriae, unam eandemque trium deitatem, naturam, substantiam, virtutem, potentiam, regnum, imperium, voluntatem, operationem, inconditam. sine initio, incomprehensibilem, immutabilem, creatricem omnium et protectricem (...), condemnatus sit.

502 Can.2. Si quis sec. sanctos Patres non confitetur proprie et secundum veritatem ipsum unum sanctae et consubstantialis et venerandae Trinitatis Deum Verbum e caelo descendisse, et incarnatum ex Spiritu Sancto et Maria semper virgine, et hominem factum, crucifixum carne, propter nos sponte passum sepultumque, et resurrexisse tertia die, et ascendisse in caelos, atque sedentem in dextera Patris, et venturum iterum cum gloria paterna cum assumpta ab eo atque animata intellectualiter carne eius, judicare vivos et mortuos, condemnatus sit.

503 256 Can. 3. Si quis secundum sanctos Patres non confitetur proprie et secundum veritatem Dei genitricem sanctam semperque Virginem et immaculatam Mariam, utpote ipsum Deum Verbum specialiter et veraciter, qui a Deo Patre ante omnia saecula natus est, in ultimis saeculorum absque semine concepisse ex Spiritu Sancto, et incorruptibiliter eam (eum?) genuisse, indissolubili permanente et post partum eiusdem virginitate, condemnatus sit (v.D.218).

504 257 Can.4. Si quis sec. s. patres non confitetur... ipsius et unius Domini nostri et Dei Jesu Christi duas nativitates, tam ante saecula ex Deo et Patre incorporaliter et sempiternaliter, quamque de sancta virgine semper Dei genitrice Maria corporaliter in ultimis saeculorum, atque unum eundemque Dominum nostrum Jesum Christum consubstantialem Deo et Patri secundum deitatem, et consubstantialem homini et matri secundum humanitatem, atque eundem passibilem carne et impassibilem deitate, circumscriptum corpore, incircumscriptum deitate, eundem inconditum et conditum, terrenum et caelestem, visibilem et intelligibilem, capabilem et icapabilem, ut toto homine eodemque et Deo totus homo reformaretur, qui sub peccato cecidit, condemnatus sit.

505 258 Can.5. Si quis sec. s. Patres non confitetur... unam naturam Dei Verbi incarnatam, per hoc quod incarnata dicitur nostar substantia perfecte in Christo Deo et indiminute, absque tantummodo peccato significata, condemnatus sit.

506 259 Can. 6: Si quis secundum sanctos Patres non confitetur proprie et secundum veritatem, ex duabus et in duabus naturis substantialiter unitis inconfuse et indivise unum eundemque esse Dominum et Deum Jesum Christum, condemnatus sit.

507 260 Can. 7. Si quis secundurn sanctos Patres non confitetur proprie et secundum veritatem substantialem differentiam naturarum inconfuse et indivise in eo salvatam, condemnatus sit (v. D. 148).

508 261 Can. 8: Si quis secundum sanctos Patres non confitetur proprie et secundum veritatem naturarum substantialem unitionem indivise et inconfuse in eo cognitam, condemnatus sit.

509 262 Can. 9. Si quis secundum sanctos Patres non confitetur proprie et secundum veritatem naturales proprietates deitatis eius et humanitatis indiminute in eo et sine deminoratione salvatas, condemnatus sit.

510 263 Can. 10. Si quis secundum sanctos Patres non confitetur proprie et secundum veritatem duas unius eiusdemque Christi Dei nostri voluntates cohaerenter unitas, divinam et humanam, ex hoc quod per utramque eius naturam voluntarius naturaliter idem consistit nostrae salutis (addunt editores: operator), condemnatus sit.

511 264 Can. 11. Si quis secundum sanctos Patres non confitetur proprie et secundum veritatem duas unius eiusdemque Christi Dei nostri operationes cohaerenter unitas, divinam et humanam, ab eo quod per utramque eius naturam operator naturaliter idem exsistit nostrae salutis, condemnatus sit.

512 265 Can. 12. Si quis secundum scelerosos haereticos unam Christi Dei nostri voluntatem confitetur et unam operationem, in peremptionem sanctorum Patrum confessionis, et abnegationem eiusdem Salvatoris nostri dispensationis, condemnatus sit.

513 266 Can. 13. Si quis secundum scelerosos haereticos in Christo Deo in unitate substantialiter salvatis et a sanctis Patribus nostris pie praedicatis duabus voluntatibus et duabus operationibus, divina et humana, contra doctrinam Patrum, et unam voluntatem atque unam operationem confitetur, condemnatus sit.

514 267 Can. 14. Si quis secundum scelerosos haereticos cum una voluntate et una operatione, quae ab haereticis impie confitetur, et duas voluntates pariterque et operationes, hoc est, divinam et humanam, quae in ipso Christo Deo in unitate salvantur, et a sanctis Patribus orthodoxe in ipso praedicantur, denegat et respuit, condemnatus sit.

515 268 Can. 15. Si quis secundum scelerosos haereticos deivirilem operationem, quod Graeci dicunt theandriken, unam operationem insipienter suscipit, non autem duplicem esse confitetur secundum sanctos Patres, hoc est divinam et humanam, aut ipsam deivirilis quae posita est, novam vocabuli dictionem unius esse designativam, sed non utriusque mirificae et gloriosae unitionis demonstrativam, condemnatus sit.

516 269 Can. 16. Si quis secundum scelerosos haereticos in peremptione salvatis in Christo Deo essentialiter in unitione, et (a) sanctis Patribus pie praedicatis duabus voluntatibus et duabus operationibus, hoc est, divina et humana, dissensiones et divisiones insipienter mysterio dispensationis eius innectit, et propterea evangelicas et apostolicas de eodem Salvatore voces non uni eidemque personae et essentialiter tribuit eidem ipsi Domino et Deo nostro Jesu Christo secundum beatum Cyrillum, ut ostendatur Deus esse et homo idem naturaliter, condemnatus sit.

517 270 Can. 17. Si quis secundum sanctos Patres non confitetur proprie et secundum veritatem omnia, quae tradita sunt et praedicata sanctae catholicae et apostolicae Dei Ecclesiae, perindeque a sanctis Patribus et venerandis universalibus quinque Conciliis usque ad unum apicem verbo et mente, condemnatus sit.

518 271 Can. 18. Si quis sec. s. Patres consonanter nobis pariterque fide non respuit et anathematizat anima et ore omnes, quos respuit et anathematizat nefandissimos haereticos cum omnibus impiis eorum conscriptis usque ad unum apicem sancta Dei Ecclesia catholica et apostolica, hoc est, sanctae et universales quinque Synodi et consonanter omnes probabiles Ecclesiae Patres,

519 271 (Can. 18. Si quis sec. s. Patres consonanter nobis pariterque fide non respuit et anathematizat anima et ore omnes...) - id est, Sabellium, Arium, Eunomium, Macedonium, Apollinarem. Polemonem, Eutychen, Dioscurum, Timotheum Aelurum, Severum, Theodosium, Colluthum, Themistium, Paulum Samosatenum, Diodorum, Theodorum, Nestorium, Theodulum Persam, Origenem, Didymum, Evagrium, et compendiose omnes reliquos haereticos (Commemorantur insuper Monotheletae Theodorus episc. Pharanitanus, Cyrus patr. Alex., Sergius patr. C'politanus eiusque successores Pyrrhus et Paulus, edictum Heraclii imp., &quot; Ecthesis &quot; a Sergio in favorem monotheletismi compositum (a. 638) et Constantini III (alias Constantis II appellati) &quot; Typus &quot; quo &quot; Ecthesis &quot; quidem revocata doctrina vero dyotheletica taciturnitate constricata est) -

520 272 Si quis igitur, iuxta quod dictum est, consonanter nobis omnia haec impiissima haereseos illorum dogmata, et ea, quae pro illis aut in definitione eorum a quolibet impie conscripta sunt, et denominatos haereticos, Theodorum dicimus, Cyrum et Sergium, Pyrrhum et Paulum, non respuit et anathematizat, utpote catholicae Ecclesiae rebelles exsistentes: aut si quis aliquem de his, qui ab illis vel similibus eorum in scripto vel sine scripto quocunque modo vel loco aut tempore temere depositi sunt aut condemnati, utpote similia eis minime credentem, sed sanctorum Patrum nobiscum confitentem doctrinam, uti condemnatum habet aut omnino depositum, sed non arbitratur huiusmodi quicunque fuerit, hoc est, sive episcopus, aut presbyter, vel diaconus, sive alterius cuiuscunque ecclesiastici ordinis, aut monachus, vel laicus, pium et orthodoxum et catholicae Ecclesiae propugnatorem, atque in ipso firmius consolidatum, in quo vocatus est a Domino ordine, illos autem impios atque detestabilia eorum pro hoc iudicia, vel sententias vacuas et invalidas atque infirmas, magis autem profanas et exsecrabiles vel reprobabiles arbitratur, huiusmodi condemnatus sit.

521 273 Can. 19. Si quis ea, quae scelerosi haeretici sapiunt, indubitanter professus atque intelligens, per inanem proterviam dicit haec pietatis esse dogmata, quae tradi derunt ab initio speculatores et ministri verbi, hoc est dicere, sanctae et universales quinque Synodi, calumnians utique ipsos sanctos Patres et memoratas sanctas quinque Synodos, in deceptione simplicium, vel susceptione suae profanae perfidiae, huiusmodi condemnatus sit.

522 274 Can. 20. Si quis secundum scelerosos haereticos quocunque modo, aut verbo, aut tempore, aut loco terminos removens illicite, quos posuerunt firmius sancti catholicae Ecclesiae Patres (Prov22, 28), id est, sanctae et universales quinque Synodi, novitates temere exquirere, et fidei alterius expositiones, aut libellos, aut epistolas, aut conscripta, aut subscriptiones, aut testimonia falsa, aut synodos, aut gesta monumentorum, aut ordinationes vacuas ecclesiasticae regulae incognitas aut loci servaturas incongruas et irrationabiles, et compendiose, si quid aliud impiissimis haereticis consuetum est agere, per diabolicam operationem tortuose et callide agit contra pias orthodoxorum catholicae Ecclesiae, hoc est dicere, paternas eius et synodales praedicationes, ad eversionem sincerissimae in Dominum Deum nostrum confessionis, et usque in finem sine poenitentia permanet haec impie agens, huiusmodi in saecula saeculorum condemnatus sit, &quot; et dicat omnis populus: fait fait &quot; (Ps 105, 48).


 501-522
Denzinger 464
Vor 


Concile de Tolede XI, commencé le 7 novembre 675; Symbole
525 275 (1) Confitemur et credimus sanctam atque ineffabilem Trinitatem, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, unum Deum naturaliter esse unius substantiae, unius naturae, unius quoque maiestatis atque virtutis.
(2) Et Patrem quidem non genitum, non creatum, sed ingenitum profitemur. Ipse enim a nullo originem ducit, ex quo et Filius nativitatem et Spiritus Sanctus processionem accepit. Fons ergo ipse et origo est totius divinitatis.
(3) Ipse quoque Pater est essentiae suae qui de ineffabili substantia Filium (al.: Pater, essentia quidem ineffabilis, substantiae suae Filium) ineffabiliter genuit nec tamen aliud quam quod ipse est, genuit: Deus Deum, lux lucem; ab ipso est ergo &quot; omnis paternitas in caelo et in terra &quot; (Eph 3,15).
526 276 (4) Filium quoque de substantia Patris sine initio ante saecula natum, nec tamen factum esse fatemur: quia nec Pater sine Filio, nec Filius aliquando exstitit sine Patre.
(5) Et tamen non sicut Filius de Patre, ita Pater de Filio, quia non Pater a Filio, sed Filius a Patre generationem accepit. Filius ergo Deus de Patre, Pater autem Deus, sed non de Filio; Pater quidem Filii, non Deus de Filio: ille autem Filius Patris et Deus de Patre. Aequalis tamen per omnia Filius Deo Patri: quia nec nasci coepit aliquando, nec desiit.
(6) Hic etiam unius cum Patre substantiae creditur, propter quod et omoousioV Patri dicitur, hoc est eiusdem cum Patre substantiae; omoV enim graece unum, ousia vero substantia dicitur, quod utrumque coniunctum sonat 'una substantia'. Nec enim de nihilo, neque de aliqua alia substantia, sed de Patris utero, id est, de substantia eius idem Filius genitus vel natus esse credendus est.
(7) Sempiternus ergo Pater, sempiternus et Filius. Quod si semper Pater fuit, semper habuit Filium, cui Pater esset: et ob hoc Filium de Patre natum sine initio confitemur.
(8) Nec enim eundem Filium Dei, pro eo, quod de Patre sit genitus, desectae naturae portiunculam nominamus; sed perfectum Patrem, perfectum Filium sine diminutione, sine desectione genuisse asserimus, quia solius divinitatis est inaequalem Filium non habere.
(9) Hic etiam Filius Dei natura est Filius, non adoptione, quem Deus Pater nec voluntate nec necessitate genuisse credendus est; quia nec ulla in Deo necessitas capit (al. cadit), nec voluntas sapientiam praevenit.
527 277 (10) Spiritum quoque Sanctum, qui est tertia in Trinitate persona, unum atque aequalem cum Deo Patre et Filio credimus esse Deum, unius substantiae, unius quoque esse naturae: non tamen genitum vel creatum, sed ab utrisque procedentem, amborum esse Spiritum.
(11) Hic etiam Spiritus Sanctus nec ingenitus nec genitus creditur: ne aut si ingenitum dixerimus, duos Patres dicamus, aut si genitum, duos Filios praedicare monstremur: qui tamen nec Patris tantum nec Filii tantum, sed simul Patris et Filii Spiritus dicitur.
(12) Nec enim de Patre procedit in Filium, vel de Filio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul ab utrisque processisse monstratur; quia caritas sive sanctitas amborum esse agnoscitur.
(13) Hic igitur Spiritus Sanctus missus ab utrisque sicut Filius (a Patre) creditur; sed minor a Patre et Filio non habetur, sicut Filius propter assumptam carnem minorem se Patre et Spiritu Sancto esse testatur.
528 278 (14) Haec est sanctae Trinitatis relata narratio: quae non triplex, sed Trinitas et dici et credi debet. Nec recte dici potest, ut in uno Deo sit Trinitas, sed unus Deus Trinitas.
(15) In relativis vero personarum nominibus Pater ad Filium, Filius ad Patrem, Spiritus Sanctus ad utrosque refertur: quae cum relative tres personae dicantur, una tamen natura vel substantia creditur
(16) Nec sicut tres personas, ita tres substantias praedicamus, sed unam substantiam tres autem personas.
(17) Quod enim Pater est, non ad se, sed ad Filium est; et quod Filius est, non ad se, sed ad Patrem est; similiter et Spiritus Sanctus non ad se, sed ad Patrem et Filium relative refertur: in eo quod Spiritus Patris et Filii praedicatur.
(18) Item cum dicimus Deum (&quot; Deus &quot;), non ad aliquid dicitur, sicut Pater ad Filium vel Filius ad Patrem vel Spiritus Sanctus ad Patrem et Filium, sed ad se specialiter dicitur Deus.
529 279 (19) Nam et si de singulis personis interrogemur, Deum necesse est fateamur. Deus ergo Pater, Deus Filius, Deus Spiritus Sanctus singulariter dicitur: nec tamen tres dii, sed unus est Deus.
(20) Item et Pater omnipotens et Filius omnipotens et Spiritus Sanctus omnipotens singulariter dicitur: nec tamen tres omnipotentes, sed unus omnipotens, sicut et unum lumen, unumque principium praedicatur.
(21) Singulariter ergo, et unaquaeque persona plenus Deus et totae tres personae unus Deus confitetur (sic!) et creditur: una illis vel indivisa atque aequalis Deitas, maiestas sive potestas, nec minoratur in singulis, nec augetur in tribus; quia nec minus aliquid habet, cum unaquaeque persona Deus singulariter dicitur, nec amplius, cum totae tres personae unus Deus enuntia(n)tur.
530 280 (22) Haec ergo sancta Trinitas, quae unus et verus est Deus, nec recedit a numero, nec capitur numero. In relatione enim personarum numerus cernitur; in divinitatis vero substantia, quid numeratum sit, non comprehenditur. Ergo (in) hoc solum numerum insinuant, quod ad invicem sunt et in hoc numero carent, quod ad se sunt.
(23) Nam ita huic sanctae Trinitati unum naturale convenit nomen ut in tribus personis non possit esse plurale. Ob hoc ergo credimus illud in sacris litteris dictum: &quot; Magnum Dominus noster et magna virtus eius et sapientiae eius non est numerus &quot; (Ps 146, 5).
(24) Nec quia tres has personas esse diximus unum Deum, eundem esse Patrem quem Filium, vel esse Filium eum, qui est Pater, aut eum, qui Spiritus Sanctus est, vel Patrem vel Filium dicere poterimus.
(25) Non enim ipse est Pater qui Filius, nec Filius ipse qui Pater, nec Spiritus Sanctus ipse qui est vel Pater vel Filius, cum tamen ipsum sit Pater quod Filius, ipsum Filius quod Pater, ipsum Pater et Filius quod Spiritus Sanctus: id est, natura unus Deus.
(26) Cum enim dicimus non ipsum esse Patrem quem Filium, ad personarum distinctionem refertur. Cum autem dicimus ipsum esse Patrem quod Filium, ipsum Filium quod Patrem, ipsum Spiritum Sanctum quod Patrem et Filium, ad naturam, qua Deus est, vel substantiam pertinere monstratur, quia substantia unum sunt: personas enim distinguimus, non deitatem separamus.
531 (27) Trinitatem igitur in personarum distinctione agnoscimus, unitatem propter naturam vel substantiam profitemur, Tria ergo ista unum sunt, natura scilicet, non persona.
(28) Nec tamen tres istae personae separabiles aesti mandae sunt, cum nulla ante aliam, nulla post aliam, nulla sine alia vel exstitisse, vel quidpiam operasse aliquando credatur.
(29) Inseparabiles enim inveniuntur et in eo quod sunt, et in eo quod faciunt: quia inter generantem Patrem et generatum Filium vel procedentem Spiritum Sanctum nullum fuisse credimus temporis intervallum, quo aut genitor genitum aliquando praecederet, aut genitus genitori deesset, aut procedens Spiritus Patre vel Filio posterior appareret.
(30) Ob hoc ergo inseparabilis et inconfusa haec Trinitas a nobis et praedicatur et creditur. Tres igitur personae istae dicuntur, iuxta quod maiores definiunt, ut agnoscantur, non ut separentur.
(31) Nam si attendamus illud, quod Scriptura sancta dicit de Sapientia: &quot; Splendor est lucis aeternae &quot; (Sap 7,26): sicut splendorem luci videmus inseparabiliter inhaerere, sic confitemur Filium a Patre separari non posse.
(32) Tres ergo illas unius atque inseparabilis naturae personas sicut non confundimus, ita separabiles nullatenus praedicamus.
532 (33) Quando quidem ita nobis hoc dignata est ipsa Trinitas evidenter ostendere, ut etiam in his nominibus, quibus voluit sigillatim personas agnosci, unam sine altera non permittat intelligi: nec enim Pater absque Filio cognoscitur, nec sine Patre Filius invenitur.
(34) Relatio quippe ipsa vocabuli personalis personas separari vetat, quas etiam, dum non simul nominat, simul insinuat. Nemo autem audire potest unumquodque istorum nominum, in quo non intelligere cogatur et alterum.
(35) Cum igitur haec tria sint unum et unum tria, est tamen unicuique personae manens sua proprietas. Pater enim aeternitatem habet sine nativitate, Filius aeternitatem cum nativitate, Spiritus vero Sanctus processionem sine nativitate cum aeternitate.
533 282 (36) De his tribus pesonis solam Filii personam pro liberatione humani generis hominem verum sine peccato de sancta et immaculata Maria Virgine credimus assumpsisse, de qua novo ordine novaque nativitate est genitus; novo ordine, quia invisibilis divinitate, visibilis monstratur in carne; nova autem nativitate est genitus, quia intacta virginitas et virilem coitum nescivit et foecundatam per Spiritum Sanctum carnis materiam ministravit.
(37) Qui partus virginis nec ratione colligitur, nec exemplo monstratur; quod si ratione colligitur, non est mirabile; si exemplo, non erit singulare.
(38) Nec tamen Spiritus Sanctus Pater esse credendus est Filii, pro eo quod Maria eodem Spiritu Sancto obumbrante concepit: ne duos patres Filii videamur asserere, quod utique nefas est dici.
534 283 (39) In quo mirabili conceptu, aedificante sibi Sapientia domum, &quot; Verbum caro factum est et habitavit in nobis &quot; (Jo 1,14). Nec tamen Verbum ipsum ita in carne conversum atque mutatum est, ut desisteret Deus esse, qui homo esse voluisset; sed ita Verbum caro factum est, ut non tantum ibi sit Verbum Dei et hominis caro, sed etiam rationalis hominis anima; atque hoc totum et Deus dicatur propter Deum et homo propter hominem.
(40) In quo Dei Filio duas credimus esse naturas; unam divinitatis, alteram humanitatis, quas ita in se una Christi persona univit, ut nec divinitas ab humanitate, nec humanitas a divinitate possit aliquando seiungi.
(41) Unde perfectus Deus, perfectus et homo in unitate personae unus (unius) est Christus; nec tamen, quia duas diximus in Filio esse naturas, duas causabimus in eo esse personas; ne Trinitati, quod absit, accedere videatur quaternitas.
(42) Deus enim Verbum non accepit personam hominis, sed naturam, et in aeternam personam divinitatis temporalem accepit substantiam carnis.
535 284 (43) Item cum unius substantiae credamus esse Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, non tamen dicimus, ut huius Trinitatis unitatem Maria Virgo genuerit, sed tantummodo Filium, qui solus naturam nostram in unitate personae suae assumpsit.
(44) Incarnationem quoque huius Filii Dei tota Trinitas operasse credenda est, quia inseparabilia sunt opera Trinitatis. Solus tamen Filius formam servi accepit (cf Phil 2.7) in singularitate personae, non in unitate divinae naturae, in id quod est proprium Filii, non quod commune Trinitati:
(45) quae forma illi ad unitatem personae coaptata est, id est ut Filius Dei et Filius hominis unus sit Christus. Item idem Christus in his duabus naturis, tribus exstat substantiis: Verbi, quod ad solius Dei essentiam referendum est, corporis et animae, quod ad verum hominem pertinet.
536 (46) Habet igitur in se geminam substantiam divinitatis suae et humanitatis nostrae.
(47) Hic tamen per hoc quod de Deo Patre sine initio prodiit, natus tantum, (nam) neque factus, neque praedestinatus accipitur; per hoc tamen quod de Maria Virgine natus est, et natus et factus et praedestinatus esse credendus est.
(48) Ambae tamen in illo generationes mirabiles, quia et de Patre ante saecula sine matre est genitus, et in fine saeculorum de matre sine patre est generatus; qui tamen secundum quod Deus est, creavit Mariam, secundum quod homo, creatus est a Maria: ipse et pater Mariae matris et filius.
(49) Item per hoc quod Deus, est aequalis Patri; per hoc quod homo, minor est Patre.
(50) Item et maior et minor seipso esse credendus est: in forma enim Dei etiam ipse Filius se ipso maior est, propter humanitatem assumptam, qua divinitas maior est; in forma autem servi se ipso minor est, id est, humanitate, quae minor divinitate accipitur.
(51) Nam sicut per assumptam carnem non tantum a Patre, sed a seipso minor accipitur, ita secundum divinitatem quae aequalis (coaequalis) est Patri, et ipse et Pater maior est homine, quem sola Filii persona assumpsit.
537 (52) Item in eo, quod quaeritur, utrum posset Filius sic aequalis et minor esse Spiritu Sancto, sicut Patri nunc aequalis, nunc minor (Patre) creditur esse, respondemus: Secundum formam Dei aequalis est Patri et Spiritui Sancto, secundum formam servi minor est et a Patre et a Spiritu Sancto: quia nec Spiritus Sanctus nec Deus Pater, sed sola Filii persona suscepit carnem, per quam minor esse creditur illis personis duabus.
(53) Item hic Filius a Deo Patre et Spiritu Sanclo inseparabiliter discretus creditur esse persona, ab homine autem assumpto (assumpta) natura. Item cum homine exstat persona, cum Patre vero et Spiritu Sancto natura divinitatis sive substantia.
538 (54) Missus tamen Filius non solum a Patre, sed a Spiritu Sancto missus esse credendus est: in eo quod ipse per prophetam dicit: 'Et nunc Dominus misit me et Spiritus eius' (cf. Is 48,16).
(55) A seipso quoque missus accipitur: pro eo quod inseparabilis non solum voluntas, sed operatio totius Trinitatis agnoscitur.
(56) Hic enim, qui ante saecula unigenitus est vocatus, temporaliter primogenitus factus est: unigenitus propter deitatis substantiam, primogenitus propter assumptae carnis naturam.
539 284 (57) In qua suscepta hominis forma juxta evangelicam veritatem sine peccato conceptus, sine peccato natus, sine peccato mortuus creditur, qui solus pro nobis &quot;peccatum est factus&quot; (cf Cor2 5.21), id est, sacrificium pro peccatis nostris.
(58) Et tamen passionem ipsam, salva divinitate sua, pro delictis nostris sustinuit, motique adjudicatus et cruci veram carnis mortem excepit, tertio quoque die virtute propria sua suscitatus e sepulchro surrexit.
540 (59) Hoc ergo exemplo Capitis nostri confitemur veram fieri resurrectionem carnis omnium mortuorum.
(60) Nec in aÎrea vel qualibet alia carne (ut quidam delirant) surrecturos nos credimus, sed in ista qua vivimus, consistimus et movemur.
(61) Peracto huius sanctae resurrectionis exemplo idem Dominus noster atque Salvator paternam ascendendo sedem repetiit, de qua numquam per divinitatem discessit.
(62) Illic ad dexteram Patris sedens, exspectatur in finem saeculorum iudex omnium vivorum et mortuorum.
(63) Inde cum sanctis omnibus (Angelis et hominibus) veniet ad faciendum iudicium, reddere unicuique mercedis propriae debitum, prout quisque gesserit incorpore nositus sive bonum, sive malum (cf 2 Cor 5, 10).
(64) Ecclesiam sanctam catholicam pretio sui sanguinis comparatam cum eo credimus in perpetuum regnaturam.
(65) Intra cuius gremium constituti unum baptisma credimus et confitemur in remissionem omnium peccatorum. (66) Sub qua fide ct resurrectinnem mortuorum veraciter redimus et futuri saeculi gaudia exspectamus.
(67) Hoc tantum orandum nobis est et petendum. ut, cum peracto finitoque Judicio tradiderit Filius regnum Deo Patri (cf. I Cor 15, 24), participes nos efficiat regni sui, ut per hanc fidem, qua illi inhaesimus, cum illo sine fine regnemus.
541 (68) Haec est confessionis nostrae fides exposita, per quam omnium haereticorum dogma perimitur, per quam fidelium corda mundantur, per quam etiam ad Deum gloriose acceditur... (ascenditur in saecula saeculorum. Amen).


 525-541
Saint Agathon, Ep. 'Consideranti mihi' ad imperatores,
27 mars 680
542 Hic igitur status est evangelicae atque apostolicae fidei regularisque traditionis, ut confitentes sanctam et inseparabilem Trinitatem, id est Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, unius esse deitatis, unius naturae et substantiae sive essentiae, unius eam praedicemus et naturalis voluntatis, virtutis, operationis, dominationis, maiestatis, potestatis et gloriae. Et quidquid de eadem sancta Trinitate essentialiter dicitur, singulari numero tamquam de una natura trium consubstantialium personalrum comprehendamus regulari ratione hoc instituti.

543 Cum vero de uno earumdem trium personarum ipsius sanctae Trinitatis Filio Dei, Deo Verbo, et de mysterio adorandae eius secundum carnem dispensationis confitemur, omnia duplicia unius eiusdemque Domini Salvatoris nostri Iesu Christi secundum evangelicam traditionem asserimus, id est, duas eius naturas praedicamus, divinam scilicet et humanam, ex quibus et in quibus etiam post admirabilem atque inseparabilem unitionem subsistit. Et unamquamque eius naturam, proprietatem naturalem habere confitemur, et habere divinam omnia quae divina sunt et humanam omnia quae humana sunt absque ullo peccato. Et utrasque unius eiusdem Dei Verbi incarnati, id est, humanati, inconfuse, inseparabiliter, immutabiliter esse cognoscimus, sola intelligentia, quae unita sunt, discernente, propter confusionis dumtaxat errorem. Aequaliter enim et divisionis et commistionis detestamur blasphemiam.

544 Cum duas autem naturas duasque naturales voluntates et duas naturales operationes confitemur in uno Domino nostro Iesu Christo, non contrarias eas nec adversas ad alterutram dicimus ... nec tamquam separatas in duabus personis vel subsistentiis, sed duas dicimus eundemque Dominum n. Iesum Christum, sicut naturas, ita et naturales in se voluntates et operationes habere, divinam scilicet et humanam: divinam quidem voluntatem et operationem habere ex aeterno cum coessentiali Patre communem; humanam temporaliter ex nobis cum nostra natura susceptam....

545 Porro apostolica Christi Ecclesia... ex proprietatibus naturalibus unamquamque harum Christi naturarum perfectam esse cognoscit, et quidquid ad proprietates naturarum pertinet, duplicia omnia confitetur, quia ipse Dn. n. Iesus Christus et Deus perfectus est et homo perfectus est et ex duabus et in duabus naturis... Consequenter itaque... duas etiam naturales voluntates in eo et duas naturales operationes esse confitetur et praedicat. Nam si personalem quisquam intelligat voluntatem, dum tres personae in sancta Trinitate dicuntur, necesse est, ut et tres voluntates personales et tres personales operationes (quod absurdum est et nimis profanum) dicerentur. Sin autem, quod fidei christianae veritas continet, naturalis vo1untas est, ubi una haec natura dicitur sanctae et inseparabilis Trinitatis, consequenter et una naturalis voluntas et una naturalis operatio intelligenda est. Ubi vero in una persona Domini n. Iesu Christi Mediatoris Dei et hominum duas naturas, id est divinam et humanam, confitemur, in quibus et post admirabilem adunationem consistit, sicut duas unius eiusdemque naturas, ita et duas naturales voluntates duasque naturales operationes eius regulariter confitemur.


ES
Conc. romanum Ep. dogmat. synodalis 'Omnium bonorum spes' ad
imperatores, 27 mars 680
546 Credentes in Deum Patrem... et in Filium eius... et in Spiritum Sanctum, Dominum et vivificatorem, ex Patre procedentem, cum Patre et Filio coadorandum et conglorificandum: Trinitatem in unitate, et unitatem in Trinitate, unitatem quidem essentiae, Trinitatem vero personarum sive subsistentiarum; Deum Patrem confitentes, Deum Filium, Deum Spiritum Sanctum, non tres deos, sed unum Deum, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum; non trium nominum subsistentiam, sed trium subsistentiarum unam substantiam; quorum una essentia sive substantia vel natura, id est, una deitas, una aeternitas, una potestas, unum imperium, una gloria, una adoratio, una essentialis eiusdem sanctae et inseparabilis Trinitatis voluntas et operatio, quae omnia condidit, dispensat et continet.

547 Confitemur autem unum eiusdem sanctae coessentialis Trinitatis, Deum Verbum, qui ante saecula de Patre natus est, in ultimis saeculorum temporibus pro nobis nostraque salute descendisse de caelis, et incarnatum de Spiritu Sancto et sancta, immaculata semperque virgine gloriosa Maria, domina nostra, vere et proprie Dei genitrice, secundum carnem scilicet ex ea natum et vere hominem factum, eundem Deum verum eundemque hominem verum, Deum quidem ex Deo Patre, hominem autem ex virgine matre, incarnatum ex ea carne animam habente rationalem et intellectualem; consubstantialem eundem Deo Patri secundum Deitatem, consubstantialemque nobis eundem ipsum secundum humanitatem, et per omnia similem nobis absque solo peccato, crucifixum pro nobis sub Pontio Pilato, passum sepultumque et resurgentem...

548 288 Unum quippe eundemque Dominum nostrum Iesum Christum, Filium Dei unigenitum, ex duabus et in duabus substantiis inconfuse, incommutabiliter, indivise, inseparabiliter subsistere cognoscimus nusquam sublata differentia naturarum propter unitionem, sed potius salva proprietate utriusque naturae et in unam personam unamque subsistentiam concurrente, non in dualitatem personarum dispertitum vel diversum, neque in unam compositam naturam confusum: sed unum eundemque Filium unigenitum, Deum Verbum, Dominum nostrum Iesum Christum, neque alium in alio, neque alium et alium, sed eundem ipsum in duabus naturis, id est, in Deitate et humanitate, et post subsistentialem adunationem cognoscimus: quia neque Verbum in carnis naturam conversum est, neque caro in Verbi naturam transformata est: permansit enim utrumque, quod naturaliter erat: differentiam quippe adunatarum in eo naturarum sola contemplatione discernimus, ex quibus inconfuse, inseparabiliter et incommutabiliter est compositus: unus enim ex utrisque et per unum utraque, quia simul sunt et altitudo deitatis et humilitas carnis, servante utraque natura etiam post adunationem sine defectu proprietatem suam, et 'operante utraque forma cum alterius communione quod proprium habet; Verbo operante quod Verbi est, et carne exsequente quod carnis est: quorum unum coruscat miraculis, aliud succumbit iniuriis.' (DS 294). Unde consequenter, sicut duas naturas, sive substantias, id est deitatem et humanitatem, inconfuse, indivise, incommutabiliter eum habere veraciter confitemur, ita quoque et duas naturales voluntates et duas naturales operationes habere, utpote perfectum Deum et perfectum hominem, unum eundemque ipsum Dominum Iesum Christum (DS 501 ss.) pietatis nos regula instruit, quia hoc nos apostolica atque evangelica traditio, sanctorumque Patrum magisterium, quos sancta apostolica atque catholica Ecclesia et venerabiles Synodi suscipiunt, instituisse monstratur.


ES
Concile de Constantinople III (oecum. VI); Sess. XIII,
28 mars 681
550 Retractantes dogmaticas epistolas, quae tamquam a Sergio quondam patriarcha huius a Deo conservandae regiae urbis scriptae sunt tam ad Cyrum, qui tunc fuerat episcopus Phasidis, quam ad Honorium quondam papam antiquae Romae, similiter autem et epistolam ab illo, id est Honorio, rescriptam ad eundem Sergium (cf. DS 487), hasque invenientes omnino alienas exsistere ab apostolicis dogmatibus et a definitionibus sanctorum conciliorum et cunctorum probabilium Patrum, sequi vero falsas doctrinas haereticorum: eas omnino abiicimus et tamquam animae noxias exsecramur.

551 Quorum autem, id est eorumdem, impia exsecramur dogmata, horum et nomina a sancta Dei Ecclesia proiici iudicavimus, id est Sergii..., qui aggressus est de huiusmodi impio dogmate conscribere, Cyri Alexandriae, Pyrrhi, Pauli et Petri, qui et ipsi praesulatu functi sunt in sede huius a Deo conservandae civitatis et similia iis senserunt; ad haec et Theodori quondam episcopi Pharani, quarum omniurn suprascriptarum personarum mentionem fecit Agatho, sanctissimus ac ter beatissimus papa antiquae Romae in suggestione, quam fecit ad piissimum... imperatorem (DS 542ss) eosque abiecit utpote contraria rectae fidei nostrae sentientes, quos anathemati submitti detinimus.

552 Cum iis vero simul proiici a sancta Dei catholica Ecclesia simulque anathematizari praevidimus et Honorium, qui fuerat papa antiquae Romae, eo quod invenimus per scripta, quae ab eo facta sunt ad Sergium, quia in omnibus eius mentem secutus est et impia dogmata confirmavit.

553 289 Quae praesens sancta et univesalis Synodus fideliter suscipiens et expansis manibus amplectens tam suggestionem, quae a sanctissimo ac beatissimo Agathone Papa antiquae Romae facta est ad Constantinum, piissimum atque fidelissimum nostrum imperatorem, quae nominatim abjecit eos, qui docuerunt vel praedicaverunt, sicut superus dictum est, unam voluntatem et unam operationem in incarnationis dispensatione Domini nostri Jesu Christi veri Dei nostri (cf DS548), adaeque amplexa est et alteram synodalem suggestionem, quae missa est a sacro Concilio, quod est sub eodem sanctissimo Papa centum viginti quinque Deo amabilium episcoporum, ad ejus a Deo instructam tranquillitatem, utpote consonantes sancto Chalcedonensi Concilio (cf DS300ss) et tomo sacerrimi ac beatissimi Papae ejusdem antiquae Romae Leonis, qui directus est ad sanctum Flavianum (cf DS290ss), quem et columnam rectae fidei hujusmodi Synodus appellavit.

554 290 Ad haec et synodicis epistolis, quae scripta sunt a beato Cyrillo adversus impium Nestorium et ad orientales episcopos: (Synodus) assecuta quoque sancta V universalia Concilia et sanctos atque probabiles Patres, consonanterque confitetur definiens Dominum nostrum Jesum Christum verum Deum nostrum, unum de sancta et consubstantiali et vitae originem praebente Trinitate, perfectum in deitate, et perfectum eundem in humanitate, Deum vere et hominem vere, eundem ex anima rationali et corpore; consubstantialem Patri secundum deitatem, et consubstantialem nobis secundum humanitatem, per omnia similem nobis absque peccato (Heb 4.15).

555 290 ante saecula quidem ex Patre genitum secundum deitatem, in ultimis diebus autem eundem propter nos et propter nostram salutem de Spiritu Sancto et Maria Virgine proprie et veraciter Dei genitrice secundum humanitatem, unum eundemque Christum Filium Dei unigenitum in duabus naturis inconfuse, inconvertibiliter, inseparabiliter, indivise cognoscendum, nusquam exstinctaz harum naturarum differentia propter unitionem, salvataque magis proprietate utriusque naturae, et in unam personam, et in unam subsistentiam concurrente, non in duas personas partitum vel divisum, sed unum eundemque unigenitum Filium Dei Verbum Dominum Jesum Christum, juxta quod olim Prophetae de eo et ipse nos Dominus JesusChristus erudivit, et sanctorum Patrum nobis tradidit symbolum.

556 291 Et duas naturales voluntates in eo, et duas naturales operationes indivise, inconvertibiliter, inseparabiliter, inconfuse secundum sanctorum Patrum doctrinam adaeque praedicamus; et duas naturales voluntates non contrarias, absit, juxta quod impii asseruerunt haeretici, sed sequentem ejus humanam voluntatem et non resistentem vel eluctantem, sed potius et subjectam divinae ejus atque omnipotenti voluntati. Oportebat enim carnis voluntatem moveri, subici vero voluntati divinae, juxta sapientissimum Athanasium. Sicut enim ejus caro Dei Verbi dicitur et est,ita et naturalis carnis ejus voluntas propria Dei Verbi dicitur et est, sicut ipse ait: Quia descendi de caelo, non ut faciam voluntatem meam, sed ejus qui misit me Patris (Jo 6.38), suam propriam dicens voluntatem, quae erat carnis ejus. Nam et caro propria ejus facta est. Quemadmodum enim sanctissima atque immaculata animata ejus caro deificata non est perempta, sed in proprio sui statu et ratione permansit: ita et humana ejus voluntas deificata non est perempta, salvata est autem magis,secundum deiloquum Gregorium dicentem: &quot;Nam illius velle, quod in Salvatore intelligitur, non est contrarium Deo, deificatum totum&quot; (Oratio 30, c.12).

557 Duas vero naturales operationes indivise, inconvertibiliter, inconfuse, inseparabiliter in eodem Domino nostro Jesu Christo vero Deo nostro glorificamus, hoc est, divinam operationem et humanam operationem, secundum divinum praedicatorem Leonem apertisime asserentem: &quot; agit enim utraque forma cum alterius communione quod proprium est, Verbo scilicet operante quod Verbi est, et carne exsequente quod carnis est &quot; (cf DS 294). Nec enim in quoquam unam dabimus naturalem operationem Dei et creaturae, ut neque quod creatum est, in divinam educamus essentiam, neque quod eximium est divinae naturae, ad competentem creaturis locum deiciamus. Unius enim ejusdemque tam miracula quamque passiones cognoscimus, secundum aliud et aliud earum ex quibus est, naturarum et in quibus habet esse, sicut admirabilis inquit Cyrillus. (DS 558) Undique igitur inconfusum atque indivisum conservantes, brevi voce cuncta proferimus: unum sanctae Trinitatis et post incarnationem Dominum nostrum Jesum Christum verum Deum nostrum esse credentes, asserimus, duas ejus esse naturas in una ejus radiantes subsistentia, in qua tam miracula quamque passiones per omnem sui dispensativam conversationem, non per phantasiam,sed veraciter demonstravit, ob naturalem differentiam in eadem una subsistentia cognoscendam, dum cum alterius communione utraque natura indivise et inconfuse propria vellet atque operaretur: juxta quam rationem et duas naturales voluntates et operationes confitemur, ad salutem humani generis convenienter in eo concurrentes.

559 293 His igitur cum omni undique cautela auque diligentia a nobis formatis, definimus, aliam fidem nulli licere proferre aut conscribere componereve aut sapere vel etiam aliter docere. Qui vero praesumpserint fidem alteram componere vel proferre vel docere, vel tradere aliud symbolum volentibus converti ad agnitionem veritatis ex gentilitate vel Judaismo aut ex qualibet haeresi : aut qui novitatem vocis, vel sermonis adinventionem ad subversionem eorum, quae nunc a nobis determinata sunt introducere: hos siquidem episcopi fuerint aut clerici, alienos esse, episcopos quidem ab episcopatu, clericos vero a clero: sin autem monachi fuerint vel laici, etiam anathematizari eos.


 550-559
Saint Léon II, Ep. 'Regi regum' à l'empereur Constantin IV,
août 682
561 Cognovimus enim, quod sancta et universalis et magna sexta Synodus (C'politana III) eadem, quae et universum concilium assidens huic Sanctae Sedi Apostolicae (Romanam a.680) ... senserit, ... atque concorditer nobiscum confessa est: Unum esse de sancta et inseparabili Trinitate nostrum Dominum Jesum Christum, ex duabus et in duabus naturis inconfuse, inseparabiliter, indivise consistentem, ut vere Deum perfectum et hominem perfectum eumdem ipsum, salvaque proprietate uniuscuiusque in eo convenientium naturarum, eumdem ipsum divina operatum ut hominem, absque solo peccato: et duas idcirco naturales voluntates duasque naturales operationes eum habere veraciter praedicavit, per quae principaliter et naturarum eius veritas demonstratur, usque ad cognoscendam profecto differentiam, quarum sunt naturarum, ex quibus et in quibus unus idemque Dominus noster Iesus Christus consistit; per quae revera probavimus, hanc sanctam... sextam Synodum ... apostolicam praedicationem inoffenso pede fuisse secutam, sanctorumque et universalium quinque conciliorum definitionibus in omnibus consentientem, nihil super statuta orthodoxae fidei augentem aut minuentem, sed regiam et evangelicam semitam rectissime gradientem, et in his atque per eos sacrorum dogmatum lima et probabilium catholicae Ecclesiae Patrum doctrina servata est...

562 Et quia (Synodus C'polit.) definitionem rectae fidei... plenissime praedicavit, quam et Apostolica Sedes beati Petri Apostoli... veneranter suscepit, idcirco et Nos, et per Nostrum officium haec veneranda Sedes Apostolica concorditer ac unanimiter his quae definita sunt ab ea consentit et beati Petri auctoritate confirmat ...

563 Pariterque anathematizamus novi erroris inventores, id est Theodorum Pharanitanum episcopum, Cyrum Alexandrinum, Sergium, Pyrrhum . . . necnon et Honorium, qui hanc apostolicam Ecclesiam non apostolicae traditionis doctrina lustravit, sed profana proditione immaculatam fidem subvertere conatus est (graeca recensio: = maculari permisit).


ES
Concile de Tolede XIV, 14-20 novembre 684
564 (c. 8) At nunc nos... (fidelibus) praedicamus, brevi admodum definitione collecta, ut in una (enim) Christi Filii Dei persona duarum naturarum individuas proprietates agnoscant, sicut indivisas atque inseparabiles, ita inconfusas et inconvertibiles permanere, unam deitatis alteram hominis, unam qua ex Deo Patre est genitus, alteram qua ex Maria virginegeneratus (generatur). Utraque ergo ei generatio plena utraque perfecta, nihil minus ex deitate habens, nihil imperfectum ex humanitate suscipiens, non naturarum geminatione divisus, non persona geminatus, sed plenus Deus plenusque homo absque omni peccato in singularitate personae unus est Christus. Unus igitur in utraque natura consistens et divinitatis signis effulget et humanitatis passionibus subiacet. Nec enim alter ex Patre, alter ex matre est genitus, cum tamen aliter de Patre, aliter de matre sit natus: ipse tamen in utroque naturarum genere non divisus, sed unus idemque et Dei et hominis filius; ipse vivit moriens, ipse moritur vivens; ipse impassibilis patiens ipse passioni non subiacens nec deitate succumbens nec humanitate passioni se subtrahens; habens ex deitatis natura non posse mori, habens ex humanitatis substantia et nolle et posse mori; ex una immortalis habetur, ex altera mortalium condicione resolvitur; habens in aeterna divinitatis voluntate quod (quo) susceptum hominem sumeret, habens in suscepti hominis voluntate, ut humana voluntas Deo subdita esset. Unde et ipse dicit ad Patrem: 'Pater, non mea voluntas, sed tua fiat' (Lc 22,42), alteram videlicet ostendens voluntatem divinitatis qua susceptus est homo, alteram hominis qua oboediendum est Deo. - (c. 9) Et ideo secundum harum duarum differentiam naturarum, duarum quoque inseparabilium proprietates praedicandae sunt voluntatum et operum. - (c. 10)... Si quis igitur Iesu Christo Dei Filio ex utero Mariae virginis nato aliquid aut divinitatis imminuit aut de suscepta humanitate subducit, excepta sola lege peccati, et eum non verum Deum hominemque perfectum in una persona subsistentem sincerissime credit, anathema sit.


ES
Denzinger 525
Vor 

Denzinger 566
Concile de Tolede XV, commencé le 11 mai 688
566 294 (1)... Invenimus, quod in libro illo Responsionis fidei nostrae, quem per Petrum regionarium Romanae Ecclesiae miseramus, id primum capitulum iam dicto papae (Benedicto II) incaute visum fuisset a nobis positum, ubi nos secundum divinam essentiam diximus: 'Voluntas genuit voluntatem, sicut et sapientia sapientiam'; quod vir ille in incuriosa lectionis transcursione praeteriens existimavit haec ipsa nomina iuxta relativum, aut secundum comparationem humanae mentis nos posuisse: et ideo ipsa renotatione sua ita nos admonere iussus est, dicens: 'Naturali ordine cognoscimus, quia verbum ex mente originem ducit, sicut ratio et voluntas, et converti non possunt ut dicatur: quia sicut verbum et voluntas de mente procedit, ita et mens de verbo aut voluntate; et ex ista comparatione visum est Romano Pontifici, voluntatem ex voluntate non posse dici'. Nos autem non secundum hanc comparationem humanae mentis, nec secundum relativum, sed secundum essentiam diximus: Voluntas ex voluntate, sicut et sapientia ex sapientia. Hoc enim est Deo esse, quod velle: hoc velle, quod sapere. Quod tamen de homine dici non potest. Aliud quippe est homini id, quod est sine velle, et aliud velle etiam sine sapere. In Deo autem non est ita, quia simplex ita natura est, et ideo hoc est illi esse, quod velle, quod sapere...

567 295 (4) Ad secundum quoque retractandum capitulum transeuntes, quo idem Papa incaute nos dixisse putavit, tres substantias in Christo Dei Filio profiteri: sicut nos non pudebit, quae sunt vera defendere, ita forsitan quosdam pudebit, quae vera sunt ignorare. Quis enim nesciat, unumquemque hominem duabus constare substantiis, animae scilicet et corporis? (Provocatur ad 2 Cor 4, 16 et Ps 62, 2)...
(5) Contra quam regulam invenimus item in Scripturis aut carne plerumque nominata totum hominem posse intelligi aut anima sola interdum nominata totius hominis perfectionem agnosci. Quapropter natura divina humanae sociata naturae possunt et tres proprie et duae tropice appellari substantiae. Sed aliud est, cum per proprietatem totus homo exprimitur, aliud, cum a parte totus intelligitur. Est enim quidam modus locutionis, qui frequenter in Scripturis divinis positus invenitur, quo significatur a parte totum : hic etiam tropus apud grammaticos 'synecdoche' dicitur.


ES
Concile de Tolede XVI, commencé le 2 mai 693; Symbole
568 (art. 1) Credimus et confitemur omnium creaturarum, quae trinis rerum machinis continentur, auctricem atque conservatricem individuam Trinitatem:
(2) id est Patrem, qui est totius fons et origo divinitatis; Filium, qui est plena imago Dei propter expressam in se paternae claritatis unionem, ante omnium saeculorum eventu ex Patris intimo ineffabiliter genitus; Spiritum vero Sanctum ex Patre Filioque absque aliquo initio procedentem.
569 (3) Qui tres, quamquam personarum secernantur distinctione, numquam tamen separantur potentiae maiestate : inseparabilis nempe aequalitatis eorum insinuatur divinitas. Et tamen, quamvis Pater genuerit Filium, nec ideo Filius sit idem qui Pater, neque Pater sit ipse qui Filius, sed nec Spiritus Sanctus Pater sit Filiusque, sed tantum Patris Filiique Spiritus eidem Patri et Filio etiam ipse coaequalis.
(4) Nequaquam in hac sancta Trinitate quicquam creatum servum famulumque convenit credi, nec adventitium vel subintroductum tamquam ei aliquando acciderit, quod constet eam aliquando minime habuisse, condecet autumari....
(6) Quarum tamen personarum, quamvis in hoc, quod ad se sunt, nulla possit separabilitas inveniri, in hoc vero, quod ad distinctionem adtinet, sunt quaedam, quae specialius unicuique possint pertinere personae: scilicet, quod Pater a nullo originem sumpsit, Filius Patre generante exsistit, Spiritus quoque Sanctus ex Patris Filiique unione procedit....
(10) Et ista dicentes non personarum confundimus proprietates, nec unionem substantiae separamus; nihil etiam in eadem sancta Trinitate maius aut minus credere oportet nihilque etiam imperfectum atque mutabile. ...
570 (12) Idcirco sunt quaedam, quae in hac sancta Trinitate indiscrete oporteat confiteri. In hoc etenim, quod ad se sunt Pater et Filius et Spiritus Sanctus, indiscrete unus Deus credendus est Pater cum Filio et Spiritu Sancto. Quod vero ad relativum adtinet, discrete personarum trium est praedicanda proprietas, Evangelista praedicante: Ite, docete omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti (cf. Mt 28,19). Relativum etenim dicitur, quod una ad aliam persona referatur; nam quando dicitur Pater, Filii nihilominus persona signatur, et cum dicitur Filius, Pater ei sine dubio inesse monstratur.
(13) At nunc, quoniam Spiritus Sancti vocabulum, quo non tota Trinitas significatur, sed tertia quae est in Trinitate persona, quomodo secundum relativum ad Patris Filiique referatur personam, nequaquam apertissime pateat pro id scilicet, quia sicut dicimus Spiritum Sanctum Patris non consequenter dicimus Patrem Spiritus Sancti, ne Filius Spiritus Sanctus intellegatur; in aliis tamen vocabulis, quibus eiusdem Sancti Spiritus signatur persona, ad relativum pertinere dinoscitur.
(14) Igitur 'donum' specialiter Spiritum Sanctum accipimus, quae in sancta praenoscitur Trinitate tertia esse persona pro eo quod a Patre Filioque, cum quibus unius essentiae per omnia creditur, fidelibus condonetur: quapropter cum dicitur 'donum donatoris' et 'donator doni', relativum haud dubie declaratur: quod etiam de ipso vocabulo Spiritus Sancti inculpabiliter est credendum.
571 (16) Unde, licet inseparabilia sint opera Trinitatis, tamen fideliler profitemur..., quod non tota Trinitas susceperit carnem, sed solus Filius Dei, qui est ante saecula ex Dei Patris substantia genitus, in fine saeculorum de virgine Maria evangelio est teste enixus, qui ait: 'Verbum caro factum est et habitavit in nobis' (Jo l,14)....
(18) ... Angeli oraculum, cum Spiritum Sanctum superventurum in ea dicit, et virtutem Altissimi, qui est Dei Patris Filius, obumbraturum eam praemonuit (cf: Lc 1,35), eiusdem Filii carni totam Trinitatem cooperatricem esse monstravit.
(19) Quae scilicet virgo sicut ante conceptionem obtinuit virginitatis pudorem, ita post partum nullam sensit integritatis corruptionem; nam virgo concepit, virgo peperit, et post partum incorruptelae pudorem sine interceptione obtinuit. ...
572 (22) Ipse vero Dei Filius ab ingenito Patre genitus, a vero verus, a perfecto perfectus, ab uno unus, a toto totus, Deus sine initio, perfectum hominem de sancta et inviolata Maria semper virgine adsumpsisse est manifestus.
(23) Cui etiam, sicut hominis perfectionem adscribimus, ita duas ei voluntates inesse, unam divinitatis suae, aliam humanitatis nostrae, nihilominus credimus:
(24) quod etiam per quatuor Evangelistarum oracula eiusdem Redemptoris nostri affatu evidentissime declaratur; sic enim fatus est dicens: 'Pater mi, si possibile est transeat a me calix iste; verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu' vis (Mt 26, 39); et iterum: Non veni voluntatem meam facere, sed voluntatem eius, qui misit me (cf. Jo 6, 38) . . .
(25) Quibus etiam adlocutionibus demonstrat suam voluntatem ad hominem retulisse adsumptum, Patris ad divinitatem, in qua est idem unus et aequalis cum Patre: quippe quantum ad divinitatis adtinet unitatem, non est alia voluntas Patris, alia Filii; una enim est voluntas, ubi una persistit divinitas. Quantum autem ad hominis naturam adsumpti alia est voluntas deitatis suae, alia etiam humanitatis nostrae.
(26) Proinde in hoc quod ait: 'Non sicut ego volo, sed sicut tu' (Mt 26, 39), patule ostendit non velle id fieri quod voluntate humani loquebatur affectus, sed propter quod ad terras paterna voluntate descenderat, cuius tamen Patris voluntas nequaquam contraria Filii voluntati exstitit, quia quibus est divinitas una, non potest esse voluntas diversa; et ubi in natura nihil potest diversitatis accidere, ibi nihilominus enumerantur generaliter aliqua numerosa.
573 296 (27) Igitur huius voluntatis sanctae vocabulum, quamvis per comparativam similitudinem Trinitatis, qua dicitur memoria, intellegentia et voluntas, ad personam Sancti referatur Spiritus, secundum hoc autem, quod ad se dicitur, substantialiter praedicatur.
(28) Nam voluntas Pater, voluntas Filius, voluntas Spiritus Sanctus, quemadmodum Deus est Pater, Deus est Filius, Deus est Spiritus Sanctus, et multa alia similia, quae secundum substantiam dici ab his, qui catholicae fidei veridici cultores exsistunt, nulla ratione ambigitur.
(29) Et sicut est catholicum dici Deum de Deo, lumen de lumine, lucem de luce, ita verae fidei est proba adsertio, voluntatem dici de voluntate, sicut sapientiam de sapientia, essentiam de essentia: et veluti Deus Pater genuit Filium Deum, ita voluntas Pater genuit Filium voluntatem.
(30) Itaque quamquam secundum essentiam Pater voluntas, Filius voluntas, Spiritus Sanctus voluntas, non tamen secundum relativum unus esse credendus est, quoniam alius est Pater qui refertur ad Filium, alius Filius qui refertur ad Patrem, alius Spiritus Sanctus qui pro eo quod de Patre Filioque procedit, ad Patrem Filiumque refertur: non aliud, sed alius; quia quibus est unum esse in deitatis natura, his est in personarum distinctione specialis proprietas. ...
574 (35) Exemplum nobis sua resurrectione impendens, sicut ille vivificans nos post duos dies tertio vivus resurrexit a mortuis, sic nos etiam in huius saeculi fine resurrecturos usquequaque credamus. Non in aeria, vel in phantasticae visionis umbra, ut quorumdam improbanda opinio praestruit, sed in veridicae carnis substantia, in qua nunc sumus et vivimus, ac tempore iudicii coram Christo et sanctis angelis eius adstantes unusquisque referet corporis sui propria, prout gessit, sive bonum, sive malum, recepturus ab eo aut pro propriis actibus interminabilis beatitudinis regnum, aut pro suis sceleribus perpetuae damnationis interitum.
575 (36) Huius etenim fidei Ecclesia sancta catholica, baptismatis aqua abluta, Christi sanguine pretioso redempta, quae neque in fide habet rugam neque maculosi perfert operis notam (cf. Eph 5,23-27), insignibus pollet, virtutibus cluit (al.: claruit), Sanctique Spiritus donis referta coruscat.
(37) Quae etiam cum Iesu Christo Domino nostro capite suo, cuius corpus esse nequaquam ambigitur, est perenniter regnatura atque omnes, qui nunc in ea minime consistunt sive constiterint aut ab ea recesserunt sive recesserint aut peccata in ea relaxari diffidentiae malo negaverint, nisi paenitudinis ope ad eam redierint et quaeque Nicaena synodus..., Constantinopolitanus conventus ..., Epheseni primi concilii amplecti auctoritas sanxit atque Chalcedone sanctorum una nimitas vel reliquorum conciliorum sive etiam omnium venerabilium Patrum in fide sana recte viventium edicta custodire praecipiunt, absque aliquo dubietatis naevo non crediderint, perpetuae damnationis sententia ulciscentur atque in fine saeculi cum diabolo eiusque sociis ignivomis rogis cremabuntur.


 568-575
Saint Grégoire II, Ep. 'Desiderabilem mihi' ad S. Bonifatium,
22 Nov. 726
580 296a Quosdam baptizatos absque interrogatione symboli ab adulteris et indignis presbyteris fassus es. In his tua dilectio teneat antiquum morem Ecclesiae: quia, quisquis in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti baptizatus est, rebaptizari liceat minime; non enim in nomine baptizantis, sed in nomine Trinitatis huius gratiae donum percepit. Et teneatur, quod Apostolus dicit: Unus Deus, una fides, unum baptisma (Cf. Eph 4, 5). Doctrinam vero spirit(u)alem talibus studiosius ut impertias demandamus.


 580
Saint Grégoire II, Lettre à l'empereur Léon III
(entre 726 et 730)
581 ( Versio:) Et dicis nos lapides et parietes ac tabellas adorare. Non ita est, ut dicis, imperator; sed ut memoria nostra excitetur, et ut custodia et imperita crassaque mens nostra erigatur et in altum provehatur per eos, quorum haec nomina et quorum appellationes et quorum hae sunt imagines; et non tamquam deos, ut tu inquis; absit! Non enim spem in illis habemus. Ac si quidem imago sit Domini, dicimus : Domine Iesu Christe Fili Dei, succurre et salva nos! Sin autem sanctae matris eius, dicimus Sancta Dei genitrix Domini mater, intercede apud Filium tuum verum Deum nostrum, ut salvas faciat animas nostras! Sin vero martyris: Sancte Stephane, qui pro Christo sanguinem tuum fudisti, qui ut protomartyr loquendi confidentiam habes, intercede pro nobis! Et de quovis martyre, qui passus est martyrium, ita dicimus. tales per illos preces offerimus. Nec ita est, uti dicis, imperator quasi deos martyres appellemus.


ES
Saint Grégoire III, Ep. 'Magna nos habuit' à saint Boniface,
évêque, vers 732
296b Illi quippe, qui baptizati sunt per diversitatem et declinationem linguarum gentilitatis, tamen, quod in nomine Trinitatis baptizati sunt, oportet eos per manus impositionis (impositionem) et sacri chrismatis confirmari.

582 Eosdemque, quos a paganis baptizatos esse asseruisti, si ita habetur, ut denuo baptizes in nomine Trinitatis, mandamus.... Nam et eos, qui se dubitant fuisse baptizatos an non, vel qui a presbytero Iovi mactanti et immolaticias carnes vescenti, ut baptizentur praecipimus.

583 Pro obeuntibus quippe consuluisse dinosceris, si liceat oblationes offerre. Sancta sic tenet Ecclesia, ut quisque pro suis mortuis vere christianis offerat oblationes atque presbyter eorum faciat memoriam. Et quamvis omnes peccatis subiaceamus, congruit, ut sacerdos pro mortuis catholicis memoriam faciat et intercedat. Non tamen pro impiis, quamvis christiani fuerint, tale quid agere licebit.

586 ( 2) Repperimus (in Bonifatii ep. ad papam)..., quod talia a te nobis referantur, quasi Nos corruptores simus canonum et Patrum rescindere traditiones quaeramus, ac per hoc, quod absit, cum nostris clericis in simoniacam haeresim incidamus, accipientes et compellentes quorum pallia tribuimus (compellentes, ut in quibus pallia tribuimus), ut (-!) nobis praemia largiantur, expetentes ab illis pecunias.... (Admonetur Bonifatius, ne tale quid iterum scribar), quia fastidiosum a Nobis et iniuriosum suscipitur, dum illud nobis ingeritur quod Nos omnino detestamur. Absit enim a Nobis et a nostris clericis, ut donum, quod per Spiritus Sancti gratiam suscepimus, pretio venumdemus... anathematizantes namque omnes, quicumque ausi fuerint donum Sancti Spiritus pretio venumdare.


ES
Concile romain, Action III, 25 octobre 745
587 ... Clemens, qui per suam stultitiam sanctorum Patrum statuta (scripta) respuit vel omnia synodalia acta (parvipendit), inferens etiam Christianis judaismum, dum praedicet fratris defuncti accipere uxorem (uxorem posse in matrimonium iungi), insuper et Dominum Iesum Christum descendentem ad inferos omnes (-!) pios et impios exinde praedicat (simul inde) abstraxisse, ab omni sit (-!) sacerdotali officio nudatus (deponatur) et anathematis vinculo obligatus (obligetur).


 587
Saint Zacharias, Ep. 'Virgilius et Sedonius' ad S. Bonifatium,
1 juillet 746 (745?)
588 297 Retulerunt quippe, quod fuerit in eadem provincia sacerdos, qui latinam linguam penitus ignorabat et, dum baptizaret, nesciens latini eloquii, infringens linguam diceret: 'Baptizo te in nomine Patria et Filia et Spiritus Sancti'. Ac per hoc tua reverenda fraternitas consideravit rebaptizare. Sed... si ille qui baptizavit, non errorem introducens aut haeresim, sed pro sola ignorantia Romanae locutionis infringendo linguam, ut supra fati sumus, baptizans dixisset, non possumus consentire, ut denuo baptizentur...


ES
Saint Zacharias, Ep. 'Sacris liminibus' à saint Boniface,
1 mai 748
589 297a In illa (Anglorum synodo) tale decretum et iudicium firmissime praeceptum et diligenter demonstratum esse dignoscitur, ut quicumque sine invocatione Trinitatis lotus fuisset, quod sacramentum regenerationis non haberet. Quod omnino verum est; quia si mersus in fonte baptismatis quis fuerit sine invocatione Trinitatis, perfectus non est, nisi fuerit in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti baptizatus. ... Hoc quoque observari (observasse) in supradicta synodo sacerdotes, ut, qui vel unam de Trinitate personam in baptismo non nominaret, illud baptismum esse non posse, quod pro certo verum est, quia qui unum ex sancta Trinitate confessus non fuerit, perfectus Christianus esse non potest.


ES
Etienne II (III), 'Responsa Carisiaca' (Quiercy), a. 754
592 (Resp. XIV.) De illo presbytero, qui baptizavit isto modo sic rustice: In nomine Patris mergo et Filii mergo et Spiritus Sancti mergo, et ipse presbyter nescit, si episcopus fuit qui eum benedixit: hic, qui ordinationem suam ignorat, omnino abiiciendus est...; infantes vero illi, quos baptizavit, licet rustice, quia in nomine sanctae Trinitatis sunt baptizati, in eo permaneant baptismo.


ES
Hadrien I, Ep. 'Pastoralibus curis' ad patriarch. Tarasium, 785
298 ... Pseudosyllogus ille, qui sine Apostolica Sede... factus est adversus venerabilium Patrum traditionem contra divinas imagines, anathematizetur praesentibus apocrisiariis nostris..., et Domini nostri Iesu Christi sermo compleatur, quia: 'portae inferi non praevalebunt adversus eam' (Mt 16,18); et rursus: 'Tu es Petrus ...' (Mt 16, 18-19). Cuius sedes in omnem terrarum orbem primatum tenens refulget, et caput omnium ecclesiarum Dei consistit.


Hadrien I, Ep. &quot;Institutio universalis&quot; aux évêques d'Espagne,
(entre 785 et 791)
595 299 ... De partibus vestris pervenit ad nos lugubre capitulum, quod quidam episcopi ibidem degentes, videlicet Eliphandus et Ascaricus cum aliis eorum consentaneis, Filium Dei adoptivum confiteri non erubescunt, quod nullus quamlibet haeresiarcha talem blasphemiam ausus est oblatrare, nisi perfidus ille Nestorius,qui purum hominem Dei confessus est Filium...

596 300 Illud autem, quod alii ex ipsis dicunt, quod praedestinatio ad vitam sive ad mortem in Dei sit potestate et non nostra; isti dicunt 'Ut quid conamur vivere, quod in Dei est potestate?'; alii iterum dicunt: 'Ut quid rogamus Deum, ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate, quasi libertate arbitrii ?' Revera enim nullam rationem reddere vel accipere valent, ignorantes beati Fulgentii episcopi ad Eugipium presbyterum contra sermonem cuiusdam Pelagiani opuscula directa: 'Opera ergo misericordiae ac iustitiae praeparavit Deus in aeternitate incommutabilitatis suae...; praeparavit ergo iustificandis hominibus merita; praeparavit iisdem glorificandis et praemia; malis vero non praeparavit voluntates malas aut opera mala, sed praeparavit eis iusta et aeterna supplicia. Haec est aeterna praedestinatio futurorum operum Dei, quam, sicut nobis apostolica doctrina semper insinuari cognoscimus, sic etiam fiducialiter praedicamus.'


ES
Hadrien I, Ep. 'Instituio universalis' ad episcopos Hispaniae,
785
301 Porro, dilectissimi, diversa capitula, quae ex illis audivimus partibus, id est: quod multi dicentes se catholicos esse, communem vitam gerentes cum Iudaeis et non baptizatis paganis, tam in escis quamque in potu seu in diversis erroribus nihil pollui se inquiunt : et illud, quod inhibitum est, ut nulli liceat iugum ducere cum infidelibus; ipsi enim filias suas cum alio benedicent, et sic populo gentili tradentur et quod sine examinatione praefati presbyteri, ut praesint, ordinantur : et alius quoque immanis invaluit error perniciosus, ut, etiam vivente viro, mulieres sibi in conubio sortiantur ipsi pseudosacerdotes, simulque et de libertate arbitrii, et alia multa, sicut de illis audivimus partibus, quae longum est dici. ...


Concile de Nicée II (oecum. VII; 787); Action VII,
13 octobre 787; Definitio de sacris imaginibus
600 302 (definitio) ... Regiae quasi continuati semitae, sequentesque divinitus inspiratum sanctorum Patrum nostrorum magisterium, et catholicae traditionem Ecclesiae (nam Spiritus Sancti hanc esse novimus, qui nimirum in ipsa inhabitat), definimus in omni certitudine ac diligentia, sicut figuram pretiosae ac vivificae crucis, ita venerabiles ac sanctas imagines proponendas tam quae de coloribus et tessellis, quam quae ex alia materia congruenter in sanctis Dei ecclesiis, et sacris vasis et vestibus, et in parietibus ac tabulis, domibus et viis: tam videlicet imaginem Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi, quam intemeratae Dominae nostrae sanctae Dei genitricis, honrobiliumque Angelorum, et omnium Sanctorum simul et almorum virorum.

601 302 Quanto enim frequentius per imaginalem formationem videntur, tanto, qui has contemplantur, alacrius eriguntur ad primitivorum earum memoriam et desiderium, ad osculum et ad honorariam his adorationem tribuendam, non tamen ad veram latriam, quae secundum fidem est quaeque solam divinam naturam decet, impartiendam: ita ut istis, sicuti figurae pretiosae ac vivificae crucis, et sanctis evangeliis, et reliquis sacris monumentis, incensorum et luminum oblatio ad harum honorem efficiendum exhibeatur, quemadmodum et antiquis piae consuetudinis erat. Imaginis enim honor ad primitivum transit: et qui adorat imaginem, adorat in ea depicti subsistentiam.

602 303 (probatio) Sic enim robur obtinet sanctorum Patrum nostrorum doctrina, id est, traditio sanctae catholicae Ecclesiae, quae a finibus usque ad fines terrae suscepit evangelium. Sic Paulum, qui in Christo locutus est (cf Cor2 2.17), et omnem divinum apostolicum coetum et paternam sanctitatem exsequimur tenentes traditiones (Thess2 2.14), quas accepimus. Sic triumphales Ecclesiae prophetice canimus hymnos: Gaude satis, filia Sion, praedica, filia Jerusalem: jucundare et laetare ex toto corde tuo. Abstulit Dominus a te injustitias adversantium tibi: redemit te de manu inimicorum tuorum. Dominus rex in medio tui: non videbis mala ultra (Soph 3.14s: Sptg) et pax in te in tempus aeternum.

603 304 (Sanctio) Eos ergo, qui audent aliter sapere aut docere aut secundum scelestos haereticos ecclesiasticas traditiones spernere et novitatem quamlibet excogitare, vel proicere aliquid ex his, quae sutn Ecclesiae deputata, sive evangelium, sive figuram crucis, sive imaginalem picturam, sive sanctas reliquias martyris; aut excogitare prave aut astute ad subvertendum quidquam ex legitimis traditionibus Ecclesiae catholicae; vel etiam quasi communibus uti sacris vasis aut venerabilibus monasteriis: si quidem episcopi aut clerici fuerint, deponi praecipimus; monachos autem vel laicos a communione segregari.


 600-603
Concile de Nicée II (oecum. VII); Action VIII, 23 octobre 787
604 305 Can. 3. Omnis electio a principibus facta episcopi aut presbyteri aut diaconi irrita maneat secundum regulam (Can. apost. 30), quae dicit: Si quis episcopus saecularibus potestatibus usus, ecclesiam per ipsos obtineat, deponatur, et segregentur omnes, qui illi communicant. Oportet enim, ut, qui provehendus est in episcopum, ab episcopis eligatur, quemadmodum a sanctis Patribus, qui apud Nicaeam convenerunt, in regula (Can. Nicaen. 4) definitum est, quae dicit: Episcopum convenit maxime quidem ab omnibus qui sunt in provincia, episcopis ordinari. Si autem hoc difficile fuerit aut propter instantem necessitatem aut propter itineris longitudinem, tribus tamen omnimodis in idipsum convenientibus, et aliis per litteras consentientibus, tunc consecratio fiat. Firmitas autem eorum, quae geruntur, per unamquamque provinciam metropolitano tribuatur antistiti.

605 306 Nos venerandas imagines recipimus. Nos (eos), qui ita non sentiunt, anathemati subiicimus...

606 307 Si quis Christum Deum nostrum circumscriptum non confitetur secundum humanitatem, anathema sit.

607 Si quis evangelicas historias imaginibus expressas non admittit, an. sit.

608 Si quis ipsas non salutat, cum sint in nomine Domini et Sanctorum eius anathema sit.

609 308 Si quis omnem ecclesiasticam traditionem sive scriptam sive non scriptam reicit, anathema sit.


 604-609
Hadrien I, Ep. &quot;Si tamen licet&quot; aux évêques d'Espagne
(793 ou 794)
610 309 Materia autem causalis perfidiae inter cetera reicienda de adoptione Jesu Christi Fili Dei secundum carnem falsis argumentationibus digesta, pefidorum verborum ibi stramina incomposito calamo legebantur. Hoc catholica Ecclesia nunquam credidit, numquam docuit, numquam male credentibus assensum praebuit. ...

611 309 Ipse enim (Christus) de se innotuit, cujus filius esset, cum Patris nomen se asserit hominibus adnuntiasse. Ait enim: &quot;Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo&quot; (Jo 17.6). Nomen paternum tunc manifestavit hominibus, cum se Patris Filium verum et non putativum, proprium innotuit et non adoptivum. Sed notandum quod dicitur: &quot;hominibus, quos dedisti mihi&quot;. Non enim isti ex illis hominibus, quos ei Pater dederat et immo quos ille cum Patre ante mundi constitutionem elegerat, qui eum adoptivum et non proprium Filium confitentur, quasi alienus aliquando a Patre fuerit aut per carnis extraneus ab eo factus esset adsumptionem, cum, ut Verbum caro fieret, una exstiterit Patris Filiique voluntas, sicut scriptum est: &quot;Ut facerem voluntatem tuam; Deus meus, volui&quot; (Ps 39.9). Hinc alias dicit: &quot;Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum&quot; (Jo 20.17). Distincte enim dixit &quot;meum&quot; et &quot;vestrum&quot;, ejus videlicet non per gratiam, sed per naturam, noster vero per gratiam adoptionis. Porro numquam non fuit Filius, quia numquam non fuit Pater. Semper eum et ubique distincte Patrem appellat. &quot;Pater&quot; inquit &quot;meus usque modo operatur, et ego operor&quot; (Jo 5.17), et rursus: &quot;Pater, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te&quot; (Jo 17.1), et: &quot;Pater meus quod dedit mihi, majus omnibus est&quot; (Jo 10.29). Quodsi secundum eorum callidam tergiversationem cuncta, quae protulimus, ad divinitatem tantummodo Filii Dei referenda opinantur, dicant, ubi umquam communi affectu dixerit nobiscum &quot;Pater noster&quot;. &quot;Scit enim&quot;, inquit &quot;Pater vester, quid vobis opus est&quot; (Mt 6.8). Non ait &quot;noster&quot;, quasi nobiscum adoptatus per gratiam. Et alibi &quot;Estote ergo et vos perfecti, sicut et Pater vester caelestis perfectus est&quot; (Mt 5.48). Cur non dixit &quot;noster&quot;? Quia aliter noster et aliter suus. Hinc rursus ait: &quot;Si vos, cum sitis mali, nostis bona dare filiis vestris, quanto magis Pater vester de caelo dabit spiritum bonum petentibus se?&quot; (Lc 11.13) et cetera. hinc Paulus, vas electionis, ait: &quot;Proprio Filio suo non pepercit Deus, sed pro nobis omnibus tradidit illum&quot; (Rom 8.32). Scimus enim, quia non est traditus secundum divinitatem, sed secundum id quod homo verus erat.

310 ... Adoptivum eum Filium, quasi purum hominem, calamitati(s) humanae subiectum et, quod pudet dicere, servum eum, impii et ingrati tantis beneficiis, liberatorem nostrum non pertimescitis venenosa fauce susurrare. ... Cur non veremini, queruli detrectatores, Deo odibiles, illum servum nuncupare, qui vos de servitute diaboli liberavit? ... Nam etsi in umbra prophetiae dictus est servus (cf. Ib 1,8sqq) propter servilis formae conditionem, quam sumpsit ex Virgine, ... hoc nos ... intelligimus et secundum historiam de sancto Iob et allegorice de Christo dictum. ...


ES
Concile de Francfort (Frankfurt / Main), 794; Ep. synod. des
évêques de France aux autorités d'Espagne
612 311 ... Invenimus enim in libelli vestri principio scriptum, quod posuistis vos: &quot;Confitemur et credimus Deum Dei Filium ante omnia tempora sine initio ex Patre genitum, coaeternum et consubstantialem, non adoptione, sed genere&quot;. Item post pauca eodem loco legebatur: &quot;Confitemur et credimus eum factum ex muliere, factum sub lege (cf Gal 4.4), non genere esse Filium Dei, sed adoptione, non natura, sed gratia&quot;. Ecce serpens inter pomifera paradisi latitans ligna, ut incautos quosque decipiat...

613 312 Quod etiam et in sequentibus adjunxistis, in professione Nicaeni symboli non invenimus dictum, in Christo duas naturas et tres substantias (cf DS 567), et &quot;homo deificus et Deus humanatus&quot;. Quid est natura hominis, nisi anima et corpus? vel quid est inter naturam et substantiam, ut tres substantias necesse sit nobis dicere, et non magis simpliciter, sicut sancti Patres dixerunt, confiteri Dominum nostrum Jesum Christum DEum verum et verum homnem in una persona? Mansit vero persona Filii in sancta Trinitate, cui persoane humana accessit natura, ut esset una persona, Deus et homo, non homo deificus et humanatus Deus, sed Deus homo et homo Deus: propter unitatem personae unus Dei Filius, et idem hominis Filius, perfectus Deus, perfectus homo. Perfectus homo non est nisi anima et corpore... , nec negamus et nos, Christo haec tria veraciter inesse, divinitatem scilicet, animam et corpus. Sed quia vere Deus et homo dicitur, in Dei nomine totum quod Dei est designatur, in hominis vero totum quicquid hominis intelligitur. Ideo sufficit, in eo unam perfectam divinitatis et alteram perfectam humanitatis confiteri substantiam. ... Consuetudo ecclesiastica solet in Christo duas substantias nominare, Dei videlicet et hominis. ...

614 313 Si ergo Deus verus est, qui de Virgine natus est, quomodo tunc potest adoptivus esse vel servus? Deum enim nequaquam audetis confiteri servum vel adoptivum: et si eum propheta servum nominasset, non tamen ex condicione servitutis, sed ex humilitatis obedientia, qua factus est Patri &quot;oboediens usque ad mortem&quot; (Phil 2.8).


615 314 Can.1. ... In primordio capitulorum exortum est de impia ac nefanda haeresi Eliphandi, Toletanae sedis episcopi, et Felicis, Orgellitanae, eorumque sequacibus, qui lmale sentientes in Dei Filio asserebant adoptionem: quam omnes qui supra sanctissimi Patres et respuentes una voce contradixerunt atque hanc haeresim funditus a sancta Ecclesia eradicandam statuerunt.


ES
Concile de Frioul (foroiuliense) (796 ou 797),
Symbole De Trinitate divina
616 (Post Symb. C'politanum sequitur:) Sanctam autem, perfectam inseparabilem et ineffabilem veramque Trinitatem, i. e. Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, individuam confiteor in unitate naturae, quia trinus et unus est Deus: trinus nimirum per distinctionem personarum unus vero per substantiam inseparabilem deitatis. Has igitur tres personas . . . non putativas vel quasi suspicabiles tantum, sed veras, subsistentes, coaeternas, coaequales credimus et consubstantiales...

617 Nam Pater verus Deus, vere et proprie Pater est, qui genuit ex se, i. e. ex sua substantia, intemporaliter et sine initio verum Filium, coaeternum, consubstantialem et coaequalem sibi. -Et Filius verus Deus, vere et proprie est Filius, qui ante omnia saecula genitus est de Patre intemporaliter et absque ullo initio... Et numquam fuit Pater sine Filio, nec Filius sine Patre... -Spiritus namque Sanctus verus Deus, vere et proprie Spiritus Sanctus est: non genitus nec creatus, sed ex Patre Filioque intemporaliter et inseparabiliter procedens. Consubstantialis, coaeternus et aequalis Patri Filioque semper est, erat et erit. Et numquam fuit Pater aut Filius sine Spiritu Sancto, nec Spiritus Sanctus sine Patre et (vel) Filio.

618 Et idcirco inseparabilia sunt semper opera Trinitatis, et nihil est in sancta Trinitate diversum aliquid aut dissimile vel inaequale: non divisum naturaliter, non confusum personaliter, nihil maius aut minus, non anterior, non posterior, non inferior, non superior; sed una et aequalis potestas, par gloria, sempiterna et coaeterna consubstantialisque maiestas...

619 314a De hac autem ineffabili Trinitate sola Verbi Dei persona, i.e. Filius, ... descendit de caelis, unde numquam recesserat; Incarnatus est de Spiritu Sancto et semper virgine Maria verus homo factus, verusque permanet Deus. (D 314a) Nec obfuit humana et temporalis nativitas divinae illi et intemporali nativitati, sed in una Christi Jesu persona verus Dei verusque hominis Filius, non alter hominis Filius, alter Dei,sed unus idmque Dei homnisque Filius, in utraque natura, divina scilicet et humana, Deus verus et homo verus, non putativus Dei Filius, sed verus; non adoptivus, sed proprius, quia numquam fuit propter hominem quem adsumpsit a Patre alienus. Solus enim sine peccato natus est homo, quoniam solus est icarnatus de Spiritu Sancto et immaculata Virgine novus homo. Consubstantialis Deo Patri in sua, i.e. divina; consubstantialis etiam matri, sine sorde peccati, in nostra, i.e. humana. et ideo in utraque natura proprium eum et non adoptivum Dei Filium confitemur, quia inconfusibiliter et inseparabiliter adsumpto homine unus idemque est Dei et hominis Filius. Naturaliter Patri secundum divinitatem, naturaliter matri secundum humanitatem; proprius tamen Patri in utroque...


 616-619
Denzinger 566
Vor 

Denzinger 620
Conc. Ticinense (Pavia), a. 850
620 315 (8) Illud quoque salutare sacramentum, quod commendat Jacobus Apostolus dicens: 'Infirmatur quis ... remittetur ei' (Iac 5,14s), solerti praedicatione populis innotescendum est: magnum sane ac valde appetendum mysterium, per quod, si fideliter poscitur, et peccata remittuntur, et consequenter corporalis salus restituitur... Hoc tamen sciendum, quia, si is, qui infirmatur, publicae paenitentiae mancipatus est, non potest huius mysterii consequi medicinam, nisi prius reconciliatione percepta communionem corporis et sanguinis Christi meruerit. Cui enim reliqua sacramenta interdicta sunt, hoc uno nulla ratione uti conceditur.


ES
Conc. Carisiacum (Quiercy-sur-Oise), mai 853
621 316 Cap. 1. Deus omnipotens hominem sine peccato rectum cum libero arbitrio condidit, et in paradiso posuit quem in sanctitate iustitiae permanere voluit. Homo libero arbitrio male utens peccavit et cecidit, et factus est 'massa perditionis' totius humani generis. Deus autem bonus et iustus elegit ex eadem massa perditionis secundum praescientiam suam quos per gratiam praedestinavit (Rom 8, 29 ss; Eph 1, 11) ad vitam, et vitam illis praedestinavit aeternam : ceteros autem, quos iustitiae iudicio in massa perditionis reliquit, perituros praescivit, sed non ut perirent praedestinavit; poenam autem illis quia iustus est, praedestinavit aeternam. Ac per hoc unam Dei praedestinationem tantummodo dicimus, quae aut ad donum pertinet gratiae aut ad retributionem iustitiae.

622 317 Cap. 2. Libertatem arbitrii in primo homine perdidimus, quam per Christum Dominum nostrum recepimus : et habemus liberum arbitrium ad bonum, praeventum et adiutum gratia, et habemus liberum arbitrium ad malum, desertum gratia. Liberum autem habemus arbitrium, quia gratia liberatum et gratia de corrupto sanatum.

623 318 Cap. 3. Deus omnipotens 'omnes homines' sine exceptione 'vult salvos fieri' (I Tim 2, 4), licet non omnes salventur. Quod autem quidam salvantur, salvantis est donum : quod autem quidam pereunt, pereuntium est meritum.

624 319 Cap.4. Christus Jesus D.N., sicut nullus homo est, fuit vel erit, cujus natura in illo assumpta non fuerit, ita nullus est, fuit vel erit homo, pro quo passus non fuerit; licet non omnes passionis ejus mysterio redimantur. Quod vero omnes passionis ejus mysterio non redimuntur, non respicit ad magnitudinem et pretii copiositatem, sed ad infidelium et ad non credentium ea fide &quot;quae per dilectionem operatur&quot; (Gal 5.6), respicit partem; quia poculum humanae salutis, quod confectum est infirmitate nostra et virtute divina, habet quidem in se, ut omnibus prosit: sed si non bibitur, non medetur.


 621-624
Conc. Valentinum (Valence), 8 janvier 855
625 320 Can. 1. ... Novitates vocum et praesumptivas garrulitates, unde potius inter fratres contentionum et scandalorum fomes excitari potest, quam aedificatio ulla timoris Dei succrescere, cum studio omni devitamus. Indubitanter autem doctoribus pie et recte tractantibus verbum veritatis, ipsisque sacrae Scripturae lucidissimis expositoribus, id est Cypriano, Hilario, Ambrosio, Hieronymo, Augustino, ceterisque in catholica pietate quiescentibus, reverenter auditum et obtemperanter intellectum submittimus, et pro viribus, quae ad salutem nostram scripserunt, amplectimur. Nam de praescientia Dei, et de praedestinatione, et de quaestionibus aliis, in quibus fratrum animi non parum scandalizati probantur, illud tantum firmissime tenendum esse credimus quod ex maternis Ecclesiae visceribus nos hausisse gaudemus.

626 321 Can. 2. 'Deum praescire et praescisse aeternaliter et bona, quae boni erant facturi, et mala, quae mali sunt gesturi', quia vocem Scripturae dicentis habemus: 'Deus aeterne, qui absconditorum es cognitor, qui nosti omnia antequam fiant' (Dn 13, 42), fideliter tenemus; et placet tenere, 'bonos praescisse omnino per gratiam suam bonos futuros, et per eandem gratiam aeterna praemia accepturos : malos praescisse per propriam malitiam malos futuros, et per suam iustitiam aeterna ultione damnandos' : ut secundum Psalmistam: 'Quia potestas Dei est, et Domini misericordia, ut reddat unicuique secundum opera sua' (Ps 61, 12 s), et sicut apostolica doctrina se habet: 'His quidem, qui secundum patientiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerunt, vitam aeternam : his autem, qui (sunt) ex contentione, et qui non acquiescunt veritati, credunt autem iniquitati, ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum' (Rom 2, 7ss). In eodem sensu idem alibi : 'In revelatione', inquit, 'Domini nostri Jesu Christi de caelo cum angelis virtutis eius, in igne flammae dantis vindictam his, qui non noverunt Deum, et qui non oboediunt evangelio Domini nostri Jesu Christi, qui poenas dabunt in interitu aeternas, ... cum venerit glorificari in Sanctis suis et admirabilis fieri in omnibus, qui crediderunt' (2 Thess 1, 7ss).

627 321 Nec prorsus ulli malo praescientiam Dei imposuisse necessitatem, ut aliud esse non posset, sed quod ille futurus erat ex propria voluntate, sicuti Deus, qui novit omnia antequam fiant, praescivit ex sua omnipotenti et incommutabili majestate. &quot; Nec ex praejudicio ejus aliquem, sed ex merito propriae iniquitatis credimus condemnari'. 'Nec ipsos malos ideo perire, quia boni esse non potuerunt; sed quia boni esse noluerunt, suoque vitio in massa damnationis vel merito originali vel etiam actuali permanserunt'.

628 322 Can. 3. Sed et de praedestinatione Dei placuit, et fideliter placet, iuxta auctoritatem apostolicam, quae dicit: 'An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud vero in contumeliam ?' (Rom 9, 21 ) ubi et statim subiungit : 'Quod si volens Deus ostendere iram et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae aptata sive praeparata in interitum, ut ostenderet divitias gratiae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam' (Rom 9, 22 s) : fidenter fatemur praedestinationem electorum ad vitam, et praedestinationem impiorum ad mortem: in electione tamen salvandorum misericordiam Dei praecedere meritum bonum : in damnatione autem periturorum meritum malum praecedere iustum Dei iudicium. 'Praedestinatione autem Deum ea tantum statuisse, quae ipse vel gratuita misericordia vel iusto iudicio facturus erat' secundum Scripturam dicentem: 'Qui fecit, quae futura sunt' (Is 45, 11: Septg.) : in malis vero ipsorum malitiam praescivisse, quia ex ipsis est, non praedestinasse, quia ex illo non est.

629 322 Poenam sane maium meritum eorum sequentem, uti Deum, qui omnia prospicit, praescivisse et praedestinasse, quia iustus est, apud quem est, ut sanctus Augustinus ait, de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. Ad hoc siquidem facit Sapientis dictum : 'Parata sunt derisoribus iudicia, et mallei percutientes stultorum corporibus' (Prv 19, 29). De hac immobilitate praescientiae praedestinationis Dei, per quam apud eum futura iam facta sunt, etiam apud Ecclesiasten bene intelligitur dictum: Cognovi, quod omnia opera, quae fecit Deus, perseverent in perpetuum. Non possumus his addere nec auferre, quae fecit Deus, ut timeatur (Eccle 3,14). 'Verum aliquos ad malum praedestinatos esse divina potestate', videlicet ut quasi aliud esse non possint, non solum non credimus, sed etiam si sunt, qui tantum mali credere velint cum omni detestatione', sicut Arausica(na) Synodus, 'illis anathema dicimus' (DS 397).

630 323 Can. 4. Item de redemptione sanguinis Christi, propter nimium errorem,qui de hac causa exortus est, ita ut quidam, sicut eorum scripta indicant, etiam pro illis impiis, qui a mundi exordio usque ad passionem Domini in sua impietate mortui aeterna damnatone puniti sunt, effusum eum definiant. contra illud propheticum: Ero mors tua, o mors, morsus tuus ero, inferne &quot; (Os l3, 14): illud nobis simpliciter et fideliter tenendum ac docendum placet iuxta evangelicam et apostolicam veritatem, quod pro illis hoc datum pretium teneamus, de quibus ipse Dominus noster dicit: &quot; Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in ipso (ipsum), non pereat, sed habeat vitam aeternam. Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret: ut omnis, qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam (lo 3,14 ss), et Apostolus: &quot; Christus &quot;, inquit, 'semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata' (Hebr 9,28).

631 323 Porro capitula- (-quattuor, quae a concilio fratrum nostrorum minus prospecte suscepta sunt, propter inutilitatem vel etiam noxietatem, et errorem contrarium veritati: sed et alia-) XIX syllogismis ineptissime conclusa et, licet iactetur, nulla saeculari litteratura nitentia, in quibus commentum diaboli potius quam argumentum aliquod fidei deprehenditur, a pio auditu fidelium penitus explodimus, et ut talia et similia caveantur per omnia, auctoritate Spiritus Sancti interdicimus: novarum etiam rerum introductores, ne districtius feriantur, castigandos esse censemus.

632 324 Can. 5. Item firmissime tenendum credimus, quod omnis multitudo fidelium 'ex aqua et Spiritu Sancto' (Jo 3, 5) regenerata, ac per hoc veraciter Ecclesiae incorporata, et iuxta doctrinam apostolicam in morte Christi baptizata (Rom 6, 3), in eius sanguine sit a peccatis suis abluta : quia nec in eis potuit esse vera regeneratio, nisi fieret et vera redemptio : cum in Ecclesiae sacramentis nihil sit cassum, nihil ludificatorium, sed prorsus totum verum, et ipsa sui veritate ac sinceritate subnixum. Ex ipsa tamen multitudine fidelium et redemptorum alios
salvari aeterna salute, quia per gratiam Dei in redemptione sua fideliter permanent, ipsius Domini sui vocem in corde ferentes: 'Qui ... perseveraverit usque in finem, hic salvus erit' (Mt 10,22 et 24,13): alios, quia noluerunt permanere in salute fidei, quam initio acceperunt, redemptionisque gratiam potius irritam facere prava doctrina vel vita, quam servare elegerunt, ad plenitudinem salutis et ad perceptionem aeternae beatitudinis nullo modo pervenire. (Provocatur ad Rom 6, 3; Col 3, 27; Hebr 10, 22s 26 28s).

633 325 Can 6. Item de gratia, per quam salvantur credentes, et sine qua rationalis creatura numquam beate vixit, et de 1ibero arbitrio per peccatum in primo homine infirmato, sed per gratiam Domini Iesu fidelibus eius redintegrato et sanato, idipsum constantissimi et fide plena fatemur, quod sanctissimi Patres auctoritate sacrarum Scripturarum nobis tenendum reliquerunt, quod Africana (DS 222), quod Arausica(na) (DS 370ss) Synodus professa est, quod beatissimi Pontifices Apostolicae Sedis (DS 238ss) catholica fide tenuerunt : sed et de natura et gratia, in aliam partem nullo modo declinare praesumentes. Ineptas autem quaestiunculas, et aniles pene fabulas (I Tim 4, 7), Scotorumque pultes puritati fidei nauseam inferentes quae periculosissimis et gravissimis temporibus, ad cumulum laborum nostrorum, usque ad scissionem caritatis miserabiliter et lacrimabilter succreverunt, ne mentes christianae inde corrumpantur et excidant a simplicitate et castitate fidei, quae est in Christo (2 Cor 11, 3) Jesu, penitus respuimus, et ut fraterna caritas cavendo a talibus auditum castiget, Domini Christi amore monemus.


ES
Saint Nicolas I, Conc. Romain, 860 et 863
326 Cap. 5. Si quis dogmata, mandata, interdicta, sanctiones vel decreta pro catholica fide, pro ecclesiastica disciplina, pro correctione fidelium, pro emendatione sceleratorum vel interdictione imminentium vel futurorum malorum a Sedis Apostolicae praeside salubriter promulgata contempserit, anathema sit.


Concile Romain (Saint Nicolas I), 862
635 327 Cap.1 (7). Veraciter quidem credendum est et omnimodis profitendum, quia Dominus noster Iesus Christus Deus et Dei Filius passionem crucis tantummodo secundum carnem sustinuit, deitate autem impassibilis mansit, ut apostolica docet auctoritas et sanctorum Patrum luculentissime doctrina ostendit.

636 328 Cap. 2 (8). His (Hi) autem, qui aiunt, quia Redemptor noster et Dominus (-!) Jesus Christus et Dei Filius passionem crucis secundum deitatem sustinuit, quod (quoniam) impium est et catholicis mentibus exsecrabile, anathema sit (sint).

637 329 Cap. 9 (4). Omnibus enim, qui dicunt, quod hi, qui sacrosancti fonte baptismatis credentes in Patrem et Filium Sanctumque Spiritum renascuntur, non aequaliter originali abluantur delicto, anathema sit.


ES
Saint Nicolas I, Ep. 'Proposueramus quidem' à l'empereur
Michel, 28 septembre 865
638 330 ... Neque ab Augusto neque ab omni clero neque a regibus neque a populo iudex iudicabitur... 'Prima Sedes non iudicabitur a quoquam'...

639 331 Ubinam legistis, imperatores antecessores vestros in synodalibus conventibus interfuisse, nisi forsitan in quibus de fide tractatum est, quae universalis est, quae omnium communis est, quae non solum ad clericos, verum etiam ad laicos et ad omnes omnino pertinet Christianos ? ... Quanto magis ad potioris auctoritatis iudicium tenditur querimonia, tanto adhuc amplius maius culmen petendum est, quousque gradatim perveniatur ad eam Sedem, cuius causa aut a se, negotiorum meritis exigentibus, in melius commutatur, aut solius Dei sine quaestione reservatur arbitrio.

640 332 Porro si Nos non audieritis, restat, ut sitis apud Nos necessario, quales Dominus noster Iesus Christus hos haberi praecepit, qui Ecclesiam Dei audire contempserint, praesertim cum Ecclesiae Romanae privilegia, Christi ore in b. Petro firmata, in Ecclesia ipsa disposita, antiquitus observata et a sanctis universalibus synodis celebrata atque a cuncta Ecclesia iugiter venerata, nullatenus possint minui, nullatenus infringi, nullatenus commutari, quoniam fundamentum quod Deus posuit, humanus non valet amovere conatus, et quod Deus statuit, firmum validumque consistit.... Ista igitur privilegia huic sanctae Ecclesiae a Christo donata, a synodis non donata, sed iam solummodo celebrata et venerata, nos cogunt nosque compellunt 'omnium habere sollicitudinem ecclesiarum' Dei (cf. 2 Cor 11,28)...

641 333 Quoniam, cum secundum canones, ubi est maior auctoritas, iudicium inferiorum sit deferendum, ad dissolvendum scilicet vel ad roborandum : patet profecto Sedis Apostolicae, cuius auctoritate maior non est, iudicium a nemine fore retractandum (cf. DS 232), 'neque cuiquam de eius liceat iudicare iudicio. Siquidem ad illam de qualibet mundi parte canones appellari voluerunt, ab illa autem nemo sit appellare permissus'... Ergo de iudicio Romani praesulis non retractando, quia nec mos exigit, quod diximus comprobato, non negamus eiusdem Sedis sententiam posse in melius commutari, cum aut sibi subreptum aliquid fuerit, aut ipsa pro consideratione aetatum vel temporum seu gravium necessitatum dispensatorie quiddam ordinare decreverit. quoniam et egregium Apostolum Paulum quaedam fecisse dispensatorie legimus, quae postea reprobasse dinoscitur; quando tamen illa, Romana videlicet Ecclesia, discretissima consideratione fieri delegerit, non quando ipsa, quae bene sunt diffinita, retractari renuerit...

642 333 Vos autem, quaesumus, nolite praeiudicium Dei Ecclesiae irrogare : illa quippe nullum imperio vestro praeiudicium infert, cum magis pro stabilitate ipsius aeternam divinitatem exoret et pro incolumitate vestra et perpetua salute iugi devotione precetur. Nolite, quae sua sunt, usurpare; nolite, quae ipsi soli commissa sunt, velle surripere, scientes, quia tanto nimirum a sacris debet omnis mundanarum rerum administrator esse remotus, quanto quemlibet ex catalogo clericorum et militantium Deo nullis convenit negotiis saecularibus implicari. Denique hi, quibus tantum humanis rebus et non divinis praeesse permissum est, quomodo de his, per quos divina ministrantur, iudicare praesumant, penitus ignoramus. Fuerunt haec ante adventum Christi, ut quidam typice reges simul et sacerdotes exsisterent; quod sanctum Melchisedech fuisse sacra prodit historia, quodque in membris suis diabolus imitatus, utpote qui semper quae divino cultui conveniunt sibimet tyrannico spiritu vindicare contendit, ut pagani imperatores iidem et 'maximi pontifices' dicerentur. Sed cum ad verum ventum est eundem regem atque pontificem, ultra sibi nec imperator iura pontificatus arripuit, nec pontifex nomen imperatorium usurpavit. Quoniam idem 'Mediator Dei et hominum homo Christus Iesus' (I Tim 2, 5) sic actibus propriis et dignitatibus distinctis officia potestatis utriusque discrevit, propria volens medicinali humilitate sursum efferri, non humana superbia rursus in inferna demergi, ut et christiani imperatores pro aeterna vita pontificibus indigerent, et pontifices pro cursu temporalium tantummodo rerum imperialibus legibus uterentur: quatenus spiritalis actio carnalibus distaret incursibus, et ideo militans Deo minime se negotiis saecularibus implicaret, ac vicissim non ille rebus divinis praesidere videretur, qui esset negotiis saecularibus implicatus: ut et modestia utriusque ordinis curaretur, ne extolletur utroque suffultus, et competens qualitatibus actionum specialiter professio aptaretur.


ES
Saint Nicolas I, Resp. 'Ad consulta vestra' aux Bulgares,
13 novembre 866
643 334 Cap 3... Sufficiat secundum leges solus eorum consensus, de quorum coniunctionibus agitur; qui consensus si solus in nuptiis forte defuerit, cetera omnia, etiam cum ipso coitu celebrata, frustrantur, Joanne Chrysostomo magno doctore testante, qui ait: 'Matrimonium non facit coitus, sed voluntas'.

644 334a Cap. 15. Interrogatis, utrum homines illi, qui hoc ab illo (pseudo-presbytero) baptismo receperunt, Christiani sint an iterum baptizari debeant. Sed si in nomine summae ac individuae Trinitatis baptizati fuere, Christiani profecti sunt et eos, a quocumque Christiano baptizati sunt, iterato baptizari non convenit; quoniam ... 'baptismum ...sive ab adultero vel a fure fuerit datum, ad percipientem munus pervenit illibatum'. ( DS 356)... Et ideo mali (malus) bona ministrando non aliis sed sibi detrimenti cumulum ingerunt (ingerit), ac per hoc certum est quia quos ille Graecus baptizavit, nulla portio laesionis attingit, propter illud: 'Hic est qui baptizat' (Jo 1, 33), id est Christus, et iterum : 'Deus incrementum dat' (1 Cor 3, 7), subauditur : et non homo.

645 Cap. 71. Non potest aliquis (sacerdos adulter) quantumcumque pollutus sit, sacramenta divina polluere, quae purgatoria cunctarum remedia contagionum exsistunt. Nec potest solis radius per cloacas et latrinas transiens aliquid exinde contaminationis attrahere; proinde qualiscumque sacerdos sit, quae sancta sunt coinquinare non potest; idcirco ab eo, usquequo episcoporum iudicio reprobetur, communio percipienda est : quoniam mali bona ministrando se tantummodo laedunt, et cerea fax accensa sibi quidem detrimentum praestat, aliis vero lumen in tenebris administrat... Sumite igitur intrepide ab omni sacerdote Christi mysteria, quoniam omnia in fide purgantur.

646 335 Cap. 104. A quodam Judaeo, nescitis utrum christiano an pagano, multos in patria vestra baptizatos asseritis, et quid de his sit agendum consulitis. Hi profecto, si in nomine sanctae Trinitatis vel tantum in nomine Christi, sicut in Actibus Apostolorum (2, 38; 19, 5) legimus, baptizati sunt (unum quippe idemque est, ut sanctus exponit Ambrosius), constat eos non esse denuo baptizandos: sed primum, utrum christianus aut paganus ipse Judaeus exstiterit, vel si postmodum factus fuerit christianus, investigandum est, quamvis non praetereundum esse credamus, quid beatus de baptismo dicat Augustinus : 'Jam satis' inquit 'ostendimus ad baptismum, qui verbis evangelicis consecratur, non pertinere cuiusquam vel dantis vel accipientis errorem sive de Patre sive de Filio sive de Spiritu Sancto aliter sentiat quam doctrina caelestis insinuat', et iterum: 'Sunt etiam quidam ex eo numero, qui adhuc nequiter vivant aut etiam in haeresibus vel in gentilium superstitionibus iaceant, et tamen etiam illic 'novit Dominus, qui sunt eius' (2 Tim 2, 19). Namque in illa ineffabili praescientia multi, qui foris videntur, intus sunt'. Et alio loco: 'Etiam corde tardiores, quantum existimo, intelligunt baptisma Christi nulla perversitate hominis sive dantis sive accipientis posse violari'; et rursus : 'Potest tamen' ait tradere separatus, sicut potest habere separatus, sed quam perniciose tradere; ille autem cui tradit potest salubriter accipere, si ipse non separatus accipiat'.

647 Cap. 41. De his (iis) autem, qui christianitatis bonum suscipere renuunt, ... nihil aliud scribere possumus vobis, nisi ut eos ad fidem rectam monitis, exhortationibus et ratione illos potius quam vi, quod vane sapiant, convincatis.... Porro illis violentia, ut credant, nullatenus inferanda est. Nam omne quod ex voto non est, bonum esse non potest (affertur Ps 53,8; 118,108; 27,7); ultronea quippe Deus obsequia et exhiberi tantum ab ultroneis praecipit : nam si vim inferre voluisset, nullus omnipotentiae illius resistere potuisset.

648 Cap. 86. Si fur vel latro deprehensus fuerit, et negaverit quod si impingitur, asseritis apud vos, quod iudex caput eius verberibus tundat et aliis stimulis ferreis, donec veritatem depromat, ipsius latera pungat; quam rem nec divina lex nec humana prorsus admittit, cum non invita, sed spontanea debeat esse confessio, nec sit violenter elicienda, sed voluntarie proferenda; denique, si contigerit vos etiam illis poenis illatis nihil de his, quae passo in crimen obiiciuntur, penitus invenire, nonne saltem tunc erubescitis, et quam impie iudicetis agnoscitis? Similiter autem, si homo criminatus, talia passus sustinere non valens, dixerit se perpetrasse quod non perpetravit: ad quem, rogo, tantae impietatis magnitudo revolvitur nisi ad eum, qui hunc talia cogit mendaciter confiteri ? Quamvis non confiteri noscatur, sed loqui, qui hoc ore profert, quod corde non tenet! ... Porro cum liber homo crimine fuerit appetitus, nisi iam pridem repertus est alicuius sceleris reus, aut tribus testibus convictus poenae succumbit, aut si convinci non potuerit, ad Evangelium sacrum, quod sibi obiicitur, minime commisisse iurans absolvitur, et deinceps huic negotio finis imponitur, quemadmodum crebro dictus Apostolus gentium attestatur: 'Omnis'' inquiens 'controversiae eorum finis ad confirmationem est iuramentum' (Hebr 6, 16).


 643-648
Concile de Constantinople IV (oecum. VIII), Sessio X,
28 février 870; Canons
650 336 Can. 1. Per aequam et regiam divinae iustitiae viam inoffense incedere volentes, veluti quasdam lampades semper lucentes et illuminantes gressus nostros, qui secundum Deum sunt, sanctorum Patrum definitiones et sensus retinere debemus.

651 336 Quapropter et has ut 'secundum eloquia' secundum magnum et sapientissimum Dionysium arbitrantes et existimantes, etiam de eis cum divino David promptissime canamus : 'Mandatum Domini lucidum illuminans oculos' (Ps 18, 9: citatur et Ps 118,105; Prv 6, 23; Is 26, 9: Septg).... Luci enim veraciter assimilatae sunt divinorum canonum hortationes et dehortationes, secundum quod discernitur melius a peiore et expediens atque proficuum ab eo, quod non expedire, sed et obesse dignoscitur.

652 336 Igitur regulas, quas sanctae catholicae et apostolicae Ecclesiae tam a sanctis famosissimis Apostolis quam ab orthodoxorum universalibus necnon et localibus conciliis vel etiam a quolibet deiloquo Patre ac magistro Ecclesiae traditae sunt, servare ac custodire profitemur; his et propriam vitam et mores regentes et omnem sacerdotii catalogum, sed et omnes, qui Christiano censentur vocabulo, poenis et damnationibus et e diverso receptionibus ac iustificationibus, quae per illas prolatae sunt et definitae, subiici canonice decernentes; tenere quippe traditiones, quas accepimus sive per sermonem sive per epistolam (cf. 2 Thess 2, 14) Sanctorum, qui antea fulserunt, Paulus admonet aperte, magnus Apostolus.

653 337 Can. 3. Sacram imaginem Domini nostri Jesu Christi et omnium Liberatris et Salvatoris, aequo honore cum libro sanctirum Evangeliorum adorari decernimus.

654 337 Sicut enim per syllabarum eloquia, quae in libro feruntur, salutem consequemur omnes, ita per colorum imaginariam operationem et sapientes et idiotae cuncti ex eo, quod in promptu est, perfruuntur utilitate; quae enim in syllabis sermo, haec et scriptura, quae in coloribus est, praedicat et commendat; et dignum est, ut secundum congruentiam rationis et antiquissimam traditionem propter honorem, quia ad principalia ipsa referentur, etaim derivative iconae honrentur et adorentur aeque ut sanctirum sacer Evangeliorum liber atque typus pretiosae crucis.

655 337 Si quis ergo non adorat iconam Salvatoris Christi, non videat formam ejus, quando veniet in gloria paterna glorificari et glorificare sanctos suos (cf Thess2 1.10); sed alienus sit a communione ipsius et claritate;

656 337 similiter autem et imaginem intemerate matris ejus et Dei genitricis Mariae; insuper et iconas sanctorum Angelorum depingimus, quemadmodum eos figurat verbis divina Scriptura; sed et laudabilissimorum Apostolorum, Prophetarum, martyrum et sanctorum virorum, simul et omnium Sanctorum, et honoramus et adoramus. ( ) Et qui sic se non habent, anathema sint a Patre et Filio et Spiritu Sancto.

657 338 Can. 11. Veteri et Novo Testamento unam animam rationabilem et intellectualem habere hominem docente et omnibus deiloquis Patribus et magistris Ecclesiae eandem opinionem asseverantibus: in tantum impietatis quidam, maiorum inventionibus dantes operam, devenerunt, ut duas eum habere animas impudenter dogmatizare et quibusdam irrationabilibus conatibus ... propriam haeresim confirmare pertentent.

658 338 Itaque sancta haec et universalis Synodus ... talis impietatis inventores et patratores et his similia sentientes magna voce anathematizat, et definit atque promulgat, neminem prorsus habere vel servare quoquo modo statuta huius impietatis auctorum. Si autem quis contraria gerere praesumpserit huic sanctae et magnae Synodo, anathema sit et a fide atque cultura Christianorum alienus.

659 339 Can. 12. (graece non exstat) Apostolicis et synodicis canonibus promotiones et consecrationes episcopotum et potentia et praeceptione principium factas penitus interdicentibus, concordantes definimus et sententiam nos quoque proferimus, ut, si quis episcopus per versutiam vel tyrannidem principum huiusmodi dignitatis consecrationem susceperit, deponatur omnimodis, utpote qui non ex voluntate Dei et ritu ac decreto ecclesiastico, sed ex voluntate carnalis sensus ex hominibus et per homines Dei domum possidere voluit vel consensit.

660 340 Can. 17 (lat.). Illud autem tamquam perosum quiddam ab auribus nostris repulimus, quod a quibusdam imperitis dicitur, non posse synodum absque principali praesentia celebrari : cum nusquam sacri canones convenire saeculares principes in conciliis sanxerint, sed solos antistites. Unde nec interfuisse illos synodis, exceptis conciliis universalibus, invenimus : neque enim fas est, saeculares principes spectatores fieri rerum, quae sacerdotibus Dei nonnumquam eveniunt ...

661 341 Can. 21. (Haec pars graece non exstat) Dominicum sermonem, quem Christus sanctis Apostolis et discipulis suis dixit, quia: 'Qui vos recipit, me recipit' (Mt 10, 40); 'et qui vos spernit, me spernit' (Lc 10, 16), ad omnes etiam, qui post eos secundum ipsos facti sunt Summi Pontifices et pastorum principes in Ecclesia catholica dictum esse credentes definimus, neminem prorsus mundi potentium quemquam eorum, qui patriarchalibus sedibus praesunt, inhonorare aut movere a proprio throno tentare, sed omni reverentia et honore dignos iudicare; praecipue quidem sanctissimum Papam senioris Romae, deinceps autem Constantinopoleos patriarcham, deinde vero Alexandriae ac Antiochiae atque Hierosolymorum; sed nec alium quemcunque conscriptiones contra sanctissimum Papam senioris Romae ac verba complicare et componere sub occasione quasi diffamatorum quorundam criminum; quod et nuper Photius fecit et multo ante Dioscorus.

662 341 Quisquis autem tanta iactantia et audacia usus fuerit, ut secundum Photium vel Dioscorum in scriptis vel sine scriptis iniurias quasdam contra sedem Petri, Apostolorum principis, moveat, aequalem et eandem quam illi condemnationem recipiat.

663 341 Si vero quis aliqua saeculi potestate fruens vel potens, pellere tentaverit praefatum Apostolicae cathedrae Papam aut aliorum patriarcharum quemquam, anathema sit.

664 341 Porro si Synodus universalis fuerit congregata, et facta fuerit etiam de sancta Romanorum Ecclesia quaevis ambiguitas et controversia oportet venerabiliter et cum convenienti reverentia de proposita quaestione sciscitari et solutionem accipere aut proficere ut profectum facere, non tamen audacter sententiam dicere contra Summos senioris Romae Pontifices.


 650-664
Jean VIII, Ep. 'Unum est' aux princes de Sardaigne,
vers septembre 873
668 Unum est, unde vos modicum paterno more debeamus monere; quod nisi emendaveritis, grande peccatum incurritis, et ob hoc, sicut speratis, non lucra, sed magis vobis dam(p)na augebitis. Igitur Graecorum studiis, sicut didicimus, multi a paganis captivi sublati in vestris partibus venundantur et a vestratibus empti sub iugo servitutis tenentur; cum constet pium et sanctum esse, veluti Christianos decet, ut, cum eos vestrates ab ipsis Graecis emerint, pro amore Christi liberos esse dimittant, et non ab hominibus, sed ab ipso Domino nostro Iesu Christo mercedem accipiant. Unde vos exhortamur et paterno amore praecipimus, ut, cum captivos aliquos ab ipsis redemeritis, pro salute animae vestrae liberos eos abire sinatis.


ES
Saint Etienne V (VI), Ep. 'Consuluisti de infantibus'
ad Ludbertum archiep. Maguntinum (Mainz), inter 887-888
670 Consuluisti de infantibus, qui in uno lecto cum parentibus dormientes mortui reperiuntur, utrum ferro candente an (aut) aqua fervente seu alio quolibet examine parentes se purificare debeant eos non oppressisse. Monendi namque sunt et protestandi parentes, ne tam tenellos secum in uno collocent lecto, ne (nec) negligentia qualibet provenient suffocentur vel opprimantur, unde ipsi homicidii rei inveniantur. Nam ferri candentis vel aquae ferventis examinatione confessionem extorqueri a quolibet sacri non censent canones; et quod sanctorum Patrum documento sancitum non est, superstitiosa adinventione non est praesumendum. Spontanea enim confessione vel testium approbatione publicata delicta, habita prae oculis Dei timore, commissa sunt regimini nostro iudicare; occulta vero et incognita illius sunt iudicio relinquenda, 'qui solus novit corda filiorum hominum' (cf. 3 Reg 8, 39). Hi autem qui probantur vel confitentur talis reatus se noxios, tua eos castiget moderatio, quia si conceptum in utero qui per aborsus (abortum) deleverit, homicida est, quanto magis qui unius saltem diei puerulum peremerit, homicidam se esse excusare nequibit?


ES
Jean XV, Ep. Enc. 'Cum conventus esset' ad episcopos et abbates
Galliae et Germaniae, 3 février 993
675 342 (2) ... Communi consilio decrevimus, memoriam illius, id est sancti Udalrici episcopi, affectu piissimo, devotione fidelissima venerandam : quoniam sic adoramus et colimus reliquias martyrum et confessorum, ut eum, cuius martyres et confessores sunt, adoremus; honoramus servos, ut honor redundet in Dominum, qui dixit: 'Qui vos recipit, me recipit' (Mt 10,40): ac proinde nos qui fiduciam nostrae iustitiae non habemus, illorum precibus et meritis apud clementissimum Deum iugiter adiuvemur, quia divina saluberrima praecepta. et sanctorum canonum ac venerabilium Patrum instabant efficaciter documenta omnium ecclesiarum pio considerationis intuitu, immo apostolici moderaminis annisu, utilitatum commoditatem atque firmitatis perficere integritatem, quatenus memoria Udalrici iam praefati venerabilis episcopi divino cultui dicata exsistat, et in laudibus Dei devotissime persolvendis semper valeat proficere.


ES
Denzinger 620
Vor 

Denzinger 675
Saint Léon IX, Ep. &quot; Congratulamur vehementer &quot; à Pierre,
patriarche d'Antioche, 13 avril 1053; Profession de Foi
680 343 Firmiter (enim) credo sanctam Trinitatem, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, unum Deum omnipotentem esse, totamque in Trinitate deitatem coessentialem et consubstantialem, coaeternam et coomnipotentem, uniusque voluntatis, potestatis et maiestatis: creatorem omnium creaturarum, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia (Rom 11, 36), quae sunt in caelo et in terra, visibilia et invisibilia. Credo etiam singulas quasque in Sancta Trinitate personas unun Deum verum, plenum et perfectum.

681 344 Credo quoque ipsum Dei Patris Filium, Verbum Dei aeternaliter natum ante omnia tempora de Patre, consubstantialem, coomnipotentem et coaequalem Patri per omnia in divinitate, temporaliter natum de Spiritu Sancto ex Maria semper virgine, cum anima rationali: duas habentem nativitates, unam ex Patre aeternam, alteram ex matre temporalem: duas voluntates et operationes habentem: Deum verum et hominem verum: proprium in utraque natura atque perfectum: non commixtionem atque divisionem passum, non adoptivum, neque phantasticum: unicum et unum Deum, Filium Dei in duabus naturis, sed in unius personae singularitate: impassibilem et immortalem divinitate, sed in humanitate pro nobis et pro nostra salute passum vera carnis passione et sepultum, ac resurrexisse a mortuis die tertia vera carnis resurrectione: propter quam confirmandam cum discipulis nulla indigentia cibi, sed sola voluntate et potestate, comedisse: die quadragesimo post resurrectionem cum carne, qua surrexit, et anim ascendisse in caelum et sedere in dextera Patris, inde decimo die misisse, Spiritum Sanctum, et inde, sicut ascendit, venturum iudicare vivos et mortuos, et redditurum unicuique secundum opera sua.

682 345 Credo etiam Spiritum Sanctum, plenum et perfectum verumque Deum, a Patre et Filio procedentem, coaequalem et coessentialem et coomnipotentem et coaeternum per omnia Patri et Filio, per prophetas locutum.

683 346 Hanc sanctam et individuam Trinitatem non tres Deos, sed in tribus personis et in una natura sive essentia unum Deum omnipotentem, aeternum, invisibilem et incommutabilem ita credo et confiteor, ut Patrem ingenitum, Filium unigenitum, Spiritum Sanctum nec genitum nec ingenitum, sed a Patre et Filio procedentem, veraciter praedicem.

684 347 ( Varia:) Credo sanctam, catholicam et apostolicam, unam esse veram Ecclesiam, in qua unus datur baptismus et vera omnium remissio peccatorum. Credo etiam veram resurrectionem eiusdem carnis, quam nunc gesto, et vitam aeternam.

685 348 Credo etiam Novi et Veteris Testamenti, legis et Prophetarum et Apostolorum unum esse auctorem, Deum et Dominum omnipotentem. Deum praedestinasse solummodo bona, praescivisse autem bona malaque. Gratiam Dei praevenire et subsequi hominem credo et profiteor, ita tamen, ut liberum arbitrium rationali creaturae non denegem. Animam non esse partem Dei, sed ex nihilo creatam, et absque baptismate originali peccato obnoxiam, credo et praedico.

686 349 Porro anathematizo omnem haeresim extollentem se adversus sanctam Ecclesiam catholicam, pariterque eum, quicunque aliquas scripturas praeter eas, quas catholica Ecclesia recipit, in auctoritate habendas esse crediderit vel veneratus fuerit. Quattuor Concilia omnimode recipio et velut quattuor evangelia veneror: quia per quattuor partes mundi universalis Ecclesia, in his tanquam in quadro lapide, fundata consistit (cf. DS 472).... Pari modo recipio et veneror reliqua tria Concilia.... Quidquid supradicta septem sancta et universalia Concilia senserunt et collaudaverunt, et sentio et collaudo, et quoscunque anathematizaverunt, anathematizo.


ES
Saint Léon IX, Ep. 'Ad splendidum nitentis' ad S. Petrum
Damiani, a. 1054
687 ... Oportet, sicut desideras, Apostolicam Nostram interponamus auctoritatem, quatenus scrupulosam legentibus auferamus dubietatem, et constet omnibus certum, Nostro iudicio placuisse quaecumque continet ipse libellus (Gomorrhianus) diabolico igni velut aqua oppositus. Igitur ne caenosae libidinis impunita licentia pervagetur, necesse est Apostolicae severitatis congrua reprehensione refellatur, et tamen aliquod tentamentum in austeritate ponatur.

688 Ecce omnes illi, qui quavis quattuor generum quae dicta sunt foeditate polluuntur, prospecta aequitatis censura ab omnibus immaculatae Ecclesiae gradibus tam sacrorum canonum quam Nostro iudicio depelluntur. Sed Nos humanius agentes eos qui vel propriis manibus vel (invicem) inter se egerunt semen, vel etiam inter femora profuderunt, et non longo usu nec cum pluribus, si voluptatem refrenaverint et digna paenitudine probrosa commissa luerint, admitti ad eosdem gradus, in quibus in scelere manentes, non permanentes, fuerant, divinae miserationi confisi, volumus atque etiam iubemus; ablata aliis spe recuperationis sui ordinis, qui vel per longa tempora secum sive cum aliis vel cum pluribus, brevi licet tempore, quolibet duorum foeditatis genere, quae descripseras, maculati vel, quod est horrendum dictu et auditu, in terga prolapsi sunt. Contra quod Nostrum Apostolicae sanctionis decretum si quis ausus fuerit vel iudicare vel latrare, ordinis sui se noverit periculo agere.


ES
Conc. Romanum (Nicolas II), a. 1059; Professio fidei in
Eucharistiam Berengario praescripta
690 Ego Berengarius ... cognoscens veram et apostolicam fidem, anathematizo omnem haeresim, praecipue eam, de qua hactenus infamatus sum: quae adstruere conatur, panem et vinum, quae in altari ponuntur post consecrationem solummodo sacramentum, et non verum corpus et sanguinem Domini nostri Iesu Christi esse, nec posse sensualiter, nisi in solo sacramento, manibus sacerdotum tractari vel frangi vel fidelium dentibus atteri. Consentio autem sanctae Romanae Ecclesiae et Apostolicae Sedi, et ore et corde profiteor de sacramento dominicae mensae eam fidem me tenere, quam dominus et venerabilis papa Nicolaus et haec sancta Synodus auctoritate evangelica et apostolica tenendam tradidit mihique firmavit: scilicet panem et vinum, quae in altari ponuntur, post consecrationem non solum sacramentum, sed etiam verum corpus et sanguinem Domini nostri Iesu Christi esse, et sensualiter, non solum sacramento, sed in veritate, manibus sacerdotum tractari et frangi et fidelium dentibus atteri, iurans per sanctam et homousion Trinitatem et per haec sacrosancta Christi evangelia. Eos vero, qui contra hanc fidem venerint, cum dogmatibus et sectatoribus suis, aeterno anathemate dignos esse pronuntio.


ES
Saint Léon IX, Ep. 'In terra pax hominibus' ad Michaelem
Cerularium et Leonem Acridanum, 2 septembre 1053
350 Cap. 5. ... Dicimini Apostolicam et Latinam Ecclesiam nova praesumptione atque incredibili audacia nec auditam nec convictam palam damnasse, pro eo maxime, quod de azymis audeat commemorationem Dominicae passionis celebrare. Ecce incauta reprehensio vestra, ecce non bona gloriatio vestra, quando ponitis in coelum os vestrum, cum lingua vestra, transiens in terra (PS 72, 9), humanis argumentationibus et coniecturis antiquam fidem confodere ac subvertere moliatur. ...

351 Cap. 7. ... Sancta Ecclesia super petram, id est Christum, et super PETRUM vel Cepham, filium Ioannis, qui prius Simon dicebatur, aedificata, quia inferi portis, disputationibus scilicet haereticorum, quae vanos ad interitum introducunt, nullatenus foret superanda ; sic pollicetur ipsa Veritas, per quam sunt vera, quaecunque sunt vera: 'Portae inferi non praevalebunt adversus eam' (Mt 16,18). Cuius promissionis effectum se precibus impetrasse a Patre idem Filius protestatur, dicendo ad PETRUM: 'Simon, ecce Satanas' etc. (Lc 22, 31). Erit ergo quisquam tantae dementiae, qui orationem illius, cuius velle est posse, audeat in aliquo vacuam putare ? Nonne a Sede principis Apostolorum, Romana videlicet Ecclesia, tam per eundem PETRUM, quam per successores suos, reprobata et convicta atque expugnata sunt omnium haereticorum commenta, et fratrum corda in fide PETRI, quae hactenus nec defecit, nec usque in finem deficiet, sunt confirmata ?

352 Cap. 11. ... Praeiudicium faciendo summae Sedi de qua nec iudicium licet facere cuiquam hominum, anathema accepistis ab universis Patribus omnium venerabilium Conciliorum. ...

353 Cap. 32. ... Sicut cardo immobilis permanens ducit et reducit ostium, sic PETRUS et sui successores liberum de omni Ecclesia habent iudicium, cum nemo debeat eorum dimovere statum, quia 'Summa Sedes a nemine iudicatur' (v. D 330 sqq.).


Conc. (minus) Lateranense (Nicolas II), avril 1060
691 354 Domnus papa Nicolaus synodo in basilica Constantiniana praesidens dixit: ( 1) Erga simoniacos nullam misericordiam in dignitate servanda habendam esse decernimus; sed iuxta canonum sanctiones et decreta sanctorum Patrum eos omnino damnamus, ac deponendos esse apostolica auctoritate sancimus.

692 354 ( 2) De iis autem, qui non per pecuniam, sed gratis sunt a simoniacis ordinati, quia quaestio a longo tempore est diutius ventilata, omnem nodum (modum) dubietatis absolvimus: ita ut super hoc capitulo neminem deinceps ambigere permittamus.... Eos, qui usque modo gratis sunt a simoniacis consecrati, ... in acceptis ordinibus manere permittimus ... Ita tamen auctoritate sanctorum Apostolorum Petri et Pauli omnimodis interdicimus, ne aliquando aliquis successorum Nostrorum ex hac Nostra permissione regulam sibi vel alicui assumat vel praefigat: quia non hoc (hoc non) auctoritas antiquorum Patrum iubendo aut concedendo promulgavit, sed temporis nimia necessitas permittendum a Nobis extorsit.

693 ( 3) De cetero autem si quis hinc in posterum ab eo, quem simoniacum esse non dubitat, se consecrari permiserit, et consecrator et consecratus non disparem damnationis sententiam subeat, sed uterque depositus paenitentiam agat et privatus a propria dignitate persistat.

694 ( 5) Nicolaus episcopus episcopis omnibus: Statuimus decretum de simoniaca tripartita haeresi, id est (1.) de simoniacis simoniace ordinatoribus (ordinantibus) vel ordinatis, (2.) et de simoniacis simoniace a non simoniacis, (3.) et simoniacis non simoniace a simoniacis: Simoniaci simoniace ordinati vel ordinatores secundum ecclesiasticos canones a proprio gradu decidant. Simoniaci quoque simoniace a non simoniacis ordinati similiter ab officio male accepto removeantur. Simoniacos autem non simoniace a simoniacis ordinatos misericorditer per manus impositionem pro temporis necessitate concedimus in officio permanere.


 691-694
Alexandre II, Ep. 'Super causas' ad Rainaldum episc. Cumanum,
a. 1063
695 Super causas Guillandi (Gissandi) presbyteri tui de morte episcopi sui, prae(de)cessoris tui, infamati, in medium consuluimus.... si certi accusatores defuerint, tunc dictante iustitia, sine omni controversia, presbyter quaecumque ob hoc iniuste amisit, ac sacerdotium accipiat et integra beneficia, purgationem tamen antea, duobus sibi sacerdotibus iunctis, ubi accusator cessaverit, eumdem ex se praebere suo committimus arbitrio. Vulgarem denique ac nulla canonica sanctione fultam legem, ferventis scilicet sive frigidae aquae ignitique ferri contactum aut cuiuslibet popularis inventionis (quia fabricante haec sunt omnino ficta invidia) nec ipsum exhibere nec aliquo te modo volumus postulare immo apostolica auctoritate prohibemus firmissime.


ES
Alexandre II, Ep. 'Licet ex' ad Landulfum princ. Benevent.,
a. 1065
698 Licet ex devotionis studio non dubitamus procedere, quod nobilitas tua Judaeos ad christianitatis cultum disponit adducere, tamen quia id inordinato videris studio agere, necessarium duximus, admonendo tibi litteras nostras dirigere. Dominus enim noster Jesus Christus nullum legitur ad sui servitium violenter coegisse, sed humili exhortatione, reservata unicuique proprii arbitrii libertate, quoscumque ad vitam praedestinavit aeternam non iudicando, sed proprium sanguinem fundendo ab errore revocasse.... Item beatus Gregorius, ne eadem gens ad fidem violentia trahatur, in quadam sua epistola interdicit.


 698
Conc. Romain (Saint Grégoire VII), Iusiurandum Berengarii
Turon., 11 février 1079
700 355 Ego Berengarius corde credo et ore confiteor, panem et vinum, quae ponuntur in altari, per mysterium sacrae orationis et verba nostri Redemptoris substantialiter converti in veram et propriam ac vivificatricem carnem et sanguinem Iesu Christi Domini nostri et post consecrationem esse verum Christi corpus, quod natum est de Virgine et quod pro salute mundi oblatum in cruce pependit, et quod sedet ad dexteram Patris, et verum sanguinem Christi, qui de latere eius effusus est, non tantum per signum et virtutem sacramenti, sed in proprietate naturae et veritate substantiae. Sicut in hoc Brevi continetur et ego legi et vos intelligitis, sic credo, nec contra hanc fidem ulterius docebo. Sic me Deus adiuvet et haec sacra (sancta Dei) Evangelia.


 700
Bienheureux Urbain II, Ep. 'Debent subditi' ad Petrum episc.
Pistor. et Rusticum abb. Vallumbros., a. 1088
701 ... Daibertum a Guezelone licet simoniaco non simoniace eiusdem confessione reperimus in diaconum ordinatum, et b. Innocentii papae sententia constat declaratum, quod Guezelon haereticus, quem constat ab haereticis ordinatum, quia nihil habuit, dare nihil potuit ei, cui manus imposuit. Nos igitur tanti Pontificis auctoritate firmati, Damasi papae testimonio roborati, qui ait: 'Reiterari oportere, quod male actum est', Daibertum, ab haereticis corpore et spiritu digressum atque utilitati Ecclesiae pro viribus insudantem, ex integro, Ecclesiae necessitate ingruente, diaconum constituimus. Quod non reiterationem existimari censemus, sed tantum integram diaconii dationem, quoniam quidem, ut praediximus, qui nihil habuit, nihil dare potuit.


ES
Bienheureux Urbain II, Ep.'Gaudemus filii' ad Lanzonem,
Rodulfum etc., 1 février 1091
702 Illud sane omni modo requirendum est, utrum (Poppo) per manus Trevirensis illius dicti archiepiscopi simoniace fuerit in diaconem ordinatus. Quidquid enim ab eo extraordinarie indigneque suscepit, Nos Sancti Spiritus iudicio irritum esse censemus, ut eosdem ordines ab aliquo sortiatur episcopo catholico praesenti auctoritate praecipimus. Talis enim ordinator, cum nihil habuerit, dare nihil potuit.


ES
Conc. Beneventanum (Bienheureux Urbain II),
coeptum 18. Mart. 1091
703 356 Can. 1. Nullus deinceps in episcopum eligatur, nisi qui in sacris ordinibus religiose inventus est. Sacros autem ordines dicimus diaconatum ac presbyteratum. Hos siquidem solos primitiva legitur Ecclesia habuisse; super his solum praeceptum habemus Apostoli.


 703
Conc. (minus) Lateranense (Pascal II), 1102
704 357 Anathematizo omnem haeresim et praecipue eam, quae statum praesentis Ecclesiae perturbat, quae docet et adstruit : anathema contemnendum et Ecclesiae ligamenta spernenda esse. Promitto autem oboedientiam Apostolicae Sedis Pontifici Domino Paschali eiusque successoribus sub testimonio Christi et Ecclesiae, affirmans quod affirmat, damnans quod damnat sancta et universalis Ecclesia.


ES
Conc. Guastallense (Pascal II), 22 octobre 1106
705 358 (4) Per multos iam annos regni Teutonici latitudo ab Apostolicae Sedis unitate divisa est. In quo nimirum schismate tantum periculum factum est, ut, quod cum dolore dicimus, vix pauci sacerdotes aut clerici catholici in tanta terrarum latitudine reperiantur. Tot igitur (ergo) filiis in hac strage iacentibus, christianae pacis necessitas exigit, ut super hos (hoc) materna Ecclesiae viscera aperiantur. Patrum itaque (ergo) nostrorum exemplis et script(ur)is instructi, qui diversis temporibus Novatianos, Donatistas et alios haereticos in suis ordinibus susceperunt: praefati regni episcopos in schismate ordinatos, nisi aut invasores aut simoniaci aut criminosi comprobentur, in officio episcopali suscipimus. Id ipsum de clericis cuiuscumque ordinis constituimus, quos vita scientiaque commendat.


ES
Conc. (minus) Lateranense (Pascal II), 7 Mart. 1110
706 Can. 9 (al. 4). Quicumque res naufragorum diripiunt, ut raptores et fratrum necatores ab Ecclesiae liminibus (limitibus) excludantur.

707 Can. 10 (Cc. Plac. 1) Quae de simoniacis statuta sunt, Nos quoque Sancti Spiritus iudicio ex apostolica auctoritate firmamus. (2) Quidquid igitur vel in sacris ordinibus vel in ecclesiasticis rebus (vel) data vel firmata (promissa) pecunia, (lingua aut obsequio) requisitum est, Nos irritum esse et nullas umquam vires obtinere censemus. (4) Qui vero scienter (se) a simoniacis consecrari, immo exsecrari passi sunt, eorum ordinationem (consecrationem) omnino irritam decernimus.

708 Can. 15 (Cc. Plac. 13). Illud quoque praecipimus, quod pro chrismate, baptismo et sepultura nihil umquam exigatur.


 706-708
Conc. (oecum. IX) Latran I (Calliste II); canons, 27 mars 1123
710 359 Can. 1. 'Sanctorum Patrum exempla sequentes' et officii nostri debita innovantes, 'ordinari quemquam per pecuniam in Ecclesia Dei vel promoveri, auctoritate Sedis Apostolicae modis omnibus prohibemus. Si quis vero in Ecclesia ordinationem vel promotionem taliter acquisierit, acquisita (-!) prorsus careat dignitate'.

711 360 Can. 3 (al. 7). Presbyteris, diaconibus vel subdiaconibus concubinarum et uxorum contubernia penitus interdicimus et aliarum mulierum cohabitationem, praeter quas Synodus Nicaena (can. 3) propter solas necessitudinum causas habitare permisit, videlicet matrem, sororem, amitam vel materteram aut alias huiusmodi, de quibus nulla valeat iuste suspicio oriri.

712 361 Can. 4 (al. 8). Praeterea iuxta beatissimi Stephani (papae) sanctionem statuimus, ut laici, quamvis religiosi sint, nullam tamen de ecclesiasticis rebus aliquid disponendi habeant facultatem ; sed secundum Apostolorum canones (can. 38, al. 39) omnium negotiorum ecclesiasticorum curam episcopus habeat et ea velut Deo contemplante dispenset. (Al. can. 9) Si quis ergo principum aut laicorum aliorum dispositionem (dispensationem vel donationem rerum) sive possessionem ecclesiasticarum rerum (possessionum ecclesiasticarum) sibi vindicaverit, ut sacrilegus iudicetur.

362 Can. 5. 'coniunctiones consanguineorum fieri prohibemus : quoniam eas et divinae et saeculi prohibent leges. Leges enim divinae hoc agentes et eos, qui ex eis prodeunt, non solum eiciunt, sed maledictos appellant ; vero saeculi infames tales (eos) vocant et ab hereditate repellunt. Nos itaque, Patres nostros sequentes, infamia eos notamus et infames esse censemus.'

363 Can. 10. Nullus in episcopum, nisi canonice electum ad consecrandum manus mittat. Quodsi praesumpserit, et consecratus et consecrator absque recuperationis spe deponatur.


ES
Conc. (oecum. X) Latran II (Innocent II), coeptum 4. Apr. 1139;
canons
715 364 Can. 2. Si quis praebendam, vel prioratum, seu decanatum, aut honorem, vel promotionem aliquam ecclesiasticam, seu quodlibet sacramentum ecclesiasticum, utpote chrisma vel oleum sanctum, consecrationes altarium vel ecclesiarum, interveniente exsecrabili ardore avaritiae per pecuniam acquisivit : honore male acquisito careat, et emptor atque venditor et interventor nota infamiae percellantur. Et nec pro pastu, nec sub obtentu alicuius consuetudinis ante vel post a quoquam aliquid exigatur, vel ipse dare praesumat : quoniam simoniacum est; sed libere et absque imminutione aliqua, collata sibi dignitate atque beneficio perfruatur.

716 365 Can. 13. Porro detestabilem et probrosam, divinis et humanis legibus per Scripturam in Veteri et in Novo Testamento abdicatam, illam, inquam, insatiabilem foeneratorum rapacitatem damnamus, et ab omni ecclesiastica consolatione sequestramus, praecipientes, ut nullus archiepiscopus, nullus episcopus vel cuiuslibet ordinis abbas, seu quivis in ordine et clero, nisi cum summa cautela usurarios recipere praesumat, sed in tota vita infames habeantur et, nisi resipuerint, christiana sepultura priventur.

717 366 Can. 22. 'Sane quia inter cetera unum est, quod sanctam maxime perturbat Ecclesiam, falsa videlicet paenitentia, confratres nostros et presbyteros admonemus, ne falsis paenitentiis laicorum animas decipi et in infernum pertrahi patiantur. Falsam autem paenitentiam esse constat, cum spretis pluribus, de uno solo paenitentia agitur: aut cum sic agitur de uno, ut non discedatur ab alio. Unde scriptum est: 'Qui totam legem observaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus (Jac 2,10): scilicet quantum ad vitam aeternam. Sicut enim, si peccatis esset omnibus involutus, ita, si in uno tantum maneat, aeternae vitae ianuam non intrabit. Falsa etiam fit paenitentia cum paenitens ab officio vel curiali vel negotiali non recedit, quod sine peccato agi nulla ratione praevalet; aut si odium in corde gestetur, aut si offenso cuilibet non satisfiat, aut si offendenti offensus non indulgeat aut si arma quis contra iustitiam gerat.'

718 367 Can 23. 'Eos autem, qui religiositatis speciem simulantes, Domini corporis et sanguinis sacramentum, baptisma puerorum, sacerdotium et ceteros ecclesiasticos ordines et legitimarum damnant foedera nuptiarum, tanquam haereticos ab Ecclesia Dei pellimus et damnamus et per potestates exteras coerceri praecipimus. Defensores quoque ipsorum eiusdem damnationis vinculo innodamus.'


ES
Concile de Sens, commencé le 2 juin 1140 (1141?); erreurs de
Pierre Abélard
721 368 1. Quod Pater sit plena potentia, Filius quaedam potentia, Spiritus Sanctus nulla potentia.

722 369 2. Quod Spiritus Sanctus non sit de substantia (omnipotentia) Patris (aut Filii), immo anima mundi.

370 (3- Quod Spiritus Sanctus sit anima mundi.)

723 371 3 (4). Quod Christus non assumpsit carnem, ut nos a jugo diaboli liberaret.

724 372 4 (5). Quod neque Deus et homo, neque haec persona quae Christus est, sit tertia persona in Trinitate.

725 373 5 (6). Quod liberum arbitrium per se sufficiat (sufficit) ad aliquod bonum.

726 374 6 (7). Quod ea solummodo possit (potest) Deus facere, quae facit (-!), vel dimittere, quae dimittit (-!), vel eo modo tantum, vel eo tempore, (quo facit) et non alio.

727 375 7 (8). Quod Deus nec debeat nec possit mala impedire.

728 376 8 (9). Quod non contraximus culpam ex Adam, sed poenam tantum.

729 377 9 (10). Quod non peccaverunt, qui Christum ignorantes crucifixerunt
(, et) 10. (-!) Quod non sit (est) culpae adscribendum, quicquid fit per ignorantiam.

731 378 11. Quod in Christo non fuerit spiritus timoris Domini

732 379 12. Quod potestas ligandi atque solvendi Apostolis tantum data sit, et (-!) non successoribus eorum (-!).

733 380 13. Quod propter opera nec melior nec peior efficiatur homo.

734 381 14. Quod ad Patrem, quia (qui) ab alio non est, proprie vel specialiter attineat omnipotentia (operatio), non etiam sapientia et benignitas.

735 382 15. Quod etiam castus timor excludatur a futura vita.

736 383 16. Quod diabolus immittat suggestiones (suggestionem) per appositionem (operationem) lapidum vel herbarum.

737 384 17. Quod adventus in fine saeculi posset (possit) attribui Patri.

738 385 18. Quod anima Christi perse non descendit ad inferos, sed per pontentiam tantum.

739 386 19. Quod neque opus neque voluntas neque concupiscentia neque delectatio, quae (cum) movet eam, peccatum sit, nec debemus eam velle exstingui (velle eam exstinguere).


 721-739
Innocent II, Ep. 'Testante Apostolo' ad Henricum episc. Senon.,
16 juillet 1140
387 Nos itaque, qui in cathedra Sancti PETRI, cui a Domino dictum est : 'Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos' (Lc 22, 32), licet indigni, residere conspicimur, communicato fratrum nostrorum episcoporum cardinalium consilio, destinata nobis a vestra discretione capitula et universa ipsius Petri (Abaelard) dogmata sanctorum canonum auctoritate cum suo auctore damnavimus, eique tanquam haeretico perpetuum silentium imposuimus. Universos quoque erroris sui sectatores et defensores a fidelium consortio sequestrandos et excommunicationis vinculo innodandos esse censemus.


Innocent II, Ep. 'Apostolicam Sedem' ad episc. Cremonensem, tp.
incerto
741 388 Presbyterum, quem sine unda baptismatis extremum diem clausisse significasti, quia in sanctae matris Ecclesiae fide et Christi nominis confessione perseveravit, ab originali peccato solutum et caelestis patriae gaudium esse adeptum asserimus incunctanter. Lege super octavo libro Augustini de civitate Dei, ubi inter cetera legitur: 'Baptismus invisibiliter ministratur, quem non contemptus religionis, sed terminus necessitatis excludit'. Librum etiam beati Ambrosii de obitu Valentiniani idem asserentis revolve. Sopitis ergo quaestionibus, doctorum Patrum sententias teneas, et in ecclesia tua iuges preces hostiasque Deo offerri iubeas pro presbytero memorato.


ES
Conc. Remense (Reims) (Eugene III), coeptum 21. Mart. 1148
745 'De primo tantum (capitulo) Romanus Pontifex diffinivit, ne aliqua ratio in theologia inter naturam et personam divideret, neve Deus divina essentia diceretur ex sensu ablativi tantum, sed etiam nominativi.'


ES
Alexandre III, Ep. 'Ex litteris tuis' ad soldanum Iconii
residentem, 1169
748 (Maria) concepit nempe sine pudore, peperit sine dolore, et hinc migravit sine corruptione, iuxta verbum angeli, immo Dei per angelum, ut plena, non semiplena, gratiae esse probaretur; et (ut) Deus Filius eius antiquum quod pridem docuit mandatum fideliter adimpleret, videlicet patrem et matrem honore praevenire, et ne caro Christi virginea, quae de carne matris virginis assumpta fuerat, a tota discreparet.


ES
Alexandre III, Ep. 'Cum in nostra' ad Guilelmum archiep.
Senon., 28. Maii 1170
749 Cum in Nostra esses olim praesentia constitutus, tibi viva voce iniunximus, ut suffraganeis tuis Parisius tibi ascitis ad abrogationem pravae doctrinae Petri quondam Parisiensis episcopi, qua dicitur quod Christus secundum quod est homo, non est aliquid, omnino intenderes et efficacem operam adhiberes. Inde siquidem est, quod fraternitati tuae per Apostolica scripta mandamus, quatenus... suffraganeos tuos Parisius convoces et una cum illis et aliis... praescriptam doctrinam studeas penitus abrogare et a magistris scholaribus ibidem in theologia studentibus Christum sicut perfectum Deum, sic et perfectum hominem ex anima et corpore consistentem praecipias edoceri.


ES
Conc. Remense, sous Eugene III, Professio fidei de Trinitate ;
1148
389 1. Credimus et confitemur simplicem naturam divinitatis esse Deum, nec aliquo sensu catholico posse negari, quin divinitas sit Deus et Deus divinitas. Si vero dicitur: Deum sapientia sapientem, magnitudine magnum, aeternitate aeternum, unitate unum, divinitate Deum esse et alia huiusmodi: credimus nonnisi ea sapientia, quae est ipse Deus, sapientem esse; nonnisi ea magnitudine quae est ipse Deus, magnum esse; nonnisi ea aeternitate quae est ipse Deus, aeternum esse; nonnisi ea unitate quae est ipse Deus, unum esse; nonnisi ea divinitate Deum, quae est ipse: id est, seipso sapientem, magnum, aeternum, unum Deum.

390 2. Cum de tribus personis loquimur, Patre, Filio et Spiritu Sancto, ipsas unum Deum, unam divinam substantiam esse fatemur. Et e converso cum de uno Deo, una divina substantia loquimur, ipsum unum Deum, unam divinam substantiam esse tres personas confitemur.

391 3. Credimus (et confitemur) solum Deum Patrem et Filium et Spiritum Sanctum aeternum esse, nec aliquas omnino res, sive relationes, sive proprietates, sive singularitates vel unitates dicantur, et huiusmodi alia, adesse Deo, quae sint ab aeterno, quae non sint Deus.

392 4. Credimus (et confitemur) ipsam divinitatem, sive substantiam divinam sive naturam dicas, incarnatam esse, sed in Filio.


Conc. Turonense (Tours), coeptum 19 mai 1163
747 (Cap. 2) Plures clericorum, et quod maerentes dicimus, eorum quoque qui praesens saeculum professione vocis et habitu reliquerunt, dum communes usuras, quasi manifestius damnatas, exhorrent, commodata pecunia indigentibus possessiones eorum in pignus accipiunt, et provenientes fructus percipiunt ultra sortem. Idcirco generalis Concilii decrevit auctoritas, ut nullus amodo constitutus in clero vel hoc vel aliud genus usurae exercere praesumat. Et si quis (hactenus) alicuius possessionem data pecunia sub hac specie vel condicione in pignus acceperit, si sortem suam, deductis expensis, de fructibus iam perceperit, absolute possessionem restituat debitori. Si autem aliquid minus habet, eo recepto, possessio libere ad dominum revertatur. Quodsi post huiusmodi constitutum in clero quisquam exstiterit qui detestandis usurarum lucris insistat, ecclesiastici officii periculum patiatur, nisi forte Ecclesiae beneficium fuerit, quod redimendum ei hoc modo de manu laici videatur.


ES
Lettre Cum Christus du pape Alexandre III à l'archevêque de
Reims, 18 février 1177
750 393 Cum Christus perfectus Deus perfectus homo sit, mirum est, qua temeritate quisquam audet dicere, quod Christus non sit aliquid secundum quod homo. Ne autem tanta possit in ecclesia Dei (dici) abusio suboriri vel error induci, (...) mandamus, quatenus (...) auctoritate Nostra sub anathemate interdicas, ne quis de cetero dicere audeat, Christum non esse aliquid secundum quod homo, quia sicut verus Deus, ita verus est homo ex anima rationali et humana carne subsistens.


ES
Alexandre III, Ep. 'In civitate tua' ad archiep. Ianuensem,
tp. incerto
753 394 In civitate tua dicis saepe contingere, quod, cum quidam piper, seu cinnamomum, seu alias merces comparant, quae tunc ultra quinque libras non valent, et promittunt se illis, a quibus illas merces accipiunt, sex libras statuto termino soluturos. Licet autem contractus huiusmodi ex tali forma non possit censeri nomine usurarum, nihilominus tamen venditores peccatum incurrunt, nisi dubium sit, merces illas plus minusve solutionis tempore valituras: et ideo cives tui saluti suae bene consulerent, si a tali contractu cessarent, cum cogitationes hominum omnipotenti Deo nequeant occultari.


ES
Alexandre III, Ep. 'Ex publico instrumento' ad episc.
Brixiensem, tp. incerto
754 395 Quia praefata mulier, licet a praefato viro desponsata fuerit, adhuc tamen, sicut asserit, ab ipso est incognita, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si praedictus vir mulierem ipsam carnaliter non cognoverit, et eadem mulier, sicut ex parte tua nobis proponitur, ad religionem transire voluerit, recepta ab ea sufficienti cautione, quod vel ad religionem transire vel ad virum suum redire infra duorum mensium spatium debeat, ipsam contradictione et appellatione cessante a sententia (excommunicationis), qua tenetur, absolvas ita, quod, si ad religionem transierit, uterque restituat alteri, quod ab eo noscitur recepisse, et vir ipse, ea religionis habitum assumente, ad alia vota licentiam habeat transeundi. Sane quod Dominus in Evangelio dicit, non licere viro, nisi ob causam fornicationis uxorem suam dimittere (Mt 5, 32; 19, 9), intelligendum est, secundum interpretationem sacri eloquii, de his, quorum matrimonium carnali copula est consummatum, sine qua matrimonium consummari non potest, et ideo, si praedicta mulier non fuit a viro suo cognita, licitum est (sibi) ad religionem transire.


ES
Alexandre III, Ep. (fragm.) 'Verum post' ad archiep. Salernit.,
tp. incerto
755 396 Post consensum legitimum de praesenti licitum est alteri, altero etiam repugnante, eligere monasterium, sicut Sancti quidem de nuptiis vocati fuerunt, dummodo carnalis commixtio non intervenerit inter eos: et alteri remanenti, si commonitus continentiam servare noluerit, licitum est ad secunda vota transire; quia cum non fuissent una caro simul effecti, satis potest unus ad Deum transire, et alter in saeculo remanere...

756 397 Si (inter virum et mulierem) legitimus consensus... interveniat de praesenti, ita quidem, ut unus alterum in suo mutuo consensu verbis consuetis expresse recipiat.... sive sit iuramentum interpositum sive non, non licet mulieri alii nubere. Et si nupserit, etiamsi carnalis copula sit secuta, ab eo separari debet, et, ut ad primum redeat, ecclesiastica districtione compelli, quamvis alii aliter sentiant, et aliter etiam a quibusdam praedecessoribus nostris sit aliquando iudicatum.


 755-756
Denzinger 675
Vor 

Denzinger 756
Alexandre III, Ep. (fragm.) ad Pontium episc. Claromont. (?),
tp. incerto
757 398 Si quis sane puerum ter in aqua immerserit in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, Amen, et non dixerit: 'Ego baptizo te in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, Amen', non est puer baptizatus (al.: Si quis - sane puerum tunc merserit dicendo: 'In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti': si non dixerit: 'Ego te baptizo', talis immersio non potest dici baptismus).

758 399 De quibus dubium est, an baptizati fuerint, baptizantur his verbis praemissis: 'Si baptizatus es, non te baptizo; sed, si nondum baptizatus es, ego te baptizo, etc.'


ES
Conc. (oecum. XI) Latran III, 5 - 19 (22)? Mart. 1179
751 400 Cap. 10. Monachi non pretio recipiantur in monasterio... Si quis autem exactus pro sua receptione aliquid dederit, ad sacros ordines non ascendat. Is autem, qui acceperit, officii sui privatione mulctetur.

401 Cap. 27. Sicut ait beatus LEO, 'licet ecclesiastica disciplina, sacerdotali contenta iudicio, cruentas non efficiat ultiones : catholicorum tamen principum constitutionibus adiuvatur, ut saepe quaerant homines salutare remedium, dum corporale super se metuunt evenire supplicium'. Eapropter, quia in Gasconia, Albegesio et partibus Tolosanis et aliis locis ita haereticorum, quos alii Catharos, alii Patarenos, alii Publicanos, alii aliis nominibus vocant, invaluit damnata perversitas, ut iam non in occulto, sicut aliqui, nequitiam suam exerceant, sed suum errorem publice manifestent et ad suum consensum simplices attrahant et infirmos: eos et defensores et receptatores eorum anathemati decernimus subiacere, et sub anathemate prohibemus, ne quis eos in domibus vel in terra sua tenere vel fovere vel negotiationem cum eis exercere praesumat.


ES
Conc. Veronense (Lucius III), exeunte Oct.-init. Nov. 1184
760 omnem haeresim, quocumque nomine censeatur, per huius Constitutionis seriem auctoritate apostolica condemnamus: In primis ergo Catharos et Patarinos et eos qui se Humiliatos vel Pauperes de Lugduno, falso nomine, mentiuntur, Passaginos, Iosepinos, Arnaldistas, perpetuo decernimus anathemati subiacere.

761 402 Et quoniam nonnulli sub specie pietatis... auctoritatem sibi vindicant praedicandi..., omnes, qui vel prohibiti vel non missi, praeter auctoritatem ab Apostolica Sede vel episcopo loci susceptam publice vel privatim praedicare praesumpserint, et universos, qui de sacramento corporis et sanguinis Domini nostri Iesu Christi vel de baptismate seu de peccatorum confessione, matrimonio vel reliquis ecclesiasticis sacramentis aliter sentire aut docere non metuunt, quam sacrosancta Romana Ecclesia praedicat et observat, et generaliter quoscumque eadem Romana Ecclesia vel singuli episcopi per dioeceses suas cum consilio clericorum, vel clerici ipsi, Sede vacante, cum consilio, si oportuerit, vicinorum episcoporum haereticos iudicaverint, pari vinculo perpetui anathematis innodamus.


ES
Lucius III, Ep. 'Dilectae in Christo' ad Simonem episc.
Meldensem (Meaux), tp. incerto
762 ... Priorissa et conventus de Colonantia a Sede Apostolica quaesierunt, si iuvenis quidam, conversus earum, genitalibus destitutus, in pre sbyterum possit de permissione canonum ordinari. Nos itaque in hoc articulo distinctionem volentes canonicam observari, fraternitati tuae per Apostolica scripta mandamus, quatenus inquiras diligentius veritatem, si ab hostibus sectus fuerit vel a medicis aut nesciens carnis vitio reluctari ipse sibi manum iniecerit. Priores enim admittunt canones (cf. DSS 128a), si alias idoneus fuerit, tertium velut homicidam sui statuunt puniendum.


ES
Urbain III, Ep. 'Consuluit nos' ad presbyterum Brixiensem,
tp. incerto
764 403 Consuluit nos tua devotio, an ille in iudicio animarum quasi usurarius debeat iudicari, qui non alias mutuo traditurus, eo proposito mutuam pecuniam credit, ut, licet omni conventione cessante, plus tamen sorte recipiat; et utrum eodem reatu criminis involvatur, qui ut vulgo dicitur, non aliter parabolam iuramenti concedit, donec, quamvis sine exactione, emolumentum aliquod inde percipiat; et an negotiator poena consimili debeat condemnari, qui merces suas longe maiore pretio distrahit, si ad solutionem faciendam prolixioris temporis dilatio prorogetur, quam si ei in continenti pretium persolvatur. Verum quia, quid in his casibus tenendum sit, ex evangelio Lucae manifeste cognoscitur, in quo dicitur: Date mutuum, nihil inde sperantes (cf. Lc 6,35): huiusmodi homines pro intentione lucri, quam habent, cum omnis usura et superabundantia prohibeatur in lege, iudicandi sunt male agere, et ad ea, quae taliter sunt accepta, restituenda in animarum iudicio efficaciter inducendi.


ES
Innocent III, Ep. 'Cum apud sedem' ad Ymbertum archiep.
Arelat., 15 juillet 1198
766 404 Consuluisti nos, utrum mutus et surdus alicui possint matrimonialiter copulari. Ad quod fraternitati tuae taliter respondemus, quod, cum prohibitorium sit edictum de matrimonio contrahendo, ut quicunque non prohibetur, per consequentiam admittatur, et sufficiat ad matrimonium solus consensus illorum, de quorum quarumque coniunctionibus agitur: videtur, quod, si talis velit contrahere, sibi non possit vel debeat denegari, cum, quod verbis non potest, signis valeat declarare.


ES
Innocent III, Ep. 'Ex parte tua' ad episc. Mutinensem, a. 1200
776 404 In matrimoniis de cetero contrahendis illud te volumus observare, ut, postquam inter legitimas personas consensus legitimus intervenerit de praesenti, qui sufficit in talibus iuxta canonicas sanctiones et, si solus defuerit, cetera, etiam cum ipso coitu celebrata, frustrantur si personae iunctae legitime cum aliis postea de facto contrahant, quod prius de iure factum fuerat, non poterit irritari.


ES
Innocent III, Ep. 'Sicut universitatis' ad Acerbum consulem
Florentinum, 30 octobre 1198
767 Sicut universitatis conditor Deus duo magna luminaria in firmamento caeli constituit, luminare maius, ut praeesset diei, et luminare minus, ut praeesset nocti, sic ad firmamentum universalis Ecclesiae, quae caeli nomine nuncupatur, duas magnas instituit dignitates: maiorem, quae quasi diebus animabus praeesset, et minorem, quae quasi noctibus praeesset corporibus, quae sunt pontificalis auctoritas et regalis potestas. Porro sicut luna lumen suum a sole sortitur, quae revera minor est illo quantitate simul et qualitate, situ pariter et effectu, sic regalis potestas ab auctoritate pontificali suae sortitur dignitatis splendorem; cuius conspectui quanto magis inhaeret, tanto maiori lumine decoratur, et quo plus ab eius elongatur aspecto, eo plus deficit (al. vitiose: proficit) in splendore.


ES
Innocent III, Ep. 'Quanto te magis' ad Ugonem episc.
Ferrariensem, 1 mai 1199
768 405 Tua fraternitas intimavit, quod altero coniugum ad haeresim transeunte, qui relinquitur, ad secunda vota desiderat convolare et filios procreare, quod utrum possit fieri de iure, per tuas Nos duxisti litteras consulendos. Nos igitur consultationi tuae de communi fratrum Nostrorum consilio respondentes distinguimus, licet quidam praedecessor noster (scl. Caelestinus III) sensisse aliter videatur, an ex duobus infidelibus alter ad fidem catholicam convertatur, vel ex duobus fidelibus alter labatur in haeresim vel decidat in gentilitatis errorem. Si enim alter infidelium coniugum ad fidem catholicam convertatur, altero vel nullo modo, vel saltem non sine blasphemia divini nominis, vel ut eum pertrahat ad mortale peccatum, ei cohabitare volente: qui relinquitur, ad secunda, si voluerit, vota transibit; et in hoc casu intelligimus, quod ait Apostolus: 'Si infidelis discedit, discedat: frater enim vel soror non est servituti subiectus in huiusmodi' (cf. 1Co 7,15). Et canonem etiam, in quo dicitur: Quod 'contumelia creatoris solvit ius matrimonii circa eum, qui relinquitur'.

769 406 Si vero alter fidelium coniugum vel labatur in haeresim vel transeat ad gentilitatis errorem, non credimus, quod in hoc casu is qui relinquitur, vivente altero possit ad secundas nuptias convolare licet in hoc casu maior appareat contumelia creatoris. Nam etsi matrimonium verum quidem inter infideles exsistat, non tamen est ratum: inter fideles autem verum quidem et ratum exsistit: quia sacramentum fidei, quod semel est admissum, numquam amittitur, sed ratum efficit coniugii sacramentum, ut ipsum in coniugibus illo durante perduret.


ES
Innocent III, Ep. 'Cum ex iniuncto' ad Metenses (Metz),
12 juillet 1199
770 (Significavit Nobis episcopus Metensis,) quod tam in dioecesi quam urbe Metensi laicorum et mulierum multitudo non modica, tracta quodammodo desiderio Scripturarum, Evangelia, Epistolas Pauli, Psalterium, Moralia, Iob et plures alios libros sibi fecit in Gallico sermone transferri; ... (quo vero factum est,) ut secretis conventionibus talia inter se laici et mulieres eructare praesumant et sibi invicem praedicare: qui etiam aspernantur eorum consortium, qui se similibus non immiscent ... Quidam etiam ex eis simplicitatem sacerdotum suorum fastidiunt; et cum ipsis per eos verbum salutis proponitur, se melius habere in libellis suis et prudentius se posse id eloqui, submurmurant in occulto. Licet autem desiderium intelligendi divinas Scripturas et secundum eas studium adhortandi reprehendendum non sit, sed potius commendandum, in eo tamen apparent merito arguendi, quod tales occulta conventicula sua celebrant, officium sibi praedicationis usurpant, sacerdotum simplicitatem eludunt et eorum consortium aspernantur qui talibus non inhaerent.... Deus enim ... in tantum odit opera tenebrarum, ut (Apostolis) ... praeceperit dicens: 'Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine...' (Mt 10, 27); per hoc manifeste denuntians, quod evangelica praedicatio non in occultis conventiculis, sicut haeretici faciunt, sed in ecclesia iuxta morem catholicum est publice proponenda. ...

771 Arcana vero fidei sacramenta non sunt passim omnibus exponenda, cum non passim ab omnibus possint intelligi, sed eis tantum qui ea fideli possunt concipere intellectu. Propter quod simplicioribus inquit Apostolus: 'Quasi parvulis in Christo lac potum dedi vobis, non escam' (I Cor 3, 2). ... Tanta est enim divinae Scripturae profunditas, ut non solum simplices et illiterati, sed etiam prudentes et docti non plene sufficiant ad ipsius intelligentiam indagandam. Propter quod dicit Scriptura: 'Quia multi defecerunt scrutantes scrutinio' (Ps 63, 7). Unde recte fuit olim in lege divina statutum, ut bestia, quae montem (Sinai) tetigerit, lapidetur (cf. Hebr 12, 20; Ex 19, 12 s), ne videlicet simplex aliquis vel et indoctus praesumat ad sublimitatem Scripturae sacrae pertingere vel eam aliis praedicare. Scriptum est enim: 'Altiora te ne quaesieris' (Eccli 3, 22). Propter quod dicit Apostolus: 'Non plus sapere quam oporteat sapere, sed sapere ad sobrietatem' (Rom 12, 3). Sicut enim multa sunt membra corporis, omnia vero membra non eundem actum habent, ita multi sunt ordines in Ecclesia, sed non omnes idem habent officium, quia secundum Apostolum 'alios quidem Dominus dedit apostolos, alios prophetas, alios autem doctores etc.' (Ep 4,11). Cum igitur doctorum ordo sit quasi praecipuus in Ecclesia, non debet sibi quisquam indifferenter praedicationis officium usurpare.


ES
Innocent III, Const. 'Licet perfidia Iudaeorum',
15 septembre 1199
772 Licet perfidia Iudaeorum sit multipliciter improbanda, quia tamen per eos fides nostra veraciter comprobatur, non sunt a fidelibus graviter opprimendi ... Sicut ergo Iudaeis non debet esse licentia in synagogis suis, ultra quam permissum est lege, praesumere, ita in his, quae sunt illis concessa, nullum debent praeiudicium sustinere. Nos ergo, licet in sua magis velint duritia perdurare quam vaticinia prophetarum et Legis arcana (al.: prophetarum verba et suarum Scripturarum arcana) cognoscere atque ad christianae fidei notitiam pervenire, quia tamen Nostrae postulant defensionis auxilium, ex christianae pietatis mansuetudine, praedecessorum Nostrorum fel. mem. Calixti (II.), Eugenii (III.), Alexandri (III.), Clementis (III.) et Caelestini (III.) Romanorum Pontificum vestigiis inhaerentes, ipsorum petitionem admittimus eisque protectionis Nostrae clypeum indulgemus.

773 Statuimus enim (etiam), ut nullus Christianus invitos vel nolentes eos ad baptismum per violentiam venire compellat; sed si eorum quilibet sponte ad Christianos fidei causa confugerit, postquam voluntas eius fuerit patefacta, sine qualibet efficiatur calumnia Christianus. Veram quippe christianitatis fidem habere non creditur, qui ad Christianorum baptisma non spontaneus sed invitus cognoscitur pervenire. Nullus etiam Christianus sine potestatis terrae iudicio personas eorum nequiter laedere vel res eorum violenter auferre praesumat aut bonas quas hactenus in ea, in qua habitant regione, habuerint consuetudines immutare. Praeterea, in festivitatum suarum celebratione quisquam fustibus vel lapidibus eos ullatenus non perturbet, nec aliquis ab eis indebita (coacta) servitia exigere vel extorquere contendat nisi ea quae ipsi praeteritis facere temporibus consueverunt. Ad haec, malorum hominum pravitati et avaritiae obviantes, decernimus, ut nemo coemeterium Iudaeorum mutilare audeat vel minuere, sive obtentu pecuniae corpora effodere iam humata.... (Excommunicantur ii, qui hoc decretum violant.) Eos autem dumtaxat huius protectionis praesidio volumus communiri, qui nihil machinari praesumpserint in subversionem fidei christianae.


ES
Innocent III, Ep. 'Apostolicae Sedis primatus' ad (Iohannem)
patriarcham C'polit., 12 novembre 1199
774 Apostolicae Sedis primatus, quem non homo, sed Deus, immo verius Deus homo constituit, multis quidem et evangelicis et apostolicis testimoniis comprobatur, a quibus postmodum constitutiones canonicae processerunt, concorditer asserentes sacrosanctam Ecclesiam in beato Petro Apostolorum principe consecratam quasi magistram et matrem ceteris praeeminere. Hic enim ... audire promeruit: 'Tu es Petrus ... tibi dabo claves regni caelorum' (Mt 16, 18 s). Nam licet primum et praecipuum Ecclesiae fundamentum sit unigenitus Dei Filius Jesus Christus, iuxta quod dicit Apostolus 'Quia fundamentum positum est, praeter quod aliud poni non potest, quod est Christus Jesus' (l Cor 3, 11), secundum tamen et secundarium Ecclesiae fundamentum est Petrus, etsi non tempore primus, auctoritate tamen praecipuus inter ceteros, de quibus Paulus Apostolus inquit: 'Iam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati supra fundamentum Apostolorum et Prophetarum' (Eph 2, 20). ... Huius etiam primatum Veritas per se ipsam expressit, cum inquit ad eum: 'Tu vocaberis Cephas' (Io 1, 42): quod etsi 'Petrus' interpretetur, 'caput' tamen exponitur, ut sicut caput inter cetera membra corporis, velut in quo viget plenitudo sensuum, obtinet principatum, sic et Petrus inter Apostolos et successores ipsius inter universos Ecclesiarum praelatos praerogativa praecellerent dignitatis, vocatis sic ceteris in partem sollicitudinis, ut nihil eis de potestatis plenitudine deperiret. Huic Dominus oves suas pascendas vocabulo tertio repetito commisit, ut alienus a grege dominico censeatur, qui eum etiam in successoribus suis noluerit habere pastorem. Non enim inter has et illas oves distinxit, sed simpliciter inquit: 'Pasce oves meas' (Jo 21, 17), ut omnes omnino intelligantur ei esse commissae. ... (Explicando allegorice Jo 21, 7:) Cum enim mare mundum designet (juxta Ps 103, 25), per hoc, quod Petrus se misit in mare, privilegium expressit pontificii singularis, per quod universum orbem susceperat gubernandum, ceteris Apostolis ut vehiculo navis contentis, cum nulli eorum universus fuerit orbis commissus, sed singulis singulae provinciae vel Ecclesiae potius deputatae. (Simile argumentum allegoricum deducitur ex Mt 14, 28 ss:) Per hoc quod Petrus super aquas maris incessit, super universos populos se potestatem accepisse monstravit.

775 Pro eo Dominus se orasse fatetur...: 'Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua. Et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos' (Lc 22, 32), ex hoc innuens manifeste, quod successores ipsius a fide catholica nullo umquam tempore deviarent, sed revocarent magis alios et confirmarent etiam haesitantes, per hoc sic ei confirmandi alios potestatem indulgens, ut aliis necessitatem imponeret obsequendi. ... Huic praeterea dictum ... legisti: 'Quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis; et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelis' (Mt 16, 19). Quod si omnibus etiam Apostolis simul dictum esse reperias, non tamen aliis sine ipso, sed ipsi sine aliis attributam esse cognosces ligandi et solvendi a Domino facultatem, ut quod non alii sine ipso, ipse sine aliis posset ex privilegio sibi collato a Domino et concessa plenitudine potestatis...: Ipse (Petrus vidit) ... vas quoddam velut linteum magnum quattuor initiis in terram de caelo submitti, quod omnia quadrupedia et serpentia terrae ac caeli volatilia continebat (Act 10, 9 ss). ... Et vox ad eum est facta secundo: 'Quod Deus purificavit, tu commune ne dixeris'. Per quod innuitur manifeste, quod Petrus praelatus fuerit populis universis, cum vas illud orbem, et universitas contentorum in eo universas significet tam Iudaeorum quam gentium nationes. ...


ES
Innocent III, Ep. 'Gaudemus in Domino' ad episc. Tiberiadensem,
initio 1201
777 407 Utrum pagani uxores accipientes in secundo ve1 tertio vel ulteriore gradu sibi coniunctas sic coniuncti debeant post conversionem suam insimul remanere vel ab invicem separari, edoceri per scriptum Apostolicum postulasti. Super quo fraternitati tuae taliter respondemus, quod, cum sacramentum coniugii apud fideles et infideles exsistat, quemadmodum ostendit Apostolus dicens: 'Si quis frater infidelem habet uxorem, et haec consentit habitare cum eo, non illam dimittat' (cf. I Cor 7, 12); et in praemissis gradibus a paganis quoad eos matrimonium licite sit contractum, qui constitutionibus canonicis non arctantur (Quid enim ad nos, secundum Apostolum eundem, 'de his, quae foris sunt, iudicare?' (cf I Cor 5, 12)): in favorem praesertim christianae religionis et fidei, a cuius perceptione per uxores se deseri timentes viri possunt facile revocari, fideles huiusmodi matrimonialiter copulati libere possunt et licite remanere coniuncti, cum per sacramentum baptismi non solvantur coniugia, sed crimina dimittantur.

778 408 Quia vero pagani circa plures insimul feminas affectum dividunt coniugalem, utrum post conversionem omnes, vel quam ex omnibus retinere valeant, non immerito dubitatur. Verum absonum hoc videtur et inimicum fidei christianae, cum ab initio una costa in unam feminam sit conversa, et Scriptura divina testetur, quod 'propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una' (Eph 5, 31; Gn 2, 24; cf. Mt 19, 5); non dixit 'tres vel plures', sed duo: nec dixit: 'adhaerebit uxoribus', sed uxori. Nec ulli unquam licuit insimul plures uxores habere, nisi cui fuit divina revelatione concessum, quae mos quandoque, interdum etiam fas censetur, per quam sicut Iacob a mendacio, Israelitae a furto, et Samson ab homicidio, sic et Patriarchae et alii viri iusti, qui plures leguntur simul habuisse uxores, ab adulterio excusantur. Sane veridica haec sententia probatur etiam de testimonio Veritatis testantis in Evangelio: 'Quicunque dimiserit uxorem suam (, nisi) ob fornicationem, et aliam duxerit, moechatur' (Mt 19, 9; cf. Mc 10, 11). Si ergo uxore dimissa duci alia de iure non potest, fortius et ipsa retenta per quod evidenter apparet, pluralitatem in utroque sexu, cum non ad imparia judicentur circa matrimonium, reprobandam.

779 408 Qui autem secundum ritum suum legitimam repudiavit uxorem, cum tale repudium Veritas in Evangelio reprobaverit, numquam ea vivente licite poterit aliam, etiam ad fidem Christi conversus, habere, nisi post conversionem ipsius illa renuat cohabitare cum ipso, aut etiamsi consentiat, non tamen absque contumelia creatoris, vel ut eum pertrahat ad mortale peccatum, in quo casu restitutionem petenti, quamvis de iniusta spoliatione constaret, restitutio negaretur: quia secundum Apostolum frater aut soror non est in huiusmodi subiectus servituti (cf. I Cor 7, 15). Quod si conversum ad fidem et illa conversa sequatur, antequam propter causas praedictas legitimam ille ducat uxorem, eam recipere compelletur. Quamvis quoque secundum evangelicam veritatem, qui duxerit dimissam, moechatur (Mt 19, 9): non tamen dimissor poterit obicere fornicationem dimissae, pro eo, quod nupsit alii post repudium, nisi alias fuerit fornicata.


 777-779
Innocent III, Ep. 'Ex parte tua' ad Andream archiep. Lund, 12
janvier 1206
786 409 Nos nolentes a praedecessorum Nostrorum vestigiis in hoc articulo subito declinare, qui respondere consulti, antequam matrimonium sit per carnalem copulam consummatum, licere alteri coniugum, reliquo etiam inconsulto, ad religionem transire, ita quod reliquus extunc legitime poterit alteri copulari: hoc ipsum tibi consulimus observandum.


 786
Innocent III, Ep. 'Maiores Ecclesiae causas' ad Ymbertum
archiep. Arelat., exeunte a. 1201
780 410 ... Asserunt enim, parvulis inutiliter baptisma conferri... Respondemus, quod baptisma circumcisione successit... Unde, sicut anima circumcisi de populo suo non peribat (Gn 17,14), sic, qui ex aqua fuerit et Spiritu sancto renatus, regni caelorum introiturn obtinebit (Jo 3, 5) ... Etsi originalis culpa remittebatur per circumcisionis mysterium, et damnationis periculum vitabatur, non tamen perveniebatur ad regnum caelorum, quod usque ad mortem Christi fuit omnibus obseratum; sed per sacramentum baptismi Christi sanguine rubricati culpa remittitur, et ad regnum caelorum etiam pervenitur, cuius ianuam Christi sanguis fidelibus suis misericorditer reseravit. Absit enim, ut universi parvuli pereant, quorum quotidie tanta multitudo moritur quin et ipsis rnisericors Deus, qui neminem vult perire, aliquod remedium procuraverit ad salutem ... Quod opponentes inducunt, fidem aut caritatem aliasque virtutes parvulis, utpote non consentientibus, non infundi, a plerisque non conceditur absolute..., aliis asserentibus per virtutem baptismi parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri; nonnullis vero dicentibus, et dimitti peccatum, et virtutes infundi, habentibus illas quoad habitum (cf. DS 904), non quoad usum, donec perveniant ad aetatem adultam.... Dicimus distinguendum, quod peccatum est duplex: originale scilicet et actuale: originale, quod absque consensu contrahitur, et actuale, quod committitur cum consensu. Originale igitur, quod sine consensu contrahitur, sine consensu per vim remittitur sacramenti; actuale vero, quod cum consensu contrahitur, sine consensu minime relaxatur.... Poena originalis peccati est carentia visionis Dei, actualis vero poena peccati est gehennae perpetuae cruciatus...

781 411 Id est religioni christianae contrarium, ut semper invitus et penitus contradicens ad recipiendam et servandam Christianitatem aliquis compellatur. Propter quod inter invitum et invitum, coactum et coactum alii non absurde distinguunt, quod is, qui terroribus atque suppliciis violenter attrahitur, et, ne detrimentum incurrat, baptismi suscipit sacramentum, talis quidem sicut et is, qui ficte ad baptismum accedit, characterem suscipit Christianitatis impressum et ipse tamquam conditionaliter volens, licet absolute non velit, cogendus est ad observantiam fidei christianae.... Ille vero, qui numquam consentit, sed penitus contradicit, nec rem nec characterem suscipit sacramenti, quia plus est expresse contradicere, quam minime consentire: sicut nec ille notam alicuius reatus incurrit, qui contradicens penitus et reclamans thurificare idolis cogitur violenter. Dormientes autem et amentes, si prius quam amentiam incurrerent aut dormirent, in contradictione persisterent: quia in eis intelligitur contradictionis propositum perdurare, etsi fuerint sic immersi, characterem non suscipiunt sacramenti; secus autem si prius catechumeni exstitissent et habuissent propositum baptizandi; unde tales in necessitatis articulo consuevit Ecclesia baptizare. Tunc ergo characterem sacramentalis imprimit operatio, cum obicem voluntatis contrariae non invenit obsistentem.


ES
Innocent III, Ep. 'Cum Marthae circa' ad Iohannem quondam
archiep. Lugdun., 29. Nov. 1202
782 414 Quaesivisti siquidem, quis formae (al.: quae sit forma) verborum, quam ipse Christus expressit, cum in corpus et sanguinem suum panem transsubstantiavit et vinum, (cum) illud in canone Missae, quo Ecclesia utitur generalis, adiecerit, quod nullus Evangelistarum legitur expressisse... In canone Missae sermo iste videlicet 'mysterium fidei' verbis ipsi(u)s interpositus invenitur. ... Sane multa tam de verbis quam de factis dominicis invenimus ab Evangelistis omissa, quae Apostoli vel supplevisse verbo vel facto expressisse leguntur. ... Ex eo autem verbo, de quo movit tua fraternitas quaestionem, videlicet 'mysterium fidei', munimentum erroris quidam trahere putaverunt, dicentes in sacramento altaris non esse corporis Christi et sanguinis veritatem, sed imaginem tantum, et speciem et figuram, pro eo, quod Scriptura interdum commemorat, id, quod in altari suscipitur, esse sacramentum et mysterium et exemplum. Sed tales ex eo laqueum erroris incurrunt, quod nec auctoritates Scripturae convenienter intelligunt, nec sacramenta Dei suscipiunt reverenter, Scripturas et virtutem Dei pariter nescientes (cf. Mt 22, 29). ... Dicitur tamen 'mysterium fidei', quoniam et aliud ibi creditur, quam cernatur, et aliud cernitur, quam credatur. Cernitur enim species panis et vini, et creditur veritas carnis et sanguinis Christi, ac virtus unitatis et caritatis. ...

783 415 Distinguendum est tamen subtiliter inter tria, quae sunt in hoc sacramento discreta, videlicet formam visibilem, veritatem corporis et virtutem spiritualem. Forma est panis et vini, veritas carnis et sanguinis, virtus unitatis et caritatis. Primum est 'sacramentum et non res'. Secundum est 'sacramentum et res'. Tertium est 'res et non sacramentum'. Sed primum est sacramentum geminae rei. Secundum autem est sacramentum unius, et alterius res exsistit. Tertium vero est res gemini sacramenti. Credimus igitur, quod formam verborum, sicut in canone reperitur, et a Christo Apostoli, et ab ipsis eorum acceperint successores. ...

784 416 Quaesivisti etiam, utrum aqua cum vino in sanguinem convertatur. Super hoc autem opiniones apud scholasticos variantur. Aliquibus enim videtur, quod, cum de latere Christi duo praecipua fluxerint sacramenta, redemptionis in sanguine ac regenerationis in aqua, in illa duc vinum et aqua, quae commiscentur in calice, divina virtute mutantur. ... Alii vero tenent, quod aqua cum vino transsubstantiatur in sanguinem, cum in vinum transeat mixta vino. ... Praeterea potest dici, quod aqua non transit in sanguinem, sed remanet prioris vini accidentibus circumfusa.... Illud autem est nefarium opinari, quod quidam dicere praesumpserunt, aquam videlicet in phlegma converti. ... Verum inter opiniones praedictas illa probabilior iudicatur, quae asserit, aquam cum vino in sanguinem transmutari. (cf. DS 798).


ES
Innocent III, Ep. 'Cum venisset' ad Basilium archiep.
Trinovitanum (Trnovo Bulgar.) 25. Febr. 1204
785 419 Per frontis chrismationem manus impositio designatur, quae alio nomine dicitur confirmatio, quia per eam Spiritus Sanctus ad augmentum datur et robur. Unde cum ceteras unctiones simplex sacerdos vel presbyter valeat exhibere, hanc non nisi summus sacerdos, i. e. episcopus, debet conferre, quia de solis Apostolis legitur, quorum vicarii sunt episcopi, quod per manus impositionem Spiritum Sanctum dabant (cf. Act 8, 14 ss).


ES
Innocent III, Ep. 'Non ut apponeres' ad Thoriam archiep.
Nidrosiensem (Trondheim in Norvegia), 1. Mart. 1206
787 412 Postulasti, utrum parvuli sint pro Christianis habendi, quos, in articulo mortis constitutos, propter aquae penuriam et absentiam sacerdotis, aliquorum simplicitas in caput ac pectus ac inter scapulas pro baptismo salivae conspersione linivit. Respondemus, quod cum in baptismo duo semper, videlicet 'verbum et elementum', necessario requirantur, iuxta quod de verbo Veritas ait: Euntes in mundum etc. (Mc 16, 15; cf. Mt 28, 19), eademque dicat de elemento: Nisi quis etc. (Jo 3, 5), dubitare non debes, illos verum non habere baptismum, in quibus non solum utrumque praedictorum, sed eorum alterum est omissum.


ES
Innocent III, Ep. 'Debitum officii pontificalis' ad Bertoldum
(sive Bertrandum) episc. Metensem, 28. Aug. 1206
788 413 Sane ... intimasti, quod quidam Iudaeus in mortis articulo constitutus, cum inter Iudaeos tantum exsisteret, in aquam seipsum immersit dicendo: 'Ego baptizo me in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti (, Amen)'. Nunc autem quaeris, utrum idem Iudaeus in devotione christianae fidei perseverans debeat baptizari. Nos autem ... respondemus, quod, cum inter baptizantem et baptizatum debeat esse discretio, sicut ex verbis Domini colligitur evidenter, dicentis Apostolis: (Ite,) baptizate omnes gentes ... (cf: Mt 28, 19), memoratus Iudaeus est denuo ab alio baptizandus, ut ostendatur, quod alius est, qui baptizatur, et alius, qui baptizat ... Quamvis, si talis continuo decessisset, ad (caelestem) patriam protinus evolasset propter sacramenti fidem, etsi non propter fidei sacramentum.


ES
Innocent III, Ep. 'De homine qui' ad rectores fraternitatis
Romanae, 22. Sept. 1208
789 418 Quaesivistis (enim) a Nobis, quid de incauto presbytero videatur, qui cum se sciat in mortali crimine constitutum, missarum sollemnia, quae non potest propter necessitatem quamlibet intermittere, propter sui facinoris conscientiam dubitat celebrare ... peractisque ceteris circumstantiis missam celebrare se fingit, et suppressis verbis, quibus conficitur corpus Christi, panem et vinum tantummodo pure sumit. ... Cum ergo falsa sint abicienda remedia, quae veris sunt periculis graviora: licet is, qui pro sui criminis conscientia reputat se indignum, ab huiusmodi sacramento reverenter debeat abstinere ac ideo peccet graviter, si se ingerat irreverenter ad illud, gravius tamen procul dubio videtur offendere, qui sic fraudulenter illud praesumpserit simulare; cum ille culpam vitando, dum facit, in solius misericordis Dei manum incidat iste vero culpam faciendo, dum vitat, non solum Deo, cui non veretur illudere, sed et populo, quem decipit, se adstringat.


 789
Innocent III, Ep. &quot; Ejus exemplo &quot; à l'archevêque de Tarragone,
18 décembre 1208; Profession de foi prescrite aux Vaudois
790 420-421 Pateat omnibus fidelibus, quod ego Durandus de Osca (Valdesius) ... et omnes fratres nostri (mei) corde credimus fide intelligimus, ore confitemur et simplicibus verbis affirmamus: Patrem et Filium et Spiritum Sanctum tres personas esse, unum Deum totamque (deitatisl Trinitatem coessentialem et consubstantialem et coaeternalem et (co-)omnipotentem, et singulas quasque in Trinitate personas plenum Deum (et totas tres personas unum Deum), sicut in &quot; Credo in Deum &quot; (Symh. Apost. *30), in &quot; Credo in unum Deum &quot; (Symb. C'pol. *150) et in &quot; Quicumque vult &quot; (Symb. ps.-Athan. *75s) continetur. - Patrem quoque et Filium et Spiritum Sanctum unum Deum, de quo nobis sermo, esse creatorem, factorem, gubernatorem et (loco congruo et tempore) dispositorem omnium corporalium et spiritualium (-!), visibilium et invisibilium, (caelestium et aerarium, aquaticarum et terrenarum) corde credimus et ore confitemur. Novi et Veteris Testamenti (, id est Legis Moysi et Prophetarum et Apostolorum) unum eundemque (et Deum) auctorem credimus esse Deum (-!), qui in Trinitate, ut dictum est, permanens, de nihilo (-!) cuncta (omnia) creavit; Johannemque Baptistam ab eo (ipso) missum esse sanctum et iustum et in utero matris suae Spiritu Sancto repletum.

791 422 Incarnationem divinitatis non in Patre neque in Spiritu Sancto factam, sed in Filio tantum, corde credimus et ore confitemur; ut qui erat in divinitate Dei Patris Filius, Deus veus ex Patre, esset in humanitate hominis filius (et) homo verus ex matre, veram carnem habens ex visceribus matris et animam humanam rationabilem, simul (in eo) utriusque naturae, id est Deus et homo, una persona, unus Filius, unus Christus, unus Deus cum Patre et Spiritu Sancto, omnium auctor et rector, natus ex virgine Maria vera carnis nativitate; manducavit et bibit, dormivit et fatigatus ex itinere quievit, (qui)passus est vera carnis suae passione, (et) mortuus (est) vera corporis sui morte, et resurrexit vera carnis suae resurrectione et vera animae ad corpus (-!) resumptione; in qua postquam manducavit et bibit, ascendit in caelum, sedet ad dexteram Patris et in eadem venturus est judicare vivos et mortuos (corde credimus...).

792 423 Corde credimus et ore confitemur (-!) unam Ecclesiam non haereticorum, sed sanctam Romanam (-!) catholicam, (sanctam,) apostolicam (et immaculatam), extra quam neminem salvari credimus.

793 424 Sacramenta quoque, quae in ea celebrantur, inaestimabili atque invisibili virtute Spiritus Sancti cooperante, licet a peccatore sacerdote ministrentur, dum Ecclesia eum recipit, in nullo reprobamus, nec ecclesiasticis officiis vel benedictionibus ab eo celebratis detrahimus, sed benevolo animo tamquam a iustissimo amplectimur, quia non nocet malitia episcopi vel presbyteri neque ad baptismum infantis neque ad Eucharistiam consecrandam nec ad cetera ecclesiastica officia subditis celebrata (-! ).

794 424 Approbamus ergo baptismum infantium, qui (ut) si defuncti fuerint post baptismum, antequam peccata committant, fatemur eos salvari et credimus; et (-!) in baptismate (vero) omnia peccata, tam illud originale peccatum contractum quam illa, quae voluntarie com missa sunt, dimitti credimus. - Confirmationem (quoque) ab episcopo factam, id est impositionem manuum, sanctam et venerande esse accipiendam (venerandam accipiendam esse) censemus. - Sacrificium, id est panem et vinum, post consecrationem esse verum (-!) corpus et verum (-!) sanguinem Domini nostri (-!) Jesu Christi, firmiter et indubitanter corde puro (-!) credimus et simpliciter verbis fidelibus (-!) affirmamus, in quo nihil a bono maius nec a malo minus perfici credimus (perficitur) sacerdote; quia non in merito consecrantis, sed in verbo efficitur Creatoris et in virtute Spiritus Sancti. Unde firmiter credimus et confitemur, quod quantumcumque quilibet honestus, religiosus, sanctus et prudens sit, non potest nec debet Eucharistiam consecrare nec altaris Sacrificium conficere, nisi sit presbyter, a visibili et tangibili episcopo regulariter ordinatus. Ad quod officium tria sunt, ut credimus, necessaria : scilicet certa persona, id est presbyter ab episcopo, ut praediximus, ad illud proprie officium constitutus, et illa sollemnia verba, quae a sanctis Patribus in canone sunt expressa, et fidelis intentio proferentis; ideoque firmiter credimus et fatemur, quod quicumque sine proecedenti ordinatione episcopali, ut praediximus, credit et contendit, se posse sacrificium Eucharistiae facere, haereticus est et perditionis Core et suorum complicum est particeps atque consors (Nm 16), et ab omni sancta Romana Ecclesia segregandus (-!). - Peccatoribus vere (corde) paenitentibus (et ore confitentibus et opere secundum Scripturas satisfacientibus) veniam concedi a Deo credimus (a Deo posse consequi concedimus) et eis libentissime communicamus. - Unctionem infirmorum cum oleo consecrato veneramur. - Coniugia carnalia esse contrahenda, secundum Apostolum (cf. I Cor 7) non negamus, ordinarie vero contracta disiungere omnino prohibemus. Hominem quoque cum sua coniuge salvari credimus et fatemur (-!), nec etiam secunda et ulteriora (-!) matrimonia condemnamus (damnamus ).

795 425 Carnium perceptionem minime culpamus (-! Vd. infra DS 797). Non condemnamus iuramentum, imo credimus puro corde, quod cum veritate et iudicio et iustitia licitum sit iurare (-!). (Additum a. 1210: De potestate saeculari asserimus, quod sine peccato mortali potest iudicium sanguinis exercere, dummodo ad inferendam vindictam non odio, sed iudicio, non incaute, sed consulte procedat ).

796 426 Praedicationem necessariam valde et laudabilem esse credimus, tamen ex auctoritate vel licentia Summi Pontificis vel praelatorum permissione illam credimus exercendam. In omnibus vero locis, ubi manifeste haeretici manent et Deum et fidem sanctae Romanae Ecclesiae abdicant et blasphemant, credimus, quod disputando et exhortando modis onmibus secundum Deum debeamus illos confundere et eis verbo Dominico, veluti Christi et Ecclesiae adversariis, fronte usque ad mortem libera contraire (-!). Ordines vero ecclesiasticos et omne quod in sancta Romana (-!) Ecclesia sancitum legitur aut canitur, humiliter collaudamus et fideliter veneramur.

797 427 Diabolum non per condicionem, sed per arbitrium malum factum esse credimus. (Carnium perceptionem minime culpamus. ) Corde credimus et ore confitemur huius carnis quam (circum)gestamus, et non alterius, resurrectionem. Iudicium quoque per Jesum Christum (-! ) futurum et singulos pro iis quae in hac carne gesserunt, recepturos vel poenas vel praemia, firmiter credimus et affirmamus Eleemosynas (et) sacrificium ceteraque beneficia fidelibus posse prodesse defunctis credimus (non dubitamus). (Et quia fides secundum Iacobum Apostolum &quot; sine operibus mortua est &quot; (Jac 2, 17), saeculo abrenuntiavimus. et quae habebamus, velut a Domino consultum est, pauperibus erogavimus et pauperes esse decrevimus, ita ut de crastino solliciti es5e non curamus (Mt 6, 34), nec aurum nec argentum vel aliquid tale praeter victum et vestitum quotidianum a quoquam accepturi sumus. Consilia quoque evangelica velut praecepta servare proposuimus.) Remanentes (autem) in saeculo et sua possidentes, eleemosynas et cetera beneficia ex rebus suis agentes praecepta Domini servantes salvari (eos omnino) fatemur et credimus. Decimas, primitias et oblationes ex praecepto Domini credimus clericis persolvendas (-!) (Quapropter discretionem vestram omnino deposci mus, quod si forte contigerit aliquos venire ad vestras partes, dicentes se esse ex nobis, si hanc fidem non habuerint, ipsos ex nostris non fore pro certo sciatis.)


 790-797
Denzinger 756
Vor


Innocent III, 'In quadam Nostra' ad Ugonem Episc. Ferrar.
5 mars 1209
798 417 In quadam Nostra decretali epistola (DS 784) asseris te legisse, illud fuisse nefarium opinari, quod quidam dicere praesumpserunt, in sacramento videlicet Eucharistiae aquam in phlegma converti; nam de latere Christi non aquam, sed humorem aquaticum mentiuntur exiisse. Licet autem hoc magnos et authenticos viros sensisse recenseas, quorum opinionem dictis et scriptis hactenus es secutus, ex quo tamen Nos in contrarium sentimus, Nostrae compelleris sententiae consentire... Nam si non fuisset aqua, sed phlegma, quod de latere Salvatoris exivit, ille, qui vidit et testimonium veritati perhibuit (Cf. Jn 19,35), profecto non aquam, sed phlegma, dixisset. ... Restat igitur, ut qualiscumque fuerit illa aqua, sive naturalis sive miraculosa, sive de novo divina virtute creata sive de componentibus ex parte aliqua resoluta procul dubio vera fuit.


 798
Innocent III, Ep. 'Licet apud' ad Henricum episc. Argentorat.,
9 janvier 1212
799 Licet apud iudices saeculares vulgaria exerceantur iudicia, ut aquae frigidae vel ferri candentis sive duelli, huiusmodi tamen iudicia Ecclesia non admisit, cum scriptum sit in lege divina: 'Non tentabis Dominum Deum tuum' (Dt 6,16; Mt 4,7).


 799
Concile Latran IV (oecum. XII), 11 - 30 novembre 1215 (sous Innocent III); cap. 1 de fide catholica; Définition contre les Albigeois et les Cathares
800 428 Firmiter credimus et simpliciter confitemur, quod unus solus est verus Deus, aeternus, immensus et incommutabilis, incomprehensibilis omnipotens et ineffabilis, Pater et Filius et Spiritus Sanctus: tres quidem personae, sed una essentia, substantia seu natura simplex omnino: Pater a nullo, Filius a Patre solo, ac Spiritus Sanctus pariter ab utroque: absque initio, semper ac sine fine: Pater generans, Filius nascens, et Spiritus Sanctus procedens: consubstantiales et coaequales et coomnipotentes et coaeterni: unum universorum principium: creator omnium visibilium et invisibilium, spiritualium et corporalium: qui sua omnipotenti virtute simul ab initio temporis utramque de nihilo condidit creaturam, spiritualem et corporalem, angelicam videlicet et mundanam: ac deinde humanam, quasi communem ex spiritu et corpore constitutam. Diabolus enim et alii daemones a Deo quidem natura creati sunt boni, sed ipsi per se facti sunt mali. Homo vero diaboli suggestione peccavit. Haec sancta Trinitas, secundum communem essentiam individua, et secundum personales proprietates discreta, primo per Moysen et sanctos Prophetas aliosque famulos suos, iuxta ordinatissimam dispositionem temporum, doctrinam humano generi tribuit salutarem.

801 429 Et tandem unigenitus Dei Filius Jesus Christus, a tota Trinitate communiter incarnatus, ex Maria semper Virgine Spiritus Sancti cooperatione conceptus, verus homo factus, ex anima rationali et humana carne compositus, una in duabus naturis persona, viam vitae manifestius demonstravit. Qui cum secundum divinitatem sit immortalis et impassibilis, idem ipse secundum humanitatem factus est passibilis et mortalis: qui(n) etiam pro salute humani generis in ligno crucis passus et mortuus, descendit ad infernos, resurrexit a mortuis et ascendit in caelum: sed descendit in anima, et resurrexit in carne: ascenditque pariter in utroque: venturus in fine saeculi, iudicaturus vivos et mortuos, et redditurus singulis secundum opera sua, tam reprobis quam electis: qui omnes cum suis propriis resurgent corporibus, quae nunc gestant, ut recipiant secundum opera sua, sive bona fuerint sive mala, illi cum diabolo poenam perpetuam, et isti cum Christo gloriam sempiternam.

802 430 Una vero est fidelium universalis Ecclesia, extra quam nullus omnino salvatur, in qua idem ipse sacerdos est sacrificium Iesus Christus, cuius corpus et sanguis in sacramento altaris sub speciebus panis et vini veraciter continentur, transsubstantiatis pane in corpus, et vino in sanguinem potestate divina: ut ad perficiendum mysterium unitatis accipiamus ipsi de suo, quod accepit ipse de nostro. Et hoc utique sacramentum nemo potest conficere, nisi sacerdos, qui rite fuerit ordinatus, secundum claves Ecclesiae, quas ipse concessit Apostolis eorumque successoribus Iesus Christus. Sacramentum vero baptismi (quod ad Dei invocationem et individuae Trinitatis videlicet Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, consecratur in aqua) tam parvulis, quam adultis in forma Ecclesiae a quocunque rite collatum proficit ad salutem. Et si post susceptionem baptismi quisquam prolapsus fuerit in peccatum, per veram potest semper paenitentiam reparari. Non solum autem virgines et continentes, verum etiam coniugati, per rectam fidem et operationem bonam placentes Deo, ad aeternam merentur beatitudinem pervenire.


 800-802
Cap. 2 De errore abbatis Joachim
803 431 Damnamus ergo et reprobamus libellum seu tractatum, quem Abbas Joachim edidit contra Magistrum Petrum Lombardum, de unitate seu essentia Trinitatis, appellans ipsum haereticum et insanum pro eo, quod in suis dixit Sententiis: &quot; Quoniam quaedam summa res est Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus, et illa non est generans, neque genita, neque procedens. &quot; Unde asserit, quod ille non tam Trinitatem, quam quaternitatem astruebat in Deo, videlicet tres personas, et illam communem essentiam quasi quartam; manifeste protestans, quod nulla res est, quae sit Pater et Filius et Spiritus Sanctus; nec est essentia, nec substantia nec natura: quamvis concedat, quod Pater et Filius et Spiritus Sanctus sunt una essentia, una substantia unaque natura. Verum unitatem huiusmodi non veram et propriam, sed quasi collectivam et similitudinariam esse fatetur, quemadmodum dicuntur multi homines unus populus, et multi fideles una Ecclesia iuxta illud: Multitudinis credentium erat cor unum et anima una (Ac 4,32); et: Qui adhaeret Deo, unus spiritus est cum illo (1Co 6,17); item: &quot; Qui . . . plantat, et qui rigat, unum sunt &quot; (1Co 3,8); et: Omnes unum corpus sumus in Christo (Rom 12, 5); rursus in libro Regum (1R 22,5): Populus meus et populus tuus unum sunt. Ad hanc autem suam sententiam astruendam illud potissimum verbum inducit, quod Christus de fidelibus inquit in Evangelio: &quot; Volo, Pater, ut sint unum in nobis, sicut et nos unum sumus, ut sint consummati in unum &quot; (Jn 17,22 s). Non enim (ut ait) fideles Christi sunt unum, i e. quaedam una res, quae communis sit onmibus, sed hoc modo sunt unum, id est una Ecclesia, propter catholicae fidei unitatem, et tandem unum regnum, propter unionem indissolubilis caritatis quemadmodum in canonica Joannis Apostoli epistola legitur Quia &quot; tres sunt, qui testimonium dant in caelo, Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus: et hi tres unum sunt &quot; (1Jn 5,7), statimque subiungitur: &quot; Et tres sunt, qui testimonium dant in terra: Spiritus, aqua et sanguis et hi tres unum sunt &quot; (1Jn 5,8), sicut in quibusdam codicibus invenitur.

804 432 Nos autem, sacro approbante Concilio, credimus et confitemur cum Petro Lombardo, quod una quaedam summa res est, incomprehensibilis quidem et ineffabilis, quae veraciter est Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus; tres simul personae, ac singillatim quaelibet earundem: et ideo in Deo solummodo Trinitas est, non quaternitas quia quaelibet trium personarum est illa res, videlicet substantia, essentia seu natura divina: quae sola est universorum principium, praeter quod aliud inveniri non potest: et illa res non est generans, neque genita, nec procedens, sed est Pater, qui generat, et Filius, qui gignitur, et Spiritus Sanctus, qui procedit: ut distinctiones sint in personis, et unitas in natura.

805 432 Licet igitur &quot; alius sit Pater, alius Filius, alius Spiritus Sanctus, non tamen aliud &quot;: sed id quod est Pater, est Filius et Spiritus Sanctus idem omnino ut secundum orthodoxam et catholicam fidem consubstantiales esse credantur. Pater enim ab aeterno Filium generando, suam substantiam ei dedit, iuxta quod ipse testatur: 'Pater quod dedit mihi, maius omnibus est' (Jn 10,29). Ac dici non potest, quod partem substantiae suae illi dederit, et partem ipse sibi retinuerit, cum substantia Patris indivisibilis sit, utpote simplex omnino sed nec dici potest, quod Pater in Filium transtulerit suam substantiam generando, quasi sic dederit eam Filio, quod non retinuerit ipsam sibi alioquin desiisset esse substantia, Patet ergo, quod sine ulla diminutione Filius nascendo substantiam Patris accepit, et ita Pater et Filius habent eandem substantiam: et sic eadem res est Pater et Filius. nec non et Spiritus Sanctus ab utroque procedens.

806 432 Cum vero Veritas pro fidelibus suis orat ad Patrem, Volo (inquiens) &quot; ut ipsi sint unum in nobis, sicut et nos unum sumus &quot; (Jn 17,22): hoc nomen &quot; unum &quot; pro fidelibus quidem accipitur, ut intelligatur unio caritatis in gratia, pro personis vero divinis, ut attendatur identitatis unitas in natura, quemadmodum alibi Veritas ait: 'Estote perfecti, sicut et Pater vester caelestis perfectus est' (Mt 5,48), ac si diceret manifestius: 'Estote perfecti' perfectione gratiae, 'sicut Pater vester caelestis perfectus est' perfectione naturae, utraque videlicet suo modo quia inter creatorem et creaturam non potest similitudo notari, quin inter eos maior sit dissimilitudo notanda. Si quis igitur sententiam vel doctrinam praefati Ioachim in hac parte defendere vel approbare praesumpserit, tamquam haereticus ab omnibus confutetur.

807 433 In nullo tamen propter hoc Florensi monasterio (cuius ipse Ioachim exstitit institutor) volumus derogari: quoniam ibi et regularis est institutio, et observantia salutaris: maxime, cum ipse Ioachim omnia scripta sua nobis assignari mandaverit, Apostolicae Sedis iudicio approbanda seu etiam corrigenda, dictans epistolam, quam propria manu subscripsit, in qua firmiter confitetur, se illam fidem tenere, quam Romana tenet Ecclesia, quae (disponente Domino) cunctorum fidelium mater est et magistra.

808 433 Reprobamus etiam et condemnamus perversissimum dogma impii Almarici, cuius mentem sic pater mendacii excaecavit, ut eius doctrina non tam haeretica censenda sit, quam insana.


 803-808
3. De haereticis (waldensibus)
809 434 Quia vero 'nonnulli sub specie pietatis, virtutem eius (iuxta quod ait Apostolus) abnegantes (cf. 2Tm 3,5), auctoritatem sibi vindicant praedicandi, cum idem Apostolus dicat: 'Quomodo ... praedicabunt, nisi mittantur?' (Rm 10,15), omnes, qui prohibiti vel non missi, praeter auctoritatem ab Apostolica Sede vel catholico episcopo loci susceptam, publice vel privatim praedicationis officium usurpare praesumpserint (DS 76l), excommunicationis vinculo innodentur : et nisi quantocius resipuerint, alia competenti poena plectantur.


ES
4. De superbia Graecorum contra Latinos
810 435 Licet Graecos, in diebus nostris ad oboedientiam Sedis Apostolicae revertentes, fovere ac honorare velimus, mores ac ritus eorum, in quantum cum Domino possumus, sustinendo, in his tamen illis deferre nec volumus nec debemus, quae periculum generant animarum et ecclesiasticae derogant honestati. Postquam enim Graecorum ecclesia cum quibusdam complicibus et fautoribus suis ab oboedientia Sedis Apostolicae se subtraxit, in tantum Graeci coeperunt abominari Latinos, quod inter alia, quae in derogationem eorum impie committebant, si quando sacerdotes Latini super eorum celebrassent altaria, non prius ipsi sacrificare volebant in illis, quam ea tamquam per hoc inquinata lavissent; baptizatos etiam a Latinis ipsi Graeci rebaptizare ausu temerario praesumebant: et adhuc, sicut accepimus, quidam hoc agere non verentur. Volentes ergo tantum scandalum ab Ecclesia Dei amovere, sacro suadente Concilio districte praecipimus, ut talia de cetero non praesumant, conformantes se tamquam oboedientiae filii sacrosanctae Romanae Ecclesiae matri suae, ut sit 'unum ovile et unus pastor' (Jo 10, 16). Si quis autem quid tale praesumpserit, excommunicationis mucrone percussus ab omni officio et beneficio ecclesiastico deponatur.

811 436 Antiqua patriarchalium sedium privilegia renovantes, sacra universali Synodo approbante, sancimus, ut post Romanam Ecclesiam, quae disponente Domino super omnes alias ordinariae potestatis obtinet principatum, utpote mater universorum Christi fidelium et magistra, Constantinopolitana primum, Alexandrina secundum, Antiochena tertium, Hierosolymitana quartum locum obtineant.

812 437 Omnis utriusque sexus fidelis, postquam ad annos discretionis pervenerit, omnia sua solus peccata saltem semel in anno fideliter confiteatur proprio sacerdoti, et iniunctam sibi paenitentiam pro viribus studeat adimplere, suscipiens reverenter ad minus in Pascha Eucharistiae sacramentum, nisi forte de consilio proprii sacerdotis ob aliquam rationabilem causam ad tempus ab eius perceptione duxerit abstinendum: alioquin et vivens ab ingressu ecclesiae arceatur et moriens christiana careat sepultura. Unde hoc salutare statutum frequenter in ecclesiis publicetur, ne quisquam ignorantiae caecitate velamen excusationis assumat. Si quis autem alieno sacerdoti voluerit iusta de causa sua confiteri peccata, licentiam prius postulet et obtineat a proprio sacerdote, cum aliter ille ipsum non possit absolvere vel ligare.

813 437 Sacerdos autem sit discretus et cautus, ut more periti medici superinfundat vinum et oleum (cf. Lc 10, 34) vulneribus sauciati, diligenter Inquirens et peccatoris circumstantias et peccati, quibus prudenter intelligat, quale debeat ei praebere consilium et cuiusmodi remedium adhibere, diversis experimentis utendo ad sanandum (salvandum) aegrotum.

814 438 Caveat autem omnino, ne verbo aut signo aut alio quovis modo aliquatenus prodat peccatorem : sed si prudentiore consilio indiguerit, illud absque ulla expressione personae caute requirat, quoniam qui peccatum in paenitentiali iudicio sibi detectum praesumpserit revelare, non solum a sacerdotali officio deponendum decernimus, verum etiam ad agendam perpetuam paenitentiam in arctum monasterium detrudendum.

815 ... Ceterum cum anima sit multo pretiosior corpore, sub interminatione anathematis prohibemus, ne quis medicorum pro corporali salute aliquid aegroto suadeat, quod in periculum animae convertatur.


 810-815
Cap. 41. De continuatione bonae fidei in omni praescriptione
816 439 Quoniam 'omne quod non est ex fide, peccatum est' (Rom 14, 23), synodali iudicio diffinimus, ut nulla valeat absque bona fide praescriptio tam canonica quam civilis, cum generaliter sit omni constitutione atque consuetudini derogandum, quae absque mortali peccato non potest observari. Unde oportet, ut, qui praescribit, in nulla temporis parte rei habeat conscientiam alienae.


 816
51. De poena contrahentium clandestina matrimonia
817 Praedecessorum Nostrorum inhaerendo vestigiis, clandestina coniugia penitus inhibemus; prohibentes etiam, ne quis sacerdos talibus interesse praesumat. Quare specialem quorumdam locorum consuetudinem ad alia generaliter prorogando statuimus, ut, cum matrimonia fuerint contrahenda, in ecclesiis per presbyteros publice proponantur, competenti termino praefinito, ut infra illum, qui voluerit et valuerit, legitimum impedimentum opponat. Et ipsi presbyteri nihilominus investigent, utrum aliquod impedimentum obsistat. ...


ES
62. De reliquiis Sanctorum
818 440 Cum ex eo, quod quidam Sanctorum reliquias exponunt venales et eas passim ostendunt, christianae religioni detractum sit saepius: ne posterum detrahatur, praesenti decreto statuimus, ut antiquae reliquiae amodo extra capsam nullatenus ostendantur nec exponantur venales. Inventas autem de novo nemo publice venerari praesumat, nisi prius auctoritate Romani Pontificis fuerint approbatae. Praelati vero de cetero non permittant illos, qui ad eorum ecclesias causa venerationis accedunt, vanis figmentis aut falsis decipi documentis, sicut et in plerisque locis occasione quaestus fieri consuevit.

819 ... Quia per indiscretas et superfluas indulgentias, quas quidem ecclesiarum praelati facere non verentur, et claves Ecclesiae contemnuntur et paenitentialis satisfactio enervatur, decernimus, ut, cum dedicatur basilica, non extendatur indulgentia ultra annum ...; ac deinde in anniversario dedicationis tempore 40 dies de iniunctis pae nitentiis indulta remissio non excedat. Hunc quoque dierum numerum indulgentiarum litteris praecipimus moderari, quae pro quibuslibet causis aliquoties conceduntur, cum Romanus Pontifex, qui plenitudinem obtinet potestatis, hoc in talibus moderamen consueverit observare.


 818-819
63. De simonia
820 ... In plerisque locis et a plurimis personis quasi columbas in templo vendentibus fiunt exactiones et extorsiones turpes et pravae pro consecrationibus episcoporum, benedictionibus abbatum et ordinibus clericorum: estque taxatum, quantum sit isti vel illi quantumve alteri vel alii persolvendum; et, ad cumulum damnationis maioris, quidam turpitudinem et pravitatem huiusmodi nituntur defendere per consuetudinem longo tempore observatam. Tantum igitur abolere volentes abusum, consuetudinem huiusmodi, quae magis dicenda est corruptela, penitus reprobamus : firmiter statuentes, ut pro iis sive conferendis sive collatis nemo aliquid quocumque praetextu exigere ac extorquere praesumat. Alioquin et qui receperit et qui dederit huiusmodi pretium omnino damnatum, cum Giezi (cf. 4 Reg 5, 20-27) et Simone (cf. Act 8, 9-24) condemnetur.


ES
Honorius III, Ep. 'Perniciosus valde' ad Olaum archiep. Upsal,
H13
décembre 1220
822 441 Perniciosus valde, sicut audivimus, in tuis partibus inolevit abusus, videlicet, quod in maiore quantitate de aqua ponitur in sacrificio quam de vino: cum secundum rationabilem consuetudinem Ecclesiae generalis plus in ipso sit de vino quam de aqua ponendum. Ideoque fraternitati tuae per Apostolica scripta mandamus, quatenus id non de cetero facias nec in tua provincia fieri patiaris.


ES
Grégoire IX, Ep. 'Ab Aegyptiis argentea' ad theologos Paris.,
7 juillet 1228
824 442 ... Et quidem theologicus intellectus quasi vir habet praeesse cuilibet facultati et quasi spiritus in carnem dominium exercere ac eam in viam dirigere rectitudinis, ne aberret. ... Sane tacti dolore cordis intrinsecus (cf. Gn 6, 6) amaritudine repleti sumus absynthii (cf. Thr 3, 15), quod ... quidam apud vos ... 'positos a Patribus terminos' (cf. Prv 22, 28) profana transferre satagunt novitate; caelestis paginae intellectum, sanctorum Patrum studiis certis expositionum terminis limitatae, quos transgredi non solum est temerarium, sed profanum, ad doctrinam philosophicam naturalium inclinando, ad ostentationem scientiae, non profectum aliquem auditorum, ut sic videantur non theodocti seu theologi, sed theophanti. Cum enim theologiam secundum approbatas traditiones Sanctorum exponere debeant et non carnalibus armis, sed 'Deo potentibus destruere omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et captivum in obsequium Christi omnem reducere intellectum'(2 Cor 10, 4s): ipsi doctrinis variis et peregrinis abducti (Hebr 13, 9) redigunt caput in caudam (Dt 28, 13 441 et ancillae cogunt famulari reginam, videlicet documentis terrenis caeleste, quod est gratiae, tribuendo naturae. Profecto, scientiae naturalium plus debito insistentes, 'ad infirma et egena elementa' mundi ... reversi et eis 'denuo servientes' (cf. Gal 4, 9) tamquam imbecilles in Christo, 'lacte, non solido cibo' (Hebr 5, 12 s) vescuntur, et videntur cor nequaquam gratia stabilisse (Hebr 13, 9); propter quod 'spoliati gratuitis et in suis naturalibus vulnerati', ad memoriam non reducunt illud Apostoli ...: 'Profanas vocum novitates et falsi nominis scientiae opiniones devita, quam quidam appetentes exciderunt a fide' (I Tim 6, 20s). O improvidi et tardi corde in omnibus, quae divinae gratiae assertores, Prophetae videlicet, Evangelistae ac Apostoli, sunt locuti (Lc 24, 26), cum natura per se quicquam ad salutem non possit, nisi gratia sit adiuta (v. D 105 108). Dicant praesumptores huiusmodi, qui doctrinam naturalium amplexantes verborum folia et non fructus auditoribus suis apponunt, quorum mentes quasi siliquis pastae vacuae remanent et inanes, et eorum anima non potest in crassitudine delectari (Is 55, 2), eo quod sitibunda et arida aqis SiloÎ currentibus cum silentio (Is 8, 6) non potatur: sed eis potius, quae de torrentibus philosophicis hauriuntur, de quibus dicitur: Quo plus sunt potae, plus sitiuntur aquae, quia satietatem non afferunt, sed anxietatem potius et laborem; nonne, dum ad sensum doctrinae philosophorum ignorantium Deum sacra eloquia divinitus inspirata extortis expositionibus, immo distortis inflectunt, iuxta Dagon arcam foederis collocant (1 Rg 5, 2) et adorandam in templo Domini statuunt imaginem Antiochi? Et dum fidem conantur plus debito ratione adstruere naturali, nonne illam reddunt quodammodo inutilem et inanem? Quoniam 'fides non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum'. Credit denique intellecta natura, sed fides ex sui virtute gratuita intellegentia credita comprehendit, quae audax et improba penetrat, quo naturalis nequit attingere intellectus. Dicant huiusmodi naturalium sectatores, ante quorum oculos gratia videtur proscripta, quod Verbum, quod erat in principio apud Deum, factum est caro et habitavit in nobis (Io 1), estne gratiae an naturae? Absit de cetero, ut pulcherrima mulierum (Cant 6, 9) a praesumptoribus stibi peruncta oculos (4 Reg 9, 30) coloribus adulterinis fucetur, et quae a suo sponso circumamicta varietatibus (Ps 44,10), et ornata monilibus (Is 61,10) procedit splendida ut regina, consutis philosophorum semicinctiis, veste sordida induatur. Absit, ut boves foedae ac confectae macie, quae nullum dant saturutatis vestigium, speciosas devorent (Gn 41, 18sqq), crassasque consumant.

443 Ne igitur huiusmodi dogma temerarium et perversum ut cancer serpat (2 Tim 2,17) et inficiat plurimos oporteatque filios perditos plorare Rachelem (Ir 31, 15), praesentium vobis auctoritate mandamus et districte praecipimus, quatenus, praedicta vesania penitus abdicata sine fermento mundanae scientiae doceatis theologicam puritatem, non 'adulterantes verbum Dei' (2 Cor 2, 17) philosophorum figmentis, ne circa altare Dei videamini lucum velle contra praeceptum Domini plantare, et mellis commixtione sacrificium fermentare doctrinae, in sinceritatis et veritatis azymis (1 Cor 5, 8) exhibendum. Sed contenti terminis a Patribus institutis, mentes auditorum vestrorum fructu coelestis eloquii saginetis, ut foliis verborum semotis limpidas aquas et puras tendentes ad hoc principaliter, ut vel fidem adstruant vel mores informent, hauriant de fontibus Salvatoris (Is 12, 3): quibus refecti interna crassitudine delectentur.


ES
Grégoire IX, Damnatio haereticorum variorum, (Ex forma
anathematis edita 20. Aug. 1229(?).)
444 'Excommunicamus et anathematizamus ( ... ) universos haereticos' : Catharos, Patarenos, Pauperes de Lugduno, Passaginos, Iosepinos, Arnaldistas, Speronistas et alios, 'quibuscunque nominibus censeantur : facies quidem habentes diversas, sed caudas ad invicem colligatas (Iud 15, 4), quia de vanitate conveniunt in idipsum'.


Grégoire IX, Ep. 'Consultationi tuae' ad archiep. Barensem,
12 novembre 1231
825 Consultationi tuae taliter respondemus, quod eos, qui extra tempora statuta sacros ordines receperunt, characterem non est dubium recepisse, quos pro transgressione huiusmodi, primo eis paenitentia imposita competenti, sustinere poteris in susceptis ordinibus ministrare.


ES
Grégoire IX, Ep. 'Presbyter et diaconus' ad Olaum episc.
GLund., 9
décembre 1232
826 445 Presbyter et diaconus cum ordinantur, manus impositionem tactu corporali, ritu ab Apostolis introducto (cf. 1 Tim 4,14; 5, 22; 2 Tim 1, 6; Act 6, 6), recipiunt; quod si omissum fuerit, non est aliquatenus iterandum, sed statuto tempore ad huiusmodi ordines conferendos, caute supplendum quod per errorem exstitit praetermissum. Suspensio autem manuum debet fieri, cum oratio super caput effunditur ordinandi.


ES
Grégoire IX, Decr. fragm. 'Si condiciones', inter a. 1227-1234
827 446 Si condiciones contra substantiam coniugii inserantur, puta, si alter dicat alteri: 'contraho tecum, si generationem prolis evites', vel: 'donec inveniam aliam honore vel facultatibus digniorem', aut: 'si pro quaestu adulterandam te tradas': matrimonialis contractus, quantumcumque sit favorabilis, caret effectu; licet aliae condiciones appositae in matrimonio, si turpes aut impossibiles fuerint, debeant propter eius favorem pro non adiectis haberi.


ES
Grégoire IX, Ep. 'Naviganti vel' ad fratrem R.,
inter a. 1227-1234
828 448 Naviganti vel eunti ad nundinas certam mutuans pecuniae quantitatem, eo quod suscipit in se periculum, recepturus aliquid ultra sortem usurarius (non?) est censendus. Ille quoque, qui dat X solidos, ut alio tempore totidem sibi grani, vini et olei mensurae reddantur: quae, licet tunc plus valeant, utrum plus vel minus solutionis tempore fuerint valiturae, verisimiliter dubitatur: non debet ex hoc usurarius reputari. Ratione huius dubii etiam excusatur, qui pannos, granum, vinum, oleum vel alias merces vendit, ut amplius, quam tunc valeant, in certo termino recipiat pro eisdem, si tamen ea tempore contractus non fuerat venditurus.


ES
Grégoire IX, Ep. 'Cum sicut ex' ad Sigurdum archiep.
Nidrosiensem (Trondheim in Norvegia), 8 juillet 1241
829 447 Cum, sicut ex tua relatione didicimus, nonnunquam propter aquae penuriam infantes terrae tuae contingat in cerevisia baptizari: tibi tenore praesentium respondemus, quod cum secundum doctrinam evangelicam oporteat ex aqua et Spiritu Sancto renasci (Jo 3, 5), non debent reputari rite baptizati, qui in cerevisia baptizantur.


ES
Innocent IV, Ep. 'Sub catholicae professione' ad episcop.
Tusculanum, Ap. Sedis legatum apud Graecos, 6 mars 1254
830 449 3 (al. 4). 1. Circa haec itaque sic deliberatio nostra resedit, ut Graeci eiusdem regni in unctionibus, quae circa baptisma fiunt, morem Ecclesiae Romanae teneant et observent.-2. Ritus vero seu consuetudo, quam habere dicuntur, ungendi per totum baptizandorum corpora, si tolli sine scandalo, vel removeri non potest, cum, sive fiat sive non, quantum ad baptismi efficaciam vel effectum non multum referat, toleretur.-3. Nec refert etiam, utrum in frigida, vel calida aqua baptizent, cum parem vim et effectum in utraque baptismum habere asseverare dicantur.

831 450 4 ( 5). Soli autem episcopi consignent chrismate in frontibus baptizatos, quia huius unctio non debet nisi per episcopos exhiberi. Quoniam soli Apostoli, quorum vices gerunt episcopi, per manus impositionem, quam confirmatio vel frontis chrismatio repraesentat, Spiritum Sanctum tribuisse leguntur.
-5. Singuli quoque episcopi in suis ecclesiis, in die Coenae Domini, possunt, secundum formam Ecclesiae, chrisma conficere, ex balsamo quidem et oleo olivarum. Nam Spiritus Sancti donum in chrismatis unctione confertur. Et columba utique, quae ipsum designat Spiritum, olivae ramum ad arcam legitur retulisse. Sed si suum antiquum ritum in hoc Graeci potius servare voluerint, videlicet quod patriarcha una cum archiepiscopis et episcopis eius suffraganeis, et archiepiscopi cum suffraganeis suis, simul chrisma conficiant, in tali eorum consuetudine tolerentur.

832 451 6. Nullus autem per sacerdotes vel confessores pro satisfactione paenitentiae unctione aliqua solummodo inungatur.

833 451 7. Infirmis vero iuxta verbum Iacobi Apostoli (Jc 5,14 s) unctio exhibeatur extrema.

834 452 8 ( 6). Porro in appositione aquae, sive frigidae, sive calidae, vel tepidae, in altaris sacrificio, suam si velint consuetudinem Graeci sequantur, dummodo credant et asserant, quod servata canonis forma, conficiatur pariter de utraque.-9. Sed Eucharistiam in die Coenae Domini consecratam usque ad annum, praetextu infirmorum ut de illa videlicet ipsos communicent, non reservent. Liceat tamen eis, pro infirmis ipsis, corpus Christi conficere, ac per quindecim dies, et non longiori temporis spatio, conservare; ne per diutinam ipsius reservationem, alteratis forsitan speciebus, reddatur minus habile ad sumendum: licet veritas et efficacia semper eadem omnino remaneat, nec ulla umquam diuturnitate, seu volubilitate temporis evanescat.

835 453 18 ( 14). De fornicatione autem, quam solutus cum soluta committit, quin sit mortale peccatum, non est aliquatenus ambigendum, cum tam fornicarios, quam adulteros a regno Dei Apostolus asserat alienos (cf. s).

836 454 19 ( 15). Ad haec volumus et expresse praecipimus, quod episcopi Graeci septem ordines secundum morem Ecclesiae Romanae de cetero conferant, cum hucusque tres de minoribus circa ordinandos neglexisse, vel praetermisisse dicantur. Illi tamen, qui iam sunt taliter ordinati per eos, propter nimiam ipsorum multitudinem, in sic susceptis ordinibus tolerentur.

837 455 20 ( 16). Quia vero secundum Apostolum, mulier mortuo viro ab ipsius est lege soluta, ut nubendi cui vult in Domino liberam habeat facultatem (Rm 7,2 1Co 7,39), secundas, et tertias, ac ulteriores etiam nuptias Graeci non reprehendant aliquatenus, nec condemnent, sed potius illas approbent inter personas, quae alias licite ad invicem matrimonio iungi possunt. Secundo tamen nubentes presbyteri nullatenus benedicant.

838 456 (De sorte defunctorum ) 23 (18). Denique cum Veritas in Evangelio asserat, quod si quis in Spiritum Sanctum blasphemiam dixerit, neque in hoc saeculo, neque in futuro dimittetur ei (Mt 12,32); per quod datur intellegi quasdam culpas in praesenti, quasdam vero in futuro saeculo relaxari, et Apostolus dicat, quod 'uniuscuiusque opus, quale sit, ignis probabit', et 'cuius opus arserit, detrimentum patietur; ipse autem salvus erit; sic tamen quasi per ignem' (1Co 3,13 1Co 3,15), et ipsi Graeci vere ac indubitanter credere ac affirmare dicantur, animas illorum, qui, suscepta paenitentia, ea non peracta, vel qui sine mortali peccato, cum venialibus tamen et minutis decedunt, purgari post mortem, et posse suffragiis Ecclesiae adiuvari: Nos, quia locum purgationis huiusmodi dicunt non fuisse sibi ab eorum doctoribus certo et proprio nomine indicatum, illum quidem iuxta traditiones et auctoritates sanctorum Patrum 'Purgatorium' nominantes volumus, quod de cetero apud ipsos isto nomine appelletur. Illo enim transitorio igne peccata utique, non tamen criminalia seu capitalia, quae prius per paenitentiam non fuere remissa, sed parva et minuta purgantur, quae post mortem etiam gravant, si in vita fuerunt relaxata.

839 457 -24 ( 19). Si quis autem absque paenitentia in peccato mortali decedit, hic procul dubio aeternae gehennae ardoribus perpetuo cruciatur.

-25 ( 20). Animae vero parvulorum post baptismi lavacrum, et adultorum etiam in caritate decedentium, qui nec peccato, nec ad satisfactionem aliquam pro ipso tenentur, ad patriam protinus transvolant sempiternam.


 830-839
Alexandre IV, Const. 'Romanus Pontifex de summi',
5 octobre 1256
840 458 (Libello Guilelmi) studiose perlecto et mature et districte examinato, Nobisque de hoc plenaria facta relatione ab eis, quia (quod) in ipso quaedam perversa et reproba, contra potestatem et auctoritatem Romani Pontificis et coepiscoporum suorum,

841 458 et nonnulla contra illos, qui propter Deum sub ar(c)tissima paupertate mendicant, mundum cum suis opibus voluntaria inopia superantes;

842 458 alia vero contra eos, qui salutem animarum zelantes ardenter, et sacris studiis procurantes, multos in Ecclesia Dei operantur spirituales profectus, et magnum faciunt ibi fructum;

843 459 quaedam autem contra salutem (salutarem) pauperum seu mendicantium religiosorum statum, sicut sunt dilecti filii Fratres Praedicatores, et Minores, qui vigore spiritus, saeculo cum suis divitiis derelicto, ad solam caelestem patriam tota intentione suspirant, necnon et alia plura inconvenientia, digna utique confutatione ac confusione perpetua, manifeste comperimus contineri.

844 459 Quia (Quodque) etiam idem libellus magni scandali seminarium, et multae turbationis materia existebat, et inducebat etiam dispendium animarum, cum retraheret a devotione solita, et consueta eleemosynarum largitione, ac a conversione, et religionis ingressu fideles: Nos libellum eumdem, qui sic incipit: 'Ecce videntes clamabunt foris', quique secundum ipsius titulum 'Tractatus brevis de periculis novissimorum temporum' nuncupatur, tamquam iniquum, scelestum et exsecrabilem, et institutiones ac documenta in eo tradita, utpote prava, falsa et nefaria, de Fratrum Nostrorum consilio, auctoritate Apostolica reprobamus et in perpetuum condemnamus...


 840-844
Denzinger 797
Vor 
Innocent III, 'In quadam Nostra' ad Ugonem Episc. Ferrar.
5 mars 1209
798 417 In quadam Nostra decretali epistola (DS 784) asseris te legisse, illud fuisse nefarium opinari, quod quidam dicere praesumpserunt, in sacramento videlicet Eucharistiae aquam in phlegma converti; nam de latere Christi non aquam, sed humorem aquaticum mentiuntur exiisse. Licet autem hoc magnos et authenticos viros sensisse recenseas, quorum opinionem dictis et scriptis hactenus es secutus, ex quo tamen Nos in contrarium sentimus, Nostrae compelleris sententiae consentire... Nam si non fuisset aqua, sed phlegma, quod de latere Salvatoris exivit, ille, qui vidit et testimonium veritati perhibuit (Cf. Jn 19,35), profecto non aquam, sed phlegma, dixisset. ... Restat igitur, ut qualiscumque fuerit illa aqua, sive naturalis sive miraculosa, sive de novo divina virtute creata sive de componentibus ex parte aliqua resoluta procul dubio vera fuit.


 798
Innocent III, Ep. 'Licet apud' ad Henricum episc. Argentorat.,
9 janvier 1212
799 Licet apud iudices saeculares vulgaria exerceantur iudicia, ut aquae frigidae vel ferri candentis sive duelli, huiusmodi tamen iudicia Ecclesia non admisit, cum scriptum sit in lege divina: 'Non tentabis Dominum Deum tuum' (Dt 6,16; Mt 4,7).


 799
Concile Latran IV (oecum. XII), 11 - 30 novembre 1215 (sous Innocent III); cap. 1 de fide catholica; Définition contre les Albigeois et les Cathares
800 428 Firmiter credimus et simpliciter confitemur, quod unus solus est verus Deus, aeternus, immensus et incommutabilis, incomprehensibilis omnipotens et ineffabilis, Pater et Filius et Spiritus Sanctus: tres quidem personae, sed una essentia, substantia seu natura simplex omnino: Pater a nullo, Filius a Patre solo, ac Spiritus Sanctus pariter ab utroque: absque initio, semper ac sine fine: Pater generans, Filius nascens, et Spiritus Sanctus procedens: consubstantiales et coaequales et coomnipotentes et coaeterni: unum universorum principium: creator omnium visibilium et invisibilium, spiritualium et corporalium: qui sua omnipotenti virtute simul ab initio temporis utramque de nihilo condidit creaturam, spiritualem et corporalem, angelicam videlicet et mundanam: ac deinde humanam, quasi communem ex spiritu et corpore constitutam. Diabolus enim et alii daemones a Deo quidem natura creati sunt boni, sed ipsi per se facti sunt mali. Homo vero diaboli suggestione peccavit. Haec sancta Trinitas, secundum communem essentiam individua, et secundum personales proprietates discreta, primo per Moysen et sanctos Prophetas aliosque famulos suos, iuxta ordinatissimam dispositionem temporum, doctrinam humano generi tribuit salutarem.

801 429 Et tandem unigenitus Dei Filius Jesus Christus, a tota Trinitate communiter incarnatus, ex Maria semper Virgine Spiritus Sancti cooperatione conceptus, verus homo factus, ex anima rationali et humana carne compositus, una in duabus naturis persona, viam vitae manifestius demonstravit. Qui cum secundum divinitatem sit immortalis et impassibilis, idem ipse secundum humanitatem factus est passibilis et mortalis: qui(n) etiam pro salute humani generis in ligno crucis passus et mortuus, descendit ad infernos, resurrexit a mortuis et ascendit in caelum: sed descendit in anima, et resurrexit in carne: ascenditque pariter in utroque: venturus in fine saeculi, iudicaturus vivos et mortuos, et redditurus singulis secundum opera sua, tam reprobis quam electis: qui omnes cum suis propriis resurgent corporibus, quae nunc gestant, ut recipiant secundum opera sua, sive bona fuerint sive mala, illi cum diabolo poenam perpetuam, et isti cum Christo gloriam sempiternam.

802 430 Una vero est fidelium universalis Ecclesia, extra quam nullus omnino salvatur, in qua idem ipse sacerdos est sacrificium Iesus Christus, cuius corpus et sanguis in sacramento altaris sub speciebus panis et vini veraciter continentur, transsubstantiatis pane in corpus, et vino in sanguinem potestate divina: ut ad perficiendum mysterium unitatis accipiamus ipsi de suo, quod accepit ipse de nostro. Et hoc utique sacramentum nemo potest conficere, nisi sacerdos, qui rite fuerit ordinatus, secundum claves Ecclesiae, quas ipse concessit Apostolis eorumque successoribus Iesus Christus. Sacramentum vero baptismi (quod ad Dei invocationem et individuae Trinitatis videlicet Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, consecratur in aqua) tam parvulis, quam adultis in forma Ecclesiae a quocunque rite collatum proficit ad salutem. Et si post susceptionem baptismi quisquam prolapsus fuerit in peccatum, per veram potest semper paenitentiam reparari. Non solum autem virgines et continentes, verum etiam coniugati, per rectam fidem et operationem bonam placentes Deo, ad aeternam merentur beatitudinem pervenire.


 800-802
Cap. 2 De errore abbatis Joachim
803 431 Damnamus ergo et reprobamus libellum seu tractatum, quem Abbas Joachim edidit contra Magistrum Petrum Lombardum, de unitate seu essentia Trinitatis, appellans ipsum haereticum et insanum pro eo, quod in suis dixit Sententiis: &quot; Quoniam quaedam summa res est Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus, et illa non est generans, neque genita, neque procedens. &quot; Unde asserit, quod ille non tam Trinitatem, quam quaternitatem astruebat in Deo, videlicet tres personas, et illam communem essentiam quasi quartam; manifeste protestans, quod nulla res est, quae sit Pater et Filius et Spiritus Sanctus; nec est essentia, nec substantia nec natura: quamvis concedat, quod Pater et Filius et Spiritus Sanctus sunt una essentia, una substantia unaque natura. Verum unitatem huiusmodi non veram et propriam, sed quasi collectivam et similitudinariam esse fatetur, quemadmodum dicuntur multi homines unus populus, et multi fideles una Ecclesia iuxta illud: Multitudinis credentium erat cor unum et anima una (Ac 4,32); et: Qui adhaeret Deo, unus spiritus est cum illo (1Co 6,17); item: &quot; Qui . . . plantat, et qui rigat, unum sunt &quot; (1Co 3,8); et: Omnes unum corpus sumus in Christo (Rom 12, 5); rursus in libro Regum (1R 22,5): Populus meus et populus tuus unum sunt. Ad hanc autem suam sententiam astruendam illud potissimum verbum inducit, quod Christus de fidelibus inquit in Evangelio: &quot; Volo, Pater, ut sint unum in nobis, sicut et nos unum sumus, ut sint consummati in unum &quot; (Jn 17,22 s). Non enim (ut ait) fideles Christi sunt unum, i e. quaedam una res, quae communis sit onmibus, sed hoc modo sunt unum, id est una Ecclesia, propter catholicae fidei unitatem, et tandem unum regnum, propter unionem indissolubilis caritatis quemadmodum in canonica Joannis Apostoli epistola legitur Quia &quot; tres sunt, qui testimonium dant in caelo, Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus: et hi tres unum sunt &quot; (1Jn 5,7), statimque subiungitur: &quot; Et tres sunt, qui testimonium dant in terra: Spiritus, aqua et sanguis et hi tres unum sunt &quot; (1Jn 5,8), sicut in quibusdam codicibus invenitur.

804 432 Nos autem, sacro approbante Concilio, credimus et confitemur cum Petro Lombardo, quod una quaedam summa res est, incomprehensibilis quidem et ineffabilis, quae veraciter est Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus; tres simul personae, ac singillatim quaelibet earundem: et ideo in Deo solummodo Trinitas est, non quaternitas quia quaelibet trium personarum est illa res, videlicet substantia, essentia seu natura divina: quae sola est universorum principium, praeter quod aliud inveniri non potest: et illa res non est generans, neque genita, nec procedens, sed est Pater, qui generat, et Filius, qui gignitur, et Spiritus Sanctus, qui procedit: ut distinctiones sint in personis, et unitas in natura.

805 432 Licet igitur &quot; alius sit Pater, alius Filius, alius Spiritus Sanctus, non tamen aliud &quot;: sed id quod est Pater, est Filius et Spiritus Sanctus idem omnino ut secundum orthodoxam et catholicam fidem consubstantiales esse credantur. Pater enim ab aeterno Filium generando, suam substantiam ei dedit, iuxta quod ipse testatur: 'Pater quod dedit mihi, maius omnibus est' (Jn 10,29). Ac dici non potest, quod partem substantiae suae illi dederit, et partem ipse sibi retinuerit, cum substantia Patris indivisibilis sit, utpote simplex omnino sed nec dici potest, quod Pater in Filium transtulerit suam substantiam generando, quasi sic dederit eam Filio, quod non retinuerit ipsam sibi alioquin desiisset esse substantia, Patet ergo, quod sine ulla diminutione Filius nascendo substantiam Patris accepit, et ita Pater et Filius habent eandem substantiam: et sic eadem res est Pater et Filius. nec non et Spiritus Sanctus ab utroque procedens.

806 432 Cum vero Veritas pro fidelibus suis orat ad Patrem, Volo (inquiens) &quot; ut ipsi sint unum in nobis, sicut et nos unum sumus &quot; (Jn 17,22): hoc nomen &quot; unum &quot; pro fidelibus quidem accipitur, ut intelligatur unio caritatis in gratia, pro personis vero divinis, ut attendatur identitatis unitas in natura, quemadmodum alibi Veritas ait: 'Estote perfecti, sicut et Pater vester caelestis perfectus est' (Mt 5,48), ac si diceret manifestius: 'Estote perfecti' perfectione gratiae, 'sicut Pater vester caelestis perfectus est' perfectione naturae, utraque videlicet suo modo quia inter creatorem et creaturam non potest similitudo notari, quin inter eos maior sit dissimilitudo notanda. Si quis igitur sententiam vel doctrinam praefati Ioachim in hac parte defendere vel approbare praesumpserit, tamquam haereticus ab omnibus confutetur.

807 433 In nullo tamen propter hoc Florensi monasterio (cuius ipse Ioachim exstitit institutor) volumus derogari: quoniam ibi et regularis est institutio, et observantia salutaris: maxime, cum ipse Ioachim omnia scripta sua nobis assignari mandaverit, Apostolicae Sedis iudicio approbanda seu etiam corrigenda, dictans epistolam, quam propria manu subscripsit, in qua firmiter confitetur, se illam fidem tenere, quam Romana tenet Ecclesia, quae (disponente Domino) cunctorum fidelium mater est et magistra.

808 433 Reprobamus etiam et condemnamus perversissimum dogma impii Almarici, cuius mentem sic pater mendacii excaecavit, ut eius doctrina non tam haeretica censenda sit, quam insana.


 803-808
3. De haereticis (waldensibus)
809 434 Quia vero 'nonnulli sub specie pietatis, virtutem eius (iuxta quod ait Apostolus) abnegantes (cf. 2Tm 3,5), auctoritatem sibi vindicant praedicandi, cum idem Apostolus dicat: 'Quomodo ... praedicabunt, nisi mittantur?' (Rm 10,15), omnes, qui prohibiti vel non missi, praeter auctoritatem ab Apostolica Sede vel catholico episcopo loci susceptam, publice vel privatim praedicationis officium usurpare praesumpserint (DS 76l), excommunicationis vinculo innodentur : et nisi quantocius resipuerint, alia competenti poena plectantur.


ES
4. De superbia Graecorum contra Latinos
810 435 Licet Graecos, in diebus nostris ad oboedientiam Sedis Apostolicae revertentes, fovere ac honorare velimus, mores ac ritus eorum, in quantum cum Domino possumus, sustinendo, in his tamen illis deferre nec volumus nec debemus, quae periculum generant animarum et ecclesiasticae derogant honestati. Postquam enim Graecorum ecclesia cum quibusdam complicibus et fautoribus suis ab oboedientia Sedis Apostolicae se subtraxit, in tantum Graeci coeperunt abominari Latinos, quod inter alia, quae in derogationem eorum impie committebant, si quando sacerdotes Latini super eorum celebrassent altaria, non prius ipsi sacrificare volebant in illis, quam ea tamquam per hoc inquinata lavissent; baptizatos etiam a Latinis ipsi Graeci rebaptizare ausu temerario praesumebant: et adhuc, sicut accepimus, quidam hoc agere non verentur. Volentes ergo tantum scandalum ab Ecclesia Dei amovere, sacro suadente Concilio districte praecipimus, ut talia de cetero non praesumant, conformantes se tamquam oboedientiae filii sacrosanctae Romanae Ecclesiae matri suae, ut sit 'unum ovile et unus pastor' (Jo 10, 16). Si quis autem quid tale praesumpserit, excommunicationis mucrone percussus ab omni officio et beneficio ecclesiastico deponatur.

811 436 Antiqua patriarchalium sedium privilegia renovantes, sacra universali Synodo approbante, sancimus, ut post Romanam Ecclesiam, quae disponente Domino super omnes alias ordinariae potestatis obtinet principatum, utpote mater universorum Christi fidelium et magistra, Constantinopolitana primum, Alexandrina secundum, Antiochena tertium, Hierosolymitana quartum locum obtineant.

812 437 Omnis utriusque sexus fidelis, postquam ad annos discretionis pervenerit, omnia sua solus peccata saltem semel in anno fideliter confiteatur proprio sacerdoti, et iniunctam sibi paenitentiam pro viribus studeat adimplere, suscipiens reverenter ad minus in Pascha Eucharistiae sacramentum, nisi forte de consilio proprii sacerdotis ob aliquam rationabilem causam ad tempus ab eius perceptione duxerit abstinendum: alioquin et vivens ab ingressu ecclesiae arceatur et moriens christiana careat sepultura. Unde hoc salutare statutum frequenter in ecclesiis publicetur, ne quisquam ignorantiae caecitate velamen excusationis assumat. Si quis autem alieno sacerdoti voluerit iusta de causa sua confiteri peccata, licentiam prius postulet et obtineat a proprio sacerdote, cum aliter ille ipsum non possit absolvere vel ligare.

813 437 Sacerdos autem sit discretus et cautus, ut more periti medici superinfundat vinum et oleum (cf. Lc 10, 34) vulneribus sauciati, diligenter Inquirens et peccatoris circumstantias et peccati, quibus prudenter intelligat, quale debeat ei praebere consilium et cuiusmodi remedium adhibere, diversis experimentis utendo ad sanandum (salvandum) aegrotum.

814 438 Caveat autem omnino, ne verbo aut signo aut alio quovis modo aliquatenus prodat peccatorem : sed si prudentiore consilio indiguerit, illud absque ulla expressione personae caute requirat, quoniam qui peccatum in paenitentiali iudicio sibi detectum praesumpserit revelare, non solum a sacerdotali officio deponendum decernimus, verum etiam ad agendam perpetuam paenitentiam in arctum monasterium detrudendum.

815 ... Ceterum cum anima sit multo pretiosior corpore, sub interminatione anathematis prohibemus, ne quis medicorum pro corporali salute aliquid aegroto suadeat, quod in periculum animae convertatur.


 810-815
Cap. 41. De continuatione bonae fidei in omni praescriptione
816 439 Quoniam 'omne quod non est ex fide, peccatum est' (Rom 14, 23), synodali iudicio diffinimus, ut nulla valeat absque bona fide praescriptio tam canonica quam civilis, cum generaliter sit omni constitutione atque consuetudini derogandum, quae absque mortali peccato non potest observari. Unde oportet, ut, qui praescribit, in nulla temporis parte rei habeat conscientiam alienae.


 816
51. De poena contrahentium clandestina matrimonia
817 Praedecessorum Nostrorum inhaerendo vestigiis, clandestina coniugia penitus inhibemus; prohibentes etiam, ne quis sacerdos talibus interesse praesumat. Quare specialem quorumdam locorum consuetudinem ad alia generaliter prorogando statuimus, ut, cum matrimonia fuerint contrahenda, in ecclesiis per presbyteros publice proponantur, competenti termino praefinito, ut infra illum, qui voluerit et valuerit, legitimum impedimentum opponat. Et ipsi presbyteri nihilominus investigent, utrum aliquod impedimentum obsistat. ...


ES
62. De reliquiis Sanctorum
818 440 Cum ex eo, quod quidam Sanctorum reliquias exponunt venales et eas passim ostendunt, christianae religioni detractum sit saepius: ne posterum detrahatur, praesenti decreto statuimus, ut antiquae reliquiae amodo extra capsam nullatenus ostendantur nec exponantur venales. Inventas autem de novo nemo publice venerari praesumat, nisi prius auctoritate Romani Pontificis fuerint approbatae. Praelati vero de cetero non permittant illos, qui ad eorum ecclesias causa venerationis accedunt, vanis figmentis aut falsis decipi documentis, sicut et in plerisque locis occasione quaestus fieri consuevit.

819 ... Quia per indiscretas et superfluas indulgentias, quas quidem ecclesiarum praelati facere non verentur, et claves Ecclesiae contemnuntur et paenitentialis satisfactio enervatur, decernimus, ut, cum dedicatur basilica, non extendatur indulgentia ultra annum ...; ac deinde in anniversario dedicationis tempore 40 dies de iniunctis pae nitentiis indulta remissio non excedat. Hunc quoque dierum numerum indulgentiarum litteris praecipimus moderari, quae pro quibuslibet causis aliquoties conceduntur, cum Romanus Pontifex, qui plenitudinem obtinet potestatis, hoc in talibus moderamen consueverit observare.


 818-819
63. De simonia
820 ... In plerisque locis et a plurimis personis quasi columbas in templo vendentibus fiunt exactiones et extorsiones turpes et pravae pro consecrationibus episcoporum, benedictionibus abbatum et ordinibus clericorum: estque taxatum, quantum sit isti vel illi quantumve alteri vel alii persolvendum; et, ad cumulum damnationis maioris, quidam turpitudinem et pravitatem huiusmodi nituntur defendere per consuetudinem longo tempore observatam. Tantum igitur abolere volentes abusum, consuetudinem huiusmodi, quae magis dicenda est corruptela, penitus reprobamus : firmiter statuentes, ut pro iis sive conferendis sive collatis nemo aliquid quocumque praetextu exigere ac extorquere praesumat. Alioquin et qui receperit et qui dederit huiusmodi pretium omnino damnatum, cum Giezi (cf. 4 Reg 5, 20-27) et Simone (cf. Act 8, 9-24) condemnetur.


ES
Honorius III, Ep. 'Perniciosus valde' ad Olaum archiep. Upsal,
H13
décembre 1220
822 441 Perniciosus valde, sicut audivimus, in tuis partibus inolevit abusus, videlicet, quod in maiore quantitate de aqua ponitur in sacrificio quam de vino: cum secundum rationabilem consuetudinem Ecclesiae generalis plus in ipso sit de vino quam de aqua ponendum. Ideoque fraternitati tuae per Apostolica scripta mandamus, quatenus id non de cetero facias nec in tua provincia fieri patiaris.


ES
Grégoire IX, Ep. 'Ab Aegyptiis argentea' ad theologos Paris.,
7 juillet 1228
824 442 ... Et quidem theologicus intellectus quasi vir habet praeesse cuilibet facultati et quasi spiritus in carnem dominium exercere ac eam in viam dirigere rectitudinis, ne aberret. ... Sane tacti dolore cordis intrinsecus (cf. Gn 6, 6) amaritudine repleti sumus absynthii (cf. Thr 3, 15), quod ... quidam apud vos ... 'positos a Patribus terminos' (cf. Prv 22, 28) profana transferre satagunt novitate; caelestis paginae intellectum, sanctorum Patrum studiis certis expositionum terminis limitatae, quos transgredi non solum est temerarium, sed profanum, ad doctrinam philosophicam naturalium inclinando, ad ostentationem scientiae, non profectum aliquem auditorum, ut sic videantur non theodocti seu theologi, sed theophanti. Cum enim theologiam secundum approbatas traditiones Sanctorum exponere debeant et non carnalibus armis, sed 'Deo potentibus destruere omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et captivum in obsequium Christi omnem reducere intellectum'(2 Cor 10, 4s): ipsi doctrinis variis et peregrinis abducti (Hebr 13, 9) redigunt caput in caudam (Dt 28, 13 441 et ancillae cogunt famulari reginam, videlicet documentis terrenis caeleste, quod est gratiae, tribuendo naturae. Profecto, scientiae naturalium plus debito insistentes, 'ad infirma et egena elementa' mundi ... reversi et eis 'denuo servientes' (cf. Gal 4, 9) tamquam imbecilles in Christo, 'lacte, non solido cibo' (Hebr 5, 12 s) vescuntur, et videntur cor nequaquam gratia stabilisse (Hebr 13, 9); propter quod 'spoliati gratuitis et in suis naturalibus vulnerati', ad memoriam non reducunt illud Apostoli ...: 'Profanas vocum novitates et falsi nominis scientiae opiniones devita, quam quidam appetentes exciderunt a fide' (I Tim 6, 20s). O improvidi et tardi corde in omnibus, quae divinae gratiae assertores, Prophetae videlicet, Evangelistae ac Apostoli, sunt locuti (Lc 24, 26), cum natura per se quicquam ad salutem non possit, nisi gratia sit adiuta (v. D 105 108). Dicant praesumptores huiusmodi, qui doctrinam naturalium amplexantes verborum folia et non fructus auditoribus suis apponunt, quorum mentes quasi siliquis pastae vacuae remanent et inanes, et eorum anima non potest in crassitudine delectari (Is 55, 2), eo quod sitibunda et arida aqis SiloÎ currentibus cum silentio (Is 8, 6) non potatur: sed eis potius, quae de torrentibus philosophicis hauriuntur, de quibus dicitur: Quo plus sunt potae, plus sitiuntur aquae, quia satietatem non afferunt, sed anxietatem potius et laborem; nonne, dum ad sensum doctrinae philosophorum ignorantium Deum sacra eloquia divinitus inspirata extortis expositionibus, immo distortis inflectunt, iuxta Dagon arcam foederis collocant (1 Rg 5, 2) et adorandam in templo Domini statuunt imaginem Antiochi? Et dum fidem conantur plus debito ratione adstruere naturali, nonne illam reddunt quodammodo inutilem et inanem? Quoniam 'fides non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum'. Credit denique intellecta natura, sed fides ex sui virtute gratuita intellegentia credita comprehendit, quae audax et improba penetrat, quo naturalis nequit attingere intellectus. Dicant huiusmodi naturalium sectatores, ante quorum oculos gratia videtur proscripta, quod Verbum, quod erat in principio apud Deum, factum est caro et habitavit in nobis (Io 1), estne gratiae an naturae? Absit de cetero, ut pulcherrima mulierum (Cant 6, 9) a praesumptoribus stibi peruncta oculos (4 Reg 9, 30) coloribus adulterinis fucetur, et quae a suo sponso circumamicta varietatibus (Ps 44,10), et ornata monilibus (Is 61,10) procedit splendida ut regina, consutis philosophorum semicinctiis, veste sordida induatur. Absit, ut boves foedae ac confectae macie, quae nullum dant saturutatis vestigium, speciosas devorent (Gn 41, 18sqq), crassasque consumant.

443 Ne igitur huiusmodi dogma temerarium et perversum ut cancer serpat (2 Tim 2,17) et inficiat plurimos oporteatque filios perditos plorare Rachelem (Ir 31, 15), praesentium vobis auctoritate mandamus et districte praecipimus, quatenus, praedicta vesania penitus abdicata sine fermento mundanae scientiae doceatis theologicam puritatem, non 'adulterantes verbum Dei' (2 Cor 2, 17) philosophorum figmentis, ne circa altare Dei videamini lucum velle contra praeceptum Domini plantare, et mellis commixtione sacrificium fermentare doctrinae, in sinceritatis et veritatis azymis (1 Cor 5, 8) exhibendum. Sed contenti terminis a Patribus institutis, mentes auditorum vestrorum fructu coelestis eloquii saginetis, ut foliis verborum semotis limpidas aquas et puras tendentes ad hoc principaliter, ut vel fidem adstruant vel mores informent, hauriant de fontibus Salvatoris (Is 12, 3): quibus refecti interna crassitudine delectentur.


ES
Grégoire IX, Damnatio haereticorum variorum, (Ex forma
anathematis edita 20. Aug. 1229(?).)
444 'Excommunicamus et anathematizamus ( ... ) universos haereticos' : Catharos, Patarenos, Pauperes de Lugduno, Passaginos, Iosepinos, Arnaldistas, Speronistas et alios, 'quibuscunque nominibus censeantur : facies quidem habentes diversas, sed caudas ad invicem colligatas (Iud 15, 4), quia de vanitate conveniunt in idipsum'.


Grégoire IX, Ep. 'Consultationi tuae' ad archiep. Barensem,
12 novembre 1231
825 Consultationi tuae taliter respondemus, quod eos, qui extra tempora statuta sacros ordines receperunt, characterem non est dubium recepisse, quos pro transgressione huiusmodi, primo eis paenitentia imposita competenti, sustinere poteris in susceptis ordinibus ministrare.


ES
Grégoire IX, Ep. 'Presbyter et diaconus' ad Olaum episc.
GLund., 9
décembre 1232
826 445 Presbyter et diaconus cum ordinantur, manus impositionem tactu corporali, ritu ab Apostolis introducto (cf. 1 Tim 4,14; 5, 22; 2 Tim 1, 6; Act 6, 6), recipiunt; quod si omissum fuerit, non est aliquatenus iterandum, sed statuto tempore ad huiusmodi ordines conferendos, caute supplendum quod per errorem exstitit praetermissum. Suspensio autem manuum debet fieri, cum oratio super caput effunditur ordinandi.


ES
Grégoire IX, Decr. fragm. 'Si condiciones', inter a. 1227-1234
827 446 Si condiciones contra substantiam coniugii inserantur, puta, si alter dicat alteri: 'contraho tecum, si generationem prolis evites', vel: 'donec inveniam aliam honore vel facultatibus digniorem', aut: 'si pro quaestu adulterandam te tradas': matrimonialis contractus, quantumcumque sit favorabilis, caret effectu; licet aliae condiciones appositae in matrimonio, si turpes aut impossibiles fuerint, debeant propter eius favorem pro non adiectis haberi.


ES
Grégoire IX, Ep. 'Naviganti vel' ad fratrem R.,
inter a. 1227-1234
828 448 Naviganti vel eunti ad nundinas certam mutuans pecuniae quantitatem, eo quod suscipit in se periculum, recepturus aliquid ultra sortem usurarius (non?) est censendus. Ille quoque, qui dat X solidos, ut alio tempore totidem sibi grani, vini et olei mensurae reddantur: quae, licet tunc plus valeant, utrum plus vel minus solutionis tempore fuerint valiturae, verisimiliter dubitatur: non debet ex hoc usurarius reputari. Ratione huius dubii etiam excusatur, qui pannos, granum, vinum, oleum vel alias merces vendit, ut amplius, quam tunc valeant, in certo termino recipiat pro eisdem, si tamen ea tempore contractus non fuerat venditurus.


ES
Grégoire IX, Ep. 'Cum sicut ex' ad Sigurdum archiep.
Nidrosiensem (Trondheim in Norvegia), 8 juillet 1241
829 447 Cum, sicut ex tua relatione didicimus, nonnunquam propter aquae penuriam infantes terrae tuae contingat in cerevisia baptizari: tibi tenore praesentium respondemus, quod cum secundum doctrinam evangelicam oporteat ex aqua et Spiritu Sancto renasci (Jo 3, 5), non debent reputari rite baptizati, qui in cerevisia baptizantur.


ES
Innocent IV, Ep. 'Sub catholicae professione' ad episcop.
Tusculanum, Ap. Sedis legatum apud Graecos, 6 mars 1254
830 449 3 (al. 4). 1. Circa haec itaque sic deliberatio nostra resedit, ut Graeci eiusdem regni in unctionibus, quae circa baptisma fiunt, morem Ecclesiae Romanae teneant et observent.-2. Ritus vero seu consuetudo, quam habere dicuntur, ungendi per totum baptizandorum corpora, si tolli sine scandalo, vel removeri non potest, cum, sive fiat sive non, quantum ad baptismi efficaciam vel effectum non multum referat, toleretur.-3. Nec refert etiam, utrum in frigida, vel calida aqua baptizent, cum parem vim et effectum in utraque baptismum habere asseverare dicantur.

831 450 4 ( 5). Soli autem episcopi consignent chrismate in frontibus baptizatos, quia huius unctio non debet nisi per episcopos exhiberi. Quoniam soli Apostoli, quorum vices gerunt episcopi, per manus impositionem, quam confirmatio vel frontis chrismatio repraesentat, Spiritum Sanctum tribuisse leguntur.
-5. Singuli quoque episcopi in suis ecclesiis, in die Coenae Domini, possunt, secundum formam Ecclesiae, chrisma conficere, ex balsamo quidem et oleo olivarum. Nam Spiritus Sancti donum in chrismatis unctione confertur. Et columba utique, quae ipsum designat Spiritum, olivae ramum ad arcam legitur retulisse. Sed si suum antiquum ritum in hoc Graeci potius servare voluerint, videlicet quod patriarcha una cum archiepiscopis et episcopis eius suffraganeis, et archiepiscopi cum suffraganeis suis, simul chrisma conficiant, in tali eorum consuetudine tolerentur.

832 451 6. Nullus autem per sacerdotes vel confessores pro satisfactione paenitentiae unctione aliqua solummodo inungatur.

833 451 7. Infirmis vero iuxta verbum Iacobi Apostoli (Jc 5,14 s) unctio exhibeatur extrema.

834 452 8 ( 6). Porro in appositione aquae, sive frigidae, sive calidae, vel tepidae, in altaris sacrificio, suam si velint consuetudinem Graeci sequantur, dummodo credant et asserant, quod servata canonis forma, conficiatur pariter de utraque.-9. Sed Eucharistiam in die Coenae Domini consecratam usque ad annum, praetextu infirmorum ut de illa videlicet ipsos communicent, non reservent. Liceat tamen eis, pro infirmis ipsis, corpus Christi conficere, ac per quindecim dies, et non longiori temporis spatio, conservare; ne per diutinam ipsius reservationem, alteratis forsitan speciebus, reddatur minus habile ad sumendum: licet veritas et efficacia semper eadem omnino remaneat, nec ulla umquam diuturnitate, seu volubilitate temporis evanescat.

835 453 18 ( 14). De fornicatione autem, quam solutus cum soluta committit, quin sit mortale peccatum, non est aliquatenus ambigendum, cum tam fornicarios, quam adulteros a regno Dei Apostolus asserat alienos (cf. s).

836 454 19 ( 15). Ad haec volumus et expresse praecipimus, quod episcopi Graeci septem ordines secundum morem Ecclesiae Romanae de cetero conferant, cum hucusque tres de minoribus circa ordinandos neglexisse, vel praetermisisse dicantur. Illi tamen, qui iam sunt taliter ordinati per eos, propter nimiam ipsorum multitudinem, in sic susceptis ordinibus tolerentur.

837 455 20 ( 16). Quia vero secundum Apostolum, mulier mortuo viro ab ipsius est lege soluta, ut nubendi cui vult in Domino liberam habeat facultatem (Rm 7,2 1Co 7,39), secundas, et tertias, ac ulteriores etiam nuptias Graeci non reprehendant aliquatenus, nec condemnent, sed potius illas approbent inter personas, quae alias licite ad invicem matrimonio iungi possunt. Secundo tamen nubentes presbyteri nullatenus benedicant.

838 456 (De sorte defunctorum ) 23 (18). Denique cum Veritas in Evangelio asserat, quod si quis in Spiritum Sanctum blasphemiam dixerit, neque in hoc saeculo, neque in futuro dimittetur ei (Mt 12,32); per quod datur intellegi quasdam culpas in praesenti, quasdam vero in futuro saeculo relaxari, et Apostolus dicat, quod 'uniuscuiusque opus, quale sit, ignis probabit', et 'cuius opus arserit, detrimentum patietur; ipse autem salvus erit; sic tamen quasi per ignem' (1Co 3,13 1Co 3,15), et ipsi Graeci vere ac indubitanter credere ac affirmare dicantur, animas illorum, qui, suscepta paenitentia, ea non peracta, vel qui sine mortali peccato, cum venialibus tamen et minutis decedunt, purgari post mortem, et posse suffragiis Ecclesiae adiuvari: Nos, quia locum purgationis huiusmodi dicunt non fuisse sibi ab eorum doctoribus certo et proprio nomine indicatum, illum quidem iuxta traditiones et auctoritates sanctorum Patrum 'Purgatorium' nominantes volumus, quod de cetero apud ipsos isto nomine appelletur. Illo enim transitorio igne peccata utique, non tamen criminalia seu capitalia, quae prius per paenitentiam non fuere remissa, sed parva et minuta purgantur, quae post mortem etiam gravant, si in vita fuerunt relaxata.

839 457 -24 ( 19). Si quis autem absque paenitentia in peccato mortali decedit, hic procul dubio aeternae gehennae ardoribus perpetuo cruciatur.

-25 ( 20). Animae vero parvulorum post baptismi lavacrum, et adultorum etiam in caritate decedentium, qui nec peccato, nec ad satisfactionem aliquam pro ipso tenentur, ad patriam protinus transvolant sempiternam.


 830-839
Alexandre IV, Const. 'Romanus Pontifex de summi',
5 octobre 1256
840 458 (Libello Guilelmi) studiose perlecto et mature et districte examinato, Nobisque de hoc plenaria facta relatione ab eis, quia (quod) in ipso quaedam perversa et reproba, contra potestatem et auctoritatem Romani Pontificis et coepiscoporum suorum,

841 458 et nonnulla contra illos, qui propter Deum sub ar(c)tissima paupertate mendicant, mundum cum suis opibus voluntaria inopia superantes;

842 458 alia vero contra eos, qui salutem animarum zelantes ardenter, et sacris studiis procurantes, multos in Ecclesia Dei operantur spirituales profectus, et magnum faciunt ibi fructum;

843 459 quaedam autem contra salutem (salutarem) pauperum seu mendicantium religiosorum statum, sicut sunt dilecti filii Fratres Praedicatores, et Minores, qui vigore spiritus, saeculo cum suis divitiis derelicto, ad solam caelestem patriam tota intentione suspirant, necnon et alia plura inconvenientia, digna utique confutatione ac confusione perpetua, manifeste comperimus contineri.

844 459 Quia (Quodque) etiam idem libellus magni scandali seminarium, et multae turbationis materia existebat, et inducebat etiam dispendium animarum, cum retraheret a devotione solita, et consueta eleemosynarum largitione, ac a conversione, et religionis ingressu fideles: Nos libellum eumdem, qui sic incipit: 'Ecce videntes clamabunt foris', quique secundum ipsius titulum 'Tractatus brevis de periculis novissimorum temporum' nuncupatur, tamquam iniquum, scelestum et exsecrabilem, et institutiones ac documenta in eo tradita, utpote prava, falsa et nefaria, de Fratrum Nostrorum consilio, auctoritate Apostolica reprobamus et in perpetuum condemnamus...


 840-844
Denzinger 797
Vor 

Denzinger 846
Urbain IV, Ep. encycl. 'Transiturus de hoc mundo', 11 août 1264
846 In institutione quidem huius sacramenti dixit ipse Apostolis: 'Hoc facite in meam commemorationem' (Lc 22, 19), ut praecipuum et insigne memoriale sui amoris eximii, quo nos dilexit, esset nobis hoc praecelsum et venerabile sacramentum. Memoriale, inquam, mirabile ..., in quo innovata sunt signa et mirabilia immutata, in quo habetur omne delectamentum ..., in quo utique vitae suffragium consequimur et salutis. Hoc est memoriale ... salvificum, in quo gratam redemptionis nostrae recensemus memoriam, in quo a malo retrahimur et in bono confortamur et ad virtutum et gratiarum proficimus incrementa, in quo profecto proficimus ipsius corporali praesentia Salvatoris. Alia namque, quorum memoriam agimus, spiritu menteque complectimur, sed non propter hoc realem eorum praesentiam obtinemus. In hac vero sacramentali Christi commemoratione Iesus Christus praesens sub alia quidem forma, in propria vero substantia est nobiscum. Adscensurus enim in caelum dixit Apostolis et eorum sequacibus: 'Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi' (Mt 28,20), benigna ipsos promissione confortans, quod remaneret et esset cum eis etiam praesentia corporali.

847 ... Transcendens omnem plenitudinem largitatis, omnem modum dilectionis excedens, attribuit se in cibum. O singularis et admiranda liberalitas, ubi donator venit in donum, et datum est idem penitus cum datore! ... Dedit igitur nobis se in pabulum, ut, quia per mortem homo corruerat, et per cibum relevaretur ad vitam. ... Gustus sauciavit, et gustus sanavit. Vide, quia, unde vulnus est ortum, prodiit et medela, et, unde mors subiit, exinde vita evenit. De illo siquidem gustu dicitur: 'Quacumque die comederis, morte morieris' (Gen 2, 17); de isto vero legitur: 'Si quis comederit ex hoc pane, vivet in aeternum' (Jo 6, 52). ... Decens quoque liberalitas exstitit et conveniens operatio, ut Verbum Dei aeternum, quod rationabilis creaturae cibus est et refectio, factum caro, se rationabili creaturae carni et corpori, homini videlicet, in edulium largiretur. ... Hic panis sumitur, sed vere non consumitur; manducatur, sed non transmutatur, quia in edentem minime transformatur, sed, si digne recipitur, sibi recipiens conformatur.


ES
Clément IV, Ep. 'Quanto sincerius' ad Maurinum archiep.
Narbon., 28 octobre 1267
849 (Pervenit ad Nostrum auditum quod tu ..,) dixisti corpus Domini nostri Iesu Christi sanctissimum essentialiter in altari non esse, sed tantum sicut signatum sub signo, et hanc celebrem esse opinionem Parisius (= Parisiis) adiecisti. Repsit autem hic sermo ... et ad Nos postremo perveniens scandalizavit Nos plurimum, nec facile Nobis exstitit credere talia te dixisse, quae haeresim continent manifestam et illius sacramenti derogant veritati, in quo fides eo negotiatur utilius, quo sensum superat, intellectum captivat et suis legibus subiicit rationem. ... Firmiter teneas, quod communiter tenet Ecclesia ..., sub speciebus scilicet panis et vini post sacra verba iuxta ritum Ecclesiae ore sacerdotis prolata, esse vere, realiter et essentialiter corpus et sanguinem Domini nostri Iesu Christi, licet localiter sit in caelo.


 849
Concile de Lyon II (oecum. XIV), 7 mai - 17 juillet 1274 (sous
le Bienheureux Grégoire X); Session II, 18 mai 1274:
Constitution &quot;de summa Trinitate et fide catholica&quot;
850 460 Fideli ac devota professione fatemur, quod Spiritus Sanctus aeternaliter ex Patre et Filio, non tanquam ex duobus principiis, sed tanquam ex uno principio, non duabus spirationibus, sed unica spiratione procedit: hoc professa est hactenus, praedicavit et docuit, hoc firmiter tenet, praedicat, profitetur et docet sacrosancta Romana Ecclesia, mater omnium fidelium et magistra: hoc habet orthodoxorum Patrum atque Doctorum Latinorum pariter et Graecorum incommutabilis et vera sententia. Sed quia nonnulli propter irrefragabilis praemissae veritatis ignorantiam in errores varios sunt prolapsi: Nos huiusmodi erroribus viam praecludere cupientes, sacro approbante Concilio, damnamus et reprobamus, qui negare praesumpserint, aeternaliter Spiritum Sanctum ex Patre et Filio procedere sive etiam temerario ausu asserere, quod Spiritus Sanctus ex Patre et Filio, tanquam ex duobus principiis, et non tanquam ex uno, procedat.


 850
Conc. (oecum. XIV) Lyon II (Bienheureux Grégoire X);
Session IV, 6 juil. 1274: Michaelis imp. Ep. ad Gregorium pp
851 461 (Professio generalis) Credimus sanctam Trinitatem, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, unum Deum omnipotentem totamque in Trinitate deitatem, coessentialem et consubstantialem, coaeternam, et coomnipotentem, unius voluntatis, potestatis et maiestatis, creatorem omnium creaturarum, a quo omnia, in quo omnia, per quem omnia, quae sunt in caelo et in terra, visibilia, invisibilia, corporalia et spiritualia. Credimus singulam quamque in Trinitate personam unum verum Deum, plenum et perfectum.

852 462 Credimus ipsum Filium Dei, Verbum Dei, aeternaliter natum de Patre, consubstantialem, coomnipotentem et aequalem per omnia Patri in divinitate, temporaliter natum de Spiritu Sancto et Maria semper Virgine, cum anima rationali; duas habentem nativitates, unam ex Patre nativitatem aeternam, alteram ex matre temporalem: Deum verum et hominem verum, proprium in utraque natura atque perfectum, non adoptivum, nec phantasticum, sed unum et unicum Filium Dei, in duabus et ex duabus naturis, divina scilicet et humana, in unius personae singularitate, impassibilem et immortalem divinitate, sed in humanitate pro nobis et salute nostra passum vera carnis passione, mortuum et sepultum, et descendisse ad inferos, ac tertia die resurrexisse a mortuis vera carnis resurrectione, die quadragesima post resurrectionem cum carne, qua resurrexit, et anima ascendisse in caelum et sedere ad dextram Dei Patris, inde venturum iudicare vivos et mortuos, et redditurum unicuique secundum opera sua, sive bona fuerint sive mala.

853 463 Credimus et Spiritum Sanctum, plenum et perfectum verumque Deum ex Patre Filioque procedentem, coaequalem et consubstantialem et coomnipotentem et coaeternum per omnia Patri et Filio. Credimus hanc sanctam Trinitatem non tres Deos, sed unicum Deum omnipotentem, aeternum et invisibilem et incommutabilem.

854 464 Credimus sanctam catholicam et apostolicam unam esse veram Ecclesiam, in qua unum datur sanctum baptisma et vera omnium remissio peccatorum. Credimus etiam veram resurrectionem huius carnis, quam nunc gestamus, et vitam aeternam. Credimus etiam Novi et Veteris Testamenti, Legis, ac Prophetarum et Apostolorum, unum esse auctorem Deum ac Dominum omnipotentem.

855 464 (Additio specialis contra errores Orientalium) Haec est vera fides catholica, et hanc in supradictis articulis tenet et praedicat sacrosancta Romana Ecclesia. Sed propter diversos errores, a quibusdam ex ignorantia et ab aliis ex malitia introductos, dicit et praedicat: Eos, qui post baptismum in peccata labuntur, non rebaptizandos, sed per veram paenitentiam suorum consequi veniam peccatorum.

856 464 (De sorte defunctorum) Quod si vere paenitentes in caritate decesserint, antequam dignis paenitentiae fructibus de commissis satisfecerint et omissis: eorum animas poenis purgatoriis seu catharteriis, sicut nobis frater Iohannes (Parastron O. F. M.) explanavit, post mortem purgari: et ad poenas huiusmodi relevandas prodesse eis fidelium vivorum suffragia, Missarum scilicet sacrificia, orationes et eleemosynas et alia pietatis officia, quae a fidelibus pro aliis fidelibus fieri consueverunt secundum Ecclesiae instituta.

857 464 - Illorum autem animas, qui post sacrum baptisma susceptum nullam omnino peccati maculam incurrerunt, illas etiam, quae post contractam peccati maculam, vel in suis manentes corporibus, vel eisdem exutae, prout superius dictum est, sunt purgatae, mox in caelum recipi.

858 464 - Illorum autem animas, qui in mortali peccato vel cum solo originali decedunt, mox in infernum descendere, poenis tamen disparibus puniendas.

859 464 - Eadem sacrosancta Ecclesia Romana firmiter credit et firmiter asseverat, quod nihilominus in die iudicii omnes homines ante tribunal Christi cum suis corporibus comparebunt, reddituri de propriis factis rationem (cf: Rom 14, 10s).

860 465 Tenet etiam et docet eadem sancta Romana Ecclesia, septem esse ecclesiastica sacramenta, unum scilicet baptisma, de quo dictum est supra; aliud est sacramentum confirmationis, quod per manuum impositionem episcopi conferunt, chrismando renatos; aliud est paenitentia, aliud Eucharistia, aliud sacramentum ordinis, aliud est matrimonium, aliud extrema unctio, quae secundum doctrinam beati Iacobi infirmantibus adhibetur. Sacramentum Eucharistiae ex azymo conficit eadem Romana Ecclesia, tenens et docens, quod in ipso sacramento panis vere transsubstantiatur in corpus et vinum in sanguinem Domini nostri Iesu Christi. De matrimonio vero tenet, quod nec unus vir plures uxores simul, nec una mulier permittitur habere plures viros. Soluto vero legitimo matrimonio per mortem coniugum alterius, secundas et tertias deinde nuptias successive licitas esse dicit, si impedimentum canonicum aliud ex causa aliqua non obsistat.

861 466 Ipsa quoque sancta Romana Ecclesia summum et plenum primatum et principatum super universam Ecclesiam catholicam obtinet; quem se ab ipso Domino in beato Petro Apostolorum principe sive vertice, cuius Romanus Pontifex est successor, cum potestatis plenitudine recepisse veraciter et humiliter recognoscit. Et sicut prae ceteris tenetur fidei veritatem defendere: sic et si quae de fide subortae fuerint quaestiones, suo debent iudicio definiri. Ad quam potest gravatus quilibet super negotiis ad ecclesiasticum forum pertinentibus appellare: et in omnibus causis ad examen ecclesiasticum spectantibus ad ipsius potest iudicium recurri: et eidem omnes ecclesiae sunt subiectae, ipsarum praelati oboedientiam et reverentiam sibi dant. Ad hanc autem sic potestatis plenitudo consistit, quod ecclesias ceteras ad sollicitudinis partem admittit; quarum multas et patriarchales praecipue diversis privilegiis eadem Romana Ecclesia honoravit, sua tamen observata praerogativa tum in generalibus conciliis, tum in aliquibus aliis semper salva.


 851-861
Boniface VIII, Bulla 'Saepe sanctam Ecclesiam', 1 août 1296
866 Accepimus namque, quod nonnullae personae se contra sanctam catholicam Ecclesiam erigentes, etiam sexus feminei, dogmatizant se ligandi et solvendi claves habere, paenitentias audiunt et a peccatis absolvunt, conventicula non solum diurna faciunt, sed nocturna, in quibus de suis pravitatibus conferunt, ... et praedicare praesumunt; tonsura clericali contra ritum Ecclesiae abutentes, Spiritum Sanctum se dare per impositionem manuum mentiuntur; et exhibendam (supple: reverentiam ? oboedientiam ? ) soli Deo et non alteri cuiuscumque fuerit condicionis, dignitatis et status. Efficaciores etiam illas orationes affirmant, quae a nudatis toto corpore offeruntur; ... et in dicta sancta Ecclesia ligandi atque solvendi fore abnegant potestatem ... Quapropter huiusmodi sectam ... damnatam et haereticam nuntiamus.


ES
Boniface VIII, Bulla 'Antiquorum habet', 22 février 1300
868 467 Antiquorum habet fida relatio, quod accedentibus ad honorabilem basilicam principis Apostolorum de Urbe concessae sunt magnae remissiones et indulgentiae peccatorum. Nos igitur ... huiusmodi remissiones et indulgentias omnes et singulas ratas et gratas habentes, ipsas auctoritate Apostolica confirmamus et approbamus ... Nos de omnipotentis Dei misericordia et eorundem Apostolorum eius meritis et auctoritate confisi, de fratrum Nostrorum consilio et Apostolicae plenitudine potestatis omnibus ... ad basilicas ipsas accedentibus reverenter, vere paenitentibus et confessis . . . in huiusmodi praesenti et quolibet centesimo secuturo annis non solum plenam et largiorem, immo plenissimam omnium suorum concedemus et concedimus veniam peccatorum ...


 868
Boniface VIII, Bulla 'Unam sanctam', 18 novembre 1302
870 468 Unam sanctam Ecelesiam catholicam et ipsam apostolicam urgente fide credere cogimur et tenere, nosque hanc firmiter credimus et simpliciter confitemur, extra quam nec salus est nec remissio peccatorum ...; quae unum corpus mysticum repraesentat, cuius corporis caput Christus, Christi vero Deus. In qua 'unus Dominus, una fides et unum baptisma' (Eph 4, 5). Una nempe fuit diluvii tempore arca Noe, unam Ecclesiam praefigurans, quae in uno cubito consummata unum, Noe videlicet, gubernatorem habuit et rectorem, extra quam omnia subsistentia super terram legimus fuisse deleta.

871 468 Hanc autem veneramur et unicam, dicente Domino in Propheta: Erue a framea, Deus, animam meam, et de manu canis unicam meam' (Ps 21, 21). Pro anima enim, id est pro se ipso, capite simul oravit et corpore, quod corpus unicam scl. Ecclesiam nominavit, propter sponsi, fidei, sacramentorum et caritatis Ecclesiae unitatem. Haec est 'tunica' illa Domini 'inconsutilis' (Jo 19, 23), quae scissa non fuit, sed sorte provenit.

872 468 Igitur Ecclesiae unius et unicae unum corpus, unum caput, non duo capita quasi monstrum, Christus videlicet et Christi vicarius Petrus Petrique successor, dicente Domino ipsi Petro: 'Pasce oves meas' (Io 21, 17). 'Meas', inquit, et generaliter, non singulariter has vel illas: per quod commisisse sibi intelligitur universas. Sive ergo Graeci sive alii se dicant Petro eiusque successoribus non esse commissos: fateantur necesse est se de ovibus Christi non esse, dicente Domino in Joanne, 'unum ovile, unum et unicum esse pastorem' (Jo 10, 16).

873 469 In hac eiusque potestate duos esse gladios, spiritualem videlicet et temporalem, evangelicis dictis instruimur (Provocatur ad Lc 22, 38 et Mt 26, 52) ... Uterque ergo est in potestate Ecclesiae, spiritualis scilicet gladius et materialis. Sed is quidem pro Ecclesia, ille vero ab Ecclesia exercendus. Ille sacerdotis, is manu regum et militum, sed ad nutum et patientiam sacerdotis. Oportet autem gladium esse sub gladio, et temporalem auctoritatem spirituali subiici potestati. ... Spiritualem et dignitate et nobilitate terrenam quamlibet praecellere potestatem, oportet tanto clarius nos fateri, quanto spiritualia temporalia antecellunt. ... Nam Veritate testante, spiritualis potestas terrenam potestatem instituere habet, et iudicare, si bona non fuerit. ... Ergo si deviat terrena potestas, iudicabitur a potestate spirituali; sed, si deviat spiritualis minor, a suo superiore; si vero suprema, a solo Deo, non ab homine poterit iudicari, testante Apostolo: 'Spiritualis homo iudicat omnia, ipse autem a nemine iudicatur' (1 Cor 2, 15).

874 469 Est autem haec auctoritas, etsi data sit homini et exerceatur per hominem, non humana, sed potius divina potestas, ore divino Petro data, sibique suisque successoribus in ipso Christo, quem confessus fuit petra firmata, dicente Domino ipsi Petro: 'Quodcumque ligaveris' etc. (Mt 16, 19). Quicumque igitur huic potestati a Deo sic ordinatae 'resistit, Dei ordinationi resistit' (Rom 13, 2), nisi duo, sicut Manichaeus, fingat esse principia, quod falsum et haereticum iudicamus, quia, testante Moyse, non in principiis, sed 'in principio caelum Deus creavit et terram' (cf. Gn 1, 1).

469 Porro subesse Romano Pontifici omni humanae creaturae declaramus, dicimus, diffinimus omnino esse de necessitate salutis.


 870-874
Benoît XI, Const. 'Inter cunctas sollicitudines',
17 février 1304
875 470 ... Licet ... de necessitate non sit, iterum eadem confiteri peccata, tamen, quia propter erubescentiam, quae magna est paenitentiae pars, ut eorundem peccatorum iteretur confessio, reputamus salubre: districte iniungimus, ut Fratres (Praedicatores et Minores) ipsi confitentes attente moneant, et in suis praedicationibus exhortentur, quod suis sacerdotibus saltem semel confiteantur in anno, asserendo, id ad animarum profectum procul dubio pertinere.


 875
Concile de Vienne (oecum. XV; sous Clément V; 1311-1312);
Session III, 6 mai 1312; Constitution &quot;Ad nostrum qui&quot;;
erreurs des Bégards et des Béguines sur l'état de perfection
891 471 (1) Quod homo in vita praesenti tantum et talem perfectionis gradum potest acquirere, quod reddetur penitus impeccabilis et amplius in gratia proficere non valebit: nam, ut dicunt, si quis semper posset proficere, posset aliquis Christo perfectior inveniri.

892 472 (2) Quod ieiunare non oportet hominem nec orare, postquam gradum perfectionis huiusmodi fuerit assecutus, quia tunc sensualitas est ita perfecte spiritui et rationi subiecta, quod homo potest libere corpori concedere quidquid placet.

893 473 (3) Quod illi, qui sunt in praedicto gradu perfectionis et spiritu libertatis, non sunt humanae subiecti oboedientiae, nec ad aliqua praecepta Ecclesiae obligantur; quia (ut asserunt) 'ubi spiritus Domini, ibi libertas' (2 Cor 3, 17).

894 474 (4) Quod homo potest ita finalem beatitudinem secundum omnem gradum perfectionis in praesenti assequi, sicut eam in vita obtinebit beata.

895 475 (5) Quod quaelibet intellectualis natura in se ipsa naturaliter est beata, quodque anima non indiget lumine gloriae, ipsam elevante ad Deum videndum et eo beate fruendum.

896 476 (6) Quod se in actibus exercere virtutum est hominis imperfecti, et perfecta anima licentiat a se virtutes.

897 477 (7) Quod mulieris osculum, cum ad hoc natura non inclinet, est mortale peccatum; actus autem carnalis, cum ad hoc natura inclinet, peccatum non est, maxime cum tentatur exercens.

898 478 (8) Quod in elevatione corporis Jesu Christi non debent assurgere nec eidem reverentiam exhibere: asserentes, quod esset imperfectioniseisdem, si a puritate et altitudine suae contemplationis tantum descenderent, quod circa ministerium (al.: mysterium) seu sacramentum Eucharistiae aut circa passionem humanitatis Christi aliqua cogitarent.

899 478 (Censura:) Nos sacro approbante Concilio sectam ipsam cum praemissis erroribus damnamus et reprobamus omnino inhibentes districtius, ne quis ipsos de cetero teneat, approbet vel defendat.


 891-899
Constitutio &quot;Fidei Catholicae&quot;
900 480 (De duabus naturis Christi.)
Fidei catholicae fundamento, praeter quod, teste Apostolo, nemo potest aliud ponere (I Cor 3, 11), firmiter inhaerentes, aperte cum sancta matre Ecclesia confitemur, unigenitum Dei Filium in iis omnibus, in quibus Deus Pater exsistit, una cum Patre aeternaliter subsistentem, partes nostrae naturae simul unitas, ex quibus ipse in se verus Deus exsistens fieret verus homo, humanum videlicet corpus passibile et animam intellectivam seu rationalem, ipsum corpus vere per se et essentialiter informantem, assumpsisse ex tempore in virginali thalamo ad unitatem suae hypostasis et personae.

901 480 (De vulnere lateris Christi.)
Et quod in hac assumpta natura ipsum Dei Verbum pro omnium operanda salute non solum affigi cruci et in ea mori voluit, sed etiam emisso iam spiritu perforari lancea sustinuit latus suum, ut exinde profluentibus undis aquae et sanguinis formaretur unica et immaculata ac virgo sancta mater Ecclesia, coniux Christi, sicut de latere primi hominis soporati Eva sibi in coniugium est formata, ut sic certae figurae primi et veteris Adae, qui secundum Apostolum 'est forma futuri' (cf. Rom 5,14), in nostro novissimo Adam, id est Christo, veritas responderet. Haec est, inquam, veritas, illius praegrandis aquilae vallata testimonio, quam propheta vidit Ezechiel animalibus ceteris evangelicis transvolantem, beati Iohannis videlicet, Apostoli et Evangelistae, qui sacramenti huius rem gestam narrans et ordinem in Evangelio suo dixit: 'Ad Iesum autem cum venissent, ut viderunt eum iam mortuum, non fregerunt eius crura, sed unus militum lancea latus eius aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua; et qui vidit, testimonium perhibuit, et verum est testimonium eius, et ille scit, quia vera dicit, ut (et) vos credatis' (Io 19, 33 ss). Nos igitur ad tam praeclarum testimonium ac sanctorum Patrum et Doctorum communem sententiam apostolicae considerationis, ad quam dumtaxat haec declarare pertinet, aciem convertentes, sacro approbante Concilio, declaramus, praedictum Apostolum et Evangelistam Ioannem rectum in praemissis factae rei ordinem tenuisse, narrando, quod Christo 'iam mortuo unus militum lancea latus eius aperuit'.

902 481 (De anima ut forma corporis.)
Porro doctrinam omnem seu positionem temere asserentem, aut vertentem in dubium, quod substantia animae rationalis seu intellectivae vere ac per se humani corporis non sit forma, velut erroneam ac veritati catholicae inimicam fidei, praedicto sacro approbante Concilio reprobamus: definientes, ut cunctis nota sit fidei sincerae veritas ac praecludatur universis erroribus aditus, ne subintrent, quod quisquis deinceps asserere, defendere seu tenere pertinaciter praesumpserit, quod anima rationalis seu intellectiva non sit forma corporis humani per se et essentialiter, tamquam haereticus sit censendus.

903 482 (De effectu baptismi.)
Ad hoc baptisma unicum baptizatos omnes in Christo regenerans est, sicut unus Deus ac fides unica ab omnibus fideliter confitendum, quod celebratum in aqua in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti credimus esse tam adultis quam parvulis communiter perfectum remedium ad salutem.

904 483 Verum quia quantum ad effectum baptismi in parvulis reperiuntur doctores quidam theologi opiniones contrarias habuisse, quibusdam ex ipsis dicentibus, per virtutem baptismi parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri, aliis econtra asserentibus, quod et culpa iisdem in baptismo remittitur, et virtutes ac informans gratia infunduntur quoad habitum (v. D. 410), etsi non pro illo tempore quoad usum: Nos autem attendentes generalem efficaciam mortis Christi, quae per baptisma applicatur pariter omnibus baptizatis, opinionem secundam, quae dicit, tam parvulis quam adultis conferri in baptismo informantem gratiam et virtutes, tanquam probabiliorem, et dictis Sanctorum et doctorum modernorum theologiae magis consonam et concordem, sacro approbante Concilio duximus eligendam.


 900-904
Constitutio 'Ex gravi ad nos'
906 479 ... Si quis in illum errorem inciderit, ut pertinaciter affirmare praesumat, exercere usuras non esse peccatum, decernimus eum velut haereticum puniendum.


ES
Constitutio 'Exivi de paradiso'
908 ... Succrevit non parum scrupulosa quaestio inter fratres, videlicet: utrum ex suae professione regulae obligentur ad arctum et tenuem sive pauperem usum rerum, quibusdam ... dicentibus quod, sicut quoad dominium rerum habent ex voto abdicationem arctissimam, ita ipsis quoad usum arctitudo maxima et exilitas est indicta; aliis in contrarium asserentibus, quod ex professione sua ad nullum usum pauperem qui non exprimatur in regula obligantur, licet teneantur ad usum moderatum temperantiae, sicut et magis ex condecenti, quam ceteri christiani. Volentes itaque conscientiarum praedictorum fratrum providere quieti ..., declarando dicimus, quod fratres Minores ex professione suae regulae specialiter obligantur ad arctos usus seu pauperes, qui in ipsorum regula continentur, et eo obligationis modo, sub quo continet seu ponit regula dictos usus. Dicere autem, sicut aliqui asserere perhibentur, quod haereticum sit, tenere usum pauperem includi vel non includi sub voto evangelicae paupertatis, praesumptuosum et temerarium iudicamus.


 908
Jean XXII, Const. 'Gloriosam Ecclesiam', 23 janvier 1318
910 484 12... Praedicti temeritatis atque impietatis filii, ut habet fide digna relatio, ad eam sunt mentis inopiam devoluti, quod adversus praeclarissimam et saluberrimam christianae fidei veritatem impie sentiunt, sacramenta Ecclesiae veneranda contemnunt et in gloriosum Ecclesiae Romanae primatum, cunctis nationibus percellendum, ab ipso conterendi citius impetu caeci furoris impingunt...

911 485 (1) 14. Primus itaque error, qui de istorum officina tenebrosa prorumpit, duas fingit ecclesias, unam carnalem, divitiis pressam, effluentem divitiis (al.: deliciis), sceleribus maculatam, cui Romanum praesulem aliosque inferiores praelatos dominari asserunt; aliam spiritualem, frugalitate mundam, virtute decoram, paupertate succinctam, in qua ipsi soli eorumque complices continentur, cui etiam ipsi spiritualis vitae merito, si qua fides est adhibenda mendaciis, principantur. ...

912 486 (2) 16. Secundus error, quo praedictorum insolentium conscientia maculatur, venerabiles Ecclesiae sacerdotes aliosque ministros sic iurisdictionis et ordinis (BullTau:-!) clamitat auctoritate desertos, ut nec sententias ferre, nec sacramenta conficere, nec subiectum populum instruere valeant vel docere, illos fingentes omni ecclesiastica potestate privatos, quos a sua perfidia viderint alienos: quia apud ipsos solos (ut ipsi somniant) sicut spiritualis vitae sanctitas, sic auctoritas perseverat, in qua re Donatistarum sequuntur errorem...

913 487 (3) 18. Tertius istorum error in Waldensium errore coniurat, quoniam et ii et illi in nullum eventum asserunt fore iurandum, dogmatizantes mortalis criminis contagione pollui et poena teneri, quos contigerit iuramenti religione constringi...

914 488 (4) 20. Quarta huiusmodi impiorum blasphemia de praedictorum Waldensium venenato fonte prorumpens, sacerdotes rite etiam et legitime secundum formam Ecclesiae ordinatos, quibuslibet tamen criminibus pressos, non posse conficere vel conferre ecclesiastica sacramenta confingit...

915 489 (5) 22. Quintus error sic istorum hominum mentes obcaecat, ut Evangelium Christi in se solis hoc in tempore asserant esse completum, quod hactenus (ut ipsi somniant) obtectum fuerat, immo prorsus exstinctum...

916 490 24. Multa sunt alia, quae isti praesumptuosi homines contra coniugii venerabile sacramentum garrire dicuntur, multa, quae de cursu temporum et fine saeculi somniant, multa, quae de Antichristi adventu, quae iamiam instare asserunt, flebili vanitate divulgant. Quae omnia, quia partim haeretica, partim insana, partim fabulosa cognoscimus, damnanda potius cum suis auctoribus, quam stilo prosequenda aut refellenda censemus...


 910-916
Jean XXII, Const. 'Vas electionis', 24 juillet 1321
921 491 (1) Quod confessi fratribus, habentibus licentiam generalem audiendi confessiones, tenentur eadem peccata, quae confessi fuerant, iterum confiteri proprio sacerdoti.

922 492 (2) Quod stante Statuto (Cc. Lateran. IV, DS 812) 'Omnis utriusque sexus' edito in concilio generali Romano (ita DenCh; al.: Romanus) Pontifex non potest facere, quod parochiani non teneantur confiteri omnia peccata sua semel in anno proprio sacerdoti, quem dicit esse parochialem curatum; immo nec Deus posset hoc facere: quia, ut dicebat, implicat contradictionem.

923 493 (3) Quod Papa non potest dare generalem potestatem audiendi confessiones, immo nec Deus, quin confessus habenti generalem licentiam teneatur iterum confiteri suo proprio sacerdoti, quem dicit esse (ut praemittitur) parochialem curatum.

924 493 (Censura:) ... Comperimus, praemissos articulos doctrinam non sanam, sed periculosam multum et veritati contrariam continere. Quos etiam articulos omnes... magister Ioannes... revocavit... Omnes articulos et quemlibet eorum tamquam falsos et erroneos et a doctrina sana devios auctoritate Apostolica damnamus et reprobamus de fratrum Nostrorum consilio..., doctrinam ipsis contrariam veram esse et catholicam asserentes...


 921-924
Jean XXII, Ep. 'Nequaquam sine dolore' ad Armenios,
21 novembre 1321
925 (Docet Romana Ecclesia)... illorum vero animas, qui post sacramentum baptismatis susceptum nullam omnino peccati maculam incurrerunt, illas etiam, quae post contractam peccati maculam vel in suis manentes corporibus vel eisdem exutae et purgatae, in caelum mox recipi.

926 493a - Illorum autem animas, qui in mortali peccato vel cum solo originali decedunt, mox in infernum descendere, poenis tamen ac locis disparibus puniendas.


 925-926
Jean XXII, Const. 'Cum inter nonnullos', 12 novembre 1323
930 494 Cum inter nonnullos viros scholasticos saepe contingat in dubium revocari, utrum pertinaciter affirmare, Redemptorem nostrum ac Dominum Iesum Christum eiusque Apostolos in speciali non habuisse aliqua nec in communi etiam, haereticum sit censendum, diversa et adversa etiam sentientibus circa illud: Nos, huic concertationi finem imponere cupientes, assertionem huiusmodi pertinacem - cum Scripturae sacrae, quae in plerisque locis ipsos nonnulla habuisse asserit, contradicat expresse, ipsamque Scripturam sacram, per quam utique fidei orthodoxae probantur articuli, quoad praemissa fermentum aperte supponat continere mendacii, ac per consequens, quantum in ea est, eius in totum fidem evacuans, fidem catholicam reddat, eius probationem adimens, dubiam et incertam - deinceps erroneam fore censendam et haereticam, de fratrum Nostrorum consilio hoc perpetuo declaramus edicto.

931 494 Rursus in posterum pertinaciter affirmare, quod Redemptori nostro praedicto eiusque Apostolis, iis quae ipsos habuisse Scriptura sacra testatur, nequaquam ius ipsis utendi competierit, nec illa vendendi seu donandi ius habuerint aut ex ipsis alia acquirendi, quae tamen ipsos de praemissis fecisse Scriptura sacra testatur seu ipsos potuisse facere supponit expresse; cum talis assertio ipsorum usum et gesta evidenter includat, in praemissis non iusta: quod utique de usu, gestis seu factis Redemptoris nostri Dei Filii sentire nefas est, sacrae Scripturae contrarium et doctrinae catholicae inimicum: assertionem ipsam pertinacem, de fratrum Nostrorum consilio, deinceps erroneam fore censendam merito ac haereticam declaramus.


 930-931
Jean XXII, Const. 'Licet iuxta doctrinam' ad episc. urbis
Worcester, 23 octobre 1327
941 495 (1) Quod illud, quod de Christo legitur in Evangelio beati Matthaei (17, 26), quod ipse solvit tributum Caesari, quando staterem sumptum ex ore piscis illis qui petebant didrachma iussit dari (dare), hoc facit non condescensive e liberalitate sive pietate (suae pietatis), sed necessitate coactus. (Inde in bulla ex mente Marsilii concluditur:) Quod omnia temporalia Ecclesiae subsunt Imperatori, et ea potest accipere velut sua.

942 496 (2) Quod beatus Petrus Apostolus non plus auctoritatis habuit quam alii Apostoli habuerunt (non fuit plus caput Ecclesiae quam quilibet aliorum Apostolorum), nec aliorum Apostolorum fuit caput (-!). Item quod Christus nullum caput dimisit Ecclesiae, nec aliquem suum vicarium fecit.

943 497 (3) Quod ad Imperatorem spectat, Papam corrigere, instituere et destituere ac punire (corrigere Papam et punire, ac instituere et destituere).

944 498 (4) Quod omnes sacerdotes, sive sit Papa, sive archiepiscopus, sive sacerdos simplex (quicumque), sunt ex institutione Christi auctoritatis et iurisdictionis aequalis. (Sed quod unus habet plus alio, hoc est secundum quod Imperator concessit plus vel minus et, sicut concessit, revocare potest.)

945 499 (5) Quod (Papa vel) tota Ecclesia simul iuncta (sumpta) nullum hominem (quantumcumque sceleratum) punire potest punitione coactiva, nisi concedat hoc Imperator (nisi Imperator daret eis auctoritatem).

946 500 (Censura:) Articulos praedictos ... velut sacrae Scripturae contrarios et fidei catholicae inimicos, haereticos, seu haereticales et erroneos, necnon et praedictos Marsilium et Ioannem haereticoS, immo haeresiarchas fore manifestos et notorios sententialiter declaramus.


 941-946
Jean XXII, Const. 'In agro dominico', 27 mars 1329
950 Ex inquisitione... auctoritate... Coloniensis archiepiscopi prius facta et tandem auctoritate Nostra in Romana curia renovata comperimus, evidenter constare per confessionem eiusdem Ekardi, quod ipse praedicavit, dogmatizavit et scripsit viginti sex articulos, tenorem qui sequitur continentes:

951 501 (1) Interrogatus quandoque, quare Deus mundum non prius pro duxerit, respondit tunc, sic nunc, quod Deus non potuit primo (legendum: prius! Ita Echardus.) producere mundum, quia res non potest agere, antequam sit; unde quam cito Deus fuit, tam cito mundum creavit.

952 502 (2) Item concedi potest mundum fuisse ab aeterno.

953 503 (3) Item simul et semel, quando Deus fuit, quando Filium sibi coaeternum per omnia coaequalem Deum genuit, etiam mundum creavit.

954 504 (4) Item in omni opere, etiam malo, malo, inquam, tam poenae quam culpae, manifestatur et relucet aequaliter gloria Dei.

955 505 (5) Item vituperans quempiam vituperio ipso peccato vituperii laudat Deum, et quo plus vituperat et gravius peccat, amplius Deum laudat.

956 506 (6) Item Deum ipsum quis blasphemando Deum laudat.

957 507 (7) Item quod petens hoc aut hoc, malum petit et male, quia negationem boni et negationem Dei petit, et orat Deum sibi negari.

958 508 (8) Qui non intendunt res, nec honores, nec utilitatem, nec devotionem internam, nec sanctitatem, nec praemium, nec regnum caelorum, sed omnibus his renuntiaverunt, etiam quod suum est, in illis hominibus honoratur Deus.

959 509 (9) Ego nuper cogitavi, utrum ego vellem aliquid recipere a Deo vel desiderare: ego volo de hoc valde bene deliberare, quia ubi ego essem accipiens a Deo, ibi essem ego sub eo vel infra eum, sicut unus famulus vel servus, et ipse sicut dominus in dando, et sic non debemus esse in aeterna vita.

960 510 (10) Nos transformamur totaliter in Deum et convertimur in eum; simili modo sicut in sacramento panis convertitur in corpus Christi, sic ego convertor in eum, quod ipse operatur me suum esse unum, non simile. Per viventem Deum verum est, quod ibi nulla est distinctio.

961 511 (11) Quidquid Deus Pater dedit Filio suo unigenito in humana natura, hoc totum dedit mihi. Hic nihil excipio, nec unionem nec sanctitatem, sed totum dedit mihi sicut sibi.

962 512 (12) Quidquid dicit sacra Scriptura de Christo, hoc etiam totum verificatur de omni bono et divino homine.

963 513 (13) Quidquid proprium est divinae naturae, hoc totum proprium est homini iusto et divino; propter hoc iste homo operatur, quidquid Deus operatur, et creavit una cum Deo caelum et terram, et est generator Verbi aeterni, et Deus sine tali homine nesciret quidquam facere.

964 514 (14) Bonus homo debet sic conformare voluntatem suam voluntati divinae, quod ipse velit quidquid Deus vult. Quia Deus vult aliquo modo me peccasse, nollem ego, quod ego peccata non commisissem et haec est vera paenitentia.

965 515 (15) Si homo commisisset mille peccata mortalia, si talis homo esset recte dispositus, non deberet velle se ea non commisisse.

966 516 (16) Deus proprie non praecipit actum exteriorem.

967 517 (17) Actus exterior non est proprie bonus nec divinus, nec operatur ipsum Deus proprie neque parit.

968 518 (18) Afferamus fructum actuum non exteriorum, qui nos bonos non faciunt, sed actuum interiorum, quos Pater in nobis manens facit et operatur.

969 519 (19) Deus animas amat, non opus extra.

970 520 (20) Quod bonus homo est unigenitus Filius Dei.

971 521 (21) Homo nobilis est ille unigenitus Filius Dei, quem Pater aeternaliter genuit.

972 522 (22) Pater generat me suum filium et eundem filium. Quidquid Deus operatur, hoc est unum; propter hoc generat ipse me suum filium sine omni distinctione.

973 523 (23) Deus est unus omnibus modis et secundum omnem rationem, ita ut in ipso non sit invenire aliquam multitudinem in intellectu vel extra intellectum. Qui enim duo videt vel distinctionem videt, Deum non videt, Deus enim unus est extra numerum et supra numerum nec ponit in unum (lege: numerum) cum aliquo. Sequitur (scl. loco posteriore): nulla igitur distinctio in ipso Deo esse potest aut intelligi.

974 524 (24) Omnis distinctio est a Deo aliena, neque in natura neque in personis; probatur: quia natura ipsa est una et hoc unum, et quaelibet persona est una et idipsum unum, quod natura.

975 525 (25) Cum dicitur: 'Simon, diligis me plus his?' (Io 21, 15 s), sensus est, id est plus quam istos, et bene quidem, sed non perfecte. In primo enim et secundo et (, in) plus et minus et (-!) gradus est et ordo, in uno autem nec gradus est nec ordo. Qui igitur diligit Deum plus quam proximum, bene quidem, sed nondum perfecte.

976 526 (26) Omnes creaturae sunt unum purum nihil: non dico, quod sint quid modicum vel aliquid, sed quod sint unum purum nihil.


Obiectum praeterea exstitit dicto Ekardo, quod praedicaverat alios duos articulos sub his verbis:

977 527 (1) Aliquid est in anima, quod est increatum et increabile; si tota anima esset talis, esset increata et increabilis, et hoc est intellectus.

978 528 (2) Quod Deus non est bonus neque melior neque optimus; ita male dico, quandocumque voco Deum bonum, ac si ego album vocarem nigrum.

979 529 (Censura:) ... quia ... invenimus primos quindecim memoratos articulos et duos etiam alios ultimos tam ex suorum sono verborum quam ex suarum connexione sententiarum errorem seu labem haeresis continere, alios vero undecim, quorum primus incipit 'Deus non praecipit' etc. (prop. 16), reperimus nimis male sonare et multum esse temerarios de haeresique suspectos, licet cum multis expositionibus et suppletionibus sensum catholicum formare valeant vel habere: ne articuli huiusmodi seu contenta in eis corda simplicium ... inficere valeant, ...
529 Nos ... praefatos quindecim primos articulos et duos alios ultimos tamquam haereticos, dictos vero alios undecim tamquam male sonantes, temerarios, et suspectos de haeresi, ac nihilominus libros quoslibet seu opuscula eiusdem Ekardi, praefatos articulos seu eorum aliquem continentes, damnamus et reprobamus expresse.

980 Porro ... volumus notum esse, quod, prout constat per publicum instrumentum inde confectum, praefatus Ekardus in fine vitae suae fidem catholicam profitens praedictos viginti sex articulos, quos se praedicasse confessus exstitit, necnon quaecumque alia per eum scripta et docta ..., quae possent generare in mentibus fidelium sensum haereticum vel erroneum ac verae fidei inimicum, quantum ad illum sensum revocavit ac etiam reprobavit ..., determinationi Apostolicae Sedis et Nostrae tam se quam scripta sua et dicta omnia summittendo.


 950-980
Denzinger 846
Vor 


Jean XXII, Bulla 'Ne super his', 3 décembre 1334
990 Ne super his (hiis), quae de animabus purgatis separatis a corporibus (an citra resumptionem corporum divinam essentiam illa visione, videlicet quam vocat facialem Apostolus, videant) tam per Nos quam per nonnullos alios in praesentia Nostra recitando sacram Scripturam ac originalia dicta Sanctorum vel alias ratiocinando saepius dicta sunt, aliter quam per Nos dicta et intellecta fuerint et intelligantur ac dicantur, auribus valeant fidelium inculcari, ecce quod Nostram intentionem, quam cum sancta Ecclesia catholica circa haec habemus et habuimus, serie praesentium ut sequitur declaramus.

991 Fatemur siquidem et credimus, quod animae purgatae separatae a corporibus sunt in caelo, caelorum regno et paradiso et cum Christo in consortio angelorum congregatae et vident Deum de communi lege ac divinam essentiam facie ad faciem clare, in quantum status et condicio compatitur animae separatae. Si vero alia vel aliter circa materiam huiusmodi per Nos dicta fuerint quoquomodo, illa in habitu fidei catholicae diximus ac recitando et conferendo dixisse asserimus et volumus esse dicta. Insuper si qua alia sermocinando, conferendo, dogmatizando, docendo seu alio quovis modo diximus circa ea quae fidem concernunt catholicam, sacram Scripturam aut bonos mores, ea in quantum sunt consona fidei catholicae, determinationi Ecclesiae, sacrae Scripturae ac bonis moribus, approbamus, alias autem illa haberi volumus pro non dictis, et ea minime approbamus, sed in quantum essent a praemissis fide catholica, determinatione Ecclesiae, sacra Scriptura vel bonis moribus aut aliquo ipsorum dissonantia, reprobamus et nihilominus omnia dicta et scripta Nostra de quacumque materia ubicumque et in quocumque loco ac in quocumque statu, quem habemus vel habuerimus hactenus, submittimus determinationi Ecclesiae ac successorum Nostrorum.


 990-991
Benoît XII, Const. 'Benedictus Deus', 29 janvier 1336
1000 530 (Visio Dei beatifica.)
Hac in perpetuum valitura Constitutione auctoritate Apostolica diffinimus: quod secundum communem Dei ordinationem animae sanctorum omnium (hominum), qui de hoc mundo ante D'ni N. Iesu Christi passionem decesserunt, nec non sanctorum Apostolorum, martyrum, confessorum, virginum et aliorum fidelium defunctorum post sacrum ab eis Christi baptisma susceptum, in quibus nihil purgabile fuit, quando decesserunt, nec erit, quando decedent etiam in futurum, vel si tunc fuerit aut erit aliquid purgabile in eisdem, cum post mortem suam fuerint purgatae, ac quod animae puerorum eodem Christi baptismate renatorum et baptizandorum cum fuerint baptizati, ante usum liberi arbitrii decedentium, mox post mortem suam et purgationem praefatam in illis, qui purgatione huius modi indigebant, etiam ante resumptionem suorum corporum et iudicium generale post ascensionem Salvatoris Domini nostri Iesu Christi in caelum, fuerunt, sunt et erunt in caelo, caelorum regno et paradiso caelesti cum Christo, sanctorum Angelorum consortio congregatae, ac post Domini Jesu Christi passionem et mortem viderunt et vident divinam essentiam visione intuitiva et etiam faciali, nulla mediante creatura in ratione obiecti visi se habente, sed divina essentia immediate se nude, clare et aperte eis ostendente, quodque sic videntes eadem divina essentia perfruuntur, necnon quod ex tali visione et fruitione eorum animae, qui iam decesserunt, sunt vere beatae et habent vitam et requiem aeternam, et etiam (animae) illorum, qui postea decedent, eandem divinam videbunt essentiam ipsaque perfruentur ante iudicium generale;

1001 530 ac quod visio huiusmodi divinae essentiae eiusque fruitio actus fidei et spei in eis evacuant, prout fides et spes propri(a)e theologicae sunt virtutes; quodque, postquam inchoata fuerit vel erit talis intuitiva ac facialis visio et fruitio in eisdem, eadem visio et fruitio sine aliqua intercisione (intermissione) seu evacuatione praedictae visionis et fruitionis continuata exstitit et continuabitur usque ad finale iudicium et ex tunc usque in sempiternum.

1002 531 (Infernum. - Iudicium generale.)
Diffinimus insuper, quod secundum Dei ordinationem communem animae decedentium in actuali peccato mortali mox post mortem suam ad inferna descendunt, ubi poenis infernalibus cruciantur, et quod nihilominus in die iudicii omnes homines 'ante tribunal Christi' cum suis corporibus comparebunt, reddituri de factis propriis rationem, 'ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum sive malum' (2 Cor 5, 10).


 1000-1002
Benoît XII, Libellus &quot; Cum dudum &quot; aux Arméniens, 1341
1006 532 4. Item quod Armeni dicunt et tenent, quod peccatum primorum parentum personale ipsorum tam grave fuit, quod omnes eorum filii semine eorum propagati usque ad Christi passionem merito dicti peccati personalis ipsorum damnati fuerunt et in inferno post mortem detrusi, non propter hoc, quod ipsi ex Adam aliquod peccatum originale contraxerint, cum dicant pueros nullum omnino habere originale peccatum, nec ante Christi passionem nec post; sed dicta damnatio ante Christi passionem eos sequebatur ratione gravitatis peccati personalis, quod commiserunt Adam et Eva, transgrediendo divinum praeceptum is datum: sed post Domini passionem, in qua peccatum primorum arentum deletum fuit, pueri, qui nascuntur ex filiis Adam, non sunt uamnationi addicti, nec in inferno ratione dicti peccati sunt detrudendi, quia Christus totaliter peccatum primorum parentum delevit in sua passione.

1007 533 5. Item quod quidam magister Armenorum vocatus Mechit(a)riz, qui interpretatur paraclitus, de novo introduxit et docuit, quod anima humana filii propagatur ab anima patris sui, sicut corpus a corpore, et angelus etiam unus ab alio, quia cum anima humana rationalis exsistens, et angelus exsistens intellectualis naturae, sint quaedam lumina spiritualia, ex se ipsis propagant alia lumina spiritualia...

1008 534 6. Item dicunt Armeni, quod animae puerorum, qui nascuntur ex christianis parentibus post Christi passionem, si moriantur antequam baptizentur, vadunt ad paradisum terrestrem, in quo fuit Adam ante peccatum; animae vero puerorum, qui nascuntur ex parentibus non christianis post Christi passionem et moriuntur sine baptismo, vadunt ad loca, ubi sunt animae parentum ipsorum...

1009 8. Item Armeni dicunt quod animae puerorum baptizatorum et animae multum perfectorum hominum post generale (!) iudicium intrabunt in regnum caelorum, ubi carebunt omni malo poenali huius vitae. ... Non tamen videbunt Dei essentiam, quia nulla creatura eam videre potest; sed videbunt claritatem Dei, quae ab eius essentia emanat, sicut lux solis emanat a sole et tamen non est sol.

1010 535 17. Item quod Armeni communiter tenent, quod in alio saeculo non est purgatorium animarum, quia, ut dicunt, si christianus confiteatur peccata sua, omnia peccata eius et poenae peccatorum ei dimittuntur. Nec etiam ipsi orant pro defunctis, ut eis in alio saeculo peccata dimittantur, sed generaliter orant pro omnibus mortuis, sicut pro beata Maria, Apostolis. ...

1011 536 18. Item quod Armeni credunt et tenent, quod Christus descendit de caelo et incarnatus fuit propter hominum salutem non pro eo, quod filii propagati ex Adam et Eva post peccatum eorum ex eis contrahant originale peccatum, a quo per Christi incarnationem et mortem salventur, cum nullum tale peccatum dicant esse in filiis Adae: sed dicunt quod Christus propter salutem hominum est incarnatus et passus, quia per suam passionem filii Adam, qui dictam passionem praecesserunt, fuerunt liberati ab inferno, in quo erant non ratione originalis peccati quod in eis esset, sed ratione gravitatis peccati personalis primorum parentum. Credunt etiam, quod Christus propter salutem puerorum qui nati fuerunt post eius passionem, incarnatus fuit et passus, quia per suam passionem destruxit totaliter infernum. ...

1012 537 19. ... in tantum dicunt (Armeni), quod (dicta) concupiscentia carnis est peccatum et malum, quod parentes etiam christiani, quando matrimonialiter concumbunt, committunt peccatum..., quia actum matrimonialem dicunt esse peccatum et etiam matrimonium. ...

1013 538 40. Alii vero dicunt, quod episcopi et presbyteri Armenorum nihil faciunt ad peccatorum remissionem nec principaliter nec ministerialiter sed solus Deus peccata remittit: nec episcopi vel presbyteri adhibentur ad faciendam dictam peccatorum remissionem, nisi quia ipsi acceperunt potestatem loquendi a Deo et ideo, cum absolvunt, dicunt: 'Deus dimittat tibi peccata tua'; vel: 'Ego dimitto tibi peccata tua in terra et Deus dimittat tibi in caelis'.

1014 539 42. Item Armeni dicunt et tenent, quod sola Christi passio sine omni alio Dei dono, etiam gratificante, sufficit ad peccatorum remissionem: nec dicunt, quod ad peccatorum remissionem faciendam requiratur gratia Dei gratificans, vel iustificans, nec quod in sacramentis novae legis detur gratia gratificans.

540 48. Item Armeni dicunt et tenent, quod, si Armeni committant semel quodcunque crimen, quibusdam exceptis, ecclesia eorum potest absolvere eos, quantum ad culpam et poenam de dictis criminibus: sed si aliquis postea committeret iterum dicta crimina, absolvi non posset per eorum ecclesiam.

1015 541 49. Item dicunt, quod si aliquis... accipiat tertiam (uxorem), vel quartam et deinceps, non potest absolvi per eorum ecclesiam, quia dicunt, quod tale matrimonium fornicatio est. ...

1016 542 58. Item quod Armeni dicunt et tenent, quod ad hoc, quod sit baptismus verus, ista tria requiruntur, scilicet aqua, chrisma... et Eucharistia; ita quod, si aliquis baptizaret in aqua aliquem dicendo: 'Ego te baptizo in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, Amen', et postea non inungeretur (dicto) chrismate, non esset baptismus. Si etiam non daretur ei Eucharistiae sacramentum, baptizatus non esset. ...

543 64. Item Catholicon minoris Armeniae dicit, quod sacramentum confirmationis nihil valet, et si valet aliquid, ipse dedit licentiam presbyteris suis, ut idem sacramentum conferant.

1017 66. Item omnes Armeni communiter dicunt et tenent, quod per verba posita in canone Missae, quando dicitur per sacerdotem 'Accepit panem et gratias agens fregit et dedit suis sanctis electis et recumbentibus discipulis dicens: Accipite et manducate ex hoc omnes, hoc est Corpus meum ...; similiter et calicem accipiens ... dicens: Accipite et bibite ex hoc omnes, hic est Sanguis meus ... in remissionem peccatorum' non conficitur nec ipsi conficere intendunt Corpus et Sanguinem Christi, sed solum dicunt verba recitative, recitando scilicet quod Dominus fecit, quando sacramentum instituit. Et post dicta verba dicit sacerdos multas orationes positas in eorum canone, et post dictas orationes venit ad locum, ubi sic in eorum canone dicitur: 'Adoramus, supplicamus et petimus a te, benigne Deus, mitte in nobis et in hoc propositum donum, coessentialem tibi Spiritum Sanctum, per quem panem benedictum Corpus veraciter efficies Domini nostri et Salvatoris Jesu Christi' - et dicta verba dicit sacerdos ter, deinde dicit sacerdos super calicem et vinum benedictum: 'Sanguinem veraciter efficies D'ni N. et Salvatoris Jesu Christi', et per haec verba (sic dictae 'Epiclesis') credunt, quod conficiantur Corpus Christi et Sanguis.

1018 544 67. Item quod Armeni non dicunt, quod post dicta verba consecrationis panis et vini sit facta transsubstantiatio panis et vini in verum corpus Christi et sanguinem, quod natum fuit de Virgine Maria et passum et resurrexit; sed tenent, quod illud sacramentum sit exemplar vel similitudo aut figura veri corporis et sanguinis Domini: ... propter quod ipsi sacramentum Altaris non vocant corpus et sanguinem Domini, sed hostiam vel sacrificium vel communionem. ...

1019 545 68. Item Armeni dicunt et tenent, quod si presbyter vel episcopus ordinatus committat fornicationem, etiam in secreto, perdit potestatem conficiendi et ministrandi omnia sacramenta. ...

1020 546 70. Item Armeni non dicunt nec tenent, quod sacramentum Eucharistiae digne susceptum operetur in suscipiente peccatorum remissionem, vel poenarum debitarum peccato relaxationem, vel quod per ipsum detur gratia Dei vel eius augmentum: sed ... corpus Christi intrat in eius corpus et in ipsum convertitur, sicut alia alimenta convertuntur in alimentato. ...

547 92. Item quod apud Armenos non sunt nisi tres ordines, scl. acolythatus, diaconatus et presbyteratus : quos ordines conferunt episcopi promissa vel accepta pecunia. Et eodem modo dicti ordines presbyteratus et diaconatus confirmantur, scl. per manus impositionem, dicendo quaedam verba hoc solummodo mutato, quod in ordinatione diaconi exprimitur ordo diaconatus, et in ordinatione presbyteri ordo presbyteratus. Nullus autem episcopus apud eos potest ordinare alium episcopum nisi solus Catholicon.

548 95. Item quod Catholicon minoris Armeniae dedit potestatem cuidam presbytero, ut posset ordinare in diaconos, quos vellet de subiectis. ...

549 109. Item quod apud Armenos nullus punitur de quocunque errore, quem teneat ...


 1006-1020
Clément VI, Bulla iubilaei 'Unigenitus Dei Filius', 27 janvier
1343
1025 550 Unigenitus Dei Filius... 'factus nobis a Deo sapientia, iustitia, sanctificatio et redemptio' (cf. I Cor 1, 30), 'non per sanguinem hircorum aut vitulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta, aeterna redemptione inventa' (Hebr 9, 12). 'Non enim corruptibilibus auro et argento, sed sui ipsius agni incontaminati et immaculati pretioso sanguine nos redemit' (cf. I Petr 1, 18 s), quem in ara crucis innocens immolatus non guttam sanguinis modicam, quae tamen propter unionem ad Verbum pro redemptione totius humani generis suffecisset, sed copiose velut quoddam profluvium noscitur effudisse ita, ut 'a planta pedis usque ad verticem capitis nulla sanitas' (cf. Is 1, 6) inveniretur in ipso. Quantum ergo exinde, ut nec supervacua inanis aut superflua tantae effusionis miseratio redderetur, thesaurum militanti Ecclesiae acquisivit, volens suis thesaurizare filiis pius Pater, ut sic sit 'infinitus thesaurus hominibus, quo qui usi sunt, Dei amicitiae participes sunt effecti' (cf. Sap 7, 14).

1026 551 Quem quidem thesaurum... per beatum Petrum caeli clavigerum, eiusque successores, suos in terris vicarios, commisit fidelibus salubriter dispensandum, et pro piis ac rationabilibus causis, nunc pro totali, nunc pro partiali remissione poenae temporalis pro peccatis debitae, tam generaliter, quam specialiter (prout cum Deo expedire cognoscerent), vere paenitentibus et confessis misericorditer applicandum.

1027 552 Ad cujus quidem thesauri cumulum Beatae Dei Genitricis omniumque electorum a primo justo usque ad ultimum merita adminiculum praestare noscuntur; de cujus consumptione seu minutione non est aliquatenus formidandum, tam propter infinita Christi (ut praedictum est) merita, quam pro eo, quod quanto plures ex ejus applicatione trahuntur ad justitiam, tanto magis acrrescit ipsorum cumulus meritorum;


 1025-1027
Clément VI, Schedula revocationis Parisiis praestitae,
25 novembre 1347; Errores philosophici Nicolai de Ultricuria
1028 553 1. ... Quod de rebus per apparentia naturalia quasi nulla certitudo potest haberi; illa tamen modica potest in brevi haberi tempore, si homines convertant intellectum suum ad res, et non ad intellectum Aristotelis et commentatoris.

1029 554 2. ... Quod non potest evidenter evidentia praedicta ex una re inferri vel concludi alia res, vel ex non-esse unius non-esse alterius.

1030 555 3. ... Quod propositiones: 'Deus est', 'Deus non est', penitus idem significant, licet alio modo.

1031 556 9. ... Quod certitudo evidentiae non habet gradus.

1032 557 10. ... Quod de substantia materiali alia ab anima nostra non habemus certitudinem evidentiae.

1033 558 11. ... Quod excepta certitudine fidei non erat alia certitudo nisi certitudo primi principii vel quae in primum principium potest resolvi.

1034 559 14. ... Quod nescimus evidenter, quod alia a Deo possint esse causa alicuius effectus - quod aliqua causa causet efficienter, quae non sit Deus - quod aliqua causa efficiens naturalis sit vel esse possit.

1035 560 15. ... Quod nescimus evidenter, utrum aliquis effectus sit vel esse possit naturaliter productus.

1036 561 17. ....Quod nescimus evidenter, quod in aliqua productione concurrat subiectum.

1037 562 21. ...Quod quacumque re demonstrata nullus scit evidenter, quin excedat nobilitate omnes alias.

1038 563 22. ...Quod quacumque re demonstrata nullus scit evidenter, quin ipsa sit Deus, si per Deum intelligamus ens nobilissimum.

1039 564 25. ...Quod aliquis nescit evidenter, quin ista possit rationabiliter concedi: 'Si aliqua res est producta, Deus est productus'.

1040 565 26. ... Quod non potest evidenter ostendi, quin quaelibet res sit aeterna.

1041 566 30. ... Quod istae consequentiae non sunt evidentes: 'Actus intelligendi est: ergo intellectus est. Actus volendi est: igitur voluntas est'.

1042 567 31. ... Quod non potest evidenter ostendi, quin omnia, quae apparent, sint vera.

1043 568 32. ... Quod Deus et creatura non sunt aliquid.

1044 39. ... Quod universum est perfectissimum secundum se et secundum omnes partes suas, et quod nulla imperfectio potest esse in toto nec in partibus, et propter hoc oportet tam totum quam partes esse aeterna nec transire de non-esse in esse, nec e converso, quia ad istud sequitur necessario in universo vel in partibus eius imperfectio.

1045 569 40. ... Quod quidquid est in universo, est melius ipsum quam non ipsum.

1046 42. ... Quod praemiatio bonorum et punitio malorum per hoc fit, quia quando corpora atomalia segregantur, remanet quidam spiritus, qui dicitur intellectus, et alius, qui dicitur sensus, et isti spiritus, sicut in bono se habebant in optima dispositione, sic se habebunt infinities secundum quod illa individua infinities congregabuntur, et sic in hoc bonus praemiabitur, malus autem punietur, quia infinities, quando iterabitur congregatio suorum atomalium, habebit semper suam malam dispositionem. Vel potest, dicit (Nicolaus de U.), aliter poni, quia illi duo spiritus bonorum, quando dicitur corrumpi suppositum eorum, fiunt praesentes alteri supposito constituto ex atomis perfectioribus. Et tunc, cum tale suppositum sit maioris flexionis et perfectionis, idcirco intelligibilia magis quam prius veniunt ad eos.

1047 43. ... Quod esse corruptibile includit repugnantiam et contradictionem.

1048 570 53. ... Quod hoc est primum principium et non aliud: 'Si aliquid est, aliquid est'.

1049 58. ... Quod Deus potest praecipere rationali creaturae quod habeat ipsum odio, et ipsa oboediens plus meretur quam si ipsum diligeret ex praecepto, quoniam hoc faceret cum maiori conatu et magis contra propriam inclinationem.


ES
Clément VI, Ep. 'Super quibusdam' ad (Mekhithar =)
Consolatorem, Catholicon Armeniorum, 29 septembre 1351
1050 570a ... Quaerimus:
1., si creditis tu et ecclesia Armenorum, quae tibi obedit, omnes illos, qui in baptismo eandem fidem catholicam receperunt, et postmodum a communione fidei eiusdem Ecclesiae Romanae, quae una sola catholica est, recesserunt vel recedent in futurum esse schismaticos et haereticos, si pertinaciter divisi a fide ipsius Romanae Ecclesiae perseverent.

1051 570b 2., petimus, si creditis tu et Armeni tibi obedientes, quod nullus homo viatorum extra fidem ipsius Ecclesiae et obedientiam Pontificum Romanorum poterit finaliter salvus esse.

1052 570c In secundo vero capitulo ... quaerimus:
1., si credidisti, credis vel credere es paratus cum ecclesia Armenorum, quae tibi obedit, quod beatus Petrus plenissimam potestatem iurisdictionis acceperit super omnes fideles Christianos a Domino Iesu Christo: et quod omnis potestas iurisdicticnis, quam in certis terris et provinciis et diversis partibus orbis specialiter et particulariter habuerunt Judas Thaddaeus et ceteri Apostoli, subiecta fuerit plenissime auctoritati et potestati, quam super quoscumque in Christum credentes in omnibus partibus orbis beatus Petrus ab ipso Domino Iesu Christo accepit: et quod nullus Apostolus vel quicumque alius super omnes Christianos nisi solus Petrus plenissimam potestatem accepit.

1053 570d 2., si credidisti, tenuisti vel credere ac tenere paratus es cum Armenis tibi subiectis, quod omnes Romani Pontifices, qui beato Petro succedentes canonice intraverunt et canonice intrabunt, ipsi beato Petro Romano Pontifici successerint et succedent in eadem plenitudine, iurisdictione potestatis, quam ipse beatus Petrus accepit a Domino Jesu Christo super totum et universum corpus Ecclesiae militantis.

1054 570e 3., si credidistis et creditis tu et Armeni tibi subiecti, Romanos Pontifices qui fuerunt, et Nos qui sumus Pontifex Romanus, ac illos qui in posterum successive erunt, tamquam legitimos et potestate plenissimos Christi vicarios, omnem potestativam iurisdictionem, quam Christus ut caput conforme in humana vita habuit, immediate ab ipso Christo super totum ac universum corpus militantis Ecclesiae accepisse.

1055 570f 4., si credidisti et credis, quod omnes Romani Pontifices qui fuerunt, Nos qui sumus, et alii qui erunt in posterum, ex plenitudine potestatis et auctoritatis praemissae potuerunt, possumus et poterunt immediate per Nos et eos de omnibus tamquam de iurisdictione Nostra ac eorum subditis iudicare et ad iudicandum quoscumque voluerimus ecclesiasticos iudices constituere et delegare.

1056 570g 5., Si credidisti et credis, quod in tantum fuerit, sit et erit suprema et praeeminens auctoritas et iuridica potestas Romanorum Pontificum qui fuerunt, Nostri qui sumus, et illorum qui in posterum erunt, ut a nemine iudicari potuerint, potuerimus neque in posterum poterunt; sed soli Deo iudicandi servati fuerint, servemur et servabuntur: et quod a sententiis et iudiciis Nostris non potuerit neque possit nec poterit ad aliquem iudicem alium appellari.

1057 570h 6., si credidisti et adhuc credis, plenitudinem potestatis Romani Pontificis se extendere in tantum, quod patriarchas, catholicon, archiepiscopos, episcopos, abbates et quoscumque praelatos alios de dignitatibus, in quibus fuerint constituti, possit ad alias dignitates maioris vel minoris iurisdictionis transferre, vel exigentibus eorum criminibus ipsos degradare et deponere, excommunicare et Satanae tradere (cf. 1 Cor 5, 5).

1058 570i 7., si credidisti et adhuc credis, pontificalem auctoritatem non posse nec debere subici cuicumque imperiali et regali aut alteri saeculari potestati quantum ad institutionem iudicialem, correctionem vel destitutionem.

1059 570k 8., si credidisti et credis, Romanum Pontificem solum posse sacros generales canones condere, plenissimam indulgentiam dare visitantibus limina Apostolorum Petri et Pauli vel ad Terram Sanctam accedentibus, aut quibuscumque fidelibus vere et plene paenitentibus et confessis.

1060 570l 9, si credidisti et credis, omnes, qui se contra fidem Romanae Ecclesiae erexerunt et in finali impaenitentia mortui fuerunt, damnatos fuisse et ad perpetua infernorum supplicia descendisse.

1061 570 10., si credidisti et adhuc credis, Romanum Pontificem circa administrationem sacramentorum Ecclesiae, salvis semper illis, quae sunt de integritate et necessitate sacramentorum, posse diversos ritus ecclesiarum Christi tolerare, et etiam concedere, ut serventur.

1062 570 11., si credidisti et credis, Armenos, qui Romano Pontifici in diversis partibus orbis obediunt et formas et ritus Romanae Ecclesiae in administratione sacramentorum et in ecclesiasticis officiis, ieiuniis et aliis caerimoniis studiose et cum devotione observant, bene agere et illa agendo vitam aeternam mereri.

1063 570 12., si credidisti et credis, neminem de dignitate episcopali ad archiepiscopalem, patriarchalem vel catholicon posse transferri auctoritate propria, nec etiam auctoritate cuiuscumque principis saecularis, sive rex fuerit sive imperator, vel quicumque alius fultus qualicumque potestate et dignitate terrena.

1064 570 13., si credidisti et adhuc credis, solum Romanum Pontificem, dubiis emergentibus circa fidem catholicam, posse per determinationem authenticam, cui sit inviolabiliter adhaerendum finem imponere, et esse verum et catholicum quidquid ipse auctoritate clavium sibi traditarum a Christo determinat esse verum, et quod determinat esse falsum et haereticum, sit (sic) censendum.

1065 570 14., si credidisti et credis, Novum et Vetus Testamentum in omnibus libris, quos Romanae Ecclesiae nobis tradidit auctoritas, veritatem indubiam per omnia continere...

1066 570 ... Quaerimus, si credidisti et credis, purgatorium esse, ad quod descendunt animae decedentium in gratia, quae nondum per completam paenitentiam de suis satisfecerunt peccatis.

1067 570 Item si credidisti et credis, quod igne crucientur ad tempus, et quod mox purgatae, etiam citra diem iudicii, ad veram et aeternam beatitudinem perveniant, quae in faciali Dei visione et dilectione consistit.

1068 571 Responsiones dedisti, quae nos inducunt, ut a te sequentia requiramus:
1. de consecratione chrismatis, si credis, quod per nullum sacerdotem, qui non est episcopus, chrisma potest rite et debite consecrari.

1069 572 2., si credis, quod sacramentum confirmationis per alium quam per episcopum non potest ex officio ordinarie ministrari.

1070 573 3., si credis, quod solum per Romanum Pontificem, plenitudinem potestatis habentem, possit dispensatio sacramenti confirmationis presbyteris, qui non sunt episcopi, committi.

1071 574 4., si credis, quod chrismati per quoscumque sacerdotes, qui non sunt episcopi neque a Romano Pontifice super hoc commissionem seu concessionem aliquam receperunt, iterum per episcopum vel episcopos sint chrismandi.

1072 574a Post praedicta omnia, mirari cogimur vehementer, quod in quadam Epistola quae incipit 'Honorabilibus in Christo Patribus' subtrahis de LIII primis capitulis capitula XIV:
1. Quod Spiritus Sanctus procedit a Patre et Filio.
1073 574a 3. Quod parvuli ex primis parentibus contrahunt originale peccatum.
1074 574a 6. Quod animae ex toto purgatae separatae a suis orporibus manifeste Deum vident.
1075 574a 9. Quod animae decedentium in mortali peccato in infernum descendant.
1076 574a 12. Quod baptismus deleat originale et actuale peccatum.
1077 574a 13. Quod Christus non destruxit descendendo ad inferos inferiorem infernum.
1078 574a 15. Quod angeli a Deo fuerunt creati boni.
1079 574a 30. Quod effusio sanguinis animalium nullam operatur remissionem peccatorum.
1080 574a 32. Quod non iudicent comestores piscium et olei in diebus ieiuniorum.
1081 574a 39. Quod in Ecclesia catholica baptizati, si efficiantur infideles et post modum convertantur, non sunt iterum baptizandi.
1082 574a 40. Quod parvuli ante octavum diem possunt baptizari, et quod baptismus non potest esse in liquore alio quam in vera aqua.
1083 574a 42 Quod corpus Christi post verba consecrationis sit idem numero quod corpus natum de Virgine et immolatum in cruce.
1084 574a 45 Quod nullus, etiam sanctus, corpus Christi potest conficere nisi sit sacerdos.
1085 574a 46 Quod est de necessitate salutis, confiteri proprio sacerdoti vel de licentia eius, omnia peccata mortalia perfecte et distincte.


 1050-1085
Bienheureux Urbain V, Schedula revocationis Dionysio Foullechat
iniunctae, vi Const. 'Ex supernae clementiae', 23 dec. 1368
a) Cedula (primae) revocationis (31 janvier 1365)
1087 575 (Art. 4, conclusio 3) Quod haec benedicta, immo superbenedicta lex et dulcissima, videlicet lex amoris ... omnem aufert proprietatem et dominium ...: - revoco tamquam falsam, erroneam et haereticam, quia Christus et Apostoli illam legem perfectissime tenuerunt, et multi alii statuum diversorum legem hanc ... tenuerunt ..., qui proprietatem et dominium habuerunt ...

1088 (Correlarium 1) Quod haec lex (amoris) desponsat duo pronomina possessiva, videlicet 'meum' et 'tuum' ... - (Corr. 2) Quod non minus facit omnia communia perfecta caritas quam extrema necessitas ... - Dico nunc, quod ista duo correlaria, ut sequuntur ex praedicta conclusione, sunt falsa.

1089 (Corr. 4) Quod hanc legem dedit Christus discipulis suis principaliter ad actualiter exsequendum, non solum habitualiter... - Istud correlarium intelligendo hanc legem amoris ut auferentem omnem proprietatem et dominium, sicut conclusio dicit, sic intellectum reputo falsum, erroneum et haereticum et contra determinationem Ecclesiae ...

1090 576 (Concl. 4) Quod actualis abdicatio cordialis voluntatis et temporalis potestatis, dominii seu auctoritatis, statum perfectissimum ostendit et efficit ... - Istam universaliter intellectam reputo falsam, erroneam et haereticam...

1091 577 1091 (Corr.1) Quod Christus non abdicasse huiusmodi possessionem et ius in temporalibus, non habetur ex nova lege, immo potius oppositum (cf. Mt 8, 20). - (Corr. 2) Quod hanc legem pro regula perfectionis Christus docuit et exemplo firmavit... - Ista duo correlaria revoco tamquam falsa, erronea et haeretica, et contra determinationem Decretalis domini Ioannis papae XXII, quae incipit 'Quia quorumdam'.

1092 (Corr. 4) Quod abdicatio rerum temporalium secundum animi praeparationem nullam aut valde imperfectam et fragilem ostendit et efficit perfectionem ...: - revoco tamquam falsum et scandalosum.

1093 Respondendo (cuidam baccalario dicenti)... quod Christus talia non abdicavit, illud negavi, et dixi, quod Christus nihil sibi retinuit. - Ista duo dicta revoco tamquam falsa et haeretica, quia Christus loculos habuit propter infirmos, a fidelibus oblata conservans...

1094 (Correl. ultimum) Quod non plus curavit Christus de temporalibus quam faciunt divites de pauperibus... - Nunc dico quod Christus de temporalibus curavit, quia non omnia abdicavit...


ES
b) propositiones additae ad alteram revocationem
(12 avr. 1369)
1095 Quod Christus in morte sua omnia simpliciter abdicavit. - Istam reputo tamquam falsam, erroneam et haereticam.

1096 Quod quando corpus (Christi) in sepulcro mansit, ibi caritas abstulit ab eo omnem proprietatem et dominium. - Istam revocavi tamquam falsam, erroneam et haereticam.

1097 Quod tunc vacavit sedes generalis Domini usque ad diem istam: ... - revoco tamquam falsam et erroneam.


ES
Grégoire XI, Ep. Cardinalium Inquis. ad archiep. Tarracon. et
Caesaro August., 8 août 1371
1101 578 1. Quod si hostia consecrata cadat seu proiciatur in cloacam, lutum seu aliquem turpem locum, quod, speciebus remanentibus, sub eis esse desinit corpus Christi et redit substantia panis.

1102 579 2. Quod si hostia consecrata a mure corrodatur seu a bruto sumatur, quod, remanentibus dictis speciebus, sub eis desinit esse corpus Christi et redit substantia panis.

1103 580 3. Quod si hostia consecrata a iusto vel a peccatore sumatur, quod, dum species dentibus teritur, Christus ad caelum rapitur et in ventrem hominis non traicitur.


ES
Grégoire XI, Bulla 'Salvator humani generis' ad archiep.
Rigensem eiusque suffraganeos, 8 avril 1374
1110 ... Universis Christi fidelibus per Apostolica scripta mandamus, quod ipsis scriptis seu legibus reprobatis de cetero non utantur... : (Art. l) Quidquid homo fecerit extra iudicium, quantumcumque hoc sit notorium, se liberare poterit per suum iuramentum, nec contra talem valet aliquod testimonium.

1111 (6) Quod si quis fuerit interfectus (in) spolio vel furto, pro quo consanguineus interfecti se praebeat ad duellum, talis per duellum repellit omne testimonium, nec talis mortuus tunc sine duello poterit convinci.

1112 (7) Quod si duo dictant in iudicio simul contrarias sententias, tunc quicumque talium habuerit maiorem sequelam, talis sententiam obtinebit.

1113 (8) Quod quicumque fuerit appellatus ad duellum secundum istius libri formam, talis non potest negare duellum, nisi sic appellans minus bene natus fuerit quam appellatus.

1114 (9) Quod quicumque per(di)dit ius suum ratione furti vel spolii,
talis incusatus secundo de furto vel spolio non potest se liberare iuramento, sed electionem habet ad ferrum ignitum aut aquam bullientem vel ad duellum. Huius quidem articuli pars ultima, quae ad ferrum ignitum etc. electionem concedit, est erronea.

1115 (12) Quod heres non tenetur de furto vel spolio perpetrato per illum, cui succedit in hereditate, respondere: quod erroneum est saltem in foro conscientiae.

1116 (Censura: Scripta damnantur tamquam) falsa, temeraria, iniqua et iniusta et in quibusdam haeretica (haec verba desunt in Ep. ad Carolum IV imp. de eadem re) et schismatica et contra bonos mores exsistentia periculosaque animabus.


ES
Denzinger 990
Vor 

Grégoire XI, Conclusiones Iohannis Wyclif, damnatae in Ep.
'Super periculosis' ad episcopos Cantuar. et London.,
22 mai 1377
1121 - 1. Totum genus concurrentium, citra Christum, non habet potestatem simpliciter ordinandi, ut Petrus et omne genus suum dominetur politice super mundum.

1122 2. Deus non potest dare homini pro se et heredibus suis in perpetuum civile dominium.

1123 3. Chartae humanitatis adinventae de hereditate olim perpetua sunt impossibiles.

1124 4. Quilibet exsistens in gratia gratifice et fideliter nedum habet ius, sed in re habet omnia Dei.

1125 5. Homo potest solum ministratorie dare tam naturali filio quam imitationis in schola Christi, tam temporale dominium quam aeternum.

1126 6. Si Deus est, domini temporales possunt legitime ac meritorie auferre bona fortunae ab Ecclesia delinquente.

1127 7. Numquid Ecclesia est in tali statu vel non, non est meum discutere sed dominorum temporalium examinare et, posito casu, confidenter agere et in poena(m) damnationis eius temporalia auferre.

1128 8. Scimus quod non est possibile, quod vicarius Christi pure ex bullis suis vel ex illis cum voluntate et consensu suo et sui collegii quemquam habilitet vel inhabilitet.

1129 9. Non est possibile hominem excommunicari, nisi prius et principaliter excommunicetur a se ipso.

1130 10. Nemo ad sui deteriorationem excommunicatur, suspenditur vel aliis censuris cruciatur nisi in causa Dei.

1131 11. Maledictio vel excommunicatio non ligat simpliciter, nisi quantum fertur in adversarium legis Christi.

1132 12. Non est exemplificata potestas a Christo suis discipulis excommunicandi subditos, praecipue propter negationem temporalium, sed e contra.

1133 13. Discipuli Christi non habent potestatem coacte exigere temporalia per censuras.

1134 14. Non est possibile de potentia Dei absoluta, quod si papa vel alius praetendat se quovis modo solvere vel ligare, eo ipso solvit et ligat.

1135 l5. Credere debemus quod solum tunc solvit vel ligat, quando se conformat legi Christi.

1136 16. Hoc debet catholice credi: quilibet sacerdos rite ordinatus habet potestatem sufficienter sacramenta quaelibet conferendi, et per consequens quemlibet contritum a peccato quolibet absolvendi.

1137 17. Licet regibus, auferre temporalia a viris ecclesiasticis, ipsis abutentibus habitualiter.

1138 18. Sive domini temporales sive sancti papae sive Caput Ecclesiae, qui est Christus, dotaverint Ecclesiam bonis fortunae vel gratiae, et excommunicaverint eius temporalia auferentes, licet tamen propter condicionem implicitam delicto proportionabili eam temporalibus spoliare.

1139 19. Ecclesiasticus, immo Romanus Pontifex, potest legitime a subditis et laicis corripi, etiam accusari.


ES
Boniface IX, Bullae papales spectantes privilegium monasterii
S.Osithae in Essexia conferendi ordines maiores;
a) Bulla 'Sacrae religionis' ad abbatem et Conventum monasterii
1 février 1400
1145 Sacrae religionis, sub qua dilecti filii abbas et Conventus monasterii Apostolorum Petri et Pauli ac S. Osithae Virginis et Martyris in Essexia Ordinis S. Augustini Londoniensis dioecesis devotum et sedulum exhibent Altissimo famulatum, promeretur honestas, ut votis eorum ..., quantum cum Deo possumus, favorabiliter annuamus. Hinc est quod Nos, ipsorum abbatis et Conventus in hac parte supplicationibus inclinati, ut idem abbas et successores sui in perpetuum abbates eiusdem monasterii pro tempore exsistentes omnibus et singulis Canonicis praesentibus et futuris professis eiusdem monasterii omnes minores necnon subdiaconatus, diaconatus et presbyteratus ordines statutis a iure temporibus conferre libere et licite valeant et quod dicti Canonici sic per dictos abbates promoti in sic susceptis ordinibus libere et licite ministrare possint, quibuscumque constitutionibus Apostolicis et aliis contrariis in contrarium editis quibuscumque quacumque firmitate roboratis nequaquam obstantibus, eisdem abbati et successoribus suis ac eorum Canonicis auctoritate Apostolica tenore praesentium indulgemus. Ipsis abbati et Conventui de uberioris dono gratiae concedentes et eadem auctoritate decernentes quod si forsan imposterum gratias aut indulgentias seu privilegia vel alias quascumque concessiones seu Litteras Apostolicas de huiusmodi ordinibus conferendis vel suscipiendis aut de alia quacumque materia seu re per Sedem Apostolicam vel praedicta auctoritate imperpetuum vel ad certum tempus praedictis abbati et Conventui vel aliis quibuscumque in partibus Angliae vel alibi concessa per eandem Sedem in genere vel in specie revocari, restringi aut minui contigerit, per hoc praesens indulgentia nullatenus revocetur, restringatur aut in aliquo quomodolibet minuatur. Sed praesentes Litterae, nisi de ipsis plena et expressa de verbo ad verbum mentio habeatur, in omni sui permaneant roboris firmitate, constitutionibus... concessis et contrariis non obstantibus quibuscumque.


ES
b) Bulla 'Apostolicae Sedis' ad idem monasterium
6 février 1403
1146 Apostolicae Sedis providentia circumspecta nonnumquam concessa seu ordinata per eam cassat, revocat et annullat, prout... praesertim cathedralium ac praelatorum illis praesidentium statui id conspicit utiliter expedire. Dudum siquidem Nos ad dilectorum filiorum abbatis et Conventus monasterii S. Osithae O. S. Aug. Londoniensis dioecesis petitionis instantiam (l ) ut ipse abbas et successores sui abbates dicti monasterii ... mitra, anulo et omnibus aliis pontificalibus insigniis libere uti, quodque in dicto monasterio ... ac parochialibus et aliis ecclesiis ad ipsos ... pertinentibus, quamvis ipsis pleno iure non subessent, benedictionem sollemnem post Missarum, Vesperorum et Matutinorum sollemnia, dummodo in benedictione huiusmodi aliquis antistes vel Sedis Apostolicae legatus praesens non esset, elargiri possent per quasdam primo, (2) et deinde, ut abbas et successores praefati omnibus et singulis Canonicis praesentibus et futuris Professis eiusdem monasterii omnes minores necnon subdiaconatus, diaconatus et presbyteratus ordines statutis a iure temporibus conferre libere et licite valerent, fel. record. Alexandri pp. IV praedecessoris Nostri quae incipit 'Abbates' et aliis quibuscumque constitutionibus Apostolicis contrariis nequaquam obstantibus, eisdem abbati et successoribus auctoritate Apostolica de speciali gratia per quasdam alias Litteras Nostras (DS 1145) duximus indulgendum prout in praedictis Litteris plenius continetur. Cum autem, sicut exhibita Nobis nuper pro parte Ven. Fratris Nostri Roberti episcopi Londoniensis petitio continebat, monasterium praefatum, in quo idem episcopus ius obtinet patronatus, per quosdam ipsius episcopi praedecessores... fundatum exstiterit ac Litterae et indulta huiusmodi in gravem ipsius episcopi et iurisdictionis suae ordinariae ac Ecclesiae Londoniensis laesionem vergere dignoscantur, pro parte eiusdem episcopi Nobis fuit humiliter supplicatum, ut suae et eiusdem Ecclesiae indemnitati consulere in praemissis de benignitate Apostolica dignaremur. Nos super his ... providere volentes, huiusmodi supplicationibus inclinati Litteras et indulta huiusmodi auctoritate Apostolica ex certa scientia tenore praesentium revocamus, cassamus et irritamus ac nullius esse volumus roboris vel momenti.


ES
Conc. (oecum. XVI) de Constance; Session VIII, 4 mai 1415;
Décret confirmé par le pape le 22 février 1418; erreurs de
Jean Wyclif
1151 581 1. Substantia panis materialis et similiter substantia vini materialis remanent in sacramento altaris.

1152 582 2. Accidentia panis non manent sine subiecto in eodem sacramento.

1153 583 3. Christus non est in eodem sacramento identice et realiter (in) propria praesentia corporali.

1154 584 4. Si episcopus vel sacerdos exsistat in peccato mortali, non ordinat, non consecrat, non conficit, non baptizat.

1155 585 5. Non est fundatum in Evangelio, quod Christus Missam ordinaverit.

1156 586 6. Deus debet oboedire diabolo.

1157 587 7. Si homo fuerit debite contritus, omnis confessio exterior est sibi superflua et inutilis.

1158 588 8. Si Papa sit praescitus et malus, et per consequens membrum diaboli, non habet potestatem super fideles sibi ab aliquo datam, nisi forte a Caesare.

1159 589 9. Post Urbanum VI non est aliquis recipiendus in Papam, sed vivendum est more Graecorum sub legibus propriis.

1160 590 10. Contra Scripturam sacram est, quod viri ecclesiastici habeant possessiones.

1161 591 11. Nullus praelatus debet aliquem excommunicare, nisi prius sciat eum excommunicatum a Deo: et qui sic excommunicat, fit ex hoc haereticus vel excommunicatus.

1162 592 12. Praelatus excommunicans clericum, qui appellavit ad regem vel ad concilium regni, eo ipso traditor est regis et regni.

1163 593 13. Illi, qui dimittunt praedicare sive audire verbum Dei propter excommunicationem hominum, sunt excommunicati, et in Dei iudicio traditores Christi habebuntur.

1164 594 14. Licet alicui diacono vel presbytero praedicare verbum Dei absque auctoritate Sedis Apostolicae sive episcopi catholici.

1165 595 15. Nullus est dominus civilis, nullus est praelatus, nullus est episcopus, dum est in peccato mortali (cf. DS 1230).

1166 596 16. Domini temporales possunt ad arbitrium suum auferre bona temporalia ab Ecclesia, possessionatis habitualiter delinquentibus, id est ex habitu, non solum actu delinquentibus.

1167 597 17. Populares possunt ad suum arbitrium dominos delinquentes corrigere.

1168 598 18. Decimae sunt purae eleemosynae, et possunt parochiani propter peccata suorum praelatorum ad libitum suum eas auferre.

1169 599 19. Speciales orationes, applicatae uni personae per praelatos vel religiosos, non plus prosunt eidem, quam generales, ceteris paribus.

1170 600 20. Conferens eleemosynam Fratribus est excommunicatus eo facto.

1171 601 21. Si aliquis ingreditur religionem privatam qualemcumque, tam possessionatorum quam mendicantium, redditur ineptior et inhabilior ad observationem mandatorum Dei.

1172 602 22. Sancti, instituentes religiones privatas, sic instituendo peccaverunt.

1173 603 23. Religiosi viventes in religionibus privatis non sunt de religione christiana. (Censura in utroque textu (i.e. 23 et 24) ibi addita: ) Prima pars est scandalosa et praesumptuosa, pro quanto sic generaliter et indistincte loquitur; et secunda erronea, pro quanto asserit mendicitatem fratribus non licere.

1174 604 24. Fratres tenentur per laborem manuum victum acquirere, et non per mendicitatem. - (Censura in utroque textu (i.e. 23 et 24) ibi addita: ) Prima pars est scandalosa et praesumptuosa, pro quanto sic generaliter et indistincte loquitur; et secunda erronea, pro quanto asserit mendicitatem fratribus non licere.

1175 605 25. Omnes sunt simoniaci, qui se obligant orare pro aliis, eis in temporalibus subvenientibus.

1176 606 26. Oratio praesciti nulli valet.

1177 607 27. Omnia de necessitate absoluta eveniunt.

1178 608 28. Confirmatio iuvenum, clericorum ordinatio, locorum consecratio reservantur Papae et episcopis propter cupiditatem lucri temporalis et honoris.

1179 609 29. Universitates, studia, collegia, graduationes, et magisteria, in iisdem sunt vana gentilitate introducta; tantum prosunt Ecclesiae, sicut diabolus.

1180 610 30. Excommunicatio Papae vel cuiuscumque praelati non est timenda, quia est censura antichristi.

1181 611 31. Peccant fundantes claustra, et ingredientes sunt viri diabolici.

1182 612 32. Ditare clerum est contra regulam Christi.

1183 613 33. Silvester papa et Constantinus imperator errarunt Ecclesiam dotando.

1184 614 34. Omnes de ordine mendicantium sunt haeretici, et dantes eis eleemosynas sunt excommunicati.

1185 615 35. Ingredientes religionem aut aliquem ordinem eo ipso inhabiles sunt ad observanda divina praecepta (cf. DS 1171), et per consequens ad perveniendum ad regnum caelorum, nisi apostataverint ab iisdem.

1186 616 36. Papa cum omnibus clericis suis possessionem habentibus sunt haeretici, eo quod possessiones habent, et consentientes eis, omnes videlicet domini saeculares et ceteri laici.

1187 617 37. Ecclesia Romana est synagoga satanae (cf. Apo 2, 9), nec Papa est proximus et immediatus vicarius Christi et Apostolorum.

1188 618 38. Decretales epistolae sunt apocryphae, et seducunt a fide Christi, et clerici sunt stulti, qui student eis.

1189 619 39. Imperator et domini saeculares sunt seducti a diabolo, ut Ecclesiam ditarent bonis temporalibus.

1190 620 40. Electio Papae a cardinalibus a diabolo est introducta.

1191 621 41. Non est de necessitate salutis credere, Romanam Ecclesiam esse supremam inter alias ecclesias. - (Censura:) Error, si per Romanam Ecclesiam intelligatur universalis Ecclesia aut concilium generale, aut pro quanto negaret primatum Summi Pontificis super alias Ecclesias particulares.

1192 622 42. Fatuum est credere indulgentiis (-as) Papae et episcoporum.

1193 623 43. Iuramenta illicita sunt, quae fiunt ad corroborandum humanos contractus et commercia civilia.

1194 624 44. Augustinus, Benedictus et Bernardus damnati sunt, nisi paenituerint de hoc, quod habuerunt possessiones et instituerunt et intraverunt religiones: et sic, a Papa usque ad ultimum religiosum, omnes sunt haeretici.

1195 625 45. Omnes religiones indifferenter introductae sunt a diabolo.


 1151-1195
Session XIII, 15 juin 1415; Décret confirmé par Martin V
le 1 septembre 1425
1198 626 Cum in nonnullis mundi partibus quidam temerarie asserere praesumant, populum christianum debere sacrum Eucharistiae sacramentum sub utraque panis et vini specie suscipere, et non solum sub specie panis, sed etiam sub specie vini populum laicum passim communicent, etiam post coenam vel alias non ieiunum, et communicandum esse pertinaciter asserant contra laudabilem Ecclesiae consuetudinem rationabiliter approbatam, quam tamquam sacrilegam damnabiliter reprobare conantur: hinc est, quod hoc praesens Concilium... declarat, decernit et diffinit, quod licet Christus post coenam instituerit et suis discipulis administraverit sub utraque specie panis et vini hoc venerabile sacramentum, tamen hoc non obstante sacrorum canonum auctoritas laudabilis et approbata consuetudo Ecclesiae servavit et servat, quod huiusmodi sacramentum non debet confici post coenam, neque a fidelibus recipi non ieiunis, nisi in casu infirmitatis aut alterius necessitatis a iure vel Ecclesia concesso vel admisso.

1199 626 Et sicut haec consuetudo ad evitandum aliqua pericula et scandala rationabiliter introducta est, sic potuit simili aut maiori ratione introduci aut rationabiliter observari, quod, licet in primitiva Ecclesia huiusmodi sacramentum reciperetur a fidelibus sub utraque specie, tamen postea a conficientibus sub utraque specie et a laicis tantummodo sub specie panis suscipiatur (al.: Et similiter quod licet in primitiva Ecclesia huiusmodi sacramentum reciperetur a fidelibus sub utraque specie: tamen haec consuetudo ad evitandum aliqua pericula et scandala est rationabiliter introducta, quod a conficientibus sub utraque specie, et a laicis tantummodo sub specie panis suscipiatur), cum firmissime credendum sit et nullatenus dubitandum, integrum Christi corpus et sanguinem tam sub specie panis quam sub specie vini veraciter contineri. Unde, cum huiusmodi consuetudo ab Ecclesia et sanctis Patribus rationabiliter introducta et diutissime observata sit, habenda est pro lege, quam non licet reprobare aut sine Ecclesiae auctoritate pro libito innovare (immutare).

1200 626 Quapropter dicere, quod hanc consuetudinem aut legem observare sit sacrilegum aut illicitum, censeri debet erroneum, et pertinaciter asserentes oppositum praemissorum tamquam haeretici arcendi sunt...


 1198-1200
Session XV, 6 juillet 1415; Décret confirmé par le pape
le 22 février 1418; Erreurs de Jean Hus
1201 627 1. Unica est sancta universalis Ecclesia, quae est praedestinatorum universitas. Et infra sequitur: Universalis sancta Ecclesia tantum est una, sicut tantum unus est numerus omnium praedestinatorum.

1202 628 2. Paulus numquam fuit membrum diaboli, licet fecit quosdam actus actibus ecclesiae malignantium consimiles.

1203 629 3. Praesciti non sunt partes Ecclesiae, cum nulla pars eius finaliter excidat (Bulla: -et) ab ea, eo quod praedestinationis caritas, quae ipsam ligat, non excidit (Bulla: -et) (cf. I Cor 13, 8).

1204 630 4. Duae naturae, divinitas et humanitas, sunt unus Christus.

1205 631 5. Praescitus, etsi aliquando est in gratia secundum praesentem iustitiam, tamen numquam est pars sanctae Ecclesiae; et praedestinatus semper manet membrum Ecclesiae, licet aliquando excidat a gratia adventitia, sed non a gratia praedestinationis.

1206 632 6. Sumendo Ecclesiam pro convocatione praedestinatorum, sive fuerint in gratia, sive non secundum praesentem iustitiam, isto modo Ecclesia est articulus fidei.

1207 633 7. Petrus non est nec fuit caput Ecclesiae sanctae catholicae.

1208 634 8. Sacerdotes quomodolibet criminose viventes, sacerdotii polluunt potestatem, et sicut filii infideles sentiunt infideliter de septem sacramentis Ecclesiae, de clavibus, officiis, censuris, moribus, caeremoniis, et sacris rebus Ecclesiae, veneratione reliquiarum, indulgentiis et ordinibus.

1209 635 9. Papalis dignitas a Caesare inolevit, et Papae praefectio (Bulla: perfectio) et institutio a Caesaris potentia emanavit.

1210 636 10. Nullus sine revelatione assereret rationabiliter de se vel alio, quod esset caput ecclesiae particularis, nec Romanus Pontifex est caput Romanae Ecclesiae (Bulla: particularis).

1211 637 11. Non oportet credere, quod iste, quicumque est Romanus Pontifex, sit caput cuiuscumque particularis ecclesiae sanctae, nisi Deus eum praedestinaverit.

1212 638 12. Nemo gerit vicem Christi vel Petri, nisi sequatur eum in moribus: cum nulla alia sequela sit pertinentior, nec aliter recipiat a Deo procuratoriam potestatem; quia ad illud officium vicariatus requiritur et morum conformitas et instituentis auctoritas.

1213 639 13. Papa non est verus et manifestus successor Apostolorum principis Petri, si vivit moribus contrariis Petro: et si quaerit avaritiam, tunc est vicarius Iudae Iscarioth. Et pari evidentia Cardinales non sunt veri et manifesti successores collegii aliorum Apostolorum Christi, nisi vixerint more Apostolorum, servantes mandata et consilia Domini nostri Jesu Cbristi.

1214 640 14. Doctores ponentes, quod aliquis per censuram ecclesiasticam emendandus, si corrigi noluerit, saeculari iudicio est tradendus, pro certo sequuntur in hoc pontifices, scribas et pharisaeos, qui Christum non volentem eis oboedire in omnibus, dicentes: 'Nobis non licet interficere quemquam' (Jo 18, 31), ipsum saeculari iudicio tradiderunt; et tales sunt homicidae graviores quam Pilatus.

1215 641 15. Oboedientia ecclesiastica est oboedientia secundum adinventionem sacerdotum Ecclesiae praeter expressam auctoritatem Scripturae.

1216 642 16. Divisio immediata humanorum operum est: quod sunt vel virtuosa vel vitiosa, quia si homo est vitiosus et agit quidquam, tunc agit vitiose; et si est virtuosus et agit quidquam, tunc agit virtuose; quia sicut vitium, quod crimen dicitur seu mortale peccatum, inficit universaliter actus hominis vitiosi, sic virtus vivificat omnes actus homini virtuosi.

1217 643 17. Sacerdotes Christi viventes secundum legem eius, et habentes Scripturae notitiam et affectum ad aedificandum populum, debent praedicare non obstante praetensa excommunicatione. Et infra: Quod si Papa vel aliquis praelatus mandat sacerdoti sic disposito non praedicare, non debet subditus oboedire.

1218 644 18. Quilibet praedicantis officium de mandato accipit, qui ad sacerdotium accedit; et illud mandatum debet exsequi, praetensa excommunicatione non obstante.

1219 645 l9. Per censuras ecclesiasticas excommunicationis, suspensionis et interdicti ad sui exaltationem clerus populum laicalem sibi suppeditat, avaritiam multiplicat, malitiam protegit, et viam praeparat antichristo. Signum autem evidens est, quod ab antichristo tales procedunt censurae, quas vocant in suis processibus fulminationes, quibus clerus principalissime procedit contra illos, qui denudant nequitiam antichristi, qui clerum pro se maxime usurpabit.

1220 646 20. Si Papa est malus et praesertim, si est praescitus, tunc ut Iudas Apostolus est diabolus, fur, et filius perditionis, et non est caput sanctae militantis Ecclesiae, cum nec sit membrum eius.

1221 647 21. Gratia praedestinationis est vinculum, quo corpus Ecclesiae et quodlibet eius membrum iungitur Christo capiti insolubiliter.

1222 648 22. Papa vel praelatus malus et praescitus est aequivoce pastor, et vere fur et latro.

1223 649 23. Papa non debet dici 'sanctissimus', etiam secundum officium quia alias rex deberet etiam dici sanctissimus secundum officium, et tortores et praecones dicerentur sancti, immo etiam diabolus deberet dici sanctus, cum sit officiarius Dei.

1224 650 24. Si Papa vivat Christo contrarie, etiamsi ascenderet per ritam et legitimam electionem secundum constitutionem humanam vulgatam, tamen aliunde ascenderet quam per Christum, dato etiam quod intraret per electionem a Deo principaliter factam; nam Iudas Iscariothes rite et legitime est electus a Deo Christo Iesu ad episcopatum et tamen ascendit aliunde in ovile ovium.

1225 651 25. Condemnatio 45 articulorum Iohannis Wicleff, per doctores facta, est irrationabilis et iniqua et male facta: ficta est causa per eos allegata, videlicet ex eo quod 'nullus eorum sit catholicus, sed quilibet eorum aut est haereticus, aut erroneus, aut scandalosus'.

1226 652 26. Non eo ipso, quod electores, vel maior pars eorum consenserint viva voce secundum ritum hominum in personam aliquam, eo ipso illa persona est legitime electa, vel eo ipso est verus et manifestus successor vel vicarius Petri Apostoli, vel alterius Apostoli in officio ecclesiastico: unde, sive electores bene vel male elegerint, operibus electi debemus credere: nam eo ipso, quo quis copiosius operatur meritorie ad profectum Ecclesiae, habet a Deo ad hoc copiosius facultatem.

1227 653 27. Non est scintilla apparentiae, quod oporteat esse unum caput in spiritualibus regens Ecclesiam, quod semper cum Ecclesia ipsa militante conversetur et conservetur.

1228 654 28. Christus sine talibus monstruosis capitibus per suos veraces discilpulos sparsos per orbem terrarum melius suam Ecclesiam regularet.

1229 655 29. Apostoli et fideles sacerdotes Domini strenue in necessariis ad salutem regularunt Ecclesiam, antequam Papae officium foret introductum : sic facerent, deficiente per summe possibile Papa, usque ad diem iudicii.

1230 656 30. Nullus est dominus civilis, nullus est praelatus, nullus est episcopus, dum est in peccato mortali (cf: *1165).


 1201-1230
Conc. (oecum. XVI) de Constance; Session XVI, 6 juillet 1415;
Décret 'Quilibet tyrannus'
1235 690 'Quilibet tyrannus potest et debet licite et meritorie occidi per quemcumque vasallum suum vel subditum, etiam per clanculares insidias, et subtiles blanditias et adulationes, non obstante quocumque praestito iuramento seu confoederatione factis cum eo, non exspectata sententia vel mandato iudicis cuiuscumque' ... erroneam esse in fide et in moribus, ipsamque tamquam haereticam, scandalosam, et ad fraudes, deceptiones, mendacia, proditiones, periuria viam dantem reprobat et condemnat. Declarat insuper, decernit et diffinit, quod pertinaciter doctrinam hanc perniciosissimam asserentes sunt haeretici.


 1235
Martin V, Bulle 'Inter cunctas', 22 février 1418;
Interrogations pour les Wyclifites et les Hussites
1247 657 5. Item, utrum credat, teneat et asserat, quod quodlibet Concilium generale, et etiam Constantiense, universalem Ecclesiam repraesentet.

1248 658 l248 6. Item, utrum credat, quod illud, quod sacrum Concilium Constantiense, universalem Ecclesiam repraesentans, approbavit et approbat in favorem fidei, et ad salutem animarum, quod hoc est ab universis Christi fidelibus approbandum et tenendum: et quod condemnavit et condemnat esse fidei vel bonis moribus contrarium, hoc ab iisdem esse tenendum pro condemnato, credendum et asserendum.

1249 659 7. Item, utrum credat, quod condemnationes Iohannis Wicleff, Johannis Hus et Hieronymi de Praga, factae de personis eorum, libris et documentis per sacrum generale Constantiense Concilium, fuerint rite et iuste factae, et a quolibet catholico pro talibus tenendae et firmiter asserendae.

1250 660 8. Item, utrum credat, teneat, asserat, Iohannem Wicleff de Anglia, Johannem Hus de Bohemia et Hieronymum de Praga fuisse haereticos et pro haereticis nominandos ac deputandos, et libros et doctrinas eorum fuisse et esse perversos, propter quos et quas, et eorum pertinacias per sacrum Concilium Constantiense pro haereticis sunt condemnati.

1251 661 11. Item, specialiter litteratus interrogetur, utrum credat, sententiam sacri Constantiensis Concilii super quadraginta quinque Johannis Wicleff, et Johannis Hus triginta articulis superius descriptis latam, fore veram et catholicam: scilicet, quod supradicti quadraginta quinque articuli Joannis Wicleff et Iohannis Hus triginta non sunt catholici sed quidam ex eis sunt notorie haeretici, quidam erronei, alii temerarii et seditiosi, alii piarum aurium offensivi.

1252 662 12. Item, utrum credat et asserat, quod in nullo casu sit licitum iurare.

1253 663 13. Item, utrum credat, quod ad mandatum iudicis iuramentum de veritate dicenda, vel quodlibet aliud ad causam opportunum, etiam pro purificatione infamiae faciendum, sit licitum.

1254 664 14. Item, utrum credat, quod periurium scienter commissum, ex quacumque causa vel occasione, pro conservatione vitae corporalis propriae vel alterius, etiam in favorem fidei, sit mortale peccatum.

1255 665 15. Item, utrum credat, quod deliberato animo contemnens ritum Ecclesiae, caeremonias exorcismi et catechismi, aquae baptismatis consecratae, peccet mortaliter.

1256 666 16. Item, utrum credat, quod post consecrationem sacerdotis in sacramento altaris sub velamento panis et vini non sit panis materialis et vinum materiale, sed idem per omnia Christus, qui fuit in cruce passus et sedet ad dexteram Patris.

1257 667 17. Item, utrum credat et asserat, quod facta consecratione per sacerdotem, sub sola specie panis tantum, et praeter speciem vini, sit vera caro Christi et sanguis et anima et deitas et totus Christus, ac idem corpus absolute et sub unaqualibet illarum specierum singulariter.

1258 668 18. Item, utrum credat, quod consuetudo communicandi personas laicales sub specie panis tantum, ab Ecclesia universali observata, et per sacrum Concilium Constantiae approbata, sit servanda sic, quod non liceat eam reprobare aut sine Ecclesiae auctoritate pro libito immutare. Et quod dicentes pertinaciter oppositum praemissorum, tamquam haeretici vel sapientes haeresim, sint arcendi et puniendi.

1259 669 19. Item, utrum credat, quod christianus contemnens susceptionem sacramentorum confirmationis, vel extremae unctionis, aut solemnizationis matrimonii, peccet mortaliter.

1260 670 1260 20. Item, utrum credat, quod christianus ultra contritionem cordis, habita copia sacerdotis idonei, soli sacerdoti de necessitate salutis confiteri teneatur, et non laico seu laicis quantumcumque bonis et devotis.

1261 671 21. Item, utrum credat, quod sacerdos in casibus sibi permissis possit peccatorem confessum et contritum a peccatis absolvere, et sibi paenitentiam iniungere.

1262 672 22. Item, utrum credat, quod malus sacerdos cum debita materia et forma et cum intentione faciendi, quod facit Ecclesia, vere conficiat, vere absolvat, vere baptizet, vere conferat alia sacramenta.

1263 673 23. Item, utrum credat, quod beatus Petrus fuerit vicarius Christi, habens potestatem ligandi et solvendi super terram.

1264 674 24. Item, utrum credat, quod Papa canonice electus, qui pro tempore fuerit, eius nomine proprio expresso, sit successor beati Petri, habens supremam auctoritatem in Ecclesia Dei.

1265 675 25. Item, utrum credat, auctoritatem iurisdictionis Papae, archiepiscopi et episcopi in solvendo et ligando esse maiorem auctoritate simplicis sacerdotis, etiam si curam animarum habeat.

1266 676 26. Item, utrum credat, quod Papa omnibus Christianis vere contritis et confessis ex causa pia et iusta possit concedere indulgentias in remissionem peccatorum, maxime pia loca visitantibus et ipsis manus suas porrigentibus adiutrices.

1267 677 27. Et utrum credat, quod ex tali concessione visitantes ecclesias ipsas et manus adiutrices eis porrigentes huiusmodi indulgentias consequi possint.

1268 678 28. Item, utrum credat, quod singuli episcopi suis subditis secundum limitationem sacrorum canonum huiusmodi indulgentias concedere possint.

1269 679 29. Item, utrum credat et asserat, licitum esse Sanctorum reliquias et imagines a Christi fidelibus venerari.

1270 680 30. Item, utrum credat, religiones ab Ecclesia approbatas, a sanctis Patribus rite et rationabiliter introductas.

1271 31. Item, utrum credat, quod Papa vel alius praelatus, propriis nominibus Papae pro tempore expressis, vel ipsorum vicarii, possint suum subditum ecclesiasticum sive saecularem propter inoboedientiam sive contumaciam excommunicare, ita quod talis pro excommunicato sit habendus.

1272 682 32. Item, utrum credat, quod inoboedientia sive contumacia excommunicatorum crescente, praelati vel eorum vicarii in spiritualibus habeant potestatem aggravandi et reaggravandi, interdictum ponendi et brachium saeculare invocandi; et quod illis censuris per inferiores sit oboediendum.

1273 683 33. Item, utrum credat, quod Papa vel alii praelati et eorum vicarii in spiritualibus habeant potestatem sacerdotes et laicos inoboedientes et contumaces excommunicandi, ab officio, beneficio, ingressu ecclesiae et administratione ecclesiasticorum sacramentorum suspendendi.

1274 684 34. ltem, utrum credat, quod liceat personis ecclesiasticis absque peccato huius mundi habere possessiones et bona temporalia.

1275 685 35. Item, utrum credat, quod laicis ipsa ab eis auferre potestate propria non liceat; immo quod sic auferentes, tollentes et invadentes bona ipsa ecclesiastica sint tamquam sacrilegi puniendi, etiam si male viverent personae ecclesiasticae bona huiusmodi possidentes.

1276 686 36. Item, utrum credat, quod huiusmodi ablatio et invasio, cuicumque sacerdoti, etiam male viventi, temere vel violenter facta vel illata, inducat sacrilegium.

1277 687 37. Item, utrum credat, quod liceat laicis utriusque sexus, viris scilicet et mulieribus, libere praedicare verbum Dei.

1278 688 38. Item, utrum credat, quod singulis sacerdotibus libere liceat praedicare verbum Dei, ubicumque, quandocumque et quibuscumque placuerit, etiam si non sint missi.

1279 689 39. Item, utrum credat, quod omnia peccata mortalia, et specialiter manifesta, sint publice corrigenda et exstirpanda.


 1247-1279
Martin V,Bulla 'Gerentes ad vos' ad abbatem monasterii
Cisterciensis Altzelle in Saxonia, 16 novembre 1427
1290 Gerentes ad vos et monasterium vestrum paternae dilectionis affectum, ad commoda vestra libenter intendimus ac petitionibus vestris illis praesertim, quibus dispendiis vestris occurritur, facilem impertimur assensum. Hinc est quod Nos volentes vos et monasterium ipsum praerogativa gratiae prosequi et honoris tibi fili abbas, quotiens hoc hinc ad quinquennium opportunum fuerit, singulas ecclesias ad tuam et tuorum Conventus collationem, provisionem, praesentationem seu quamvis aliam dispositionem communiter et divisim pertinentes ac membra dicti monasterii in dioecesi Misnensi (Meissen) consistentia eorumque cimeteria, sanguine vel semine polluta reconciliandi necnon singulis monachis eiusdem monasterii ac personis tibi abbati subiectis omnes etiam sacros ordines conferendi, dioecesani loci licentia super hoc minime requisita, constitutionibus et ordinationibus Apostolicis ceterisque contrariis nequaquam obstantibus, auctoritate Apostolica tenore praesentium licentiam concedimus et etiam facultatem.


ES
Denzinger 1116
Vor Nach


Concile de Florence (oecum. XVII), 26 février 1439 - août (?)
445; sous Eugene IV; Bulle d'union des Grecs &quot;Laetentur
caeli&quot;: 6 juillet 1439
1300 691 (De processione Spiritus Sancti. )
In nomine igitur Sanctae Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti, hoc sacro universali approbante Florentino Concilio, diffinimus, ut haec fidei veritas ab omnibus Christianis credatur et suscipiatur, sicque omnes profiteantur, quod Spiritus Sanctus ex Patre et Filio aeternaliter est, et essentiam suam suumque esse subsistens habet ex Patre simul et Filio, et ex utroque aeternaliter tamquam ab uno principio et unica spiratione procedit (cf Cc. Lugdun. ll: *850);

1301 691 declarantes, quod id, quod sancti Doctores et Patres dicunt, ex Patre per Filium procedere Spiritum Sanctum, ad hanc intelligentiam tendit, ut per hoc significetur, Filium quoque esse secundum Graecos quidem causam, secundum Latinos vero principium subsistentiae Spiritus Sancti, sicut et Patrem. Et quoniam omnia, quae Patris sunt, Pater ipse unigenito Filio suo gignendo dedit, praeter esse Patrem, hoc ipsum quod Spiritus Sanctus procedit ex Filio, ipse Filius a Patre aeternaliter habet, a quo etiam aeternaliter genitus est.

1302 691 Diffinimus insuper, explicationem verborum illorum 'Filioque' veritatis declarandae gratia, et imminente tunc necessitate, licite ac rationabiliter Symbolo fuisse appositam.

1303 692 Item, in azymo sive fermentato pane triticeo corpus Christi veraciter confici; sacerdotesque in altero ipsum Domini corpus conficere debere, unumquemque scilicet iuxta suae Ecclesiae sive occidentalis sive orientalis consuetudinem.

1304 693 (De sorte defunctorum.)
Item, si vere paenitentes in Dei caritate decesserint, antequam dignis paenitentiae fructibus de commissis satisfecerint et omissis, eorum animas poenis purgatoriis post mortem purgari: et ut a poenis huiusmodi releventur, prodesse eis fidelium vivorum suffragia, Missarum scilicet sacrificia, orationes et eleemosynas, et alia pietatis officia, quae a fidelibus pro aliis fidelibus fieri consueverunt secundum Ecclesiae instituta.

1305 693 - Illorumque animas, qui post baptisma susceptum nullam omnino peccati maculam incurrerunt, illas etiam, quae post contractam peccati maculam, vel in suis corporibus, vel eisdem exutae corporibus, prout superius dictum est, sunt purgatae, in caelum mox recipi et intueri clare ipsum Deum trinum et unum, sicuti est, pro meritorum tamen diversitate alium alio perfectius.

1306 693 - Illorum autem animas, qui in actuali mortali peccato vel solo originali decedunt, mox in infernum descendere, poenis tamen disparibus puniendas (cf. DS 856-858 ).

1307 694 (Ordo sedium patriarch.; primatus Rom.)
Item diffinimus, sanctam Apostolicam Sedem, et Romanum Pontificem, in universum orbem tenere primatum, et ipsum Pontificem Romanum successorem esse beati Petri principis Apostolorum et verum Christi vicarium, totiusque Ecclesiae caput et omnium Christianorum patrem ac doctorem exsistere; et ipsi in beato Petro pascendi, regendi ac gubernandi universalem Ecclesiam a Domino nostro Jesu Christo plenam potestatem traditam esse; quemadmodum etiam in gestis oecumenicorum Conciliorum et in sacris canonibus continetur.

1308 Renovantes insuper ordinem traditum in canonibus ceterorum venerabilium patriarcharum, ut patriarcha Constantinopolitanus secundus sit post sanctissimum Romanum Pontificem, tertius vero Alexandrinus, quartus autem Antiochenus, et quintus Hierosolymitanus, salvis videlicet privilegiis omnibus et iuribus eorum.


 1300-1308
Conc. (oecum XVII) Florentinum, Decr. 'Moyses vir Dei' contra
Conc. Basileense, 4 septembre 1439
1309 (Synodales Concilii Basileensis) ... tres propositiones quas fidei veritates vocant, quasi Nos et omnes principes ac praelatos et alios fideles et devotos Apostolicae Sedis haereticos facerent, protulerunt, quarum tenor sequitur in haec verba: 'Veritas de potestate concilii generalis universam Ecclesiam repraesentantis supra papam et quemlibet alterum declarata per Constanciense et hoc Basiliense generalia concilia, est veritas fidei catholicae. Veritas haec, quod papa concilium generale universalem Ecclesiam repraesentans actu legitime congregatum super declaratis in praefata veritate, aut aliquo sine eius consensu nullatenus auctoritate potest dissolvere, aut ad aliud tempus prorogare, aut de loco ad locum transferre, est veritas catholica. Veritatibus praedictis pertinaciter repugnans est censendus haereticus.' (Reprobatio:) ... ipsasque propositiones superius descriptas iuxta pravum ipsorum Basiliensium intellectum quem facto demonstrant, veluti sano S. Scripturae et sanctorum patrum et ipsius constanciensis Concilii sensui contrarium necnon praefatam assertam declarationis seu privationis sententiam cum omnibus inde secutis et quae in futurum sequi possent, tamquam impias et scandalosas necnon in manifestam Dei Ecclesiae scissuram ac omnis ecclesiastici ordinis et christiani principatus confusionem tendentes, ipso sacro approbante Concilio damnamus et reprobamus, ac damnatas et reprobatas nuntiamus.

1310 695 Quinto, ecclesiasticorum sacramentorum veritatem pro ipsorum Armenorum tam praesentium quam futurorum faciliore doctrina sub hac brevissima redigimus formula. Novae Legis septem sunt sacramenta: videlicet baptismus, confirmatio, Eucharistia, Paenitentia, extrema unctio, ordo et matrimonium, quae multum a sacramentis differunt Antiquae Legis. Illa enim non causabant gratiam, sed eam solum per passionem Christi dandam esse figurabant: haec vero nostra et continent gratiam, et ipsam digne suscipientibus conferunt.

1311 695 - Horum quinque prima ad spiritualem uniuscuiusque hominis in seipso perfectionem, duo ultima ad totius Ecclesiae regimen multiplicationemque ordinata sunt. Per baptismum enim spiritualiter renascimur; per confirmationem augemur in gratia, et roboramur in fide; renati autem et roborati nutrimur divina Eucharistiae alimonia. Quod si per peccatum aegritudinem incurrimus animae, per paenitentiam spiritualiter sanamur : spiritualiter etiam et corporaliter, prout animae expedit, per extremam unctionem ; per ordinem vero Ecclesia gubernatur et multiplicatur spiritualiter, per matrimonium corporaliter augetur.

1312 695 - Haec omnia sacramenta tribus perficiuntur, videlicet rebus tamquam materia, verbis tamquam forma, et persona ministri conferentis sacramentum cum intentione faciendi, quod facit Ecclesia: quorum si aliquod desit, non perficitur sacramentum.

1313 695 - Inter haec sacramenta tria sunt: baptismus, confirmatio et ordo, quae characterem, id est, spirituale quoddam signum a ceteris distinctivum, imprimunt in anima indelebile. Unde in eadem persona non reiterantur. Reliqua vero quattuor characterem non imprimunt, et reiterationem admittunt.

1314 696 Primum omnium sacramentorum locum tenet sanctum baptisma, quod vitae spiritualis ianua est : per ipsum enim membra Christi ac de corpore efficimur Ecclesiae. Et cum per primum hominem mors introierit in universos (cf: Rom 5, 12), nisi ex aqua et Spiritu renascamur, non possumus ut inquit Veritas, in regnum caelorum introire (cf. Jo 3, 5 ). Materia huius sacramenti est aqua vera et naturalis : nec refert, frigida sit an calida. Forma autem est: Ego te baptizo in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Non tamen negamus, quin et per illa verba: 'Baptizetur (falso in plurimis ed.: baptizatur) talis servus Christi in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti', vel 'Baptizatur manibus meis talis in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti', verum perficiatur baptisma; quoniam cum principalis causa, ex qua baptisma virtutem habet, sit sancta Trinitas, instrumentalis autem sit minister, qui tradit exterius sacramentum: si exprimitur actus, qui per ipsum exercetur ministrum, cum sanctae Trinitatis invocatione, perficitur sacramentum.

1315 696 - Minister huius sacramenti est sacerdos, cui ex officio competit baptizare. In causa autem necessitatis non solum sacerdos vel diaconus, sed etiam laicus vel mulier, immo etiam paganus et haereticus baptizare potest, dummodo formam servet Ecclesiae et facere intendat, quod facit Ecclesia.

1316 696 - Huius sacramenti effectus est remissio omnis culpae originalis et actualis, omnis quoque poenae, quae pro ipsa culpa debetur. Propterea baptizatis nulla pro peccatis praeteritis iniungenda est satisfactio: sed morientes, antequam culpam aliquam committant, statim ad regnum caelorum et Dei visionem perveniunt.

1317 697 Secundum sacramentum est confirmatio; cuius materia est chrisma confectum ex oleo, quod nitorem significat conscientiae, et balsamo, quod odorem significat bonae famae, per episcopum benedicto. Forma autem est : Signo te signo crucis, et confirmo te chrismate salutis, in nomine Pattis et Filii et Spiritus Sancti.

1318 697 - Ordinarius minister est episcopus. Et cum ceteras unctiones simplex sacerdos valeat exhibere, hanc non nisi episcopus debet conferre: quia de solis Apostolis legitur, quorum vicem tenent episcopi, quod per manus impositionem Spiritum Sanctum dabant, quemadmodum Actuum Apostolorum lectio manifestat: Cum enim audissent, inquit, Apostoli, qui erant Hierosolymis, quia recepisset Samaria verbum Dei, miserunt ad eos Petrum et Ioannem. Qui cum venissent, oraverunt pro eis, ut acciperent Spiritum Sanctum: nondum enim in quemquam illorum venerat, sed baptizati tantum erant in nomine Domini Iesu. Tunc imponebant manus super illos, et accipiebant Spiritum Sanctum (cf. Act 8 ,14 ss). Loco autem illius manus impositionis in Ecclesia datur confirrnatio. Legitur tamen aliquando per Apostolicae Sedis dispensationem ex rationabili et urgente admodum causa simplicem sacerdotem chrismate per episcopum confecto hoc administrasse confirmationis sacramentum.

1319 697 Effectus autem huius sacramenti est, quia in eo datur Spiritus Sanctus ad robur, sicut datus est Apostolis in die Pentecostes, ut videlicet Christianus audacter Christi confiteatur nomen. Ideoque in fronte, ubi verecundiae sedes est, confirmandus inungitur, ne Christi nomen confiteri erubescat et praecipue crucem eius, quae Iudaeis quidem est scandalum, gentibus autem stultitia (cf. 1 Cor 1, 23) secundum Apostolum; propter quod signo crucis signatur.

1320 698 Tertium est Eucharistiae sacramentum, cuius materia est panis triticeus, et vinum de vite, cui ante consecrationem aqua modicissima admisceri debet. Aqua autem ideo admiscetur, quoniam iuxta testimonia sanctorum Patrum ac Doctorum Ecclesiae pridem in disputatione exhibita creditur, ipsum Dominum in vino aqua per mixto hoc instituisse sacramentum. Deinde, quia hoc convenit dominicae passionis repraesentationi. Inquit enim beatus Alexander Papa, quintus (successor) a beato Petro: 'In sacramentorum oblationibus, quae intra Missarum solemnia Domino offeruntur, panis tantum et vinum aqua permixtum in sacrificium offerantur. Non enim debet in calice Domini aut vinum solum aut aqua sola offerri, sed utrumque permixtum: quia utrumque, id est, sanguis et aqua, ex latere Christi profluxisse legitur (cf. Jo 19, 34)'. Tum etiam, quod convenit ad significandum huius sacramenti effectum, qui est unio populi christiani ad Christum. Aqua enim populum significat, secundum illud Apocalypsis: Aquae multae, populi multi (cf. Apc 17,15). Et Iulius Papa, secundus (sueccessor) post beatum Silvestrum, ait: 'Calix dominicus iuxta canonum praeceptum vino et aqua permixtus debet offerri, quia videmus in aqua populum intelligi, in vino vero ostendi sanguinem Christi. Ergo cum in calice vinum et aqua miscetur, Christo populus adunatur, et fidelium plebs ei, in quem credit, copulatur et iungitur.' Cum ergo tam sancta Romana Ecclesia a beatissimis Apostolis Petro et Paulo edocta, quam reliquae omnes Latinorum Graecorumque ecclesiae, in quibus omnis sanctitatis et doctrinae lumina claruerunt, ab initio nascentis Ecclesiae sic servaverint et modo servent, inconveniens admodum videtur, ut alia quaevis regio ab hac universali et rationabili discrepet observantia. Decernimus igitur, ut etiam ipsi Armeni se cum universo orbe christiano conforment, eorumque sacerdotes in calicis oblatione paululum aquae, prout dictum est, vino admisceant.

1321 698 Forma huius sacramenti sunt verba Salvatoris, quibus hoc confecit sacramentum; sacerdos enim in persona Christi loquens hoc conficit sacramentum. Nam ipsorum verborum virtute substantia panis in corpus Christi, et substantia vini in sanguinem convertuntur: ita tamen, quod totus Christus continetur sub specie panis et totus sub specie vini. Sub qualibet quoque parte hostiae consecratae et vini consecrati, separatione facta, totus est Christus.

1322 698 Huius sacramenti effectus, quem in anima operatur digne sumentis, est adunatio hominis ad Christum. Et quia per gratiam homo Christo incorporatur et membris eius unitur, consequens est, quod per hoc sacramentum in sumentibus digne gratia augeatur; omnemque effectum, quem materialis cibus et potus quoad vitam agunt corporalem, sustentando, augendo, reparando et delectando, sacramentum hoc quoad vitam operatur spiritualem; in quo, ut inquit Urbanus (IV) Papa (DS 846) gratam Salvatoris nostri recensemus memoriam, a malo retrahimur, confortamur in bono, et ad virtutum et gratiarum proficimus incrementum.

1323 699 Quartum sacramentum est paenitentia, cuius quasi materia sunt actus paenitentis, qui in tres distinguuntur partes. Quarum prima est cordis contritio; ad quam pertinet, ud doleat de peccato commisso, cum proposito non peccandi de cetero. Secunda est oris confessio; ad quam pertinet, ut peccator omnia peccata, quorum memoriam habet, suo sacerdoti confiteatur integraliter. Tertia est satisfactio pro peccatis secundum arbitrium sacerdotis; quae quidem praecipue fit per orationem, ieiunium et eleemosynam. Forma huius sacramenti sunt verba absolutionis, quae sacerdos profert, cum dicit: Ego te absolvo; minister huius sacramenti est sacerdos habens auctoritatem absolvendi vel ordinariam vel ex commissione superioris. Effectus huius sacramenti est absolutio a peccatis.

1324 700 Quintum sacramentum est extrema unctio, cuius materia est oleum olivae per episcopum benedictum. Hoc sacramentum nisi infirmo, de cuius morte timetur, dari non debet; qui in his locis ungendus est: in oculis propter visum, in auribus propter auditum, in naribus propter odoratum, in ore propter gustum vel locutionem, in manibus propter tactum, in pedibus propter gressum, in renibus propter delectationem ibidem vigentem. Forma huius sacramenti est haec: 'Per istam sanctam unctionem et suam piissimam misericordiam indulgeat tibi Dominus, quicquid deliquisti per visum', et similiter in aliis membris.

1325 700 - Minister huius sacramenti est sacerdos. Effectus vero est mentis sanatio et, in quantum animae expedit, ipsius etiam corporis. De hoc sacramento inquit beatus Iacobus Apostolus: 'Infirmatur quis in vobis ? Inducat presbyteros Ecclesiae, ut orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini; et oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum Dominus, et si in peccatis sit, dimitten tur ei' (Iac 5, 14s).

1326 701 Sextum est sacramentum ordinis, cuius materia est illud, per cuius traditionem confertur ordo: sicut presbyteratus traditur per calicis cum vino et patenae cum pane porrectionem; diaconatus vero per libri Evangeliorum dationem; subdiaconatus vero per calicis vacui cum patena vacua superposita traditionem et similiter de aliis per rerum ad ministeria sua pertinentium assignationem. Forma sacerdotii talis est: 'Accipe potestatem offerendi sacrificium in Ecclesia pro vivis et mortuis, in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti'. Et sic de aliorum ordinum formis, prout in Pontificali Romano late continetur. Ordinarius minister huius sacramenti est episcopus. Effectus augmentum gratiae, ut quis sit idoneus Christi minister.

1327 702 Septimum est sacramentum matrimonii, quod est signum coniunctionis Christi et Ecclesiae secundum Apostolum dicentem 'Sacramentum hoc magnum est: ego autem dico in Christo et in Ecclesia' (Eph 5, 32). Causa efficiens matrimonii regulariter est mutuus consensus per verba de praesenti expressus. Assignatur autem triplex bonum matrimonii. Primum est proles suscipienda et educanda ad cultum Dei. Secundum est fides, quam unus coniugum alteri servare debet. Tertium indivisibilitas matrimonii, propter hoc quod significat indivisibilem coniunctionem Christi et Ecclesiae. Quamvis autem ex causa fornicationis liceat tori separationem facere, non tamen aliud matrimonium contrahere fas est, cum matrimonii vinculum legitime contracti perpetuum sit.

1328 His omnibus explicatis praedicti Armenorum oratores nomine suo et sui patriarchae et omnium Armenorum, hoc saluberrimum synodale decretum cum omnibus suis capitulis, declarationibus, diffinitionibus, traditionibus, praeceptis et statutis omnemque doctrinam in ipso descriptam necnon quicquid tenet et docet Sancta Sedes Apostolica et Romana Ecclesia, cum omni devotione et obedientia acceptant, suscipiunt et amplectuntur. Illos quoque Doctores et sanctos Patres, quos Ecclesia Romana approbat, ipsi reverenter suscipiunt. Quascunque vero personas et quicquid ipsa Ecclesia Romana reprobat et damant, ipsi pro reprobatis et damnatis habent.


 1309-1328
Concile de Florence (oecum. XVII), 26 février 1439 - août (?) 1445;
sous Eugene IV; Bulle d'union des Coptes et des Ethiopiens, &quot; Cantate Domino &quot;, 4 février 1442 (1441 dans le style de Florence)
1330 703 Sacrosancta Romana Ecclesia, Domini et Salvatoris nostri voce fundata, firmiter credit, profitetur et praedicat, unum verum D e u m omnipotentem, incommutabilem et aeternum, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, unum in essentia, trinum in personis: Patrem ingenitum, Filium ex Patre genitum, Spiritum Sanctum ex Patre et Filio procedentem. Patrem non esse Filium aut Spiritum Sanctum; Filium non esse Patrem aut Spiritum Sanctum; Spiritum Sanctum non esse Patrem aut Filium: sed Pater tantum Pater est, Filius tantum Filius est, Spiritus Sanctus tantum Spiritus Sanctus est. Solus Pater de substantia sua genuit Filium, solus Filius de solo Patre est genitus, solus Spiritus Sanctus simul de Patre procedit et Filio. Hae tres Personae sunt unus Deus, et non tres dii: quia trium est una substantia una essentia, una natura, una divinitas, una immensitas una aeternitas omniaque sunt unum, ubi non obviat relationis oppositio.

1331 704 'Propter hanc unitatem Pater est totus in Filio, totus in Spiritu Sancto; Filius totus est in Patre, totus in Spiritu Sancto; Spiritus Sanctus totus est in Patre, totus in Filio. Nullus alium aut praecedit aeternitate aut excedit magnitudine, aut superat potestate. Aeternum quippe et sine initio est, quod Filius de Patre exstitit; et aeternum ac sine initio est, quod Spiritus Sanctus de Patre Filioque procedit.' Pater quidquid est aut habet, non habet ab alio, sed ex se; et est principium sine principio. Filius quidquid est aut habet, habet a Patre, et est principium de principio. Spiritus Sanctus quidquid est aut habet, habet a Patre simul et Filio. Sed Pater et Filius non duo principia Spiritus Sancti, sed unum principium: sicut Pater et Filius et Spiritus Sanctus non tria principia creaturae, sed unum principium.

1332 705 Quoscumque ergo adversa et contraria sentientes damnat, reprobat et anathematizat et a Christi corpore quod est Ecclesia, alienos esse denuntiat. Hinc damnat Sabellium personas confundentem et ipsarum distinctionem realem penitus auferentem. Damnat Arianos, Eunomianos, Macedonianos solum Patrem Deum verum esse dicentes, Filium autem et Spiritum Sanctum in creaturarum ordine collocantes. Damnat et quoscumque alios, gradus seu inaequalitatem in Trinitate facientes.

1333 706 Firmissime credit, profitetur et praedicat, unum verum Deum, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, esse omnium visibilium et invisibilium c r e a t o r e m: qui quando voluit, bonitate sua universas, tam spiritales quam corporales, condidit creaturas: bonas quidem, quia a summo bono factae sunt, sed mutabiles, quia de nihilo factae sunt, nullamque mali asserit esse naturam, quia omnis natura, in quantum natura est, bona est.

1334 706 Unum atque eundem Deum Veteris et Novi Testamenti, hoc est, Legis et Prophetarum atque Evangelii profitetur auctorem: quoniam eodem Spiritu Sancto inspirante utriusque Testamenti Sancti locuti sunt: quorum libros sucipit et veneratur, qui titulis sequentibus continentur:

1335 706 Quinque Moysi, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio; Josue, Judicum, Ruth, Quatuor Regum, Duobus Paralipomenon, Esdra, Neemia, Tobia, Judith, Hester, Job, Psalmis David, Parabolis, Ecclesiaste, Canticis Canticorum, Sapientia, Ecclesiastico, Isaya, Jeremia, Baruch, Ezechiele, Daniele, Duodecim Prophetis Minoribus id est Osee, Johele, Amos, Abdia, Jona, Michea, Naum, Abachuc, Sophonia, Ageo, Zacharia, Malachia; Duobus Machabeorum, Quatuor Evangeliis Mathaei, Marci, Lucae, Johannis; Quatuordecim Epistolis Pauli, Ad Romanos, Duabus ad Corinthios, Ad Galatas, Ad Ephesios, Ad Philipenses, Duabus ad Thesalonicense, Ad Colocenses, Duabus ad Timotheum, Ad Titum, Ad Philomenon, Ad Hebraeos; Petri duabus; Tribus Johannis; Una Jacobi; Una Judae; Actibus Apostolorum et Apocalypsi Johannis.

1336 707 - Propterea Manichaeorum anathematizat insaniam, qui duo prima principia posuerunt, unum visibilium, aliud invisibilium; et alium Novi Testamenti Deum, alium Veteris esse dixerunt.

 1330-1336
(décret pour les Jacobites)
1337 708 Firmiter credit, profitetur et praedicat, unam ex Trinitate personam, verum Deum, Dei Filium ex Patre genitum, Patri consubstantialem et coaeternum, in plenitudine temporis, quam divini consilii inscrutabilis altitudo disposuit, propter salutem humani generis veram hominis integramque naturam ex immaculato utero Mariae Virginis assumpsisse et sibi in unitatem personae copulasse tanta unitate, ut quidquid ibi Dei est, non sit ab homine separatum; et quidquid est hominis, non sit a deitate divisum; sitque unus et idem indivisus, utraque natura in suis proprietatibus permanente, Deus et homo, Dei Filius et hominis filius, aequalis Patri secundum divinitatem, minor Patre secundum humanitatem: immortalis et aeternus ex natura divinitatis, passibilis et temporalis ex conditione assumptae humanitatis.

1338 709 Firmiter credit, profitetur et praedicat, Dei Filium in assumpta humanitate ex Virgine vere natum, vere passum, vere mortuum et sepultum, vere ex mortuis resurrexisse, in caelum ascendisse, sedereque ad dexteram Patris, et venturum in fine saeculorum ad vivos mortuos que iudicandos.

1339 710 Anathematizat autem, exsecratur et damnat omnem haeresim contraria sapientem. Et primo damnat Ebionem, Cerinthum, Marcionem, Paulum Samosatenum, Photinum omnesque similiter blasphemantes, qui percipere non valentes unionem personalem humanitatis ad Verbum, Jesum Christum Dominum nostrum verum Deum esse negaverunt: ipsum purum hominem confitentes, qui divinae gratiae participatione majore, quam sanctioris vitae merito suscepisset, divinus homo diceretur.

1340 710 Anathematizat etiam Manichaeum cum sectatoribus suis, qui Dei Filium non verum corpus, sed phantasticum sumpsisse somniantes, humanitatis in Christo veritatem penitus sustulerunt.

1341 710 Necnon Valentinum asserentem, Dei Filium nihil de Virgine Matre cepisse, sed corpus caeleste sumpsisse atque ita transisse per uterum Virginis, sicut per aquaeductum defluens aqua transcurrit.

1342 710 Arium etiam, qui asserens, corpus ex Virgine assumptum anima caruisse, voluit loco animae fuisse deitatem.

1343 710 Apollinarem quoque, qui intelligens, si anima corpus informans negetur in Christo, humanitatem veram ibidem non fuisse, solam posuit animam sensitivam, sed deitatem Verbi vicem rationalis animae tenuisse.

1344 710 Anathematizat etiam Theodorum Mopsuestenum atque Nestorium asserentes, humanitatem Dei Filio unitam esse per gratiam et ob id duas in Christo esse personas, sicut duas fatentur esse naturas, cum intelligere non valerent, unionem humanitatis ad Verbum hypostaticam exstitisse, et propterea negarent verbi subsistentiam accepisse. Nam secundum hanc blasphemiam non Verbum caro factum est,sed Verbum per gratiam habitavit in carne: hoc est, non Dei Filius homo factus est, sed magis Dei Filius habitavit in homine.

1345 710 Anathematizat etiam, exsecratur et damnat Eutychen archimandritam: qui cum intelligeret, juxta Nestorii blasphemiam veritatem incarnationis excludi, et propterea oportere, quod ita Dei Verbo unita esset humanitas, ut deitatis et humanitatis una esset eademque persona, ac etiam capere non posset, stante pluralitate naturarum, unitatem personae: sicut deitatis et humanitatis in Christo unam posuit esse personam, ita unam asseruit esse naturam, volens ante unionem dualitatem fuisse naturarum, sed in unam naturam in assumptione transiisse, maxima blasphemia et impietate concedens aut humanitatem in deitatem, aut deitatem in humanitatem esse conversam.

1346 710 Anathematizat etiam, exsecratur et damnat Macarium Antiochenum omnesque similia sapientes, qui, licet vere de naturarum dualitate et personae unitate sentiret, tamen circa Christi operationes enormiter oberravit (aberravit) dicens, in christo utriusque naturae unam fuisse operationem unamque voluntatem. Hos omnes cum haeresibus suis anathematizat sacrosancta Romana Ecclesia, affirmans in Christo duas esse voluntates duasque operationes.

1347 711 Firmiter credit, profitetur et docet, neminem unquam ex viro feminaque conceptum a diaboli dominatu fuisse liberatum, nisi per fidem mediatoris Dei et hominum Jesu Christi Domini nostri: qui sine peccato conceptus, natus et mortuus, humani generis hostem, peccata nostra delendo, solus sua morte prostravit,et regni caelestis introitum, quem primus homo peccato proprio cum omni successione perdiderat, reseravit: quem aliquando venturum omnia Veteris Testamenti sacra sacrificia, sacramenta, ceremoniae praesignrunt.

1348 712 Firmiter credit, profitetur et docet, legalia Veteris Testamenti, seu Mosaicae legis, quae dividuntur in ceremonias, sacra sacrificia, sacramenta, quia significandi alicuius futuri gratia fuerant instituta, licet divino cultui illa aetate congruerunt, significato per illa Domino nostro Jesu Christo adveniente cessasse, et Novi Testamenti sacramenta coepisse. Quemcumque etiam post passionem in legalibus spem ponentem et illis velut ad salutem necessariis se subdentem, quasi Christi fides sine illis salvare non posset, peccasse mortaliter. Non tamen negat a Christi passione usque ad promulgatum Evangelium illa potuisse servari, dum tamen minime ad salutem necessaria crederentur, sed post promulgatum Evangelium sine interitu salutis aeternae asserit non posse servari. Omnes ergo post illud tempus circumcisionis et sabbati reliquorumque legalium observatores alienos a Christi fide denuntiat et salutis aeternae minime posse esse participes, nisi aliquando ab iis erroribus resipiscant. Omnibus igitur, qui christiano nomine gloriantur, praecipit omnino, quocumque tempore, vel ante vel post baptismum, a circumcisione cessandum; quoniam sive quis in ea spem ponat, sive non, sine interitu salutis aeternae observari omnino non potest.

1349 712 Circa pueros vero propter periculum mortis, quod potest saepe contingere, cum ipsis non possit alio remedio subveniri, nisi per sacramentum baptismi, per quod eripiuntur a diaboli dominatu et in Dei filios adoptantur, admonet, non esse per quadraginta aut octoginta dies seu aliud tempus iuxta quorundam observantiam sacrum baptisma differendum, sed quamprimum commode fieri potest, debere conferri: ita tamen, quod mortis imminente periculo mox sine ulla dilatione baptizentur, etiam per laicum vel mulierem, in forma Ecclesiae, si desit sacerdos, quemadmodum in decreto Armenorum plenius continetur (DS 1315).

1350 713 Firmiter credit, profitetur et praedicat, omnem creaturam Dei bonam, 'nihilque reiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur' (1 Tim 4, 4), quia, iuxta verbum Domini (Mt 15, 11), 'non quod intrat in os, coinquinat hominem'; illamque Mosaicae legis ciborum mundorum et immundorum differentiam ad ceremonialia asserit pertinere, quae surgente Evangelio transierunt et efficacia esse desierunt. Illam etiam Apostolorum prohibitionem 'ab immolatis simulacrorum et sanguine et suffocato' (Act 15, 29) dicit illi tempori congruisse, quo ex Judaeis atque gentilibus, qui antea diversis ceremoniis moribusque vivebant, una surgebat Ecclesia, ut cum Judaeis etiam gentiles aliquid communiter observarent, et in unum Dei cultum fidemque conveniendi praeberetur occasio et dissensionis materia tolleretur: cum Judaeis propter antiquam consuetudinem sanguis et suffocatum abominabilia viderentur et esu immolatitii poterant arbitrari gentiles ad idololatriam redituros. Ubi autem eo usque propagata est christiana religio, ut nullus in ea Judaeus carnalis appareat, sed omnes ad Ecclesiam transeuntes in eosdem ritus Evangelii ceremoniasque conveniant, credentes 'omnia munda mundis' (Tit 1, 15): illius apostolicae prohihitionis causa cessante, etiam cessavit effectus. Nullam itaque cibi naturam condemnandam esse denuntiat, quem societas admittit humana : nec inter animalia discernendum per quemcumque, sive virum sive mulierem, et quocumque genere mortis intereant: quamvis pro salute corporis, pro virtutis exercitio, pro regulari et ecclesiastica disciplina possint et debeant multa non negata dimitti, quia, iuxta Apostolum, 'omnia licent, sed non omnia expediunt' (I Cor 6, 12; 10, 22).

1351 714 Firmiter credit, profitetur et praedicat, 'nullos extra catholicam Ecclesiam exsistentes (intra cath. E. non exs.), non solum paganos', sed nec Judaeos aut haereticos atque schismaticos, aeternae vitae fieri posse participes; sed in ignem aeternum ituros, 'qui paratus est diabolo et angelis eius' (Mt 25, 41), nisi ante finem vitae eidem fuerint aggregati: tantumque valere ecclesiastici corporis unitatem, ut solum in ea manentibus ad salutem ecclesiastica sacramenta proficiant, et ieiunia, eleemosynae ac cetera pietatis officia et exercitia militiae christianae praemia aeterna parturiant. 'Neminemque, quantascumque eleemosynas fecerit, etsi pro Christi nomine sanguinem effuderit, posse salvari, nisi in catholicae Ecclesiae gremio et unitate permanserit'.

1352 715 Verum quia in suprascripto decreto Armenorum non est explicata forma verborum, quibus in consecratione corporis et sanguinis Domini sacrosancta Romana Ecclesia, Apostolorum Petri et Pauli doctrina et auctoritate firmata, semper uti consuevit, illam praesentibus duximus inserendam. In consecratione corporis Domini hac utitur forma verborum: 'Hoc est enim corpus meum'; sanguinis vero: 'Hic est enim calix sanguinis mei, novi et aeterni testamenti, mysterium fidei, qui pro vobis et pro multis effundetur in remissionem peccatorum'. Panis vero triticeus, in quo sacramentum conficitur, an eo die, an antea decoctus sit, nihil omnino refert: dummodo enim panis substantia maneat, nullatenus dubitandum est, quin post praedicta verba consecrationis corporis a sacerdote cum intentione conficiendi prolata, mox in verum Christi corpus transsubstantietur.


1353 Quoniam nonnullos asseritur quartas nuptias tamquam condemnatas respuere, ne peccatum, ubi non est, esse putetur, cum secundum Apostolum mortuo viro mulier sit ab eius lege soluta, et nubendi, cui vult, in Domino habeat facultatem (cf. Rom 7, 3; I Cor 7, 39), nec distinguat, mortuo primo, secundo vel tertio, declaramus non solum secundas ac tertias, sed et quartas atque ulteriores, si aliquod canonicum impedimentum non obstet, licite contrahi posse. Commendatiores tamen dicimus, si ulterius a coniugio abstinentes in castitate permanserint, quia, sicut virginitatem viduitati, ita nuptiis castam viduitatem laude ac merito praeferendam esse censemus.


 1337-1353
Denzinger 1290
Vor Nach

Calliste III, Const. 'Regimini universalis' ad episcopum
Magdeburg., Naumburg. et Halberstad., 6 mai 1455
1355 716 ... Nobis nuper exhibita petitio continebat, quod licet a tanto tempore, cuius contrarii memoria non exsistit, in diversis Alemanniae partibus, pro communi hominum utilitate, inter habitatores et incolas partium earundem talis inoleverit hactenusque observata fuerit... consuetudo, quod ipsi habitatores et incolae, sive illi ex eis, quibus id pro suis statu et indemnitatibus expedire visum fuerit, super eorum bonis, domibus, agris, praediis, possessionibus et hereditatibus annuos marcarum, florenorum, seu grossorum monetae in partibus illis currentis reditus seu census vendentes, pro singulis ex marcis florenis sive grossis huiusmodi ab eis, qui illas vel illos, sive reditus sive census ipsos emerint, certum competens pretium in numerata pecunia secundum temporis qualitatem, prout ipsi vendentes et ementes in contractibus super his inter se firmaverunt, et recipere soliti fuere, illa ex domibus, terris, agris, praediis, possessionibus et hereditatibus praedictis, qui (legendum: quae) in huiusmodi contractibus expressi (-ae) fuerunt, praedictorum solutione redituum et censuum efficaciter obligantes, in illorum vendentium favorem, hoc adiecto, quod ipsi pro rata, qua huiusmodi per eos receptam dictis ementibus restituerent in toto vel in parte pecuniam, a solutione redituum seu censuum huiusmodi restitutam pecuniam contingentium liberi forent penitus et immunes, sed iidem ementes, etiamsi bona, domus, terrae, agri, possessiones hereditates huiusmodi processu temporis ad omnimodae destructionis sive desolationis reducerentur opprobrium, pecuniam ipsam etiam agendo repetere non valerent.

1356 716 - Apud aliquos tamen haesitationis versatur scrupulus, an huiusmodi contractus liciti sint censendi. Unde nonnulli, illos usurarios fore praetendentes, occasionem quaerunt reditus et census huiusmodi ab eis debitos non solvendi...

1357 716 Nos igitur... ad omne super his ambiguitatis tollendum dubium, praefatos contractus licitos iurique conformes et vendentes eosdem ad ipsorum solutionem censuum et redituum iuxta dictorum contractuum tenores, remoto contradictionis obstaculo, efficaciter teneri, auctoritate Apostolica praesentium serie declaramus.


ES
Pie II, Bulla 'Exsecrabilis', 18 janvier 1460
(style Floren. 1459)
1375 717 Exsecrabilis et pristinis temporibus inauditus tempestate nostra inolevit abusus, ut a Romano Pontifice, Iesu Christi vicario, cui dictum est in Persona beati Petri 'Pasce oves meas' (Jo 21, 17), et 'Quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis' (Mt 16, 19), nonnulli spiritu rebellionis imbuti, non sanioris cupiditate iudicii, sed commissi evasione peccati ad futurum concilium provocare praesumant. ... Volentes igitur hoc pestiferum virus a Christi Ecclesia procul pellere ..., huiusmodi provocationes damnamus et tamquam erroneas ac detestabiles reprobamus.


ES
Pie II, Propositiones damnatae in Ep. 'Cum sicut accepimus',
14 novembre 1459; Errores Zanini de Solcia
1361 717a (1) Mundum naturaliter consumi et finiri debere, humiditatem terrae et aÎris calore solis consumente, ita ut elementa accendantur.

1362 717b (2) Et omnes Christianos salvandos esse.

1363 717c (3) Deum quoque alium mundum ab isto creasse, et in eius tempore multos alios viros et mulieres exstitisse, et per consequens Adam primum hominem non fuisse.

1364 717d (4) Item Jesum Christum non pro redemptione ob amorem humani generis, sed stellarum necessitate passum et mortuum esse.

1365 717e (5) Item Jesum Christum, Moysen et Mahometem mundum pro suarum libito voluntatum rexisse.

1366 717f (6) Necnon eundem Dominum nostrum Jesum illegitimum, et in hostia consecrata non quoad humanitatem, sed divinitatem dumtaxat exsistere.

1367 717g (7) Extra matrimonium luxuriam non esse peccatum, nisi legum positivarum prohibitione, easque propterea minus bene disposuisse, et sola prohibitione ecclesiastica se fraenari, quominus Epicuri opinionem ut veram sectaretur.

1368 717h (8) Praeterea rem auferre alienam non esse peccatum mortale etiam domino invito.

1369 717i (9) Legem denique Christianam per successionem alterius legis finem habituram, quemadmodum Lex Moysi per Legem Christi terminata fuit.


ES
Pie II, Bulla 'Ineffabilis summi providentia Patris',
1 août 1464
1385 718 ... Auctoritate Apostolica tenore praesentium statuimus et ordinamus, quod nulli Fratrum praedictorum (Minorum et Praedicatorum) deinceps liceat de supradicta dubietate disputare, praedicare, vel publice aut private verbum facere, seu aliis suadere, quod videlicet haereticum vel peccatum sit tenere vel credere, sanguinem ipsum sacratissimum (ut praemittitur) triduo passionis eiusdem Domini nostri Iesu Christi ab ipsa divinitate quomodolibet fuisse vel non fuisse divisum vel separatum, donec super dubietatis huiusmodi decisione quid tenendum sit, fuerit per Nos et Sedem Apostolicam definitum.


ES
Sixte IV, Propositiones Petri de Rivo, damnatae in Bulla 'Ad
Christi vicarii', 3 janvier 1474: Schedula revocationis
1391 719 (1) Elisabeth Luc. 1, cum loquitur beatae Mariae Virgini dicens: 'Beata quae credidisti, quoniam perficientur in te, quae dicta sunt tibi a Domino' (Lc 1, 45), innuere videtur, illas propositiones, scilicet 'Paries filium et vocabis nomen eius Jesum; hic erit magnus' etc. (Lc 1, 31s), nondum habere veritatem.

1392 720 (2) Item Luc. ult. Christus post resurrectionem dicens: 'Necesse est impleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysis et Prophetis et Psalmis de me' (Lc 24, 44 ), videtur innuisse, quod tales propositiones vacuae erant veritatis.

1393 721 (3) Item ad Hebr. 10, ubi Apostolus inquit: 'Umbram habens lex futurorum bonorum' et 'non ipsam imaginem rerum' (Hebr 10, 1), innuere videtur, quod propositiones Veteris Legis, quae erant de futuro, nondum habebant determinatam veritatem.

1394 722 (4) Item, quod non sufficit ad veritatem propositionis de futuro, quod res erit, sed requiritur, quod inimpedibiliter erit.

1395 (5) Item necesse est dicere alterum duorum: aut quod in articulis fidei de futuro non est praesens et actualis veritas, aut quod significatum eorum per potentiam divinam non potuit impediri. (DS 1396) (Censura:) scandalosae et a catholicae fidei semita deviae.

723 (5) Item necesse est dicere alterum duorum: aut quod in articulis fidei de futuro non est praesens et actualis veritas, aut quod significatum eorum per potentiam divinam non potuit impediri.

1396 723 (Censura:) scandalosae et a catholicae fidei semita deviae.


ES
Sixte IV, Bulla 'Salvator noster' in favorem ecclesiae S. Petri
Xanctonensis, 3 août 1476
1398 723a Et ut animarum salus eo tempore potius procuretur, quo magis aliorum egent suffragiis et quo minus sibi ipsis proficere valent, auctoritate Apostolica de thesauro Ecclesiae animabus in purgatorio exsistentibus succurrere volentes, quae per caritatem ab hac luce Christo unitae decesserunt ac quae, dum viverent, sibi ut huiusmodi indulgentia suffragaretur, meruerunt, paterno cupientes affectu, quantum cum Deo possumus, de divina misericordia confisi ac de plenitudine potestatis concedimus pariter ac indulgemus, ut si qui parentes, amici aut ceteri Christi fideles pietate commoti pro ipsis animabus purgatorio igni pro expiatione poenarum eisdem secundum divinam iustitiam debitarum expositis, durante dicto decennio pro reparatione ecclesiae Xanctonensi(s) certam pecuniarum quotam aut valorem iuxta decani et capituli dictae ecclesiae aut nostri collectoris ordinationem dictam ecclesiam visitando dederint aut per nuntios ab eisdem deputandos durante dicto decennio miserint, volumus ipsam plenariam remissionem per modum suffragii (vd. DS 1405s) ipsis animabus purgatorii, pro quibus dictam quotam pecuniarum aut valorem persolverint, ut praefertur, pro relaxatione poenarum valere ac suffragari.


 1398
Sixte IV, Const. 'Cum praeexcelsa', 27 février 1477
('1476' st. cur.)

1400 734 Cum praeexcelsa meritorum insignia, quibus regina caelorum, Virgo Dei genitrix gloriosa, sedibus praelata aethereis, sideribus quasi stella matutina praerutilat, devotae considerationis indagine perscrutamur ...: dignum, quin potius debitum reputamus, universos Christi fideles, ut omnipotenti Deo (cuius providentia eiusdem Virginis humilitatem ab aeterno respiciens, pro reconcilianda suo auctori humana natura lapsu primi hominis aeternae morti obnoxia, eam sui Unigeniti habitaculum Sancti Spiritus praeparatione constituit, ex qua carnem nostrae mortali tatis pro redemptione populi sui assumeret, et immaculata Virgo nillilominus post partum remaneret) de ipsius immaculatae Virginis mira conceptione gratias et laudes referant, et instituta propterea in Dei Ecclesia Missas et alia divina officia dicant, et illis intersint, indulgentiis et peccatorum remissionibus invitare, ut exinde fiant eiusdem Virginis meritis et intercessione divinae gratiae aptiores.


ES
Sixte IV, Ep. encycl. 'Romani Pontificis provida', 27 nov. 1477
1405 Cum Nobis relatum esset, in publicatione indulgentiae per Nos alias ecclesiae Xanctonensi concessae (DS 1398), plura scandala ... fuisse exorta praedicantesque... occasione dictae indulgentiae, quam animabus in purgatorio exsistentibus per modum suffragii concessimus, nonnullos scripta Nostra male interpretantes publice asseruisse atque asserere, non esse ultra opus, pro animabus ipsis orare aut pia suffragia facere. Ex quo quam plurimi a bene agendo retrahebantur. Nos scandalis et erroribus huiusmodi... obviare volentes per Brevia Nostra ad ... praelatos scripsimus, ut Christi fidelibus declarent, ipsam plenam indulgentiam pro animabus exsistentibus in purgatorio per modum suffragii per Nos fuisse concessam, non ut per indulgentiam praedictam Christi fideles ipsi a piis et bonis operibus revocarentur, sed ut illa in modum suffragii animarum saluti prodesset; perindeque ea indulgentia proficeret, acsi devotae orationes piaeque eleemosynae pro earundem animarum salute dicerentur et offerrentur.

1406 Nuper vero non sine gravi animi Nostri displicentia intelleximus, nonnullos minus recte et longe aliter quam intentio Nostra fuerit aut sit, huiusmodi verba interpretatos esse. ... Non enim Nos ... ad praelatos scripsimus et declaravimus, supradictam indulgentiam plenariam animabus in purgatorio exsistentibus, acsi fierent pro eisdem devotae orationes piaeque eleemosynae efficerentur, videre prodesse, non quod intenderemus, prout nec intendimus, neque etiam inferre vellemus, indulgentiam non plus proficere aut valere quam eleemosynae et orationes, aut eleemosynas et orationes tantum proficere tantumque valere quantum indulgentia per modum suffragii, cum sciamus orationes et eleemosynas et indulgentiam per modum suffragii longe distare; sed eam 'perinde' valere diximus, id est, per eum modum, 'ac si' id est per quem orationes et eleemosynae valent. Et quoniam orationes et eleemosynae valent tamquam suffragia animabus impensa, Nos, quibus plenitudo potestatis ex alto est attributa, de thesauro.universalis Ecclesiae qui ex Christi Sanctorumque eius meritis constat, Nobis commisso, auxilium et suffragium animabus purgatorii afferre cupientes supradictam concessimus indulgentiam, ita tamen, ut fideles ipsi pro eisdem animabus suffragium darent, quod ipsae defunctorum animae per se nequeant adimplere. Haec in scriptis Nostris sensimus et sentimus...

1407 Ut igitur sanctum et laudabile desiderium hoc Nostrum a nullo potest iure damnari, etiam intentio et sana mens, quae non nisi ad apertum bonum intendit, impugnari per ambiguitatis medium non debet, cum secundum theologicae disciplinae rationem quaecumque propositio dubium intellectum in se continens semper in eo sensu sit accipienda in quo vera redditur locutio. Quamobrem... praesentium tenore motu proprio decernimus et declaramus, in quibuscumque scriptis Nostris semper Nostrae intentionis fuisse et nunc esse: ipsam plenariam indulgentiam per modum suffragii animabus in purgatorio exsistentibus concessam sic valere et suffragari, quemadmodum communis Doctorum schola eas valere et suffragari concedit.


 1405-1407
Osma, damnatae in Bulla 'Licet ea quae de nostro mandato',
9 août 1479
1411 724 (1) Confessionem peccatorum in specie, ex universalis Ecclesiae realiter statuto, non divino iure compertam fore (Complut. 2.: Quod conf. de pecc. in specie fuerit ex aliquo statuto universalis Ecclesiae, non de iure divino).

1412 725 (2) Peccata mortalia quoad culpam et poenam alterius saeculi absque confessione, sola cordis contritione (supplendum ex (3): deleri) (Complut. 1: ... alterius saeculi delentur per solam cordis contritionem sine ordine ad claves),

1413 726 (3) pravas vero cogitationes sola displicentia deleri (3: Quod pravae cogit. confiteri non debent, sed sola displ. delentur sine ordine ad claves).

1414 727 (4) Quod confessio secreta sit, necessario non exigi (4: Confessio debet esse secreta, i. e. de peccatis secretis, non de manifestis).

1415 728 (5) Non peracta paenitentia, confitentes absolvi non debere (5: Non sunt absolvendi paenitentes, nisi peracta prius paenitentia eis iniuncta).

1416 729 (6) Romanum Pontificem purgatorii poenam remittere (suppl. ex (7): non posse) (6: Papa non potest indulgere alicui vivo poenam purgatorii),

1417 731 (7) et super his, quae universalis Ecclesia statuit, dispensare non posse (=8).

1418 732 (8) Sacramentum quoque paenitentiae, quantum ad collationem gratiae, naturae, non autem institutionis Novi vel Veteris Testamenti exsistere (9: ... qu. ad coll. gratiae, sacramentum naturae est, non alicuius institutionis Vet. vel N. T.).

1419 733 (Censura in Bulla 6) Pro potioris cautelae suffragio, omnes et singulas propositiones praedictas falsas, sanctae catholicae fidei contrarias, erroneas et scandalosas et ab evangelica veritate penitus alienas, sanctorum quoque Patrum decretis et aliis Apostolicis constitutionibus contrarias fore ac manifestam haeresim continere... declaramus.


ES
Sixte IV, Const. 'Grave nimis', 4 septembre 1483
1425 735 Sane cum s. Romana Ecclesia de intemeratae semperque Virginis Mariae conceptione publice festum solemniter celebret, et speciale ac proprium super hoc officium ordinaverit : nonnulli, ut accepimus, diversorum ordinum praedicatores in suis sermonibus ad populum publice per diversas civitates et terras affirmare hactenus non erubuerunt, et quotidie praedicare non cessant, omnes illos, qui tenent aut asserunt, eandem gloriosam et immaculatam Dei genitricem absque originalis peccati macula fuisse conceptam, mortaliter peccare, vel esse haereticos, eiusdem immaculatae conceptionis officium celebrantes, audientesque sermones illorum, qui eam sine huiusmodi macula conceptam esse affirmant, peccare graviter.

1426 735 ... Nos igitur huiusmodi temerariis ausibus ... obviare volentes motu proprio, non ad alicuius Nobis super hoc oblatae petitionis instantiam, sed de Nostra mera deliberatione et certa scientia, huiusmodi assertiones ... qui affirmare praesumerent, eos, qui crederent aut tenerent, eandem Dei genitricem ab originalis peccati macula in sua conceptione praeservatam fuisse, propterea alicuius haeresis labe pollutos fore vel mortaliter peccare, aut huiusmodi officium conceptionis celebrantes seu huiusmodi sermones audientes alicuius peccati reatum incurrere, utpote falsas et erroneas et a veritate penitus alienas, editosque desuper libros praedictos, id continentes, quoad hoc auctoritate Apostolica tenore praesentium reprobamus et damnamus; ... (sed reprehenduntur etiam ii), qui ausi fuerint asserere, contrariam opinionem tenentes, videlicet gloriosam Virginem Mariam cum originali peccato fuisse conceptam, haeresis crimen vel peccatum incurrere mortale, cum nondum sit a Romana Ecclesia et Apostolica Sede decisum...


ES
Innocent VIII, Bulla 'Exposcit tuae devotionis' ad Iohannem abb.
monasterii Cistertii (Citeaux), Cabillon. dioec., 9 avr 1489
1435 ... Cum itaque sicut exhibita Nobis nuper pro parte tua petitio continebat, ex privilegiis et indultis Apostolicis tibi et aliorum quatuor monasteriorum praedictorum abbatibus pro tempore exsistentibus, ut, omnes ordines minores personis Ordinis eiusdem intra monasteria praedicta conferre ac pallas altaris et alia ornamenta ecclesiastica benedicere ac mitra et anulo et aliis pontificalibus insigniis uti, nec non in ipsis et aliis monasteriis et prioratibus illis subiectis, ac in parochialibus et aliis ecclesiis ad eos communiter vel divisim pertinentibus, quamvis eis pleno iure non subessent, benedictionem sollemnem, post Missarum, Vesperarum et Matutinarum sollemnia, dummodo in benedictione huiusmodi aliquis antistes vel Apostolicae Sedis legatus praesens non foret, elargiri, ... obtenta valerent, ... concessum fuerit ...: Nos qui Ordinem ipsum prae ceteris in visceribus gerimus charitatis et illum intendimus non minoribus gratiis et privilegiis quam praedecessores Nostri fecerunt, decorare, tuis in hac parte supplicationibus inclinati, tibi et successoribus tuis, ac dictis abbatibus aliorum quatuor monasterium praedictorum nunc et pro tempore exsistentibus, ut de cetero perpetuis futuris temporibus, praedicta et quaecumque alia vestimenta ac ornamenta ecclesiastica ... benedicere, et calices consecrare ... ac altaria ... in quibuslibet locis dicti Ordinis, chrismate sacra prius ab aliquo catholico antistite recepto consecrare, et etiam benedictionem sollemnem post Missarum, Vesperarum et Matutinarum sollemnia ... elargiri, ac, ne monachi dicti Ordinis pro suscipiendis Subdiaconatus et Diaconatus ordinibus extra claustrum hinc inde discurrere cogantur, tibi et successoribus tuis, ut quibuscumque dicti Ordinis monachis, aliis vero quatuor abbatibus praefatis ac eorum successoribus, ut suorum monasteriorum praedictorum religiosis, quos ad id idoneos repereritis, Subdiaconatus et Diaconatus ordines huiusmodi alias rite conferre, ... libere et licite possitis et possunt, auctoritate Apostolica et ex certa scientia tenore praesentium de speciali dono gratiae indulgemus.


ES
Conc. (oecum. XVIII) Latran V (continuation sous Léon X),
Sessio VIII, 19 décembre 1513: Bulla 'Apostolici regiminis'
1440 738 Cum ... zizaniae seminator ... nonnullos perniciosissimos errores, a fidelibus semper explosos, in agro Domini superseminare et augere sit ausus, de natura praesertim animae rationalis, quod videlicet mortalis sit, aut unica in cunctis hominibus, et nonnulli temere philosophantes, secundum saltem philosophiam verum id esse asseverent : contra huiusmodi pestem opportuna remedia adhibere cupientes, hoc sacro approbante Concilio damnamus et reprobamus omnes asserentes animam intellectivam mortalem esse, aut unicam in cunctis hominibus, et haec in dubium vertentes, cum illa non solum vere per se et essentialiter humani corporis forma exsistat, sicut in canone felicis recordationis Clementis papae V praedecessoris Nostri in (generali) Viennensi Concilio edito continetur (DS 902), verum et immortalis, et pro corporum quibus infunditur multitudine singulariter multiplicabilis, et multiplicata, et multiplicanda sit...

1441 738 Cumque verum vero minime contradicat, omnem assertionem veritati illuminatae fidei contrariam omnino falsam esse definimus (cf. DS 3017); et, ut aliter dogmatizare non liceat, districtius inhibemus: omnesque huiusmodi erroris assertionibus inhaerentes veluti damnatissimas haereses seminantes per omnia ut detestabiles et abominabiles haereticos et infideles, catholicam fidem labefactantes, vitandos et puniendos fore decernimus.


 1440-1441
Sessio X, 4 mai 1515: Bulla 'Inter multiplices'
1442 (Disputantium de montibus pietatis alii censuerunt) eos montes non esse licitos, in quibus aliquid ultra sortem pro libra, decurso certo tempore, per ministros huius montis ab ipsis pauperibus, quibus mutuum datur, exigitur, et propterea ab usurarum crimine... mundos non evadere, cum Dominus noster, Luca Evangelista testante (Lc 6, 34 s), aperto nos praecepto obstrinxerit, ne ex dato mutuo quidquam ultra sortem sperare debeamus. Ea enim propria est usurarum interpretatio, quando videlicet ex usu rei, quae non germinat, nullo labore, nullo sumptu nullove periculo lucrum fetusque conquiri studetur...

1443 (Alii autem e contra asserunt, illos montes licitos esse, dummodo) ratione mutui nihil petatur. ...; pro indemnitate tamen eorumdem montium, impensarum videlicet ministrorum eorumdem ac rerum omnium ad illorum necessariam conservationem pertinentium, absque montium huiusmodi lucro, idque moderatum et necessarium ab his, qui ex huiusmodi mutuo commodum suscipiunt, licite ultra sortem exigi et capi posse nonnihil licere, cum regula iuris habeat, quod qui commodum sentit, onus quoque sentire debeat, praesertim si Apostolica accedat auctoritas. Quam quidem sententiam a fel. record. Paulo II, Sixto IV, Innocentio VIII, Alexandro VI et Iulio II Romanis Pontificibus praedecessoribus Nostris probatam ... esse ostendunt.

1444 Nos ... providere volentes alterius quidem partis, iustitiae zelum ne vorago aperiretur usurarum, alterius, pietatis et veritatis amorem, ut pauperibus subveniretur: ... sacro approbante Concilio, declaramus et definimus, montes pietatis antedictos per respublicas institutos et auctoritate Sedis Apostolicae ... confirmatos, in quibus pro eorum impensis et indemnitate aliquid moderatum ad solas ministrorum impensas et aliarum rerum ad illorum conservationem, ut praefertur, pertinentium. pro eorum indemnitate dumtaxat, ultra sortem absque lucro eorundem montium recipitur, neque speciem mali praeferre nec peccandi incentivum praestare neque ullo pacto improbari, quin immo meritorium esse ac laudari et probari debere tale mutuum et minime usurarium putari... Omnes autem ..., qui contra praesentis declarationis et sanctionis formam de cetero praedicare seu disputare verbo vel scriptis ausi fuerint, excommunicationis latae sententiae poenam ... incurrere volumus.


ES
Sessio XI, 19 décembre 1516: Bulla 'Pastor aeternus gregem.'
1445 740 ... Nos a tam nefariae Sanctionis (pragmaticae Bituricensis) et contentorum in ea revocatione retrahi aut desistere salva conscientia... non posse aut debere censemus. Nec illud Nos movere debet, quod Sanctio ipsa et in ea contenta in Basileensi Concilio edita et, ipso Concilio instante, a Bituricensi Congregatione recepta et acceptata fuerunt, cum ea omnia post translationem eiusdem Basileensis Concilii per fel. mem. Eugenium IV (Ferraram 18 septembre 1437) factam, a Basileensi Conciliabulo facta exstiterint ac propterea nullum robur habere potuerint, cum etiam solum Romanum Pontificem pro tempore exsistentem tamquam auctoritatem super omnia concilia habentem, conciliorum indicendorum, transferendorum ac dissolvendorum plenum ius et potestatem habere nedum ex sacrae Scripturae testimonio, dictis sanctorum Patrum ac aliorum Romanorum Pontificum etiam, praedecessorum Nostrorum, sacrorumque canonum decretis, sed propria etiam eorundem conciliorum confessione manifeste constet...


ES
Léon X, Decr. &quot;Cum postquam&quot; à Cajetan de Vio, Légat du Pape,
9 novembre 1518
1447 740a ... Ne de cetero quisquam ignorantiam doctrinae Romanae Ecclesiae circa hujusmodi indulgentias et illarum efficaciam allegare aut ignorantiae hujusmodi praetextu se excusare, aut protestatione conficta se juvare, sed ut ipsi de notorio mendacio ut culpabiles convinci et merito damnari possint, per praesentem tibi significandum duximus, Romanam Ecclesiam, quam reliquae tamquam matrem sequi tenentur, tradidisse:

1448 740a Romanum Pontificem, Petri clavigeri successorem et Jesu Christi in terris vicarium, potestate clavium, quarum est aperire regnum caelorum tollendo illius in Christi fidelibus impedimenta (culpam scilicet et poenam pro actualibus peccatis debitam, culpam quidem mediante sacramento paenitentiae, poenam vero temporalem pro actualibus peccatis secundum divinam justitiam debitam mediante ecclesiastica indulgentia), posse pro rationabilibus causis concedere eisdem Christi fideibus, qui caritate jungente membra sunt Christi, sive in hac vita sint, sive in purgatorio, indulgentias ex superabundantia meritorum Christi et sanctorum; ac tam pro vivis quam pro defunctis Apostolica auctoritate indulgentiam concedendo, thesaurum meritorum Jesu Christi et Sanctorum dispensare, per modum absolutionis indulgentiam ipsam conferre, vel per modum suffragii illam transferre consuevisse. Ac propterea omnes, tam vivos quam defunctos, qui veraciter omnes indulgentias hujusmodi consecuti fuerint, a tanta temporali poena, secundum divinam justitiam pro peccatis suis actualibus debita liberari, quanta concessae et acquisitae indulgentiae aequivalet.

1449 740a Et ita ab omnibus teneri et praedicari debere sub excommunicationis latae sententiae poena ... auctoritate Apostolica earumdem tenore praesentium decernimus.


 1447-1449
Léon X, Bulle 'Exsurge Domine', 15 juin 1520;
erreurs de Martin Luther
1451 741 1. Haeretica sententia est, sed usitata, sacramenta Novae Legis iustificantem gratiam illis dare, qui non ponunt obicem.

1452 742 2. In puero post baptismum negare remanens peccatum, est Paulum et Christum simul conculcare.

1453 743 3. Fomes peccati, etiamsi nullum adsit actuale peccatum, moratur exeuntem a corpore animam ab ingressu caeli.

1454 744 4. Imperfecta caritas morituri fert secum necessario magnum timorem, qui se solo satis est facere poenam purgatorii, et impedit introitum regni.

1455 745 5. Tres esse partes paenitentiae: contritionem, confessionem et satisfactionem, non est fundatum in sacra Scriptura nec antiquis sanctis christianis doctoribus.

1456 746 6. Contritio, quae paratur per discussionem, collationem et detesta tionem peccatorum, qua quis recogitat annos suos in amaritudine animae suae, ponderando peccatorum gravitatem, multitudinem, foeditatem, amissionem aeternae beatitudinis, ac aeternae damnationis acquisitionem, haec contritio facit hypocritam, immo magis peccatorem.

1457 747 7. Verissimum est proverbium et omnium doctrina de contritionibus huc usque data praestantius: 'De cetero non facere, summa paenitentia: optima paenitentia, nova vita.'

1458 748 8. Nullo modo praesumas confiteri peccata venialia, sed nec omnia mortalia, quia impossibile est, ut omnia mortalia cognoscas. Unde in primitiva Ecclesia solum manifesta mortalia confitebantur.

1459 749 9. Dum volumus omnia pure confiteri, nihil aliud facimus, quam quod misericordiae Dei nihil volumus relinquere ignoscendum.

1460 750 10. Peccata non sunt ulli remissa, nisi remittente sacerdote credat sibi remitti; immo peccatum maneret, nisi remissum crederet: non enim sufficit remissio peccati et gratiae donatio, sed oportet etiam credere esse remissum.

1461 751 11. Nullo modo confidas absolvi propter tuam contritionem, sed propter verbum Christi: 'Quodcumque solveris' etc. (Mt 16,19). Hinc, inquam, confide, si sacerdotis obtinueris absolutionem, et crede fortiter te absolutum, et absolutus vere eris, quidquid sit de contritione.

1462 752 12. Si per impossibile confessus non esset contritus, aut sacerdos non serio, sed ioco absolveret, si tamen credat se absolutum, verissime est absolutus.

1463 753 13. In sacramento paenitentiae ac remissione culpae non plus facit Papa aut episcopus, quam infimus sacerdos: immo, ubi non est sacerdos, aeque tantum quilibet Christianus, etiamsi mulier aut puer esset.

1464 754 14. Nullus debet sacerdoti respondere, se esse contritum, nec sacerdos requirere.

1465 755 15. Magnus est error eorum, qui ad sacramenta Eucharistiae accedunt huic innixi, quod sint confessi, quod non sint sibi conscii alicuius peccati mortalis, quod praemiserint orationes suas et praeparatoria omnes illi iudicium sibi manducant et bibunt. Sed si credant et confidant, se gratiam ibi consecuturos, haec sola fides facit eos puros et dignos.

1466 756 16. Consultum videtur, quod Ecclesia in communi Concilio statueret, laicos sub utraque specie communicandos: nec Bohemi communicantes sub utraque specie sunt haeretici, sed schismatici.

1467 757 17. Thesauri Ecclesiae, unde Papa dat indulgentias, non sunt merita Christi et Sanctorum.

1468 758 18. Indulgentiae sunt piae fraudes fidelium, et remissiones bonorum operum; et sunt de numero eorum, quae licent, et non de numero eorum, quae expediunt (cf. 1 Cor 6, 12).

1469 759 19. Indulgentiae his, qui veraciter eas consequuntur, non valent ad remissionem poenae pro peccatis actualibus debitae apud divinam iustitiam.

1470 760 20. Seducuntur credentes indulgentias esse salutares et ad fructum spiritus utiles.

1471 761 21. Indulgentiae necessariae sunt solum publicis criminibus, et proprie conceduntur duris solummodo et impatientibus.

1472 762 22. Sex generibus hominum indulgentiae nec sunt necessariae nec utiles: videlicet mortuis seu morituris, infirmis, legitime impeditis, his, qui non commiserunt crimina, his, qui crimina commiserunt, sed non publica, his, qui meliora operantur.

1473 763 23. Excommunicationes sunt tantum externae poenae nec privant hominem communibus spiritualibus Ecclesiae orationibus.

1474 763 24. Docendi sunt Christiani plus diligere excommunicationem quam timere.

1475 765 25. Romanus Pontifex, Petri successor, non est Christi vicarius super omnes totius mundi ecclesias ab ipso Christo in beato Petro institutus.

1476 766 26. Verbum Christi ad Petrum: 'Quodcumque solveris super terram' etc.. (Mt 16) extenditur dumtaxat ad ligata ab ipso Petro.

1477 767 27. Certum est, in manu Ecclesiae aut Papae prorsus non esse statuere articulos fidei, immo nec leges morum seu bonorum operum.

1478 768 28. Si Papa cum magna parte Ecclesiae sic vel sic sentiret, nec etiam erraret; adhuc non est peccatum aut haeresis, contrarium sentire, praesertim in re non necessaria ad salutem, donec fuerit per Concilium universale alterum reprobatum, alterum approbatum.

1479 769 29. Via nobis facta est enervandi auctoritatem Conciliorum, et libere contradicendi eorum gestis, et iudicandi eorum decreta, et confidenter confitendi quidquid verum videtur, sive probatum fuerit sive reprobatum a quocumque Concilio.

1480 770 30. Aliqui articuli Johannis Hus condemnati in Concilio Constantiensi sunt christianissimi, verissimi et evangelici, quos nec universalis Ecclesia posset damnare.

1481 771 31. In omni opere bono iustus peccat.

1482 772 32. Opus bonum optime factum est veniale peccatum.

1483 773 33. Haereticos comburi est contra voluntatem Spiritus.

1484 774 34. Proeliari adversus Turcas est repugnare Deo visitanti iniquitates nostras per illos.

1485 775 35. Nemo est certus, se non semper peccare mortaliter, propter occultissimum superbiae vitium.

1486 776 16. Liberum arbitrium post peccatum est res de solo titulo et dum facit quod in se est, peccat mortaliter.

1487 777 37. Purgatorium non potest probari ex sacra Scriptura, quae sit in canone.

1488 778 38. Animae in purgatorio non sunt securae de earum salute, saltem omnes: nec probatum est ullis aut rationibus aut Scripturis, ipsas esse extra statum merendi vel augendae caritatis.

1489 779 39. Animae in purgatorio peccant sine intermissione quamdiu quaerunt requiem et horrent poenas.

1490 780 40. Animae ex purgatorio liberatae suffragiis viventium minus beantur, quam si per se satisfecissent.

1491 781 41. Praelati ecclesiastici et principes saeculares non male facerent si omnes saccos mendicitatis delerent.

1492 781 (Censura:) Praefatos omnes et singulos articulos seu errores tamquam, ut praemittitur, respective haereticos, aut scandalosos, aut falsos, aut piarum aurium offensivos, vel simplicium mentium seductivos, et veritati catholicae obviantes, damnamus, reprobamus, atque omnino reicimus.


 1451-1492
Denzinger 1353
Vor

v(Censura:) Praefatos omnes et singulos articulos seu errores tamquam, ut praemittitur,
respective haereticos, aut scandalosos, aut falsos, aut piarum aurium offensivos, vel simplicium mentium
seductivos, et veritati catholicae obviantes, damnamus, reprobamus, atque omnino reicimus.
Denzinger (latin) 1353
Denzinger (latin) 1492
Paul III, Breve &amp;#39;Pastorale officium&amp;#39; ad archiep. Tolet.,
29 mai 1537
1495 Ad Nostrum siquidem pervenit auditum, quod ... Carolus (V) Romanorum imperator... ad
reprimendos eos, qui cupiditate aestuantes contra humanum genus inhumanum gerunt animum, publico
edicto omnibus sibi subiectis prohibuit, ut quisquam Occidentales aut Meridionales Indos in servitutem
redigere aut eos bonis suis privare praesumat. Hos igitur attendentes Indos ipsos, licet extra gremium
Ecclesiae exsistant, non tamen sua libertate aut rerum suarum dominio privatos vel privandos esse, cum
homines ideoque fidei et salutis capaces sint, non servitute delendos, sed praedicationibus et exemplis ad
vitam invitandos fore, ac praeterea Nos talium impiorum tam nefarios ausus reprimere et ne iniuriis et
damnis exasperati ad Christi fidem amplectendam duriores efficiantur providere cupientes
circumspectioni tuae ... mandamus, quatenus... universis et singulis uniuscuiusque dignitatis...
exsistentibus sub excommunicationis latae sententiae poena ... districtius inhibeas, ne praefatos Indos
quomodolibet in servitutem redigere aut eos bonis suis spoliare quoquomodo praesumant.
Paul III, Const. &amp;#39;Altitudo divini consilii&amp;#39;, 1 juin 1537
1497 Super eorum (Indorum Occidentalium) vero matrimonium hoc observandum decernimus, ut, qui
ante conversionem plures iuxta eorum mores habebant uxores, et non recordantur quam primo acceperint,
conversi ad fidem, unam ex illis accipiant, quam voluerint, et cum ea matrimonium contrahant per verba
de praesenti, ut moris est; qui vero recordantur, quam primo acceperint, aliis dimissis, eam retineant.

172

Conc. (oecum. XIX) de Trente; Sessio III, 4 février 1546;
Decretum de Symbolo fidei
1500 782 Haec sacrosancta oecumenica et generalis Tridentina Synodus, in Spiritu Sancto legitime
congregata, in ea praesidentibus eisdem tribus Apostolicae Sedis legatis, magnitudinem rerum
tractandarum considerans, praesertim earum, quae duobus illis capitibus de exstirpandis haeresibus et
moribus reformandis continentur, quorum causa praecipue est congregata, ... Symbolum fidei, quo sancta
Romana Ecclesia utitur, tamquam principium illud, in quo omnes, qui fidem Christi profitentur,
necessario conveniunt, ac fundamentum firmum et unicum, contra quod portae inferi numquam
praevalebunt (cf. Mt 16,18), totidem verbis, quibus in omnibus ecclesiis legitur, exprimendum esse
censuit. (Sequitur Symbolum &amp;#39;Nicaeno- Constantinopolitanum&amp;#39; : DS 150).
Concile de Trente (XIXeme oecum.), Decretum de libris sacris et
de traditionibus recipendis, 8 avril 1546
1501 783 Sacrosancta oecumenica et generalis Tridentina Synodus, in Spiritu Sancto legitime congregata,
... hoc sibi perpetuo ante oculos proponens, ut sublatis erroribus puritas ipsa Evangelii in Ecclesia
conservetur, quod promissum ante per Prophetas in Scripturis sanctis Dominus noster Jesus Christus Dei
Filius proprio ore primum promulgavit, deinde per suos Apostolos tamquam fontem omnis salutaris
veritatis et morum disciplinae &amp;#39;omni creaturae praedicari&amp;#39; (Mc 16.15) jussit; perspiciensque, hanc
veritatem et disciplinam contineri in libris scriptis et sine scripto traditionibus, quae ab ipsius Christi ore
ab Apostolis acceptae, aut ab ipsis Apostolis Spiritu Sancto dictante quasi per manus traditae ad nos
usque pervenerunt, orthodoxorum Patrum exempla secuta, omnes libros tam Veteris quam Novi
Testamenti, cum utriusque Unus Deus sit auctor, nec non traditiones ipsas, tum ad fidem, tum ad mores
pertinentes, tamquam vel oretenus a Christo, vel a Spiritu Sancto dictatas et continua successione in
Ecclesia catholica conservatas, pari pietatis affectu ac reverentia suscipit et veneratur. Sacrorum vero
librorum indicem huic decreto adscribendum censuit, ne cui dubitatio suboriri possit, quinam sint, qui ab
ipsa Synodo suscipiuntur. Sunt vero infra scripti.
1502 784 Testamenti Veteris: Quinque Moisis, id est Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri,
Deuteronomium; Iosue, Iudicum, Ruth, quatuor Regum, duo Paralipomenon, Esdrae primus et secundus,
qui dicitur Nehemias, Tobias, Iudith, Esther, Iob, Psalterium Davidicum centum quinquaginta psalmorum,
Parabolae, Ecclesiastes, Canticum Canticorum, Sapientia, Ecclesiasticus, Isaias, Ieremias cum Baruch,
Ezechiel, Daniel, duodecim Prophetae minores, id est Osea, Ioel, Amos, Abdias, Ionas, Michaeas,
Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias; duo Machabaeorum primus et secundus.
1503 784 Testamenti Novi: Quatuor Evangelia, secundum Matthaeum, Marcum, Lucam, loannem; Actus
Apostolorum a Luca Evangelista conscripti, quatuordecim epistolae Pauli Apostoli, ad Romanos, duae ad
Corinthios, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Colossenses, duae ad Thessalonicenses, duae ad
Timotheum, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri Apostoli duae, Ioannis Apostoli tres, Jacobi
Apostoli una, Judae Apostoli una, et Apocalypsis Joannis Apostoli.
1504 784 Si quis autem libros ipsos integros cum omnibus suis partibus, prout in Ecclesia catholica legi
consueverunt et in veteri vulgata latina editione habentur, pro sacris et canonicis non susceperit, et
traditiones praedictas sciens et prudens contempserit: anathema sit.
1505 784 Omnes itaque intelligant, quo ordine et via ipsa Synodus post iactum fidei confessionis
fundamentum sit progressura, et quibus potissimum testimoniis ac praesidiis in confirmandis dogmatibus
et instaurandis in Ecclesia moribus sit usura.
1506 785 Insuper eadem sacrosancta Synodus considerans, non parum utilitatis accedere posse Ecclesiae
Dei, si ex omnibus latinis editionibus, quae circumferuntur sacrorum librorum, quaenam pro authentica
habenda sit, innotescat: statuit et declarat, ut haec ipsa vetus et vulgata editio, quae longo tot saeculorum
usu in ipsa Ecclesia probata est, in publicis lectionibus, disputationibus praedicationibus et expositionibus
pro authentica habeatur et quod nemo illam reicere quovis praetextu audeat vel praesumat (cf. DS 3825).
1507 786 Praeterea ad coercenda petulantia ingenia decernit, ut nemo, suae prudentiae innixus, in rebus
fidei et morum, ad aedificationem doctrinae christianae pertinentium, sacram Scripturam ad suos sensus

173
contorquens, contra eum sensum, quem tenuit et tenet sancta mater Ecclesia, cujus est judicare de vero
sensu et interpretatione Scripturarum sanctarum, aut etiam contra unanimem consensum Patrum ipsam
Scripturam sacram interpretari audeat, etiamsi hujusmodi interpretationes nullo umquam tempore in
lucem edendae forent...
1508 786 Sed et impressoribus modum in hac parte, ut par est, imponere volens... statuit, ut posthac sacra
Scriptura, potissimum vero haec ipsa vetus et Vulgata editio quam emendatissime imprimatur, nullique
liceat imprimere vel imprimi facere quosvis libros de rebus sacris sine nomine auctoris, neque illos in
futurum vendere aut etiam apud se retinere, nisi primum examinati probatique fuerint ab Ordinario...
Conc. (oecum. XIX) de Trente; Sessio V, 17 juin 1546;
Decretum de peccato originali
1510 787 Ut fides nostra catholica, &amp;#39;sine qua impossibile est placere Deo&amp;#39; (Hebr 11,6), purgatis erroribus
in sua sinceritate integra et illibata permaneat, et ne populus christianus &amp;#39;omni vento doctrinae
circumferatur&amp;#39; (Eph 4, 14), cum serpens ille antiquus, humani generis perpetuus hostis, inter plurima
mala, quibus Ecclesia Dei his nostris temporibus perturbatur, etiam de peccato originali eiusque remedio
non solum nova, sed etiam vetera dissidia excitaverit: sacrosancta oecumenica et generalis Tridentina
Synodus... iam ad revocandos errantes et nutantes confirmandos accedere volens, sacrarum Scripturarum
et sanctorum Patrum ac probatissimorum conciliorum testimonia et ipsius Ecclesiae iudicium et
consensum secuta, haec de ipso peccato originali statuit, fatetur ac declarat:
1511 788 1. Si quis non confitetur, primum hominem Adam, cum mandatum Dei in paradiso fuisset
transgressus, statim sanctitatem et iustitiam, in qua constitutus fuerat, amisisse incurrisseque per offensam
praevaricationis huiusmodi iram et indignationem Dei atque ideo mortem, quam antea illi comminatus
fuerat Deus, et cum morte captivitatem sub eius potestate, &amp;#39;qui mortis&amp;#39; deinde &amp;#39;habuit imperium&amp;#39; (Hebr 2,
14), hoc est diaboli, &amp;#39;totumque Adam per illam praevaricationis offensam secundum corpus et animam in
deterius commutatum fuisse&amp;#39; (cf. DS 371): anathema sit.
1512 789 2. &amp;#39;Si quis Adae praevaricationem sibi soli et non eius propagini asserit nocuisse&amp;#39;, acceptam a
Deo sanctitatem et iustitiam, quam perdidit sibi soli et non nobis etiam eum perdidisse; aut inquinatum
illum per inoboedientiae peccatum &amp;#39;mortem&amp;#39; et poenas &amp;#39;corporis tantum in omne genus humanum
transfudisse, non autem et peccatum, quod mors est animae&amp;#39;: an. s. &amp;#39;cum contradicat Apostolo dicenti: &amp;#39;Per
unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors et ita in omnes homines mors
pertransiit, in quo omnes peccaverunt&amp;#39; (Rom 5, 12: cf. DS 372).
1513 790 3. Si quis hoc Adae peccatum, quod origine unum est et propagatione, non imitatione
transfusum omnibus inest unicuique proprium, vel per humanae naturae vires, vel per aliud remedium
asserit tolli, quam per meritum unius mediatoris Domini nostri Jesu Christi (cf DS 1340), qui nos Deo
reconciliavit in sanguine suo, &amp;quot;factus nobis justitia, sanctificatio et redemptio&amp;quot; (Cor1 1.30); aut negat,
ipsum Christi Jesu meritum per baptismi sacramentum, in forma Ecclesiae rite collatum, tam adultis quam
parvulis applicari: an. s. Quia &amp;quot;non est aliud nomen sub caelo datum hominibus, in quo oporteat nos
salvos fieri&amp;quot; (Act 4.12). Unde illa vox: &amp;quot;Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi&amp;quot; (cf Jo 1.29). Et
illa: &amp;quot;Quicumque baptizati estis, Christum induistis&amp;quot; (Gal 3.27).
1514 791 4. &amp;quot;Si quis parvulos recentes ab uteris matrum baptizandis negat&amp;quot;, etiam si fuerint a baptizatis
parentibus orti, &amp;quot;aut dicit, in remissionem quidem peccatorum eos baptizari, sed nihil ex Adam trahere
originalis peccati, quod regenerationis lavacro necesse sit expiari&amp;quot; ad vitam aeternam consequendam,
&amp;quot;unde fit consequens, ut in eis forma baptismatis in remissionem peccatorum non vera, sed falsa
intelligatur: an. s. Quoniam non aliter intelligendum est id, quod dicit Apostolus: &amp;#39;per unum hominem
peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo
omnes peccaverunt&amp;#39; (Rom 5.12), nisi quemadmodum ecclesia catholica ubique diffusa semper intellexit.
Propter hanc enim regulam fidei, ex traditione Apostolorum, &amp;quot;etiam parvuli, qui nihil peccatorum in
semetipsis adhuc committere potuerunt, ideo in remissionem peccatorum veraciter baptizantur, ut in eis
regeneratione mundetur, quod generatione contraxerunt&amp;quot; (cf D.102). &amp;quot;Nisi enim quis renatus fuerit ex
aqua et Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei&amp;quot; (Jo 3.5).
1515 792 5. Si quis per Iesu Christi Domini nostri gratiam, quae in baptismate confertur, reatum
originalis peccati remitti negat, aut etiam asserit non tolli totum id, quod veram et propriam peccati
rationem habet, sed illud dicit tantum radi aut non imputari : an. s. In renatis enim nihil odit Deus, quia

174
&amp;#39;nihil est damnationis iis, qui vere consepulti sunt cum Christo per baptisma in mortem&amp;#39; (Rom 6, 4), qui
&amp;#39;non secundum carnem ambulant&amp;#39; (Rom 8,1), sed veterem hominem exuentes et novum, qui secundum
Deum &amp;#39;creatus est, induentes&amp;#39; (cf: Eph 4,22ss; Col 3,9s), innocentes, immaculati, puri, innoxii ac Deo
dilecti filii effecti sunt, &amp;#39;heredes quidem Dei, coheredes autem Christi&amp;#39; (Rom 8,17), ita ut nihil prorsus eos
ab ingressu caeli remoretur. Manere autem in baptizatis concupiscentiam vel fomitem, haec sancta
Synodus fatetur et sentit; quae cum ad agonem relicta sit, nocere non consentientibus et viriliter per
Christi Iesu gratiam repugnantibus non valet. Quin immo &amp;#39;qui legitime certaverit, coronabitur&amp;#39; (2 Tim 2,5).
Hanc concupiscentiam, quam aliquando Apostolus &amp;#39;peccatum&amp;#39; (cf. Rom 6,12ss; 7,7 14-20) appellat, sancta
Synodus declarat, Ecclesiam catholicam numquam intellexisse, peccatum appellari, quod vere et proprie
in renatis peccatum sit, sed quia ex peccato est et ad peccatum inclinat. Si quis autem contrarium senserit:
an. s.
1516 792 6. Declarat tamen haec ipsa sancta Synodus, non esse suae intentionis, comprehendere in hoc
decreto, ubi de peccato originali agitur, beatam et immaculatam Virginem Mariam Dei genitricem, sed
observandas esse constitutiones felicis recordationis Sixti Papae IV, sub poenis in eis constitutionibus
contentis, quas innovat (DS 1400, 1425s).
Conc. (oecum. XIX) de Trente; Sessio VI, 13 janvier 1547;
Decretum de iustificatione
1520 792a Cum hoc tempore, non sine multarum animarum iactura et gravi ecclesiasticae unitatis
detrimento, erronea quaedam disseminata sit de iustificatione doctrina: ad laudem et gloriam omnipotentis
Dei, Ecclesiae tranquillitatem et animarum salutem sacrosancta oecumenica et generalis Tridentina
synodus ... exponere intendit omnibus Christifidelibus veram sanamque doctrinam ipsius iustificationis,
quam &amp;#39;sol iustitiae&amp;#39; (Mal 4,2) Christus Iesus, &amp;#39;fidei nostrae auctor et consummator&amp;#39; (cf. Hebr 12,2), docuit,
Apostoli tradiderunt et catholica Ecclesia Spiritu Sancto suggerente, perpetuo retinuit; districtius
inhibendo, ne deinceps audeat quisquam aliter credere, praedicare aut docere, quam praesenti decreto
statuitur ac declaratur.
1521 793 Primum declarat sancta Synodus, ad iustificationis doctrinam probe et sincere intelligendam
oportere, ut unusquisque agnoscat et fateatur, quod, cum omnes homines in praevaricatione Adae
innocentiam perdidissent (Rom 5, 12; 1 Cor 15, 22; cf. DS 239), &amp;#39;facti immundi&amp;#39; (Is 64, 6) et (ut
Apostolus inquit) &amp;#39;natura filii irae&amp;#39; (Eph 2, 3), quemadmodum in decreto de peccato originali exposuit,
usque adeo &amp;#39;servi erant peccati&amp;#39; (Rom 6, 20) et sub potestate diaboli ac mortis, ut non modo gentes per
vim naturae (can. 1), sed ne Iudaei quidem per ipsam etiam litteram Legis Moysi inde liberari aut surgere
possent, tametsi in eis liberum arbitrium minime exstinctum (can. 5) esset, viribus licet attenuatum et
inclinatum (cf. DS 378).
1522 794 Cap.2. &amp;quot;De dispensatione et mysterio adventus Christi&amp;quot; -
Quo factum est, ut caelestis Pater, &amp;quot;Pater misericordiarum et Deus totius consolationis&amp;quot; (Cor2 1.3),
Christum Jesum (can. 1) Filium suum, et ante Legem et Legis tempore multis sanctis Patribus declaratum
ac promissum (cf Gen 49.10-18), cum venit beata illa &amp;quot;plenitudo temporis&amp;quot; (Eph 1.10; Gal 4.4), ad
homines miserit, ut et Judaeos, qui sub Lege erant, redimeret, et &amp;quot;gentes, quae non sectabantur justitiam,
justitiam apprehenderent&amp;quot; (Rom 9.30), atque omnes &amp;quot;adoptionem filiorum reciperent&amp;quot; (Gal 4.5). Hunc,
&amp;quot;proposuit Deus propitiatorem per fidem in sanguine ipsius, pro peccatis nostris&amp;quot; (Rom 3.25), &amp;quot;non solum
autem pro nostris, sed etiam pro totius mundi&amp;quot; (Jo1 2.2).
1523 795 Cap.3. &amp;quot;Qui per Christum justificantur&amp;quot; - Verum etsi ille &amp;quot;pro omnibus mortuus est&amp;quot; (Cor2
5.15), non omnes tamen mortis ejus beneficium recipiunt, sed ii dumtaxat, quibus meritum passionis ejus
communicatur. Nam sicut revera homines, nisi ex semine Adae propagati nascerentur, non nascerentur
injusti, cum ea propagatione per ipsum, dum concipiuntur, propriam injustitiam contrahant: ita nisi in
Christo renascerentur, numquam justificarentur (can. 2 et 10), cum ea renascentia per meritum passionis
ejus gratia, qua justi fiunt, illis tribuatur. Pro hoc beneficio Apostolus gratias nos semper agere hortatur
Patri, &amp;quot;qui dignos nos fecit in partem sortis sanctorum in lumine&amp;quot; (Col 1.12), et eripuit de potestate
tenebrarum, transtulitque in regnum Filii dilectionis suae, in quo habemus redemptionem et remissionem
peccatorum (Col 1.13s).
1524 796 Cap. 4. Quibus verbis iustificationis impii descriptio insinuatur, ut sit translatio ab eo statu, in
quo homo nascitur filius primi Adae, in statum gratiae et &amp;#39;adoptionis filiorum&amp;#39; (Rom 8,15) Dei, per
secundum Adam Iesum Christum Salvatorem nostrum; quae quidem translatio post Evangelium

175
promulgatum sine lavacro regenerationis (can. 5 de bapt.) aut eius voto fieri non potest, sicut scriptum est:
&amp;#39;Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei&amp;#39; (Jo 3,5).
Cap. 5. &amp;quot;De necessitate praeparationis ad justificationem in adultis, et unde sit&amp;quot;
1525 797 Declarat praeterea, ipsius justificationis exordium in adultis a Dei per Christum Jesum
praeveniente gratia (can.3) sumendum esse, hoc est, ab ejus vocatione, qua nullis eorum existentibus
meritis vocantur, ut qui per peccata a Deo aversi erant, per ejus excitantem atque adjuvantem gratiam ad
convertendum se ad suam ipsorum justificationem, eidem gratiae libere (can. 4 et 5) assentiendo et
cooperando, disponantur, ita ut, tangente Deo cor hominis per Spiritus Sancti illuminationem, neque
homo ipse nihil omnino agat, inspirationem illam recipiens, quippe qui illam et abicere potest, neque
tamen sine gratia Dei movere se ad justitiam coram illo libera sua voluntate possit (can.3). Unde in sacris
Litteris cum dicitur: &amp;quot;Convertimini ad me, et ego convertar ad vos&amp;quot; (Zach 1.3), libertatis nostrae
admonemur; cum respondemus: &amp;quot;Converte nos, Domine, ad te, et convertemur&amp;quot; (Lam 5.21), Dei nos
gratiam praeveniri confitemur.
1526 798 Disponuntur autem ad ipsam iustitiam (can. 7 et 9), dum excitati divina gratia et adiuti, fidem
&amp;#39;ex auditu&amp;#39; (cf. Rom 10, 17) concipientes, libere moventur in Deum, credentes, vera esse, quae divinitus
revelata et promissa sunt (can. 12-14), atque illud in primis, a Deo iustificari impium per gratiam eius,
&amp;#39;per redemptionem, quae est in Christo Iesu&amp;#39; (Rom 3,24), et dum, peccatores se esse intelligentes, a
divinae iustitiae timore, quo utiliter concutiuntur (can. 8), ad considerandam Dei misericordiam se
convertendo, in spem eriguntur, fidentes, Deum sibi propter Christum propitium fore, illumque tamquam
omnis iustitiae fontem diligere incipiunt ac propterea moventur adversus peccata per odium aliquod et
detestationem (can. 9), hoc est, per eam paenitentiam, quam ante baptismum agi oportet (cf. Act 2, 38);
denique dum proponunt suscipere baptismum, inchoare novam vitam et servare divina mandata.
1527 798 De hac dispositione scriptum est: &amp;#39;Accedentem ad Deum oportet credere, quia est et quod
inquirentibus se remunerator sit&amp;#39; (Hebr 11, 6), et &amp;#39;Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua&amp;#39; (Mt 9, 2; Mc 2,
5), et: &amp;#39;Timor Domini expellit peccatum&amp;#39; (Eccli 1, 27), et: &amp;#39;Paenitentiam agite, et baptizetur unusquisque
vestrum in nomine Iesu Christi in remissionem peccatorum vestrorum, et accipietis donum Spiritus
Sancti&amp;#39; (Act 2, 38), et: &amp;#39;Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et
Spiritus Sancti, docentes eos servare quaecumque mandavi vobis&amp;#39; (Mt 28, 19 ), denique: &amp;#39;Praeparate corda
vestra Domino&amp;#39; (I Rg 7, 3).
1528 799 Cap.7. &amp;quot;Quid sit justificatio impii, et quae ejus causae&amp;quot;. - Hanc dispositionem seu
praeparationem justificatio ipsa consequitur, quae non est sola peccatorum remissio (can. 11), sed et
sanctificatio et renovatio interioris hominis per voluntariam susceptionem gratiae et donorum, unde homo
ex injusto fit justus et ex inimico amicus, ut sit &amp;quot;heres secundum spem vitae aeternae&amp;quot; (Tit 3.7).
1529 799 Hujus justificationis causae sunt: finalis quidem gloria Dei et Christi ac vita aeterna; efficiens
vero misericors Deus, qui gratuito abluit et sanctificat (Cor1 6.11) signans et ungens Spiritu promissionis
Sancto, qui est pignus hereditatis nostrae (cf Eph 1.13s); meritoria autem dilectissimus Unigenitus suus,
Dominus noster Jesus Cristus, qui &amp;quot;cum essemus inimici&amp;quot; (cf Rom 5.10), &amp;quot;propter nimiam caritatem, qua
dilexit nos&amp;quot; (Eph 2.4), sua sanctissima passione in ligno crucis nobis justificationem meruit (can. 10), et
pro nobis Deo Patri satisfecit; instrumentalis item sacramentum baptismi, quod est &amp;quot;sacramentum fidei&amp;quot;,
sine qua nulli unquam contigit justificatio. demum unica formalis causa est &amp;quot;Justitia Dei, non qua ipse
justus est, sed qua nos justos facit&amp;quot; (can. 10 et 11), qua videlicet ab eo donati renovamur spiritu mentis
nostrae, et non modo reputamur, sed vere justi nominamur et sumus, justitiam in nobis recipientes
unusquisque suam, secundum mensuram, quam &amp;quot;Spiritus Sanctus partitur singulis prout vult&amp;quot; (Cor1
12.11), et secundum propriam cujusque dispositionem et cooperationem.
1530 800 Quamquam enim nemo possit esse justus, nisi cui merita passionis Domini nostri Jesu Christi
communicantur, id tamen in hac impii justificatione fit, dum ejusdem sanctissimae passionis merito per
Spiritum Sanctum caritas Dei diffunditur in cordibus (cf Rom 5.5) eorum, qui justificantur, atque ipsis
inhaeret (can. 11). Unde in ipsa justificatione cum remissione peccatorum haec omnia simul infusa accipit
homo per Jesum Christum, cui inseritur: fidem, spem et caritatem.
1531 800 Nam fides, nisi ad eam spes accedat et caritas, neque unit perfecte cum Christo, neque corporis
ejus vivum membrum efficit. Qua ratione verissime dicitur, &amp;quot;fidem sine operibus mortuam&amp;quot; (cf Jac
2.17ss) et otiosam esse (can. 19), et &amp;quot;in Christo Jesu neque circumcisionem aliquid valere, neque
praeputium,sed fidem quae per caritatem operatur&amp;quot; (Gal 5.6; 6.15). Hanc fidem ante baptismi

176
sacramentum ex Apostolorum traditione catechumeni ab Ecclesia petunt, cum petunt &amp;quot;fidem vitam
aeternam praestantem&amp;quot;, quam sine spe et caritate fides praestare non potest. unde et statim verbum Christi
audiunt: &amp;quot;si vis ad vitam igredi, serva mandata&amp;quot; (Mt 19.17; can. 18-20). Itaque veram et christianma
justitiam accipientes, eam ceu primam stolam (cf Lc 15.22) pro illa, quam Adam sua inobedientia sibi et
nobis perdidit, per Christum Jesum illis donatam, candidam et immaculatam jubentur statim renati
conservare, ut eam perferant ante tribunal Domini nostri Jesu Christi et habeant vitam aeternam.
1532 801 Cum vero Apostolus dicit, justificari hominem &amp;quot; per fidem &amp;quot; (can.9), et &amp;quot; gratis &amp;quot; (Rom 3.22,24),
ea verba in eo sensu intelligenda sunt, quem perpetuus Ecclesiae catholicae consensus tenuit et expressit,
ut scilicet per fidem ideo justificari dicamur, quia &amp;quot; fides est humanae salutis initium &amp;quot; Rituale Romanum,
Ordo Bapt. n.1 fundamentum et radix omnis justificationis, &amp;quot; sine qua impossibile est placere Deo &amp;quot; (Heb
11.6) et ad filiorum ejus consirtium pervenire; gratis autem justificari ideo dicamur, quia nihil eorum,
quae justificationem praecedunt, sive fides, sive opera, ipsam justificationis gratiam promeretur; &amp;quot; si enim
gratia est, jam non ex operibus; alioquin (ut idem Apostolus inquit) gratia jam non est gratia &amp;quot; (Rom
11.6).
1533 802 Cap 9. Quamvis autem necessarium sit credere, neque remitti, neque remissa umquam fuisse
peccata, nisi gratis divina misericordia propter Christum: nemini tamen fiduciam et certitudinem
remissionis peccatorum suorum iactanti et in ea sola quiescenti peccata dimitti vel dimissa esse dicendum
est, cum apud haereticos et schismaticos possit esse, immo nostra tempestate sit et magna contra
Ecclesiam catholicam contentione praedicetur vana haec et ab omni pietate remota fiducia (can. 12).
1534 802 Sed neque illud asserendum est, oportere eos, qui vere iustificati sunt absque ulla omnino
dubitatione apud semetipsos statuere, se esse iustificatos, neminemque a peccatis absolvi ac iustificari,
nisi eum, qui certo credat, se absolutum et iustificatum esse, atque hac sola fide absolutionem et
iustificationem perfici (can. 14), quasi qui hoc non credit, de Dei promissis deque mortis et resurrectionis
Christi efficacia dubitet. Nam sicut nemo pius de Dei misericordia, de Christi merito deque
sacramentorum virtute et efficacia dubitare debet: sic quilibet, dum seipsum suamque propriam
infirmitatem et indispositionem respicit, de sua gratia formidare et timere potest (can. 13), cum nullus
scire valeat certitudine fidei, cui non potest subesse falsum, se gratiam Dei esse consecutum.
1535 803 Cap 10.
Sic ergo iustificati et &amp;#39;amici Dei&amp;#39; ac &amp;#39;domestici&amp;#39; (Io 15, 15; Eph 2, 19 ) facti, &amp;#39;euntes de virtute in virtutem&amp;#39;
(Ps 83, 8), &amp;#39;renovantur (ut Apostolus inquit) de die in diem&amp;#39; (2 Cor 4, 16), hoc est, &amp;#39;mortificando membra
carnis&amp;#39; (Col 3, 5) suae et exhibendo ea arma iustitiae (Rom 6, 13 19) in sanctificationem per
observationem mandatorum Dei et Ecclesiae: in ipsa iustitia per Christi gratiam accepta, &amp;#39;cooperante fide
bonis operibus&amp;#39; (cf. Iac 2, 22), crescunt atque magis iustificantur (can. 24 et 32), sicut scriptum est: &amp;#39;Qui
iustus est, iustificetur adhuc&amp;#39; (Apc 22, 11), et iterum: &amp;#39;Ne verearis usque ad mortem iustificari&amp;#39; (Eccli
18,22), et rursus: &amp;#39;videtis, quoniam ex operibus iustificatur homo et non ex fide tantum&amp;#39; (Iac 2, 24). Hoc
vero iustitiae incrementum petit sancta Ecclesia, cum orat: &amp;#39;Da nobis, Domine, fidei, spei et caritatis
augmentum&amp;#39; (Dom. 13 post Pent., or.).
1536 804 Cap. 11. Nemo autem, quantumvis iustificatus, liberum se esse ab observatione mandatorum
(can. 20) putare debet; nemo temeraria illa et a Patribus sub anathemate prohibita voce uti, Dei praecepta
homini iustificato ad observandum esse impossibilia (can. 18 et 22; cf. DS 397). &amp;#39;Nam Deus impossibilia
non iubet, sed iubendo monet, et facere quod possis, et petere quod non possis&amp;#39;, et adiuvat ut possis; &amp;#39;cuius
mandata gravia non sunt&amp;#39; (I Jo 5, 3), cuius &amp;#39;iugum suave est et onus leve&amp;#39; (cf. Mt 11, 30). Qui enim sunt
filii Dei, Christum diligunt: qui autem diligunt eum, (ut ipsemet testatur) servant sermones eius (Jo 14,
23), quod utique cum divino auxilio praestare possunt.
1537 804 - Licet enim in hac mortali vita quantumvis sancti et iusti in levia saltem et quotidiana, quae
etiam venialia (can. 23) dicuntur, peccata quandoque cadant, non propterea desinunt esse iusti. Nam
iustorum illa vox est et humilis et verax: &amp;#39;Dimitte nobis debita nostra&amp;#39; (Mt 6, 12: cf DS 229s). Quo fit, ut
iusti ipsi eo magis se obligatos ad ambulandum in via iustitiae sentire debeant, quo &amp;#39;liberati iam a peccato,
servi autem facti Deo&amp;#39; (cf. Rom 6, 22), &amp;#39;sobrie et iuste et pie viventes&amp;#39; (Tit 2, 12), proficere possunt per
Christum Iesum, per quem accessum habuerunt in gratiam istam (Rom 5, 2). Deus namque sua gratia
semel iustificatos &amp;#39;non deserit, nisi ab eis prius deseratur&amp;#39;.

177
1538 804 Itaque nemo sibi in sola fide (can. 9 19 20) blandiri debet, putans fide sola se heredem esse
constitutum hereditatemque consecuturum, etiamsi Christo non compatiatur, ut et glorificetur (cf. Rom 8,
17). Nam et Christus ipse (ut inquit Apostolus), &amp;#39;cum esset Filius Dei, didicit ex his, quae passus est,
oboedientiam, et consummatus factus est omnibus obtemperantibus sibi causa salutis aeternae&amp;#39; (Hebr 5, 8
s). Propterea Apostolus ipse monet iustificatos dicens: &amp;#39;Nescitis, quod ii, qui in stadio currunt, omnes
quidem currunt, sed unus accipit bravium? Sic currite, ut comprehendatis. Ego igitur sic curro, non quasi
in incertum, sic pugno, non quasi aerem verberans, sed castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne
forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar&amp;#39; (1 Cor 9, 24 ss). Item princeps Apostolorum Petrus:
&amp;#39;Satagite, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis; haec enim facientes non
peccabitis aliquando&amp;#39; (2 Petr 1, 10).
1539 804 - Unde constat, eos orthodoxae religionis doctrinae adversari, qui dicunt, iustum in omni bono
opere saltem venialiter peccare (can. 25; cf: DS 1481s), aut (quod intolerabilius est) poenas aeternas
mereri; atque etiam eos, qui statuunt, in omnibus operibus iustos peccare, si in illis, suam ipsorum
socordiam excitando et sese ad currendum in stadio cohortando, cum hoc, ut in primis glorificetur Deus,
mercedem quoque intuentur aeternam (can. 26 31), cum scriptum sit: &amp;#39;Inclinavi cor meum ad faciendas
iustificationes tuas propter retributionem&amp;#39; (Ps 118, 112), et de Moyse dicat Apostolus, quod &amp;#39;aspiciebat in
remuneratione(m)&amp;#39; (Hebr 11, 26).
1540 805 Nemo quoque, quamdiu in hac mortalitate vivitur, de arcano divinae praedestinationis mysterio
usque adeo praesumere debet, ut certo statuat, se omnino esse in numero praedestinatorum (can. 15),
quasi verum esset, quod iustificatus aut amplius peccare non possit (can. 23), aut, si peccaverit, certam
sibi resipiscentiam promittere debeat. Nam, nisi ex speciali revelatione, sciri non potest, quos Deus sibi
elegerit (can. 16 ).
1541 806 Similiter de perseverantiae munere (can. 16), de quo scriptum est: &amp;#39;Qui perseveraverit usque in
finem, hic salvus erit&amp;#39; (Mt 10, 22; 24, 13 ) (quod quidem aliunde haberi non potest, nisi ab eo, qui &amp;#39;potens
est eum, qui stat, statuere&amp;#39; (cf Rom 14, 4), ut perseveranter stet, et eum, qui cadit, restituere), nemo sibi
certi aliquid absoluta certitudine polliceatur, tametsi in Dei auxilio firmissimam spem collocare et
reponere omnes debent. Deus enim, nisi ipsi illius gratiae defuerint, sicut coepit opus bonum, ita perficiet,
operans velle et perficere (Phil 2, 13; can. 22 ). Verumtamen qui se existimant stare, videant, ne cadant (I
Cor 10, 12), et cum timore ac tremore salutem suam operentur (Phil 2, 12), in laboribus, in vigiliis, in
eleemosynis, in orationibus et oblationibus, in ieiuniis et castitate (cf. 2 Cor 6, 3ss). Formidare enim
debent, scientes, quod in spem (cf. I Petr 1, 3) gloriae et nondum in gloriam renati sunt, de pugna, quae
superest cum carne, cum mundo, cum diabolo, in qua victores esse non possunt, nisi cum Dei gratia
Apostolo obtemperent dicenti: &amp;#39;Debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim
secundum carnem vixeritis, moriemini. Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis&amp;#39; (Rom 8, 12
s).
1542 1542 Qui vero ab accepta iustificationis gratia per peccatum exciderunt, rursus iustificari poterunt
(can. 29), cum excitante Deo per paenitentiae sacramentum merito Christi amissam gratiam recuperare
procuraverint. Hic enim iustificationis modus est lapsi reparatio, quam &amp;#39;secundam post naufragium
deperditae gratiae tabulam&amp;#39; sancti Patres apte nuncuparunt. Etenim pro iis, qui post baptismum in peccata
labuntur, Christus Iesus sacramentum instituit paenitentiae, cum dixit: &amp;#39;Accipite Spiritum Sanctum;
quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt&amp;#39; (Io 20, 22 23).
1543 1543 - Unde docendum est, christiani hominis paenitentiam post lapsum multo aliam esse a
baptismati, eaque contineri non modo cessationem a peccatis, et eorum detestationem, aut &amp;#39;cor contritum
et humiliatum&amp;#39; (Ps 50, 19), verum etiam et eorundem sacramentalem confessionem, saltem in voto et suo
tempore faciendam, et sacerdotalem absolutionem, itemque satisfactionem per ieiunium, eleemosynas,
orationes et alia pia spiritualis vitae exercitia, non quidem pro poena aeterna, quae vel sacramento vel
sacramenti voto una cum culpa remittitur sed pro poena temporali (can. 30), quae (ut sacrae Litterae
docent) non tota semper, ut in baptismo fit, dimittitur illis, qui gratiae Dei, quam acceperunt, ingrati
Spiritum Sanctum contristaverunt (cf. Eph 4, 30) et templum Dei violare (cf. 1 Cor 3,17) non sunt veriti.
De qua paenitentia scriptum est: &amp;#39;Memor esto, unde excideris, age paenitentiam, et prima opera fac&amp;#39; (Apc
2, 5), et iterum: &amp;#39;Quae secundum Deum tristitia est, paenitentiam in salutem stabilem operatur&amp;#39; (2 Cor 7,
10), et rursus: &amp;#39;Paenitentiam agite&amp;#39; (Mt 3,2; 4,17), et: &amp;#39;Facite fructus dignos paenitentiae&amp;#39; (Mt 3, 8).
15. &amp;#39;Quolibet mortali peccato amitti gratiam, sed non fidem&amp;#39;

178
1544 808 Adversus etiam hominum quorumdam callida ingenia, qui &amp;#39;per dulces sermones et
benedictiones seducunt corda innocentium&amp;#39; (Rom 16, 18), asserendum est, non modo infidelitate (can.
27), per quam et ipsa fides amittitur, sed etiam quocumque alio mortali peccato, quamvis non amittatur
fides (can. 28), acceptam iustificationis gratiam amitti: divinae legis doctrinam defendendo, quae a regno
Dei non solum infideles excludit, sed et fideles quoque &amp;#39;fornicarios, adulteros, molles, masculorum
concubitores, fures, avaros, ebriosos, maledicos, rapaces&amp;#39; (cf. 1 Cor 6,9s), ceterosque omnes, qui letalia
committunt peccata, a quibus cum divinae gratiae adiumento abstinere possunt et pro quibus a Christi
gratia separantur (can. 27).
16. &amp;#39;De fructu iustificationis, hoc est, de merito bonorum operum, deque ipsius meriti ratione&amp;#39;
1545 809 Hac igitur ratione iustificatis hominibus, sive acceptam gratiam perpetuo conservaverint, sive
amissam recuperaverint, proponenda sunt Apostoli verba: Abundate in omni opere bono, &amp;#39;scientes, quod
labor vester non est inanis in Domino&amp;#39; (1 Cor 15, 58); &amp;#39;non enim iniustus est Deus, ut obliviscatur operis
vestri et dilectionis, quam ostenditis in nomine ipsius&amp;#39; (Hebr 6, 10), et: &amp;#39;Nolite amittere confidentiam
vestram, quae magnam habet remunerationem&amp;#39; (Hebr 10, 35). Atque ideo bene operantibus &amp;#39;usque in
finem&amp;#39; (Mt 10, 22) et in Deo sperantibus proponenda est vita aeterna, et tamquam gratia filiis Dei per
Christum Iesum misericorditer promissa, et &amp;#39;tamquam merces&amp;#39; ex ipsius Dei promissione bonis ipsorum
operibus et meritis fideliter reddenda (can. 26 et 32). Haec est enim illa corona iustitiae, quam post suum
certamen et cursum repositam sibi esse aiebat Apostolus, a iusto iudice sibi reddendam, non solum autem
sibi, sed et omnibus qui diligunt adventum eius (2 Tim 4, 7s).
1546 809 Cum enim ille ipse Christus Iesus tamquam &amp;#39;caput in membra&amp;#39; (Eph 4, 15 ) et tamquam &amp;#39;vitis in
palmites&amp;#39; (Jo 15, 5) in ipsos iustificatos iugiter virtutem influat, quae virtus bona eorum opera semper
antecedit, comitatur et subsequitur, et sine qua nullo pacto Deo grata et meritoria esse possent (can. 2):
nihil ipsis iustificatis amplius deesse credendum est, quominus plene illis quidem operibus, quae in Deo
sunt facta, divinae legi pro huius vitae statu satisfecisse, et vitam aeternam suo etiam tempore (si tamen in
gratia decesserint (Apc 14, 13)) consequendam vere promeruisse censeantur (can. 32), cum Christus
Salvator noster dicat: Si quis biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum, sed fiet in eo fons
aquae salientis in vitam aeternam (Jo 4, 14).
1547 809 Ita neque propria nostra iustitia tamquam ex nobis propria statuitur, neque ignoratur aut
repudiatur iustitia Dei (Rom 10, 3); quae enim iustitia nostra dicitur, quia per eam nobis inhaerentem
iustificamur (can. 10 et 11), illa eadem Dei est, quia a Deo nobis infunditur per Christi meritum.
1548 810 Neque vero illud omittendum est, quod, licet bonis operibus in sacris Litteris usque adeo
tribuatur, ut etiam qui uni ex minimis suis potum aquae frigidae dederit, promittat Christus, eum non esse
sua mercede cariturum (Mt 10,42), et Aposto)us testetur, id quod in praesenti est momentaneum et leve
tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operari in nobis (2 Cor 4,17):
absit tamen, ut christianus homo in se ipso vel confidat vel glorietur et non in Domino (cf. 1 Cor 1,31; 2
Cor 10,17), cuius tanta est erga omnes homines bonitas, ut eorum velit esse merita (can. 32 ), quae sunt
ipsius dona (DS 248).
1549 810 Et quia &amp;#39;in multis offendimus omnes&amp;#39; (Iac 3, 2; can. 23 ), unusquisque sicut misericordiam et
bonitatem, ita severitatem et iudicium ante oculos habere debet, neque se ipsum aliquis, etiam si nihil sibi
conscius fuerit, iudicare, quoniam omnis hominum vita non humano iudicio examinanda et iudicanda est,
sed Dei, qui &amp;#39;illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium, et tunc laus erit
unicuique a Deo&amp;#39; (l Cor 4, 4s), qui, ut scriptum est, reddet unicuique secundum opera sua (Rom 2, 6).
1550 810 Post hanc catholicam de iustificatione doctrinam (can. 33), quam nisi quisque fideliter
firmiterque receperit, iustificari non poterit, placuit sanctae Synodo hos canones subiungere, ut omnes
sciant, non solum quid tenere et sequi, sed etiam quid vitare et fugere debeant.
Denzinger (latin) 1492

Denzinger (latin) 1551
Canones de iustificatione

179
1551 811 Can. 1. Si quis dixerit, hominem suis operibus, quae vel per humanae naturae vires, vel per
Legis doctrinam fiant, absque divina per Christum Jesum gratia posse iustificari coram Deo: anathema sit
(cf. DS 1521).
1552 812 Can. 2. Si quis dixerit, ad hoc solum divinam gratiam per Christum Jesum dari, ut facilius homo
iuste vivere ac vitam aeternam promereri possit, quasi per liberum arbitrium sine gratia utrumque, sed
aegre tamen et difficulter possit: an. s. (cf: DS 1524s).
1553 813 Can. 3. Si quis dixerit, sine praeveniente Spiritus Sancti inspiratione atque eius adiutorio
hominem credere, sperare et diligere aut paenitere posse, sicut oportet, ut ei iustificationis gratia
conferatur: an. s. (DS 1525).
1554 814 Can. 4. Si quis dixerit, liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum nihil cooperari
assentiendo Deo excitanti atque vocanti, quo ad obtinendam iustificationis gratiam se disponat ac
praeparet, neque posse dissentire, si velit, sed velut inanime quoddam nihil omnino agere mereque
passive se habere: an. s. (cf. DS 1525).
1555 815 Can. 5. Si quis liberum hominis arbitrium post Adae peccatum amissum et exstinctum esse
dixerit, aut rem esse de solo titulo, immo titulum sine re, figmentum denique a satana invectum in
Ecclesiam: an. s. DS 1521 1525 1486).
1556 816 Can. 6. Si quis dixerit, non esse in potestate hominis vias suas malas facere, sed mala opera ita
ut bona Deum operari, non permissive solum, sed etiam proprie et per se, adeo ut sit proprium eius opus
non minus proditio Judae quam vocatio Pauli: an. s.
1557 817 Can. 7. Si quis dixerit, opera omnia, quae ante iustificationem fiunt, quacumque ratione facta
sint, vere esse peccata vel odium Dei mereri, aut quanto vehementius quis nititur se disponere ad gratiam,
tanto eum gravius peccare: an. s. (cf. DS 1526).
1558 818 Can. 8. Si quis dixerit, gehennae metum, per quem ad misericordiam Dei de peccatis dolendo
confugimus vel a peccando abstinemus, peccatum esse aut peccatores peiores facere: an. s. (cf. DS 1526
1456).
1559 819 Can. 9. Si quis dixerit, sola fide impium iustificari, ita ut intelligat, nihil aliud requiri, quo ad
iustificationis gratiam consequendam cooperetur, et nulla ex parte necesse esse, eum suae voluntatis motu
praeparari atque disponi: an. s. (cf. DS 1532 1538 1465 1460 s).
1560 820 Can. 10. Si quis dixerit, homines sine Christi justitia, per quam nobis meruit, justificari, aut per
eam ipsam formaliter justos esse: an. s.
1561 821 Can. 11. Si quis dixerit, homines iustificari vel sola imputatione iustitiae Christi, vel sola
peccatorum remissione, exclusa gratia et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum Sanctum
diffundatur atque illis inhaereat, aut etiam gratiam, qua iustificamur, esse tantum favorem Dei: an. s. (cf.
DS 1528ss 1545s).
1562 822 Can. 12. Si quis dixerit, fidem iustificantem nihil aliud esse quam fiduciam divinae
misericordiae peccata remittentis propter Christum, vel eam fiduciam solam esse, qua iustificamur: an. s.
(cf. DS 1533s).
1563 823 Can. 13. Si quis dixerit, omni homini ad remissionem peccatorum assequendam necessarium
esse, ut credat certo et absque ulla haesitatione propriae infirmitatis et indispositionis, peccata sibi esse
remissa: an. s. (cf. DS 1533s 1460ss ).
1564 824 Can. 14. Si quis dixerit, hominem a peccatis absolvi ac iustificari ex eo, quod se absolvi ac
iustificari certo credat, aut neminem vere esse iustificatum, nisi qui credit se esse iustificatum, et hac sola
fide absolutionem et iustificationem perfici an. s. (cf. DS 1533s 1460ss).
1565 825 Can. 15. Si quis dixerit, hominem renatum et iustificatum teneri ex fide ad credendum, se certo
esse in numero praedestinatorum: an. s. (cf. DS 1540 ).

180
1566 826 Can. 16. Si quis magnum illud usque in finem perseverantiae donum se certo habiturum
absoluta et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc ex speciali revelatione didicerit: an. s. (cf. DS 1540s).
1567 827 Can. 17. Si quis iustificationis gratiam non nisi praedestinatis ad vitam contingere dixerit,
reliquos vero omnes, qui vocantur, vocari quidem, sed gratiam non accipere, utpote divina potestate
praedestinatos ad malum: an. s.
1568 828 Can. 18. Si quis dixerit, Dei praecepta homini etiam iustificato et sub gratia constituto esse ad
observandum impossibilia: an. s. (cf. DS 1536 ).
1569 829 Can 19. Si quis dixerit, nihil praeceptum esse in Evangelio praeter fidem, cetera esse
indifferentia, neque praecepta, neque prohibita, sed libera, aut decem praecepta nihil pertinere ad
Christianos: an. s. (cf. DS 1536s).
1570 830 Can. 20. Si quis hominem iustificatum et quantumlibet perfectum dixerit non teneri ad
observantiam mandatorum Dei et Ecclesiae, sed tantunt ad credendum, quasi vero Evangelium sit nuda et
absoluta promissio vitae aeternae, sine condicione observationis mandatorum: an. s. (cf. DS 1536s).
1571 831 Can. 21. Si quis dixerit, Christum Iesum a Deo hominibus datum fuisse ut redemptorem, cui
fidant, non etiam ut legislatorem, cui obediant: an. s.
1572 832 Can. 22. Si quis dixerit, iustificatum vel sine speciali auxilio Dei in accepta iustitia perseverare
posse, vel cum eo non posse: an. s. (cf. DS 1541).
1573 833 Can. 23. Si quis hominem semel iustificatum dixerit amplius peccare non posse, neque gratiam
amittere, atque ideo eum, qui labitur et peccat, numquam vere fuisse iustificatum; aut contra, posse in tota
vita peccata omnia etiam venialia vitare, nisi ex speciali Dei privilegio, quemadmodum de beata Virgine
tenet Ecclesia: an. s. (cf. DS 1537 1549).
1574 834 Can. 24. Si quis dixerit, iustitiam acceptam non conservari atque etiam non augeri coram Deo
per bona opera, sed opera ipsa fructus solummodo et signa esse iustificationis adeptae non etiam ipsius
augendae causam: an. s. (cf. DS 1535).
1575 835 Can. 25. Si quis in quolibet bono opere iustum saltem venialiter peccare dixerit, aut (quod
intolerabilius est) mortaliter, atque ideo poenas aeternas mereri, tantumque ob id non damnari, quia Deus
ea opera non imputet ad damnationem: an. s. (Cf. DS 1539 1481s).
1576 836 Can. 26. Si quis dixerit, justos non debere pro bonis operibus, quae in Deo fuerint facta,
exspectare et sperare aeternam retributionem a Deo per ejus misericordiam et Jesu Christi meritum, si
bene agendo et divina mandata custodiendo usque in finem perseveraverint: an. s.
1577 837 Can. 27. Si quis dixerit, nullum esse mortale peccatum nisi infidelitatis, aut nullo alio
quantumvis gravi et enormi praeterquam infidelitatis peccato semel acceptam gratiam amitti: an. s. (cf.
DS 1544).
1578 838 Can. 28. Si quis dixerit, amissa per peccatum gratia simul et fidem semper amitti, aut fidem,
quae remanet, non esse veram fidem, licet non sit viva, aut eum, qui fidem sine caritate habet, non esse
Christianum: an. s. (cf. DS 1544).
1579 839 Can. 29. Si quis dixerit, eum, qui post baptismum lapsus est, non posse per Dei gratiam
resurgere; aut posse quidem, sed sola fide, amissam iustitiam recuperare sine sacramento paenitentiae,
prout sancta Romana et universalis Ecclesia, a Christo Domino et eius Apostolis edocta, hucusque
professa est, servavit et docuit: an. s. (cf. DS 1542s).
1580 840 Can. 30. Si quis post acceptam iustificationis gratiam cuilibet peccatori paenitenti ita culpam
remitti et reatum aeternae poenae deleri dixerit, ut nullus remaneat reatus poenae temporalis, exsolvendae
vel in hoc saeculo vel in futuro in purgatorio, antequam ad regna caelorum aditus patere possit: an.</text>
      <sha1>qzvxe17gv878trt4tgbglgqup50elr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Ethelwolfus</title>
    <ns>102</ns>
    <id>53806</id>
    <revision>
      <id>285094</id>
      <parentid>238116</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208" sha1="0fskmrboc3uzf61e8f4hhe5tju8639c" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Nomen=Ethelwolfus vel Aedilvulfus
|Munera= 
|Natio=
|PostNationem=
|IndicisNomen=  
}}
==Opera==
* [[Carmen (Ethelwolfus)|De abbatibus]]
* [[Adnotatio de synodis Ethelwolfus|Adnotatio de synodis]]</text>
      <sha1>0fskmrboc3uzf61e8f4hhe5tju8639c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285097</id>
      <parentid>285094</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>285097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="t731omeq9ybvurec11azjsb9u5fg4jj" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Nomen=Ethelwolfus vel Aedilvulfus
|Munera= 
|Natio=
|PostNationem=
|IndicisNomen=  
}}
==Opera==
* [[Carmen (Ethelwolfus)|De abbatibus]]
* [[Adnotatio de synodis Ethelwolfus|Adnotatio de synodis]] (?)</text>
      <sha1>t731omeq9ybvurec11azjsb9u5fg4jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adnotatio de synodis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53964</id>
    <revision>
      <id>285096</id>
      <parentid>175232</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4266" sha1="lwax7ruv3qxmwt1akn1bhm9xdnk6ao9" xml:space="preserve">
{{titulus2
|Scriptor=Abedoc
|OperaeTitulus= Adnotatio de synodis  
|OperaeWikiPagina=
|Annus=  Saeculo VIII
|SubTitulus=
|Genera=
|Editio=Migne 
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum]
}} 


''(cf. [[Adnotatio de synodis Ethelwolfus|hanc paginam]])''


Adnotatio de synodis (Abedoc; Ethelwolfus), J. P. Migne

(1307D)Adnotatio libelli de synodis XXIV quae antea vel infra seu post sex synodos leguntur esse conscriptae.

Prima adnotatio Ancyranae, quae ante Nicaenam fertur fuisse, sed propter auctoritatem majorem postponitur: in qua Patres XVIII statuerunt canones XXIV, quorum auctor maxime Vitalis Antiochenus episcopus existit.

Secunda Neocaesariensis, quae post Ancyranam et ante Nicaenam legitur fuisse, in qua Patres XIII statuerunt canones XIV, quorum auctor maxime Vitalis Salaminus exstitit.

(1308D)Tertia Gangrensis, quae post Nicaenam legitur fuisse, in qua Patres XVI statuerunt canones XX, propter quasdam necessitates ecclesiasticas, maxime contra Eustasium, qui dicebat quod nullus in conjugali gradu positus, nec ullus fidelis qui non omnibus renuntiaret quae possideret, spem apud Deum haberet; et multa alia venenosa, quae enumerare longum est.

Quarta Sardicensis, in qua Patres LX statuerunt canones XXI, quorum auctor maxime Osius Cordubensis episcopus, et sanctae Romanae Ecclesiae legatarius exstiterunt.

(1309A)Quinta Antiochenae synodi, in qua Patres XXX statuerunt canones XXV, quorum auctor maxime Eusebius Palaestinensis episcopus exstitit.

Sexta Laodicensis, in qua Patres XXII statuerunt canones LVIII, quorum auctor maxime Theodosius episcopus exstitit.

Septima Carthaginensis, in qua Patres CCXVII statuerunt canones XXXIII, quorum auctor maxime Aurelius Carthaginensis episcopus exstitit, etiam sanctus Augustinus Hipponensis episcopus in eadem synodo legitur fuisse temporibus Honorii Augusti.

Octava Africanae sub Theodosio minore Augusto, in qua Patres CCXIV recitaverunt et firmaverunt canones CV, qui per diversa concilia Africanae provinciae temporibus Aurelii Carthaginensis episcopi leguntur (1309B)esse conscripti.

Nona Arelatensis, in qua Partes DC statuerunt canones, quorum auctores maxime Silvester urbis Romae episcopus, et sanctus Marinus Arelatensis episcopus exstiterunt temporibus Constantini Augusti, sicut quidam asserunt.

Decima item Arelatensis, in qua Patres XIX statuerunt canones, quorum auctor maxime Caesarius Arelatensis episcopus exstitit.

Undecima item Arelatensis, in qua Partes XVIII statuerunt canones.

Duodecima item Arelatensis, in qua Partes XI statuerunt canones, quorum auctor maxime sanctus Caesarius Arelatensis episcopus exstitit.

Tertia decima item Arelatensis, in qua Patres XIX (1309C)statuerunt canones, quorum auctor maxime Sapardus Arelatensis episcopus exstitit.

Quarta decima Arausicensis, in qua Patres XVI (1310A)statuerunt canones, quorum auctor maxime Hilarius episcopus exstitit.

Quinta decima Epaunensis, in qua Patres XXVII statuerunt canones XL, quorum auctor maxime Caesarius episcopus exstitit.

Sexta decima Agathensis, in qua Patres XXXIV statuerunt canones, quorum auctor maxime Caesarius episcopus exstitit.

Septima decima Aurelianensis, in qua Patres LXXII statuerunt canones, quorum auctor maxime Aurelianus Arelatensis episcopus exstitit, temporibus Chlodovei regis.

Octava decima iteam Aurelianensis, in qua Patres XXXI statuerunt canones, quorum auctor maxime Melanius Redonensis episcopus exstitit.

(1310B)Nona decima item Aurelianensis, in qua Patres XXV statuerunt canones, quorum auctor maxime sanctus Albinus Andegavensis episcopus exstitit

Vigesima Arvernensis, in qua Patres XV statuerunt canones, quorum auctor maxime Honoratus Brevitensis episcopus exstitit.

Vigesima prima Matiscensis, in qua Patres XXI statuerunt canones, quorum auctor maxime Priscus Lugdunensis episcopus exstitit.

Vigesima secunda item Matiscensis, in qua Patres LXIV statuerunt canones, quorum auctor maxime item Priscus Lugdunensis episcopus exstitit.

Vigesima tertia Ludgunensis, in qua Patres XIV statuerunt canones, quorum auctor maxime Philippus Viennensis episcopus exstitit.

(1310C)Vigesima quarta item Lugdunensis, in qua Patres XX statuerunt canones, quorum auctor maxime item Priscus Lugdunensis episcopus exstitit.

(no</text>
      <sha1>lwax7ruv3qxmwt1akn1bhm9xdnk6ao9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmen (Ethelwolfus)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53967</id>
    <revision>
      <id>285101</id>
      <parentid>256912</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T16:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXIII. Salutatio et precatio vatis ad sanctos et ad Dominum. */</comment>
      <origin>285101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39248" sha1="ii4ddcf6pbpmu8vm1q8vlinbag42v7q" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Ethelwolfus
|OperaeTitulus= De abbatibus
|OperaeWikiPagina=
|Annus= Saeculo VIII
|SubTitulus=
|Genera=carmina
|Editio=Migne 
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum]
}} 
'''[[Patrologia Latina/96|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 96]]'''
__TOC__
'''Praefatio Ethelvolfi Lindisfarnensis ecclesiae monachi, ad Egbertum Lindisfarnensem episcopum, de abbatibus ejusdem ecclesiae.'''

(1329B) Amicorum praestantissimo atque dilectissimo sacerdoti magno Egberto presbytero, meritis exiguus Ethelvolfus Lindisfarnensis Ecclesiae monachus intimae charitatis salutem.
&lt;poem&gt;
Sume, Pater, placidos modulatis vota poetae,
Quatenus aeterno capias cum rege quietem,
Atque petas superas meritis splendentibus arces.
Nunc memorare libens semper, lectissime praesul,
Sancta supernorum conscendens sceptra polorum,
Mercedemque tuam quamvis sit reddere calvus,
Nocte dieque simul cuncta per tempora vitae,
Teque tuosque simul clementia protegat alta.
(1329C)Quo decus immensum radians per saecula cuncta
Omnibus in sanctis clarescit lumine miro.
Corpore, mente, manu, cunctis et sensibus una
Jam dominum colitans celsum sine fide, valeto.
&lt;/poem&gt;
== I. Salutatio vatis ad episcopum de propinquis et monachis cellae ejus.==
&lt;poem&gt;
Cum te sancta manus praestante reddidit Anglis,
Nunc tibi complacuit rustica dona dare.
Rustica sed stolidis sudent si pectora dictis,
Nec stolidum carmen rustica plectra dabunt.
Nam tibi dum proceres proprio de sanguine signant
Jam Domino placidos, gaudia magna capis.
Suscipe, docte Pater, dilecti munus amici,
Et grates Christo semper ubique cane,
(1329D)Quod tua tam electi meruerunt stirpe creari
Pastores, Domino qui placuere suo.
Nec minus et monachos primorum munere claros
Sic mirare libens scandere lucis iter.
Si quid in his castis, te dignum reddere grates,
Invenias Domino, maxime nunc moneo.
Sin alias, vati veniam dignare canenti
Jam tribuere pius, quod notuit cecinit.
Hanc tuo nam cupio requiem praestare labori,
Carmina quae Domino sacrificata sonant.
(1330A)Adversum est quidquid moneo tolerare modeste,
(1330B)Nec querula in quoquam corde movere tua.
Mens requiem capiat semper sine fine benigne
In Domino Christo prosperitate pia.
&lt;/poem&gt;
== II. De eo quod horret regnum indeptus, multos persequitur.==
&lt;poem&gt;
Ecgfridus infesto Pictorum dum cadit ense,
En nothus Anglorum germanus regmina sumpsit
Alfridus, et natum genuit, qui nomine clarus,
Gentibus enituit Saxorum regmina servans,
Gestis et verbis et omni strenuus actu.
Exstitit a primis sed non moderatus in annis,
Indocilis juvenis, nescit sensusque petulcos
Subcurvare animo, contemnens jura Tonantis,
(1330C)Armipotens nimium, propriis in viribus audax.
Non proceres veneratus erat; non denique Christum,
Ut decuit, coluit; vacuis sed subdidit omne
Actibus, heu! vitam, mansit dum corpore vita.
Inde fuit praesens parvo quod tempore saeclum
Manserat, atque diu potuit non ducere vitam.
Hic igitur multos miseranda morte peremit.
Ast alios cogit summo servire parenti,
Inque monasterii attonsos consistere saeptis.
&lt;/poem&gt;
== III. Quod erat Eandmund dux nobilis natu et moribus.==
&lt;poem&gt;
Ex his ergo fuit venerandus nomine pastor
Eandmund, ille pius Christi sociatus amicis
Actibus e saecli, promissa ad praemia tendit,
(1330D)Quae sancti in coelis Domino donante capessunt.
Nobilis et nimium proceri de sanguinis ortu
Exstitit, in populis summo celebratus honore:
Nobilior Domino summae pro culmine mentis
Dux venerandus erat, fecit cui candida corda
Omnipotens genitor, plasmat qui corpora cuncta,
Ac mentes hominum spinis promundat ademptis.
Militiam sterilem magno devotus amore
Deseruit, famulans cunctae per tempora vitae
Rectori magno, moderat qui saecula cuncta.
&lt;/poem&gt;
== IV. Quod hic, ad servitium Domini attonsus, proprio monasterio ibat.==
&lt;poem&gt;(1331A)
Anglorum proceres nimium trucidante tyranno,
Servitium Domini miles praefatus inibat,
Gaudebatque suo capiti portare coronam
Vertice quam Christus quondam portabat opimo,
Dum passus mundo dempsit spineta malorum,
Atque suos vitam fecit visitare beatos.
Nec solus meruit parmam captasse supernam.
Quin plures lecti Patrem comitantur eumdem,
Inque monasterio Domino se subdere tentant.
Eandmundus Christo indemptus quae dederat almo,
Atque Petro pariter servit, qui examina cuncta
Actibus aethereis facerent quae pectora casta,
(1331B)Florigerisque nitent per tempora cuncta maniplis.
Cumque Pater famulos cellam congessit in almam,
Quamplures cunctos sacris sermonibus ornat;
Utque suo saltim cupiant servire parenti
Admonuit pastor, meritumque a numine poscens,
Quatenus e coelo veniens cum gaudio sanctus
Angelus, hos famulos dignetur reddere tutos:
Ut lupus ille ferus subjectos dente rapaci
Morsibus infectos laniat non pectore moesto,
Sed potius Domino dignis virtutibus auctos,
Undique percomptos transmigret lucis in oras.
Talibus instituens docuit cum ductor ovile,
Quam nitidas Christo meruit conferre bidentes,
Agnos atque pios permiti contulit Agno,
Qui veniens sontis peccatum tollere mundi,
(1331C)Insontem mundum fecit de sanguine fuso.
&lt;/poem&gt;
== V. Quod pontificem adiens, doctorem vitae regularis acquisivit.==
&lt;poem&gt;
Pontificalis apex, meritorum munere clarus
Ecgfridus enituit, sanctorum regmina servans.
Unde quo glaucis cupiunt crispare fluentis
Littora, quin refluis satagunt nudare meantes
Cursibus, et terram praecingunt caerula sanctam,
Atque itiner cupidum pandunt, cum littora nudant.
Hunc Domini servus veniens visitare sategit,
Poscebatque sibi superae de germine messis
Pabula jam tribui; cui prompta mente sacerdos
Pectore de gnaro pandit salutaria dicta,
(1331D)Imbribus atque piis sitientis corpora potat.
Auribus illisis hausit, quae ructat ab alto
Pectore, subque sui sumpsit penetralia cordis
Mystica verba pii persensu discit acuto.
Insuper arripiens memori narranda relatu,
Sensibus in cordis complectit cuncta rimatus.
Addidit ergo suis doctorem sedibus aptum.
(1332A)Presbyter ille fuit, statuens monastica jura,
Instituitque novos veterum munimenta revolvens
Hic monachos, coelo tulerat quos spiritus auctor.
&lt;/poem&gt;
== VI. Quod veredarium mittat ad Christi monachum.==
&lt;poem&gt;
Haec inter famulus Christi dum moribus almum
Pontificem discit Scottorum finibus esse
Ecgbertum, famulum cui fidum mittere curat,
Poscens ut monachos formaret rite libellis,
Sanctificetque sibi venerandae altare tabellae,
Atque memor voti monstret sint quae loca digna,
Quîs possint sisti sacraria sancta Tonanti.
Paret et obsequitur praesul venerandus, euntem
Confirmat dictis, quin sacro munere ditat.
Mensa sacrata Deo magno sub nomine Petri,
(1332B)Advolat, et nigro cellam confirmat ab hoste.
Insuper et praesul poscenti talia dicta
Mittit. « Inoffensis pedibus tua tempora, frater,
Pectore quin vitam casto servare memento,
Quatenus exhausto instantis certamine belli,
Perpetuam coeli capias sine fine quietem.
Cernere me fateor carnali lumine nunquam
Fundos quos Dominus magno tibi munere donat.
Ast noster ut visus potuit pertendere cordis,
Collis non magnus declivo tramite flexus,
Quo sol consurgens trutinantis tempora librae
Pervolat, hunc spinae spissa cum fronde coronant.
Calcibus has scissas toto cum germine frater
Aequoris et dorso praedicti auferre memento:
(1332C)Inque loco pulchrum Domino sic conde sacellum,
Credula quo possint Christo persolvere corda
Nocte dieque simul preco de pectore vota. »
Nuntius his dictis trusit per caerula puppim,
Atque suo properat dilecti ferre loquelas
Pontificis Patri: manifestat dicta prophetae.
Perficit inde pius perpulchri culmina templi,
Exterius tabulas perfundens tegmine plumbi,
Viribus et totis percomptam reddere curat.
Hanc aedem Domini, medio sub aggere mensam
Diximus, ut dudum Petro quae gignit odores
Praemites, statuit coelestis gratia terris,
Quam rutilis flagrans passim, dum templa parenti
Jam coeli ac terrae surgunt per rara vetusta.
Haec dum gesta suo instituit mandare magistro
(1332D)Nuntius ad patrem patris perferre loquelas
Venerat, atque pio magistro talia fatur.
« Ecgbercht te Domini famulus sua voce salutat,
Atque tuos pariter monachos, quos gratia Christi
Ecclesiam vocitans mitis congessit in unam.
Nocte dieque simul non cesso reddere grates
Rectori summo, firmat qui vota suorum.
(1333A)Namque ego confiteor nullum me dicere mendum,
Saepiusque advolitat spinisque immiscuit istis
Turba nefanda feris, semper confisa sub armis,
Undique confluitans veluti cum culmina nota
Accurrens properat spinis immergier istis;
Gaudet et adversis semper cumulata sub armis
Insidias multas disponit facto . . : frendens,
Perque itiner durum non cessat ferre malignos,
Quo labor aeternus requiem non praestat eunti.
Sed Domino grates, melius quod tempore nostro
Haec loca per Dominum meruerunt gaudia tanta
Sumere, pro priscisque novos mutare colonos.
Hinc moneo cunctos celso cumulare Tonanti
Magnificas laudes, manibusque ad sidera tensis
Dent Domino grates, mittit qui ad vota piorum
(1333B)Aligeras volucres, jungentque ad septa sacelli
Innumeris precibus sumptis ad sidera tranant
Ante Deum, quae fuerant pendentes, quas tamen ipse
Pandat, si nullus poterit cognoscere certe.
Omnia quid memorem? veniunt cum luce ministri
E coelo superi, portantque ad sidera sanctas
Inde animas, Dominum laudantque in luce micantes,
Florigerasque levant capiti sine fine coronas. »
&lt;/poem&gt;
== VII. Quod nuntius adveniens pastoris et fratrum gaudia cumulat.==
&lt;poem&gt;
Talia dum memorans vatis jam nuntius infit,
Gaudia magna Pater gaudenti in pectore gaudet
Eandmund, atque Deo grates ad sidera reddit,
Perfectisque suos studuit formare loquelis,
(1333C)Quatenus ad vitam cupiant properare beatam,
In coelis nunquam poterit quae sumere finem.
Talibus aucta bonis monachorum corda virescunt,
Incipiuntque pii sese praecurrere Christo,
Actibus et verbis et cunctis sensibus almi.
Quidam nam cupiens insomnem ducere noctem,
Sanctas in precibus non cessat tendere palmas.
Ast alius genibus tundendo marmora templi,
Noctibus in gelidis tolerat dum frigora, durat
Ignibus in mediis, ingentia frigora vitat.
Divitias alius cupiens partire caducas,
Noctibus in furvis tempus sapienter et horas
Cleptat, et in coelis dispensa talenta recondit.
Ast alius miseris tribuens solamina panis,
Esuriem patiens perferre jejunia sanctam.
(1333D)Talibus exornata bonis, in vestibus albis
Inclyta, sed vario compti permixta colore
A dextris Virgo et Genitrix astare videtur,
Rectoris coelos terras quae et numine portat.
&lt;/poem&gt;
== VIII. Quod facta mira Patris Ultan paucis memorantur.==
&lt;poem&gt;
Fama citat plures perfectam ducere vitam,
Quam Pater Eandmund praecultis moribus ornat:
E quibus est Ultan praeclaro nomine dictus.
Presbyter iste fuit Scottorum gente beatus,
Comptis qui potuit notis ornare libellos,
Atque apicum speciem vitam sic reddit amoenam.
(1334A)Hac arte huic nullus potuit se aequare modernus
Scriptorum: nec mirum Domini si talia possit
Cultor, ei digitos sanctus cum Spiritus auctor
Rexit, et accendit sacratam ad sidera mentem.
Hic igitur cellam Patris visitabat amati,
Coetibus ingrediens almis se immiscuit almus,
Moribus et sanctis monachos formabat acutus.
Sensibus et verbis, et carne, et pectore castus.
Instituit fratres rapiant ut lumina celsa,
Atque Deo studeant cunctis servire diebus,
Corpore quo possint praesentem carpere vitam.
Cumque Deo electus perfecto tempore plenus
Annos quamplures celebraret talia frater,
Tandem confectus senio sua tempora scriptor
In melius mutat non mutans gaudia vitae.
(1334B)Cumque diu corpus mordebant viscera terrae,
E tumulo placuit cineres relevare fraternos.
Ossibus hinc lotis, portabant lintea munda
Solis in aspectu exuvias, cum luce repente
Adveniunt volucres geminae, quae lintea plantis
Contingunt: pariter vario permixta colore
Terga verenda nitent, modulantes carmina rostris,
Concinunt pulchrae miranda ad gaudia cunctis,
Insuper atque aliis sanctum calvaria velant.
Sicque diem totam non cessant ossibus ipsae
Officium praestare piis, et cantibus odas
Fundere perpulchris, donec absterserat omnem
Lux solis lympham, exuviasque exsiccat ab undis.
Tum frater quidam, media cum mortis in umbra,
Tempore nonnullo jacuit, sua corpora morbus
(1334C)Sorbuit, et nullum potuit commovere membrum,
Excepto linguae plectro, quae verba sonare
Vix potuit, puero languens hinc talia fatur:
« Curre, rogoque Patris memorare afferre lacertum,
Pingere quo Domini meruit jam mystica verba,
Quo signante queam praesens vitare periclum,
Vel saltem meritis sancti mea crimina Christus
Solvere dignetur, si addictus funera mortis
Ingrediarque viam merear conscendere vitae. »
Paruit ille puerque ad lintea sancta cucurrit.
Aufert inde pium munusque apportat in ulnis.
Os capiti admotum morientis funera solvit,
Atque medens aegrum curat virtute superna.
Continuo exsurgens firmatus robore tanto,
Ut medicum possit medicans portare medentem,
(1334D)Laetus et inde volans rectorem ad lintea tollit,
Atque Deo grates reddit pro munere tanto.
At cuneus fratrum numerum contractus in unum,
Ossa sancta pii portat sub culmine templi.
Tum volucres modulae immiscent se nubibus altis,
Aspectusque hominum per tota tempora vitant.
Cantibus interea cineres conduntur in almis
Visceribus thecae: gaudens sed spiritus alta
Jam super astra manet, Dominum per saecula laudans.
&lt;/poem&gt;
== IX. De Fridegilso sacerdote Christi.==
&lt;poem&gt;
Alter erat frater, Fridegils cognomine dictus,
(1335A)Presbyter atque Deo pura cum mente sacerdos
Munera mira parat: fumant altaria donis,
Magnificisque virum exaltant super astra beatum.
Hic doctrina simul factisque per omnia mirus,
Enituit magna meritorum gratia comptus.
Talibus aucta viris monachorum gaudia pollent,
Pastorisque boni vernantia vota virescunt.
&lt;/poem&gt;
== X. De fratre Cuicuino ferrario.==
&lt;poem&gt;
Mirificis fratrem liceat memorare loquelis,
Ferrea qui domitans potuit formare metalla,
Diversisque modis sapiens incude subactum
Malleus in ferrum peditat stridente camino.
Cuicuinus hic fuerat genitoris cura vocatus.
Hunc hominem vita meritorum gratia donat,
(1335B)Atque suos claram magno redimivit honore.
Crimina cuncta pius casto de corpore pellit,
Viribus et totis Christi praecepta sategit
Corpore, mente, manu, et cunctis cum sensibus una
Nocte dieque simul servare: ad gaudia vera
Aestuat, atque suum quaestum conquirere palmis
Jam cupidus tribuit miseris largitus egenis.
Quin totos semper perfert jejunia soles,
Sanctorum Domini veluti solemnia tricent,
Nocturnos fratres sacris concentibus hymnos
Dum celebrant, rursusque suas visitare quietas
Incipiunt fratres, memoratus septa sacelli
Incoluitque, suis non parcit tundere membris
Marmora, seque Deo diligenter mandat ad astra.
Et rursus fratres veniunt cum lumine Phoebi,
(1335C)Se precibus cupiunt Domino mandare profusis.
Coetibus hic sanctis conjunctus dicere psalmos
Dulce habuit, sese Domino commendat, et omnis
Hinc matutinis completis quam bene psalmis
Continuo insonuit percussis cudo metallis
Malleus, et vacuas volitans cum verberat auras.
Jam coenam fratrem peditans caldor eos ornat.
Talia dum sanctus quam multis gesserat annis,
Tandem promeruit, cuncto cessante labore.
Ad requiem felix frater transire beatam.
Nam vires validum vexant dum corpore morbi,
Jam chorus e coelo veniens cum luce coruscus,
Pastoris cellam properat visitare beati,
Atque animam casto castam de corpore sumunt,
(1335D)Splenduit hic nimium superans jam lumina solis,
Cumque choro volitans superas penetravit in arces.
Aethuinus haec monachus dum cernit, dicere grates
Incipit, atque animam Domino commendat in astra.
Ergo ubi transcelsi conscendunt limina solis,
Angelici cunei modulantes carmina, coelum
Clauditur extemplo: requiem captare perennem
Hinc anima ingreditur, castis immixta maniplis.
&lt;/poem&gt;
== XI. De fratre qui de carne ductus iterum reviviscebat.==
&lt;poem&gt;
Frater erat quidam sanctae sub regmine cellae,
Ad saeculum illustris, dictus cognomine Merchdof,
Tempore cui quodam languor dum corpora vexat
Egrediens mundo passus componit in oris
Non notis pavido: fervent penetralia cordis,
(1336A)Ac timor immensus quatiens vultusque minaces
Per tenebras animam terrebant agmine spisso,
Diversisque modis agitabant turbida flabra.
Cumque diu trepidus per tristes ire phalanges
Cogitur, in subito nitidis quae vultibus olli
Apparuere viri, tenero quos corpore natos
Jam morbus quondam vitae detrusit ab oris
Instantis tinctos nuper, sed vita beata
Albis indutos gremium protraxit in altum.
His igitur visis, animo constantior esse
Coeperat, et laetus pariter comitatus eosdem,
Ibat ad judicium, praetor quod maximus omni
Egredienti animae discernit sedibus altis.
Hunc genibus flexis rogitat pietate modesta,
Ut sibi non digno veniam donaret. At ille
(1336B)Sedibus e summis respondens talia fatur.
« Cum tu transgrediens praeponas verba maritae,
Non pactaeque fidem thalamo servando fugasses,
Cur tibi nunc veniam gelidae sub tempora mortis,
Hic tribui poscis, veniae quo tempora non sunt? »
Ast pueri flexis genibus pietate vicissim
Ad veniam patris procerem vocitare parabant.
Ille sed immitis dominam visitare jubebat.
Judicioque suo veniam vel sumere poenam
Conjugis. Ast pueri pavido comitante marito
Jam trepidi nimium properant ad lecta maritae,
Candida quam multum celsis ad sidera muris
Montis in arce piae monstrant coenacula nuptae.
Ingreditur genitor natis comitantibus altis,
Corruit et mulier, natos dum cernit ocellis,
(1336C)Eque domu mandat pellacem vertere gressus.
In faciem sanctam ruitantes tempora natae,
Fletibus immadidant, iram gemuere paventes,
Obsecrant: « mater, nobis miserere, precamur,
Conjunctique tui meritis sine crimine solve. »
Sedibus e summis radianti lumine vibrans.
Vestibus aurigeris in toto corpore plena,
Semina corripiens, despexit fata mariti.
« Cur tu stulte fidem corruptus corpore, mente,
Irrita vota gerens, copulam conjungere natis
Ausus eras thalamis, maculans tua membra secundis,
Foedera cum manibus Domini per nomina summi
Ante diem mortis formando gessit uterque
Post mortem alterius maneat quod criminis expers? »
(1336D)Obstruso tacuit non laeti pectoris ore
Vir, pavidusque ruens confestim lingere terram
Incipit, et faciem perfundit fletibus omnem
Illa sed ingeminans, connexum carceris umbras
Jussit adire virum, donec jam crimina cuncta
Flammis obsorptus nimium persolvit in atris.
Plantis at strati ruitabant pignora matris,
Perque Dei nomen, rogitant, « miserere, precamur,
Vel saltim liceat corpus visitare marito,
Solvere sicque sua mereatur crimina vivens. »
Mentibus luxatis genetrix consentit amata
Pignora quae patrem possint adducere corpus
Cautius, huicque suam monuit percernere vitam,
Ne rursum adveniens pro culpis praecipitetur
In tenebris, quo stridor erit fletusque perennis.
(1337A)Hinc iterum adductus natis comitantibus albis
Pervenit ad corpus, cunctis mirantibus illum
Vivere post mortem: mortis sed versus ab oris
Vivere jam Christo sensu perdiscit acuto,
Et cautus monstrat cunctis se cernere vita
Poenas horrificas, carnis si lingua taceret.
Cumque suis medicans frater cataplasma salutis
Vulneribus fecit, purgatus corpore linquit,
Atque suae comptus sponsae penetralia comptae
Creditur ut laetus meruisset visere compta.
&lt;/poem&gt;
== XII. De obitu patris Eandmundi.==
&lt;poem&gt;
Cumque diu cellam memoratus pastor haberet
Nobilis eloquio, et cunctis venerandus in actis,
Tempore tum plenus linquit consortia carnis,
(1337B)Ingrediturque sui felix ad gaudia Christi.
Tum fraterna cohors venerandi membra parentis
Culmine sub templi digno posuere sepulcro,
Atque animam Domino immensis cum fletibus alto
Jam precibus fusis commendant membra sacratis.
&lt;/poem&gt;
== XIII. De Eorpuino successore Eandmundi, et fratre ejus Aldwino.==
&lt;poem&gt;
Eorpuinus hunc sequitur commissi pastor ovilis,
Presbyter egregius, vitae studiosus amator.
Sensibus et prudens, et cuncto strenuus actu
Divitias tribuit laxato mentis opimo
Jam gremio monachis, quos lurida inedia pressit,
Inque modum mirum dispersae ad praemia certa
(1337C)Divitiae crescunt: cumulat reverentia Christi
Munera sparsa sibi per cunctae tempora vitae.
Largus erat miseris, nimium sibi parcus in omni
Victu: namque escis pascebat corpora siccis:
Triverat hic soles, nullamque assumpserat escam
Jejunium referens volitanti lumine pectus.
Nec mirum excellens faciat si talia princeps,
Dum majora boni paterent hi seque minores,
Atque dies multas certant jejunia Christo
Reddere, ne mentes fallax eluderet astu
Incautas hostis subitae virtutis honore.
Saepius ipse fugit sacrae formidine plebis,
Bella nefanda sinunt populo certare fideli,
Auxilium praestans Christus concertat ab arce.
Unde Deo lecti celsum rapuere triumphum,
(1337D)Praecipitesque fugam nigrae censere phalanges
Pastor et iste pius complevit in ordine tempus.
Germano meruit condigno linquere sedem.
Alduinus hic fuerat carnali nomine dictus,
Moribus hic verus et verbis omnibus exstat,
Signifer est clarus, subjectos vocibus hortans,
Ut sua vota pii trans aethera principe signent.
&lt;/poem&gt;
== XIV. De Sigbaldo abbate, quomodo multis donariis et divitiis Lindisfarnensem Ecclesiam ditavit.==
&lt;poem&gt;
Quartus adest pastor praeclaro nomine Sigbald
Presbyter: hic cellam multis donariis auxit,
Atque Deo dignam studiosus condidit aulam.
Haec est illa domus, quam mater numinis alti
(1338A)Incolitans servat vasti sub culmine coeli.
Cui compacta nitet perpulchris mensa tabellis,
Porticus in medio, sancti quam fronde coronant,
Dum buxis claudunt pretiosae munera vitae.
Occidua nitidi splendent in parte ministri,
Qui modulis culmen coeli concentibus ornant.
Omnes ast sancti medii pavimenta sacelli,
Servantes colitant per tempora cuncta, maniplis
Innumeris jungunt, vocitati ad vota piorum
Quod meritis capiunt semper defendere sanctis,
Si vitae ad palmam certant properare fideles.
Caetera per templum numeret quis lumina cuncta,
Quae temploque polo rutilant per gaudia vera.
Presbyter iste Deo concessit plurima dona,
Aureas iste calix gemmis splendescit opertus.
(1338B)Argentique nitens constat fabricatus in altis,
Quem dedit ille pius magnae genitricis ad aulam.
Plumbea sarta tegunt casae cum culmina summae.
Nec minus ex cipro sonitant ad gaudia fratrum
Aenea vasa cavis crepitant quîs pendula sistris.
Hoc templum ingrediens dum pura mente sacerdos
Jam missas celebrans Sigbald visitare parabat,
Fontibus e calidis salsae decurrere guttae
Incipiunt, Christi magnus quas excitat ardor
Pectore de puro; trepidant nec guttura cantu.
Sanctam cumque diem celebravit, virgo Maria
Quo volitans coelos meruit penetrare per altos,
Vel qua praesenti generata reddidit orbi,
Vel qua perpulchrae susceptat gaudia vitae,
Vel qua celsithronum meruit generare Tonantem,
(1338C)Vel quacunque die templi [sacra] festa coruscant;
Omnibus his laetus nimium per gaudia sancta
Aurea dulcisonae restaurat munera mentis:
Ac fratres precibus mulcet, solemnia festa
Ad laetos celebrare piae genitricis honores.
Presbyter hic doctus dum longo tempore felix
Talia per cellam meruit jam facta novare,
Clausit iter saecli transductus ad atria vitae.
&lt;/poem&gt;
== XV. De Sigwino abbate, fratre et successore Sigbaldi.==
&lt;poem&gt;
Postquam germanus permitis regmina cellae,
Sigwinus alterius sumpsit cognomine dictus,
Dapsilis hic nimium mininis magnisque per omnem
(1338D)Exstiterat vitam, miseris largitus egenis
Divitias tribuit, Dominus quas auxerat altus.
Viderat hunc quidam tetrae sub tempora noctis
Vestibus insolitis indutum tradere dona
Pauperibus miseris, nimium qui frigida membra
Exclusi portis calefacta in rudere ponunt.
Cumque pius tribuit radiantis membra metalli,
Praecipit obsecrans summi per regna Tonantis,
Quatenus haec nulli cunctae per tempora vitae
Dicant. Ast miseri testantur dicere nunquam,
Ex quo praesentis maneat sub tempora vitae.
Hoc cernens frater, tenebris cumulantibus arva
Delituit, fugiensque semel non talia putat
Esse, semel poterat quemquam jam cernere visus.
(1339A)Cumque suis largus semper tribuisset amatis,
Divitiae crescunt diversa in parte locorum,
Ac segetes spisso cumulantur germine cultae:
Ac pecus omnigenum pastores munere demptum
In numero damnum gregibus desumere nescit.
Dum veneranda Dei sanctorum festa redirent
Classibus in geminis subter testudine templi
Fratribus immixtus psalmorum concinat odas,
Dulcisona antiphonae modulantur carmina fusae.
Ast lector melos voce articulata resultans,
Praedoctus biblis ad gaudia magna refundit.
Cumque die ducto missarum cantica complent,
Fratres concordi comitantur carmine Patrem
Ad mensam. Poterat tum nullus dicere digne
Quem studiose epulis cupiat solemnia sancta,
(1339B)Cum celebrare suis laetetur clerus in urbe,
Atque domum gratulans clamoso carmine complent.
&lt;/poem&gt;
== XVI. De Iglaco presbytero et lectore.==
&lt;poem&gt;
Tempore quo lector praeclarus gaudia digni
Accumulat Patris, Iglacus nomine dictus,
De quo jamdudum perstrinxi pauca relatu,
Anglorum de gente pios dum carmine quosdam
Jam cecini indoctus, vilisque per omnia scriptor,
Quae si quis cupiat cum gnaro noscere corde,
Currat, et haec sitiens se ulgosis mergat in undis
Littora quo docti non docte carmina Patris
Pompat, et aggreditur, poterit quam dicere digne.
Hos tantum versus praesens mihi chartula signat,
(1339C)Quod mensam digitis Dominus circumdedit almam,
Inque caput sancti peditat benedictio larga,
Nec oculis cernens cernit de pectore gnaro,
Spiritus atque pios carnis fraudatus ocellis.
Nec non atque nigros mentis prospexit ocellis,
Hunc iterum manibus praecelsum cingere regem
Viderat, atque animam fulgentem lumine solis
Mentis in excessu quidam confessor in Anglis.
Quae si quis cupiat diligenter scire per orbem.
Praedictas quaerens jam nunc se mergat in undas.
&lt;/poem&gt;
== XVII. De fratribus cellae, vel obitu pastoris.==
&lt;poem&gt;
Presbyteros monachos, fratrum reliquamque cohortem,
Quos me non dignum parvis concessit in annis
(1339D)Omnipotens genitor per cellae moenia sanctae
Cernere, quos miris commirans actibus ipse
Innotuisse suo confirmo tempore certe,
Quos in peccatis famulis imitare negarit
Vatis adhuc modulans, tandem jam credo futurum
Illorum precibus capiam quod dona salutis.
Tempore completo praedictus corpora pastor
Liquerat, et requiem meritis factisque paratam
Ingreditur cuneus nimia cumulante caterva,
Ad crucis excelsae princeps quam condidit ipse,
Apponunt signum sacratae membra quieti.
&lt;/poem&gt;
== XVIII. De Wulfsigo sacerdote et abbate.==
&lt;poem&gt;
Presbyter huic functo, dictus cognomine Wulfsig,
(1340A)Cogitur Ecclesiae precibus pia regere castra.
Abnuit in primis moestus humilisque sacerdos,
Se fore non dignum contestans pondera tanta
Sumere: sed fratrem precibus se vincere tandem
Gaudet, et Ecclesiae gaudentis regmina sumpsit.
Vir fuit hic humilis, verbis fortisque, modestus,
Saepius in precibus Domino pia membra tetendit.
Huic ego, dum primum praesentis moenia cellae
Jam puer ingrediens visitando, semper adhaesi,
Unius atque domus requiem captavimus ambo,
Bis terno annorum donec jam tempore fluxo,
Pastor ovile bonus sumpsit pietate modesta.
Noctibus in furvis, fratrum pausante caterva,
Hymnos ac psalmos crebris concentibus odat,
Tempore quo Phoebus coelum perlabitur imum,
(1340B)Moribus hic solitis vigilans, e pectore casto
Psalterium cantans percurrit in ordine totum:
Sicque die rursum, psalmos complevit eosdem,
Ut vicibus geminis lyricas consumeret escas,
Hinc iterum surgens horam dum praedicat ales
Gutture de rubro solitis complebat in hymnis.
Cumque die media fratres jam quaerere pastum
Incipiunt, escae parcus se subtrahit omni,
Ac genibus flexis tundit pavimenta sacelli.
Ac bene percomptus divinis cantibus Iris,
Offert qui mundum solvit de morte maligna.
Jamque diem nullum voluit dimittere, praeter
Munere quo sese assistens non ornat opimo.
Cumque epula cupiens monuit conquirere corpus,
Cum mensura sibi totum quod sufficit ambit.
(1340C)Plus justo quidquam contemnens sumere victus.
His formata bonis monachorum gaudia crescunt,
Seque sui cupiunt votis cumulare parentis.
Talia dum paucis perfectus, proh dolor! annis
Pastor patrabat, vitam perductus ad almam
Corpora deseruit, nitidis comitatus ubi ipse
Alitibus testatus erat, pia castra beorum
Ingreditur felix, laetatus sorte superna.
&lt;/poem&gt;
== XIX. De Winfrido presbytero.==
&lt;poem&gt;
Huic frater quidam subjectus, corpore, mente
Mirificus servit, dictus qui nomine Winfrid:
Presbyter enituit praeclaris actibus almus.
Hunc Pater ex toto complectens pectore fidem
(1340D)Credidit, et fratrum praefecit vestibus illum.
Isque Deo deditus, cum tota mente fidelis
Officium servat rigido munimine fultus.
Nec si terrestris dispenset pondera curae,
Grandia dona ferens cessabat reddere Christo.
Ast moriens Domino praesens cum linquere saeclum
Cogitur, e mundo frater sua corda sequestrat:
Atque Deo soli cupiens se subdere felix,
Ecclesiae membris supplex pavimenta tutundit,
Nocte dieque simul precibus commendat ad astra,
Seque suique animam domini genitoris amati.
Tempore qui longo gessit dum talia frater,
Hausit iter coelum, non claudens gaudia vitae,
Optatam sumpsit semper sine fine quietem.
&lt;/poem&gt;
== XX. De donis patrum et votis monachorum.==
&lt;poem&gt;(1341A)
Hanc cellam Dominus fratrum decoravit honore,
Maxima de coelis capiant nunc gaudia cuncti,
Atque Deo studeant condignam condere laudem.
Quod sine nos meritis tribuit non hostibus unquam
Imperio procerum saecli, nec subdidit imos.
Sint Domino grates semper sine fine superno.
Jam proceres meruere pii, justique benigni
Optima siderei spargebant semina doni
Cordibus in fratrum, segetes nec limina cellae
Quam laete surgunt superi dulcedine roris.
Illius auxilio nobis quod lucere tales
Jam campus ridet, florent ad gaudia Christi,
Per cellam monachi, laetatur clerus in urbe,
(1341B)Quem lex una tenet gaudenti in corde voluntas.
Jungit ad astra fides numeros, turmasque frequentes
Congregat, atque Deo solitis se mandat in horis.
Cum nox fusca venit, cum abscondent sidera lucem,
E stratis properant sonitatum accurrere signum,
Et reciproca suo modulantur carmina regi,
Psalmis atque hymnis laudantes rite Tonantem,
Cantibus in crebris comunt et voce sacellum,
Quod Deus et proceres servantes moenia cellae
Muneribus multisque bonis ornare parabant.
Haec est illa domus, porrectis edita muris,
Quam sol purpureas illustrans candidus horas
Limpida per nitida diffundit lumina templi.
Plurima cum sancti sunt ornamenta delubri,
(1341C)Hic tamen haec paucis liceat memorare canendo.
Ut coelum rutilat stellis fulgentibus, omnes
Sic tremulas vibrant subter testudine templi
Ordinibus variis funalia pendula flammas.
Mentibus haec placidis quaedam cum tempore prisco
Attribuere Deo quondam proceresque moderni.
Jam superaucta piis curabant reddere donis.
Nam plures multi cupiebant pendere caucos,
Limpida qui tribuant quadrato lumina templo.
Ast alii rutilo condunt vexilla metallo,
Quae veneranda pii promunt miracula Christi,
Qui crucis in ligno mundum de morte redemit.
Quidam praecipiunt sacratos scribere libros,
Quo praecelsa Dei monstrant jam dicta tonantis,
Qui sonitans mundum dudum perfuderat omnem,
(1341D)Atque hos conspicui pervelat ductilis auri
Lamina, sic sancti comunt altaria templi.
Ast quidam dominae mensam quae nobilis ortu
Gemmarum flammis et fulvo vestit in auro,
Argenti has nitidae distinguit rite tabellae
Impressas poterit digitis quis cernere formas,
Sanctorum splendent animae cum sedibus altis.
Hic tamen haec placuit rerum commenta novare
Mirificis sunt facta modis quas laudibus ornet
Versificus poterit, qui digne haec dicere doctus,
(1342A)Aureus ille calix tetigi quem carmine dudum,
Ac lata argento pulchre fabricata patena,
Caelatas faciem praetendunt apte figuras,
Talia dum sanctae cumulant penetralia casae
Munera, quae nostrae servant medicamina vitae,
Jure sacer fratrum cuneus per moenia cellae
Gaudet, et aeternis donantem laudibus ornat.
&lt;/poem&gt;
== XXI. De canticis spiritualibus in apostolorum oratorio auditis.==
&lt;poem&gt;
Te quoque sancta domus, cecini quam carmine quondam,
Quae sacrata Deo fulges sub nomine Petri,
Nunc iterum liceat paucis memorare beatam
Versibus. Hanc dudum nigrae sub tempora noctis
(1342B)Moribus ex solitis post hymnos visere certant
Fratres, atque suae complent solemnia mentis.
Ocius inde suos cupiunt accurrere lectos.
Ast ego post omnes conclusis postibus aulam
Disseruique alium fratrem comitatus adiri,
Qui tum forte foras spectando sidera cernit.
Ecce repente venit miris cum cantibus agmen
Immensum, Domino modulans pia carmina ructat,
Praemiroque locum cinerum jam lumine complet,
Intrant siderea candentem luce delubrum
Spiritus, ac geminis distinctis classibus hymnos
Tales concinnunt: quatitans ad culmina cantus
Ascendit coeli, insonuit laquearibus altis.
Et si non structam tamen meritis micat almis,
Ad celsos montes superant qui sidera coeli,
(1342C)Auxilium credo a Domino qui fecerat auctor,
Omnia quae coeli, quae terrae et flumina cingunt.
Haec cum dicta diu geminis in classibus aulae
Culmine sub sancti sonuerunt postibus, ipse
Atque alius frater pariter properamus uterque,
Auribus atque oculis mirandum noscere visum.
Continuoque polum cantus cum lumine pulsat
Ulterius nobis licuit nec talia visa
Cernere, quin trepidi cupimus visitare quietem.
Nec semel astrigeris sonuerunt agmina dictis.
Quin potius cuneus mira cum luce coruscans
Vocibus aurigeris cineres vitare sategit
Saepius in tetrae noctis cum tempore strata
Mansissent fratres, constat quod munere Christi
Patratum sanctis, cujus jam gratia semper
(1342D)Omnibus in terris secundo lumine flagrat.
&lt;/poem&gt;
== XXII. Somnium quod vidit die Dominica.==
&lt;poem&gt;
Tempus erat noctis, lucem cum praedicat ales,
Algida post hymnos laxassent membra quieti,
Furtivus adveniens somnus subrepsit ocellis.
Candidus en subito videbatur ductor adesse.
Hunc ego perpavidus nitidis cum vestibus album
Vultibus ac pulchris radiantem gressibus ultro
Callibus ignotis peditans comitatus adivi.
(1343A)Campus erat latus, pulchris qui floribus offert
Olfactum dulcem miranda ad gaudia cunctis,
Qui meritis digni possunt haec cernere visa.
Hancque rosae rutilant per totam et lilia fragrant,
Permultisque olerum flores quos dicere certe
Mens indocta fugit, talis jam germinis expers,
Cumque viam pariter currentes carpsimus ambo,
Candentem subito nimium conspeximus urbem,
Rorifluas muri cernuntur lambere nubes.
Ostia laxato patuerunt cardine clausa.
Candidus interius pavido comitante ministro
Ingreditur ductor: patuerunt septa sacelli,
Quae crucis in speciem pulchre fabricata manebant.
Ast domus interior nimio candore coruscans,
Jamque rotunda suis formabat moenia saxis.
(1343B)Sed domus exterius magnis minimisque per omne
Porticibus spatium muri suffulta manebat.
E quibus in plagis bis binae quatuor orbis
Aspiciunt sursum spatiantes edita muri:
Inter quas modicae variantur in ordine cellae,
Frontibus hae nitidis cingentes undique templum,
Marmora permiram monstrans spectantibus aulam.
Ast pavimenta domus medii sub culmine templi
Aurea mirificae portabant munera mensae.
Crux veneranda nitens praecelso stipite surgit
Vertice de mensae, nimium candente smaragdo.
Aurea cum gemmis flavescit lamina fulvis.
Talia dum cernens stupido de corde rimarem,
Ecce repente meus ductor me liquerat, atque
Degrediens templo vacuis se condidit arvis.
(1343C)Ast ego pertrepidus faciem cum pronior arvis
Inserui, rogitans Christum, « Miserere precamur,
Hostibus adversis pavidum terrere memento. »
Hinc oculos vertens partem quam dextera monstrat,
Aurigeris solium splendescere rite tabellis,
Quo senior quidam venerandus membra locabat
Ante suam faciem fulvis redimita coronis
Ara dicata Deo mittebat munere summo,
Quae excelsa crucis porrexit vertice signum.
Haec rutilo ex auro gemmisque nitescit opimis
Ex oriente micans de bysso culmina turbae
Vestis contexit, cujus quae nescio sancti
Membra dicata sui tenuit sub viscere ventris.
(1343D)Talibus hunc rogitans studebam quaerere dictis.
Dic, qua parte manet quondam meus ille magister
Higlac. Confestim respondens talia fatur.
« Sedibus e summis oculos conferre memento. »
Intereaque videns plaustrum quo labitur axem,
Haec cum detinuit conversis vultibus anguem,
Aspiciens faciem dudum de Hibernia notam
Noscere promerui: carnali a nomine dictus
Godfridus ille fuit primis mihi doctor in annis.
Presbyter exstiterat, capiti qui pronior orans
Incurvus tumbam Cutberti, corpore, mente
Officio venerare pio, sic cernitur almam.
(1344A)Ad cujus dorsum nitidi radiante metallo
Sederat in scamno doctor lectorque beatus
Higlac, indutus nimium qui vestibus albis
Fulserat: hic manibus memet benedixit opimis.
Godfridus hinc gradiens per vasti moenia templi,
Porticibus magnis minimis induxit apertis.
Omnibus his rutilo capitellis undique cinctum
Thuribulum pendet fabricatum cominus auro:
De quibus altithrono spirabant thura Tonanti,
Cerea flammigeris venerans altaria donis.
Porticibus cunctis ardebat lumine claro.
Occiduas tandem partes properamus euntes.
Porticus ille nitens magno splendebat honore.
Hac rutilans auro flammescit gratia mira,
Ara sacrata Deo mittit quae munera summo:
(1344B)Sapphirus hic solium beriloque annexus in ante,
Fecerat eximium Dominus cui insederat almus
Wulfsig, quem prisci cupiunt vocitare parentes.
Intremui gaudens subito quam pronior almo.
Ille levata manu dictis sacravit euntem.
Hinc ego me sensim prisco comitante magistro
Converti ad culmen cellae quae respicit arcton,
Plurima quae miris micuerunt vascula gemmis.
Ast alio ex auro variato lumine vibrant
Ornatuque suo mundi superare metallo
Omnia jam poterant pretiosa germine facta.
Haec inter dapibus diversis mensa refecta
Omnigenisque epulis escarum munera profert,
Sumpserat hinc calicem vitrei de vena metalli:
Hauserat et manibus venerandi dona liquoris,
(1344C)Sacrificansque piis precibus potumque ministrat.
Ast ubi perceperam mirandi vina saporis,
In coelos Domino laudes gratesque rependi.
Presbyter interea venerandus talia dixit:
Haec domus est meritis animarum condita sanctis,
Quas Deus omnipotens istic pietate locabat,
Esuriem poenasque sitim per saecula nullus
Sentiet in Domino, sumunt sed gaudia longa
Laudantes Dominum coeli per saecula cuncta,
Qui requiem lectis tribuet sine fine beatam.
His dictis vigilans visum jam scribere coepi.
&lt;/poem&gt;
== XXIII. Salutatio et precatio vatis ad sanctos et ad Dominum.==
&lt;poem&gt;
(1344D)Haec lupus, alte Pater, stolido de pectore clarus
      Carmina composuit, corpore mente rogans,
Quatenus indigno sancti sua munera praestent,
      Et poscant veniam cum pavido precibus.
Omnipotens meritis semper quos augeat istic,
      Ut puram capiant corpore, mente fidem,
Hic locus ut Christo semper memoralibus almo
      Exsistat meritis, accumulent monachi.
Sit Deus omnipotens per saecula cuncta beatis.
      Servator mitis, dum meliora velint.
Cum quibus haec cantans cupiens sua miscere vota
      Non cessat, famulans quandoque non vitiis.
(1345A)Tu, Pater, haec recitans nostros non sperne labores,
      Quin magis haec cernens gaudia digna tene.
Quod tuo tam clari meruerunt sanguine patres
      Esse, Deo grates reddere te moneo.
Me quoque nunc precibus Domino mandare profusis
      Jam dignare precor, corpore, corde rogans:
(1346A)Quatinus hic trepido dimittat crimina vati
      Omnipotens genitor, nec pietate vacet.
Cui decus, imperium, virtus, sapientia perpes,
      Laus et honor semper permaneat, vigeat.
Te pater omnitenens servet per saecula mitis
      Inferni vinclis verberibusque privans.

(1345)
''Explicit liber Ethelvolfi Lindisfarnensis Ecclesiae monachi, de abbatibus et miraculis ejusdem Ecclesiae.''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>ii4ddcf6pbpmu8vm1q8vlinbag42v7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Dionysius</title>
    <ns>102</ns>
    <id>54378</id>
    <revision>
      <id>285088</id>
      <parentid>256395</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>285088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="3s0n2bzvhxurv5wnpvgoy8hbyvpotcs" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Munera= 
|Natio=
|PostNationem=
|IndicisNomen=  
}}
==Opera==
*[[De Concilio Romano in causa Dionysii Alexandrini]]
*[[Epistola I (Dionysius)]]
*[[Epistolae (Dionysius)]]
*[[Paginae in lingua graeca scriptae/9|Epistolae graecae]]
*[[Collectio_decretalium/LII|Epistola ad Severum]]
*[[Collectio decretalium/LI|Decreta]]</text>
      <sha1>3s0n2bzvhxurv5wnpvgoy8hbyvpotcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adnotatio de synodis Ethelwolfus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54894</id>
    <revision>
      <id>285093</id>
      <parentid>196135</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4343" sha1="gfeh0utc6v18oz9kcforg76j4yzudhv" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Abedoc
|Scriptor2=Ethelwolfus    
|OperaeTitulus= Adnotatio de synodis 
|OperaeWikiPagina=Adnotatio de synodis Ethelwolfus
|Annus=  Saeculo VI
|SubTitulus=
|Genera=
|Editio=Migne 
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/96|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 96]]'''


Adnotatio de synodis (Abedoc; Ethelwolfus), J. P. Migne

Adnotatio de synodis

(1307D)Adnotatio libelli de synodis XXIV quae antea vel infra seu post sex synodos leguntur esse conscriptae.

Prima adnotatio Ancyranae, quae ante Nicaenam fertur fuisse, sed propter auctoritatem majorem postponitur: in qua Patres XVIII statuerunt canones XXIV, quorum auctor maxime Vitalis Antiochenus episcopus existit.

Secunda Neocaesariensis, quae post Ancyranam et ante Nicaenam legitur fuisse, in qua Patres XIII statuerunt canones XIV, quorum auctor maxime Vitalis Salaminus exstitit.

(1308D)Tertia Gangrensis, quae post Nicaenam legitur fuisse, in qua Patres XVI statuerunt canones XX, propter quasdam necessitates ecclesiasticas, maxime contra Eustasium, qui dicebat quod nullus in conjugali gradu positus, nec ullus fidelis qui non omnibus renuntiaret quae possideret, spem apud Deum haberet; et multa alia venenosa, quae enumerare longum est.

Quarta Sardicensis, in qua Patres LX statuerunt canones XXI, quorum auctor maxime Osius Cordubensis episcopus, et sanctae Romanae Ecclesiae legatarius exstiterunt.

(1309A)Quinta Antiochenae synodi, in qua Patres XXX statuerunt canones XXV, quorum auctor maxime Eusebius Palaestinensis episcopus exstitit.

Sexta Laodicensis, in qua Patres XXII statuerunt canones LVIII, quorum auctor maxime Theodosius episcopus exstitit.

Septima Carthaginensis, in qua Patres CCXVII statuerunt canones XXXIII, quorum auctor maxime Aurelius Carthaginensis episcopus exstitit, etiam sanctus Augustinus Hipponensis episcopus in eadem synodo legitur fuisse temporibus Honorii Augusti.

Octava Africanae sub Theodosio minore Augusto, in qua Patres CCXIV recitaverunt et firmaverunt canones CV, qui per diversa concilia Africanae provinciae temporibus Aurelii Carthaginensis episcopi leguntur (1309B)esse conscripti.

Nona Arelatensis, in qua Partes DC statuerunt canones, quorum auctores maxime Silvester urbis Romae episcopus, et sanctus Marinus Arelatensis episcopus exstiterunt temporibus Constantini Augusti, sicut quidam asserunt.

Decima item Arelatensis, in qua Patres XIX statuerunt canones, quorum auctor maxime Caesarius Arelatensis episcopus exstitit.

Undecima item Arelatensis, in qua Partes XVIII statuerunt canones.

Duodecima item Arelatensis, in qua Partes XI statuerunt canones, quorum auctor maxime sanctus Caesarius Arelatensis episcopus exstitit.

Tertia decima item Arelatensis, in qua Patres XIX (1309C)statuerunt canones, quorum auctor maxime Sapardus Arelatensis episcopus exstitit.

Quarta decima Arausicensis, in qua Patres XVI (1310A)statuerunt canones, quorum auctor maxime Hilarius episcopus exstitit.

Quinta decima Epaunensis, in qua Patres XXVII statuerunt canones XL, quorum auctor maxime Caesarius episcopus exstitit.

Sexta decima Agathensis, in qua Patres XXXIV statuerunt canones, quorum auctor maxime Caesarius episcopus exstitit.

Septima decima Aurelianensis, in qua Patres LXXII statuerunt canones, quorum auctor maxime Aurelianus Arelatensis episcopus exstitit, temporibus Chlodovei regis.

Octava decima iteam Aurelianensis, in qua Patres XXXI statuerunt canones, quorum auctor maxime Melanius Redonensis episcopus exstitit.

(1310B)Nona decima item Aurelianensis, in qua Patres XXV statuerunt canones, quorum auctor maxime sanctus Albinus Andegavensis episcopus exstitit

Vigesima Arvernensis, in qua Patres XV statuerunt canones, quorum auctor maxime Honoratus Brevitensis episcopus exstitit.

Vigesima prima Matiscensis, in qua Patres XXI statuerunt canones, quorum auctor maxime Priscus Lugdunensis episcopus exstitit.

Vigesima secunda item Matiscensis, in qua Patres LXIV statuerunt canones, quorum auctor maxime item Priscus Lugdunensis episcopus exstitit.

Vigesima tertia Ludgunensis, in qua Patres XIV statuerunt canones, quorum auctor maxime Philippus Viennensis episcopus exstitit.

(1310C)Vigesima quarta item Lugdunensis, in qua Patres XX statuerunt canones, quorum auctor maxime item Priscus Lugdunensis episcopus exstitit.</text>
      <sha1>gfeh0utc6v18oz9kcforg76j4yzudhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285095</id>
      <parentid>285093</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4392" sha1="hw1z5m4f192g3qyx67ldxx5qonmev2c" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Abedoc
|Scriptor2=Ethelwolfus    
|OperaeTitulus= Adnotatio de synodis 
|OperaeWikiPagina=Adnotatio de synodis Ethelwolfus
|Annus=  Saeculo VI
|SubTitulus=
|Genera=
|Editio=Migne 
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/96|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 96]]'''

''(cf. [[Adnotatio de synodis|hanc paginam]])''


Adnotatio de synodis (Abedoc; Ethelwolfus), J. P. Migne

Adnotatio de synodis

(1307D)Adnotatio libelli de synodis XXIV quae antea vel infra seu post sex synodos leguntur esse conscriptae.

Prima adnotatio Ancyranae, quae ante Nicaenam fertur fuisse, sed propter auctoritatem majorem postponitur: in qua Patres XVIII statuerunt canones XXIV, quorum auctor maxime Vitalis Antiochenus episcopus existit.

Secunda Neocaesariensis, quae post Ancyranam et ante Nicaenam legitur fuisse, in qua Patres XIII statuerunt canones XIV, quorum auctor maxime Vitalis Salaminus exstitit.

(1308D)Tertia Gangrensis, quae post Nicaenam legitur fuisse, in qua Patres XVI statuerunt canones XX, propter quasdam necessitates ecclesiasticas, maxime contra Eustasium, qui dicebat quod nullus in conjugali gradu positus, nec ullus fidelis qui non omnibus renuntiaret quae possideret, spem apud Deum haberet; et multa alia venenosa, quae enumerare longum est.

Quarta Sardicensis, in qua Patres LX statuerunt canones XXI, quorum auctor maxime Osius Cordubensis episcopus, et sanctae Romanae Ecclesiae legatarius exstiterunt.

(1309A)Quinta Antiochenae synodi, in qua Patres XXX statuerunt canones XXV, quorum auctor maxime Eusebius Palaestinensis episcopus exstitit.

Sexta Laodicensis, in qua Patres XXII statuerunt canones LVIII, quorum auctor maxime Theodosius episcopus exstitit.

Septima Carthaginensis, in qua Patres CCXVII statuerunt canones XXXIII, quorum auctor maxime Aurelius Carthaginensis episcopus exstitit, etiam sanctus Augustinus Hipponensis episcopus in eadem synodo legitur fuisse temporibus Honorii Augusti.

Octava Africanae sub Theodosio minore Augusto, in qua Patres CCXIV recitaverunt et firmaverunt canones CV, qui per diversa concilia Africanae provinciae temporibus Aurelii Carthaginensis episcopi leguntur (1309B)esse conscripti.

Nona Arelatensis, in qua Partes DC statuerunt canones, quorum auctores maxime Silvester urbis Romae episcopus, et sanctus Marinus Arelatensis episcopus exstiterunt temporibus Constantini Augusti, sicut quidam asserunt.

Decima item Arelatensis, in qua Patres XIX statuerunt canones, quorum auctor maxime Caesarius Arelatensis episcopus exstitit.

Undecima item Arelatensis, in qua Partes XVIII statuerunt canones.

Duodecima item Arelatensis, in qua Partes XI statuerunt canones, quorum auctor maxime sanctus Caesarius Arelatensis episcopus exstitit.

Tertia decima item Arelatensis, in qua Patres XIX (1309C)statuerunt canones, quorum auctor maxime Sapardus Arelatensis episcopus exstitit.

Quarta decima Arausicensis, in qua Patres XVI (1310A)statuerunt canones, quorum auctor maxime Hilarius episcopus exstitit.

Quinta decima Epaunensis, in qua Patres XXVII statuerunt canones XL, quorum auctor maxime Caesarius episcopus exstitit.

Sexta decima Agathensis, in qua Patres XXXIV statuerunt canones, quorum auctor maxime Caesarius episcopus exstitit.

Septima decima Aurelianensis, in qua Patres LXXII statuerunt canones, quorum auctor maxime Aurelianus Arelatensis episcopus exstitit, temporibus Chlodovei regis.

Octava decima iteam Aurelianensis, in qua Patres XXXI statuerunt canones, quorum auctor maxime Melanius Redonensis episcopus exstitit.

(1310B)Nona decima item Aurelianensis, in qua Patres XXV statuerunt canones, quorum auctor maxime sanctus Albinus Andegavensis episcopus exstitit

Vigesima Arvernensis, in qua Patres XV statuerunt canones, quorum auctor maxime Honoratus Brevitensis episcopus exstitit.

Vigesima prima Matiscensis, in qua Patres XXI statuerunt canones, quorum auctor maxime Priscus Lugdunensis episcopus exstitit.

Vigesima secunda item Matiscensis, in qua Patres LXIV statuerunt canones, quorum auctor maxime item Priscus Lugdunensis episcopus exstitit.

Vigesima tertia Ludgunensis, in qua Patres XIV statuerunt canones, quorum auctor maxime Philippus Viennensis episcopus exstitit.

(1310C)Vigesima quarta item Lugdunensis, in qua Patres XX statuerunt canones, quorum auctor maxime item Priscus Lugdunensis episcopus exstitit.</text>
      <sha1>hw1z5m4f192g3qyx67ldxx5qonmev2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opera paparum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61178</id>
    <revision>
      <id>285089</id>
      <parentid>249875</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5552" sha1="m2ht6noq3atgk09txf737eck7vm9at8" xml:space="preserve">'''Scriptores'''
__TOC__
[[#A|A]] [[#B|B]] [[#C|C]] [[#D|D]] [[#E|E]] [[#F|F]] [[#G|G]] [[#H|H]] [[#I|I]] [[#K|K]] [[#L|L]] [[#M|M]] [[#N|N]] [[#O|O]] [[#P|P]] [[#Q|Q]] [[#R|R]] [[#S|S]] [[#T|T]] [[#U|U]] [[#V|V]] [[#X|X]] [[#Y|Y]] [[#Z|Z]] [[#Fontes|Fontes]]
A
*[[Scriptor:Adeodatus I]]
*[[Scriptor:Adrianus I]]
*[[Scriptor:Adrianus II]]
*[[Scriptor:Adrianus III]]
*[[Scriptor:Adrianus IV]]
*[[Scriptor:Agapetus I]]
*[[Scriptor:Agapetus II]]
*[[Scriptor:Agatho]]
*[[Scriptor:Alexander I]]
*[[Scriptor:Alexander II]]
*[[Scriptor:Alexander III]]
*[[Scriptor:Alexander IV]]
*[[Scriptor:Alexander V]]
*[[Scriptor:Alexander VI]]
*[[Scriptor:Alexander VII]]
*[[Scriptor:Anacletus]]
*[[Scriptor:Anacletus II]]
*[[Scriptor:Anastasius I]]
*[[Scriptor:Anastasius II]]
*[[Scriptor:Anastasius III]]
*[[Scriptor:Anastasius III (antipapa)]]
*[[Scriptor:Anastasius IV]]
*[[Scriptor:Anicetus]]
*[[Scriptor:Anterus]]
B
*[[Scriptor:Benedictus I]]
*[[Scriptor:Benedictus II]]
*[[Scriptor:Benedictus III]]
*[[Scriptor:Benedictus IV]]
*[[Scriptor:Benedictus IX]]
*[[Scriptor:Benedictus VI]]
*[[Scriptor:Benedictus VII]]
*[[Scriptor:Benedictus VIII]]
*[[Scriptor:Benedictus XIV]]
*[[Scriptor:Benedictus XV]]
*[[Scriptor:Bonifacius I]]
*[[Scriptor:Bonifacius II]]
*[[Scriptor:Bonifacius IV]]
*[[Scriptor:Bonifacius V]]
*[[Scriptor:Bonifacius VIII]]
C
*[[Scriptor:Caelestinus I]]
*[[Scriptor:Caelestinus III]]
*[[Scriptor:Caius]]
*[[Scriptor:Calixtus I]]
*[[Scriptor:Calixtus II]]
*[[Scriptor:Clemens I]]
*[[Scriptor:Clemens II]]
*[[Scriptor:Clemens III]]
*[[Scriptor:Clemens IV]]
*[[Scriptor:Clemens V]]
*[[Scriptor:Clemens VI]]
*[[Scriptor:Clemens VII]]
*[[Scriptor:Clemens VIII]]
*[[Scriptor:Clemens XII]]
*[[Scriptor:Clemens XIII]]
*[[Scriptor:Coelestinus II]]
*[[Scriptor:Constantinus antipapa]]
*[[Scriptor:Cornelius]]
D
*[[Scriptor:Damasus I]]
*[[Scriptor:Dionysius]]
*[[Scriptor:Donus]]
E
*[[Scriptor:Eleutherius]]
*[[Scriptor:Eugenius II]]
*[[Scriptor:Eugenius III]]
*[[Scriptor:Eugenius IV]]
*[[Scriptor:Eusebius]]
*[[Scriptor:Eutychianus]]
*[[Scriptor:Evaristus]]
F
*[[Scriptor:Fabianus]]
*[[Scriptor:Felix I]]
*[[Scriptor:Felix II]]
*[[Scriptor:Felix III]]
*[[Scriptor:Felix IV]]
G
*[[Scriptor:Gelasius I]]
*[[Scriptor:Gelasius II]]
*[[Scriptor:Gregorius II]]
*[[Scriptor:Gregorius III]]
*[[Scriptor:Gregorius IV]]
*[[Scriptor:Gregorius IX]]
*[[Scriptor:Gregorius Magnus]]
*[[Scriptor:Gregorius VI]]
*[[Scriptor:Gregorius VII]]
*[[Scriptor:Gregorius VIII]]
*[[Scriptor:Gregorius X]]
*[[Scriptor:Gregorius XIII]]
*[[Scriptor:Gregorius XIV]]
*[[Scriptor:Gregorius XV]]
*[[Scriptor:Gregorius XVI]]
H
*[[Scriptor:Hadrianus V]]
*[[Scriptor:Hilarius]]
*[[Scriptor:Hippolytus Romanus]]
*[[Scriptor:Honorius I]]
*[[Scriptor:Honorius III]]
*[[Scriptor:Hormisda]]
*[[Scriptor:Hyginus]]
I
*[[Scriptor:Innocentius I]]
*[[Scriptor:Innocentius II]]
*[[Scriptor:Innocentius III]]
*[[Scriptor:Innocentius IV]]
*[[Scriptor:Innocentius VIII]]
*[[Scriptor:Innocentius X]]
*[[Scriptor:Innocentius XI]]
*[[Scriptor:Innocentius XII]]
*[[Scriptor:Ioannes IV]]
*[[Scriptor:Ioannes IX]]
*[[Scriptor:Ioannes VII]]
*[[Scriptor:Ioannes VIII]]
*[[Scriptor:Ioannes X]]
*[[Scriptor:Ioannes XI]]
*[[Scriptor:Ioannes XII]]
*[[Scriptor:Ioannes XIII]]
*[[Scriptor:Ioannes XIV]]
*[[Scriptor:Ioannes XIX]]
*[[Scriptor:Ioannes XV]]
*[[Scriptor:Ioannes XVIII]]
*[[Scriptor:Ioannes XXII]]
*[[Scriptor:Ioannes XXIII]]
*[[Scriptor:Iulius II]]
J
*[[Scriptor:Joannes III]]
*[[Scriptor:Joannes I]]
*[[Scriptor:Joannes II]]
*[[Scriptor:Julius I]]
L
*[[Scriptor:Leo I Papa]]
*[[Scriptor:Leo II]]
*[[Scriptor:Leo III]]
*[[Scriptor:Leo IX]]
*[[Scriptor:Leo VIII]]
*[[Scriptor:Leo X]]
*[[Scriptor:Leo XII]]
*[[Scriptor:Leo XIII]]
*[[Scriptor:Liberius]]
*[[Scriptor:Lucius I]]
*[[Scriptor:Lucius III]]
M
*[[Scriptor:Marcellinus]]
*[[Scriptor:Marcellus I]]
*[[Scriptor:Marcus (papa)]]
*[[Scriptor:Marinus I]]
*[[Scriptor:Marinus II]]
*[[Scriptor:Martinus I]]
*[[Scriptor:Martinus IV]]
*[[Scriptor:Martinus V]]
*[[Scriptor:Melchiades]]
N
*[[Scriptor:Nicolaus I]]
*[[Scriptor:Nicolaus II]]
*[[Scriptor:Nicolaus III]]
*[[Scriptor:Nicolaus IV]]
*[[Scriptor:Novatianus]]
P
*[[Scriptor:Paschalis I]]
*[[Scriptor:Paschalis II]]
*[[Scriptor:Paulus I]]
*[[Scriptor:Paulus III]]
*[[Scriptor:Paulus IV]]
*[[Scriptor:Paulus V]]
*[[Scriptor:Pelagius I]]
*[[Scriptor:Pelagius II]]
*[[Scriptor:Petrus]]
*[[Scriptor:Pius I]]
*[[Scriptor:Pius II]]
*[[Scriptor:Pius IV]]
*[[Scriptor:Pius IX]]
*[[Scriptor:Pius V]]
*[[Scriptor:Pius VI]]
*[[Scriptor:Pius VII]]
*[[Scriptor:Pius VIII]]
*[[Scriptor:Pius X]]
*[[Scriptor:Pius XI]]
*[[Scriptor:Pontianus]]
R
*[[Scriptor:Romanus]]
S
*[[Scriptor:Sergius I]]
*[[Scriptor:Sergius II]]
*[[Scriptor:Sergius III]]
*[[Scriptor:Sergius IV]]
*[[Scriptor:Silverius]]
*[[Scriptor:Silvester I]]
*[[Scriptor:Silvester II]]
*[[Scriptor:Simplicius]]
*[[Scriptor:Siricius]]
*[[Scriptor:Sixtus I]]
*[[Scriptor:Sixtus II]]
*[[Scriptor:Sixtus III]]
*[[Scriptor:Sixtus IV]]
*[[Scriptor:Sixtus V]]
*[[Scriptor:Sother]]
*[[Scriptor:Stefanus I]]
*[[Scriptor:Stephanus II]]
*[[Scriptor:Stephanus III]]
*[[Scriptor:Stephanus V]]
*[[Scriptor:Stephanus VIII]]
*[[Scriptor:Stephanus X]]
*[[Scriptor:Symmachus (papa)]]
T
*[[Scriptor:Telesphorus]]
*[[Scriptor:Theodorus I]]
U
*[[Scriptor:Urbanus I]]
*[[Scriptor:Urbanus II]]
*[[Scriptor:Urbanus III]]
*[[Scriptor:Urbanus IV]]
*[[Scriptor:Urbanus VIII]]
V
*[[Scriptor:Victor I]]
*[[Scriptor:Victor II]]
*[[Scriptor:Victor III]]
*[[Scriptor:Vigilius]]
*[[Scriptor:Vitalianus]]
Z
*[[Scriptor:Zacharias]]
*[[Scriptor:Zephyrinus]]
*[[Scriptor:Zosimus]]

[[Categoria:Papae|!]]</text>
      <sha1>m2ht6noq3atgk09txf737eck7vm9at8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285090</id>
      <parentid>285089</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>Abrogans recensionem [[Special:Diff/285089|285089]] ab usore [[Special:Contributions/Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[User talk:Demetrius Talpa|Disputatio]])</comment>
      <origin>285090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5310" sha1="gh6gevewyjnttit40eg7ibgenu7u36o" xml:space="preserve">'''Scriptores'''

A
*[[Scriptor:Adeodatus I]]
*[[Scriptor:Adrianus I]]
*[[Scriptor:Adrianus II]]
*[[Scriptor:Adrianus III]]
*[[Scriptor:Adrianus IV]]
*[[Scriptor:Agapetus I]]
*[[Scriptor:Agapetus II]]
*[[Scriptor:Agatho]]
*[[Scriptor:Alexander I]]
*[[Scriptor:Alexander II]]
*[[Scriptor:Alexander III]]
*[[Scriptor:Alexander IV]]
*[[Scriptor:Alexander V]]
*[[Scriptor:Alexander VI]]
*[[Scriptor:Alexander VII]]
*[[Scriptor:Anacletus]]
*[[Scriptor:Anacletus II]]
*[[Scriptor:Anastasius I]]
*[[Scriptor:Anastasius II]]
*[[Scriptor:Anastasius III]]
*[[Scriptor:Anastasius III (antipapa)]]
*[[Scriptor:Anastasius IV]]
*[[Scriptor:Anicetus]]
*[[Scriptor:Anterus]]
B
*[[Scriptor:Benedictus I]]
*[[Scriptor:Benedictus II]]
*[[Scriptor:Benedictus III]]
*[[Scriptor:Benedictus IV]]
*[[Scriptor:Benedictus IX]]
*[[Scriptor:Benedictus VI]]
*[[Scriptor:Benedictus VII]]
*[[Scriptor:Benedictus VIII]]
*[[Scriptor:Benedictus XIV]]
*[[Scriptor:Benedictus XV]]
*[[Scriptor:Bonifacius I]]
*[[Scriptor:Bonifacius II]]
*[[Scriptor:Bonifacius IV]]
*[[Scriptor:Bonifacius V]]
*[[Scriptor:Bonifacius VIII]]
C
*[[Scriptor:Caelestinus I]]
*[[Scriptor:Caelestinus III]]
*[[Scriptor:Caius]]
*[[Scriptor:Calixtus I]]
*[[Scriptor:Calixtus II]]
*[[Scriptor:Clemens I]]
*[[Scriptor:Clemens II]]
*[[Scriptor:Clemens III]]
*[[Scriptor:Clemens IV]]
*[[Scriptor:Clemens V]]
*[[Scriptor:Clemens VI]]
*[[Scriptor:Clemens VII]]
*[[Scriptor:Clemens VIII]]
*[[Scriptor:Clemens XII]]
*[[Scriptor:Clemens XIII]]
*[[Scriptor:Coelestinus II]]
*[[Scriptor:Constantinus antipapa]]
*[[Scriptor:Cornelius]]
D
*[[Scriptor:Damasus I]]
*[[Scriptor:Dionysius]]
*[[Scriptor:Donus]]
E
*[[Scriptor:Eleutherius]]
*[[Scriptor:Eugenius II]]
*[[Scriptor:Eugenius III]]
*[[Scriptor:Eugenius IV]]
*[[Scriptor:Eusebius]]
*[[Scriptor:Eutychianus]]
*[[Scriptor:Evaristus]]
F
*[[Scriptor:Fabianus]]
*[[Scriptor:Felix I]]
*[[Scriptor:Felix II]]
*[[Scriptor:Felix III]]
*[[Scriptor:Felix IV]]
G
*[[Scriptor:Gelasius I]]
*[[Scriptor:Gelasius II]]
*[[Scriptor:Gregorius II]]
*[[Scriptor:Gregorius III]]
*[[Scriptor:Gregorius IV]]
*[[Scriptor:Gregorius IX]]
*[[Scriptor:Gregorius Magnus]]
*[[Scriptor:Gregorius VI]]
*[[Scriptor:Gregorius VII]]
*[[Scriptor:Gregorius VIII]]
*[[Scriptor:Gregorius X]]
*[[Scriptor:Gregorius XIII]]
*[[Scriptor:Gregorius XIV]]
*[[Scriptor:Gregorius XV]]
*[[Scriptor:Gregorius XVI]]
H
*[[Scriptor:Hadrianus V]]
*[[Scriptor:Hilarius]]
*[[Scriptor:Hippolytus Romanus]]
*[[Scriptor:Honorius I]]
*[[Scriptor:Honorius III]]
*[[Scriptor:Hormisda]]
*[[Scriptor:Hyginus]]
I
*[[Scriptor:Innocentius I]]
*[[Scriptor:Innocentius II]]
*[[Scriptor:Innocentius III]]
*[[Scriptor:Innocentius IV]]
*[[Scriptor:Innocentius VIII]]
*[[Scriptor:Innocentius X]]
*[[Scriptor:Innocentius XI]]
*[[Scriptor:Innocentius XII]]
*[[Scriptor:Ioannes IV]]
*[[Scriptor:Ioannes IX]]
*[[Scriptor:Ioannes VII]]
*[[Scriptor:Ioannes VIII]]
*[[Scriptor:Ioannes X]]
*[[Scriptor:Ioannes XI]]
*[[Scriptor:Ioannes XII]]
*[[Scriptor:Ioannes XIII]]
*[[Scriptor:Ioannes XIV]]
*[[Scriptor:Ioannes XIX]]
*[[Scriptor:Ioannes XV]]
*[[Scriptor:Ioannes XVIII]]
*[[Scriptor:Ioannes XXII]]
*[[Scriptor:Ioannes XXIII]]
*[[Scriptor:Iulius II]]
J
*[[Scriptor:Joannes III]]
*[[Scriptor:Joannes I]]
*[[Scriptor:Joannes II]]
*[[Scriptor:Julius I]]
L
*[[Scriptor:Leo I Papa]]
*[[Scriptor:Leo II]]
*[[Scriptor:Leo III]]
*[[Scriptor:Leo IX]]
*[[Scriptor:Leo VIII]]
*[[Scriptor:Leo X]]
*[[Scriptor:Leo XII]]
*[[Scriptor:Leo XIII]]
*[[Scriptor:Liberius]]
*[[Scriptor:Lucius I]]
*[[Scriptor:Lucius III]]
M
*[[Scriptor:Marcellinus]]
*[[Scriptor:Marcellus I]]
*[[Scriptor:Marcus (papa)]]
*[[Scriptor:Marinus I]]
*[[Scriptor:Marinus II]]
*[[Scriptor:Martinus I]]
*[[Scriptor:Martinus IV]]
*[[Scriptor:Martinus V]]
*[[Scriptor:Melchiades]]
N
*[[Scriptor:Nicolaus I]]
*[[Scriptor:Nicolaus II]]
*[[Scriptor:Nicolaus III]]
*[[Scriptor:Nicolaus IV]]
*[[Scriptor:Novatianus]]
P
*[[Scriptor:Paschalis I]]
*[[Scriptor:Paschalis II]]
*[[Scriptor:Paulus I]]
*[[Scriptor:Paulus III]]
*[[Scriptor:Paulus IV]]
*[[Scriptor:Paulus V]]
*[[Scriptor:Pelagius I]]
*[[Scriptor:Pelagius II]]
*[[Scriptor:Petrus]]
*[[Scriptor:Pius I]]
*[[Scriptor:Pius II]]
*[[Scriptor:Pius IV]]
*[[Scriptor:Pius IX]]
*[[Scriptor:Pius V]]
*[[Scriptor:Pius VI]]
*[[Scriptor:Pius VII]]
*[[Scriptor:Pius VIII]]
*[[Scriptor:Pius X]]
*[[Scriptor:Pius XI]]
*[[Scriptor:Pontianus]]
R
*[[Scriptor:Romanus]]
S
*[[Scriptor:Sergius I]]
*[[Scriptor:Sergius II]]
*[[Scriptor:Sergius III]]
*[[Scriptor:Sergius IV]]
*[[Scriptor:Silverius]]
*[[Scriptor:Silvester I]]
*[[Scriptor:Silvester II]]
*[[Scriptor:Simplicius]]
*[[Scriptor:Siricius]]
*[[Scriptor:Sixtus I]]
*[[Scriptor:Sixtus II]]
*[[Scriptor:Sixtus III]]
*[[Scriptor:Sixtus IV]]
*[[Scriptor:Sixtus V]]
*[[Scriptor:Sother]]
*[[Scriptor:Stefanus I]]
*[[Scriptor:Stephanus II]]
*[[Scriptor:Stephanus III]]
*[[Scriptor:Stephanus V]]
*[[Scriptor:Stephanus VIII]]
*[[Scriptor:Stephanus X]]
*[[Scriptor:Symmachus (papa)]]
T
*[[Scriptor:Telesphorus]]
*[[Scriptor:Theodorus I]]
U
*[[Scriptor:Urbanus I]]
*[[Scriptor:Urbanus II]]
*[[Scriptor:Urbanus III]]
*[[Scriptor:Urbanus IV]]
*[[Scriptor:Urbanus VIII]]
V
*[[Scriptor:Victor I]]
*[[Scriptor:Victor II]]
*[[Scriptor:Victor III]]
*[[Scriptor:Vigilius]]
*[[Scriptor:Vitalianus]]
Z
*[[Scriptor:Zacharias]]
*[[Scriptor:Zephyrinus]]
*[[Scriptor:Zosimus]]

[[Categoria:Papae|!]]</text>
      <sha1>gh6gevewyjnttit40eg7ibgenu7u36o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285091</id>
      <parentid>285090</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5422" sha1="gkw5clqj2lowdqp299rfpme2votadbf" xml:space="preserve">'''Scriptores'''

===A===
*[[Scriptor:Adeodatus I]]
*[[Scriptor:Adrianus I]]
*[[Scriptor:Adrianus II]]
*[[Scriptor:Adrianus III]]
*[[Scriptor:Adrianus IV]]
*[[Scriptor:Agapetus I]]
*[[Scriptor:Agapetus II]]
*[[Scriptor:Agatho]]
*[[Scriptor:Alexander I]]
*[[Scriptor:Alexander II]]
*[[Scriptor:Alexander III]]
*[[Scriptor:Alexander IV]]
*[[Scriptor:Alexander V]]
*[[Scriptor:Alexander VI]]
*[[Scriptor:Alexander VII]]
*[[Scriptor:Anacletus]]
*[[Scriptor:Anacletus II]]
*[[Scriptor:Anastasius I]]
*[[Scriptor:Anastasius II]]
*[[Scriptor:Anastasius III]]
*[[Scriptor:Anastasius III (antipapa)]]
*[[Scriptor:Anastasius IV]]
*[[Scriptor:Anicetus]]
*[[Scriptor:Anterus]]
===B===
*[[Scriptor:Benedictus I]]
*[[Scriptor:Benedictus II]]
*[[Scriptor:Benedictus III]]
*[[Scriptor:Benedictus IV]]
*[[Scriptor:Benedictus IX]]
*[[Scriptor:Benedictus VI]]
*[[Scriptor:Benedictus VII]]
*[[Scriptor:Benedictus VIII]]
*[[Scriptor:Benedictus XIV]]
*[[Scriptor:Benedictus XV]]
*[[Scriptor:Bonifacius I]]
*[[Scriptor:Bonifacius II]]
*[[Scriptor:Bonifacius IV]]
*[[Scriptor:Bonifacius V]]
*[[Scriptor:Bonifacius VIII]]
===C===
*[[Scriptor:Caelestinus I]]
*[[Scriptor:Caelestinus III]]
*[[Scriptor:Caius]]
*[[Scriptor:Calixtus I]]
*[[Scriptor:Calixtus II]]
*[[Scriptor:Clemens I]]
*[[Scriptor:Clemens II]]
*[[Scriptor:Clemens III]]
*[[Scriptor:Clemens IV]]
*[[Scriptor:Clemens V]]
*[[Scriptor:Clemens VI]]
*[[Scriptor:Clemens VII]]
*[[Scriptor:Clemens VIII]]
*[[Scriptor:Clemens XII]]
*[[Scriptor:Clemens XIII]]
*[[Scriptor:Coelestinus II]]
*[[Scriptor:Constantinus antipapa]]
*[[Scriptor:Cornelius]]
===D===
*[[Scriptor:Damasus I]]
*[[Scriptor:Dionysius]]
*[[Scriptor:Donus]]
===E===
*[[Scriptor:Eleutherius]]
*[[Scriptor:Eugenius II]]
*[[Scriptor:Eugenius III]]
*[[Scriptor:Eugenius IV]]
*[[Scriptor:Eusebius]]
*[[Scriptor:Eutychianus]]
*[[Scriptor:Evaristus]]
===F===
*[[Scriptor:Fabianus]]
*[[Scriptor:Felix I]]
*[[Scriptor:Felix II]]
*[[Scriptor:Felix III]]
*[[Scriptor:Felix IV]]
===G===
*[[Scriptor:Gelasius I]]
*[[Scriptor:Gelasius II]]
*[[Scriptor:Gregorius II]]
*[[Scriptor:Gregorius III]]
*[[Scriptor:Gregorius IV]]
*[[Scriptor:Gregorius IX]]
*[[Scriptor:Gregorius Magnus]]
*[[Scriptor:Gregorius VI]]
*[[Scriptor:Gregorius VII]]
*[[Scriptor:Gregorius VIII]]
*[[Scriptor:Gregorius X]]
*[[Scriptor:Gregorius XIII]]
*[[Scriptor:Gregorius XIV]]
*[[Scriptor:Gregorius XV]]
*[[Scriptor:Gregorius XVI]]
===H===
*[[Scriptor:Hadrianus V]]
*[[Scriptor:Hilarius]]
*[[Scriptor:Hippolytus Romanus]]
*[[Scriptor:Honorius I]]
*[[Scriptor:Honorius III]]
*[[Scriptor:Hormisda]]
*[[Scriptor:Hyginus]]
===I===
*[[Scriptor:Innocentius I]]
*[[Scriptor:Innocentius II]]
*[[Scriptor:Innocentius III]]
*[[Scriptor:Innocentius IV]]
*[[Scriptor:Innocentius VIII]]
*[[Scriptor:Innocentius X]]
*[[Scriptor:Innocentius XI]]
*[[Scriptor:Innocentius XII]]
*[[Scriptor:Joannes I]]
*[[Scriptor:Joannes II]]
*[[Scriptor:Joannes III]]
*[[Scriptor:Ioannes IV]]
*[[Scriptor:Ioannes IX]]
*[[Scriptor:Ioannes VII]]
*[[Scriptor:Ioannes VIII]]
*[[Scriptor:Ioannes X]]
*[[Scriptor:Ioannes XI]]
*[[Scriptor:Ioannes XII]]
*[[Scriptor:Ioannes XIII]]
*[[Scriptor:Ioannes XIV]]
*[[Scriptor:Ioannes XIX]]
*[[Scriptor:Ioannes XV]]
*[[Scriptor:Ioannes XVIII]]
*[[Scriptor:Ioannes XXII]]
*[[Scriptor:Ioannes XXIII]]
*[[Scriptor:Julius I]]
*[[Scriptor:Iulius II]]
===L===
*[[Scriptor:Leo I Papa]]
*[[Scriptor:Leo II]]
*[[Scriptor:Leo III]]
*[[Scriptor:Leo IX]]
*[[Scriptor:Leo VIII]]
*[[Scriptor:Leo X]]
*[[Scriptor:Leo XII]]
*[[Scriptor:Leo XIII]]
*[[Scriptor:Liberius]]
*[[Scriptor:Lucius I]]
*[[Scriptor:Lucius III]]
===M===
*[[Scriptor:Marcellinus]]
*[[Scriptor:Marcellus I]]
*[[Scriptor:Marcus (papa)]]
*[[Scriptor:Marinus I]]
*[[Scriptor:Marinus II]]
*[[Scriptor:Martinus I]]
*[[Scriptor:Martinus IV]]
*[[Scriptor:Martinus V]]
*[[Scriptor:Melchiades]]
===N===
*[[Scriptor:Nicolaus I]]
*[[Scriptor:Nicolaus II]]
*[[Scriptor:Nicolaus III]]
*[[Scriptor:Nicolaus IV]]
*[[Scriptor:Novatianus]]
===P===
*[[Scriptor:Paschalis I]]
*[[Scriptor:Paschalis II]]
*[[Scriptor:Paulus I]]
*[[Scriptor:Paulus III]]
*[[Scriptor:Paulus IV]]
*[[Scriptor:Paulus V]]
*[[Scriptor:Pelagius I]]
*[[Scriptor:Pelagius II]]
*[[Scriptor:Petrus]]
*[[Scriptor:Pius I]]
*[[Scriptor:Pius II]]
*[[Scriptor:Pius IV]]
*[[Scriptor:Pius IX]]
*[[Scriptor:Pius V]]
*[[Scriptor:Pius VI]]
*[[Scriptor:Pius VII]]
*[[Scriptor:Pius VIII]]
*[[Scriptor:Pius X]]
*[[Scriptor:Pius XI]]
*[[Scriptor:Pontianus]]
===R===
*[[Scriptor:Romanus]]
===S===
*[[Scriptor:Sergius I]]
*[[Scriptor:Sergius II]]
*[[Scriptor:Sergius III]]
*[[Scriptor:Sergius IV]]
*[[Scriptor:Silverius]]
*[[Scriptor:Silvester I]]
*[[Scriptor:Silvester II]]
*[[Scriptor:Simplicius]]
*[[Scriptor:Siricius]]
*[[Scriptor:Sixtus I]]
*[[Scriptor:Sixtus II]]
*[[Scriptor:Sixtus III]]
*[[Scriptor:Sixtus IV]]
*[[Scriptor:Sixtus V]]
*[[Scriptor:Sother]]
*[[Scriptor:Stefanus I]]
*[[Scriptor:Stephanus II]]
*[[Scriptor:Stephanus III]]
*[[Scriptor:Stephanus V]]
*[[Scriptor:Stephanus VIII]]
*[[Scriptor:Stephanus X]]
*[[Scriptor:Symmachus (papa)]]
===T===
*[[Scriptor:Telesphorus]]
*[[Scriptor:Theodorus I]]
===U===
*[[Scriptor:Urbanus I]]
*[[Scriptor:Urbanus II]]
*[[Scriptor:Urbanus III]]
*[[Scriptor:Urbanus IV]]
*[[Scriptor:Urbanus VIII]]
===V===
*[[Scriptor:Victor I]]
*[[Scriptor:Victor II]]
*[[Scriptor:Victor III]]
*[[Scriptor:Vigilius]]
*[[Scriptor:Vitalianus]]
===Z===
*[[Scriptor:Zacharias]]
*[[Scriptor:Zephyrinus]]
*[[Scriptor:Zosimus]]

[[Categoria:Papae|!]]</text>
      <sha1>gkw5clqj2lowdqp299rfpme2votadbf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285092</id>
      <parentid>285091</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5696" sha1="9lwt6ynsrbq3hwcmib2s8i2ozk4u63v" xml:space="preserve">'''Scriptores'''
{| border=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot; class=&quot;toccolours&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; |
[[#A|A]] [[#B|B]] [[#C|C]] [[#D|D]] [[#E|E]] [[#F|F]] [[#G|G]] [[#H|H]] [[#I|I]] [[#K|K]] [[#L|L]] [[#M|M]] [[#N|N]] [[#O|O]] [[#P|P]] [[#Q|Q]] [[#R|R]] [[#S|S]] [[#T|T]] [[#U|U]] [[#V|V]] [[#Z|Z]]
|-
|}

===A===
*[[Scriptor:Adeodatus I]]
*[[Scriptor:Adrianus I]]
*[[Scriptor:Adrianus II]]
*[[Scriptor:Adrianus III]]
*[[Scriptor:Adrianus IV]]
*[[Scriptor:Agapetus I]]
*[[Scriptor:Agapetus II]]
*[[Scriptor:Agatho]]
*[[Scriptor:Alexander I]]
*[[Scriptor:Alexander II]]
*[[Scriptor:Alexander III]]
*[[Scriptor:Alexander IV]]
*[[Scriptor:Alexander V]]
*[[Scriptor:Alexander VI]]
*[[Scriptor:Alexander VII]]
*[[Scriptor:Anacletus]]
*[[Scriptor:Anacletus II]]
*[[Scriptor:Anastasius I]]
*[[Scriptor:Anastasius II]]
*[[Scriptor:Anastasius III]]
*[[Scriptor:Anastasius III (antipapa)]]
*[[Scriptor:Anastasius IV]]
*[[Scriptor:Anicetus]]
*[[Scriptor:Anterus]]
===B===
*[[Scriptor:Benedictus I]]
*[[Scriptor:Benedictus II]]
*[[Scriptor:Benedictus III]]
*[[Scriptor:Benedictus IV]]
*[[Scriptor:Benedictus IX]]
*[[Scriptor:Benedictus VI]]
*[[Scriptor:Benedictus VII]]
*[[Scriptor:Benedictus VIII]]
*[[Scriptor:Benedictus XIV]]
*[[Scriptor:Benedictus XV]]
*[[Scriptor:Bonifacius I]]
*[[Scriptor:Bonifacius II]]
*[[Scriptor:Bonifacius IV]]
*[[Scriptor:Bonifacius V]]
*[[Scriptor:Bonifacius VIII]]
===C===
*[[Scriptor:Caelestinus I]]
*[[Scriptor:Caelestinus III]]
*[[Scriptor:Caius]]
*[[Scriptor:Calixtus I]]
*[[Scriptor:Calixtus II]]
*[[Scriptor:Clemens I]]
*[[Scriptor:Clemens II]]
*[[Scriptor:Clemens III]]
*[[Scriptor:Clemens IV]]
*[[Scriptor:Clemens V]]
*[[Scriptor:Clemens VI]]
*[[Scriptor:Clemens VII]]
*[[Scriptor:Clemens VIII]]
*[[Scriptor:Clemens XII]]
*[[Scriptor:Clemens XIII]]
*[[Scriptor:Coelestinus II]]
*[[Scriptor:Constantinus antipapa]]
*[[Scriptor:Cornelius]]
===D===
*[[Scriptor:Damasus I]]
*[[Scriptor:Dionysius]]
*[[Scriptor:Donus]]
===E===
*[[Scriptor:Eleutherius]]
*[[Scriptor:Eugenius II]]
*[[Scriptor:Eugenius III]]
*[[Scriptor:Eugenius IV]]
*[[Scriptor:Eusebius]]
*[[Scriptor:Eutychianus]]
*[[Scriptor:Evaristus]]
===F===
*[[Scriptor:Fabianus]]
*[[Scriptor:Felix I]]
*[[Scriptor:Felix II]]
*[[Scriptor:Felix III]]
*[[Scriptor:Felix IV]]
===G===
*[[Scriptor:Gelasius I]]
*[[Scriptor:Gelasius II]]
*[[Scriptor:Gregorius II]]
*[[Scriptor:Gregorius III]]
*[[Scriptor:Gregorius IV]]
*[[Scriptor:Gregorius IX]]
*[[Scriptor:Gregorius Magnus]]
*[[Scriptor:Gregorius VI]]
*[[Scriptor:Gregorius VII]]
*[[Scriptor:Gregorius VIII]]
*[[Scriptor:Gregorius X]]
*[[Scriptor:Gregorius XIII]]
*[[Scriptor:Gregorius XIV]]
*[[Scriptor:Gregorius XV]]
*[[Scriptor:Gregorius XVI]]
===H===
*[[Scriptor:Hadrianus V]]
*[[Scriptor:Hilarius]]
*[[Scriptor:Hippolytus Romanus]]
*[[Scriptor:Honorius I]]
*[[Scriptor:Honorius III]]
*[[Scriptor:Hormisda]]
*[[Scriptor:Hyginus]]
===I===
*[[Scriptor:Innocentius I]]
*[[Scriptor:Innocentius II]]
*[[Scriptor:Innocentius III]]
*[[Scriptor:Innocentius IV]]
*[[Scriptor:Innocentius VIII]]
*[[Scriptor:Innocentius X]]
*[[Scriptor:Innocentius XI]]
*[[Scriptor:Innocentius XII]]
*[[Scriptor:Joannes I]]
*[[Scriptor:Joannes II]]
*[[Scriptor:Joannes III]]
*[[Scriptor:Ioannes IV]]
*[[Scriptor:Ioannes IX]]
*[[Scriptor:Ioannes VII]]
*[[Scriptor:Ioannes VIII]]
*[[Scriptor:Ioannes X]]
*[[Scriptor:Ioannes XI]]
*[[Scriptor:Ioannes XII]]
*[[Scriptor:Ioannes XIII]]
*[[Scriptor:Ioannes XIV]]
*[[Scriptor:Ioannes XIX]]
*[[Scriptor:Ioannes XV]]
*[[Scriptor:Ioannes XVIII]]
*[[Scriptor:Ioannes XXII]]
*[[Scriptor:Ioannes XXIII]]
*[[Scriptor:Julius I]]
*[[Scriptor:Iulius II]]
===L===
*[[Scriptor:Leo I Papa]]
*[[Scriptor:Leo II]]
*[[Scriptor:Leo III]]
*[[Scriptor:Leo IX]]
*[[Scriptor:Leo VIII]]
*[[Scriptor:Leo X]]
*[[Scriptor:Leo XII]]
*[[Scriptor:Leo XIII]]
*[[Scriptor:Liberius]]
*[[Scriptor:Lucius I]]
*[[Scriptor:Lucius III]]
===M===
*[[Scriptor:Marcellinus]]
*[[Scriptor:Marcellus I]]
*[[Scriptor:Marcus (papa)]]
*[[Scriptor:Marinus I]]
*[[Scriptor:Marinus II]]
*[[Scriptor:Martinus I]]
*[[Scriptor:Martinus IV]]
*[[Scriptor:Martinus V]]
*[[Scriptor:Melchiades]]
===N===
*[[Scriptor:Nicolaus I]]
*[[Scriptor:Nicolaus II]]
*[[Scriptor:Nicolaus III]]
*[[Scriptor:Nicolaus IV]]
*[[Scriptor:Novatianus]]
===P===
*[[Scriptor:Paschalis I]]
*[[Scriptor:Paschalis II]]
*[[Scriptor:Paulus I]]
*[[Scriptor:Paulus III]]
*[[Scriptor:Paulus IV]]
*[[Scriptor:Paulus V]]
*[[Scriptor:Pelagius I]]
*[[Scriptor:Pelagius II]]
*[[Scriptor:Petrus]]
*[[Scriptor:Pius I]]
*[[Scriptor:Pius II]]
*[[Scriptor:Pius IV]]
*[[Scriptor:Pius IX]]
*[[Scriptor:Pius V]]
*[[Scriptor:Pius VI]]
*[[Scriptor:Pius VII]]
*[[Scriptor:Pius VIII]]
*[[Scriptor:Pius X]]
*[[Scriptor:Pius XI]]
*[[Scriptor:Pontianus]]
===R===
*[[Scriptor:Romanus]]
===S===
*[[Scriptor:Sergius I]]
*[[Scriptor:Sergius II]]
*[[Scriptor:Sergius III]]
*[[Scriptor:Sergius IV]]
*[[Scriptor:Silverius]]
*[[Scriptor:Silvester I]]
*[[Scriptor:Silvester II]]
*[[Scriptor:Simplicius]]
*[[Scriptor:Siricius]]
*[[Scriptor:Sixtus I]]
*[[Scriptor:Sixtus II]]
*[[Scriptor:Sixtus III]]
*[[Scriptor:Sixtus IV]]
*[[Scriptor:Sixtus V]]
*[[Scriptor:Sother]]
*[[Scriptor:Stefanus I]]
*[[Scriptor:Stephanus II]]
*[[Scriptor:Stephanus III]]
*[[Scriptor:Stephanus V]]
*[[Scriptor:Stephanus VIII]]
*[[Scriptor:Stephanus X]]
*[[Scriptor:Symmachus (papa)]]
===T===
*[[Scriptor:Telesphorus]]
*[[Scriptor:Theodorus I]]
===U===
*[[Scriptor:Urbanus I]]
*[[Scriptor:Urbanus II]]
*[[Scriptor:Urbanus III]]
*[[Scriptor:Urbanus IV]]
*[[Scriptor:Urbanus VIII]]
===V===
*[[Scriptor:Victor I]]
*[[Scriptor:Victor II]]
*[[Scriptor:Victor III]]
*[[Scriptor:Vigilius]]
*[[Scriptor:Vitalianus]]
===Z===
*[[Scriptor:Zacharias]]
*[[Scriptor:Zephyrinus]]
*[[Scriptor:Zosimus]]

[[Categoria:Papae|!]]</text>
      <sha1>9lwt6ynsrbq3hwcmib2s8i2ozk4u63v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72822</id>
    <revision>
      <id>285127</id>
      <parentid>242358</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandi rambe</username>
        <id>33528</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285127</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1751" sha1="ce1fewy4btzy5pbqje2o1ddi0lowwxz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sandi rambe&quot; /&gt;{{c|— 11 —}}
{{dhr|2}}&lt;/noinclude&gt;{{c|'''4. De scriptione.'''}}
'''M'''. Parate (expedite) vos ad scribendum; promite commentarios&lt;ref&gt;Commentarius: ''cahier d'ecolier''. Quintil.&lt;/ref&gt; vel potius adversaria&lt;ref&gt;Adversaria, orum: ''brouillon''; aussi: libellus liturarius.&lt;/ref&gt;. Ego dictabo, vos dictata calamo vel graphide excipietis (litteris mandabitis, litteris consignabitis).

Agite properate (festinate, rumpite, tollite moras—''eh bien, dėpechez-vous)''!

Prius ''(d'abord)'' quae dictabo, in adversariis vel in tabulis litterariis ''(ardoises)'' exaretis (velociter in chartam conjiciatis), postea ex adversariis nitidius in commentarios referetis (in commentariis describetis—''au propre'').

Non opus est scilicet ''(naturellement)'' verbum unumquodque in exarando perscribere ''(ecrire en entier);'' sufficiunt compendia et notae (vel: satis est scribere per compendia et notas—''abreviations et signes, chiffres)''.

Ita nulla unquam summa perscribitur, sed notatur ''(avec des chiffres)''.

Nominum quorundam autem propriorum litteras vobis in hac tabula praeformabo, quas vos accurate transcribetis (imitabimini).

In adversariis praeterea, quantum libebit, emendetis (corrigatis), interscribatis ''(entre les lignes)'', verba vel litteras minus recte scripta deleatis (exstinguatis, eximatis, tollatis, expungatis—''biffer''), grandioribus vel minutis litteris utamini, interpunctionem negligatis, quae omnia minime me tangunt ''(ce qui m'est absolument egal)''; hoc vestrum est neque ego laboro ''(c'est votre affaire, cela m'est egal)''.

Neque postulo, ut exarantes ''(au brouillon)'' decore (belle, venuste, elegantibus litteris) scribatis; ut vero omnia nitide ac lepida manu ''(belle ecriture)'', emendate ac recte&lt;noinclude&gt;{{smallrefs}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ce1fewy4btzy5pbqje2o1ddi0lowwxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72823</id>
    <revision>
      <id>285128</id>
      <parentid>241907</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandi rambe</username>
        <id>33528</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1812" sha1="oml9eqeuwe151bh2hk20rqkaodlgk0w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sandi rambe&quot; /&gt;{{c|— 12 —}}&lt;/noinclude&gt;''(sans faute et correctement)'', interpunctione observata atque ita omnino in commentarios referatis, ut nullum neque mendum neque vitium ''(aucune faute)'' in exemplari ''(copie)'' inveniatur, illud certe expeto et postulo.

Quid enim magistro litterario ''(maitre d'ecriture)'' odiosius esse possit, quam pensa perlegere mendosissime scripta ''(plein de fautes)'', ubi alius Antverpiam ''b'' littera. alius nomen patris ''d'' littera ''(avec d)'' scripserit; ubi hic in verbo petere t, ille in verbo nolit I geminet litteram ''(avec deux l)'' ubi, ut paucis dicam, orthographiae praecepta majore quam cui ignosci possit, ignorantia et levitate ''(impardonnable)'' neglecta sint ac contempta.

Quid obstat, quominus suum quisque pensum, priusquam tradat, diligenter recognoscat ''(repasse)''?

Ars scribendi—hoc memoriae mandate (tradite, infigite—''marquez cela)'', artium non est minima. Qualis est homo, talis ejus est oratio, sermo vel scribendi genus ''(le style c'est l'homme)''.

Recte atque eleganter scribere homini est honori, corrupte, male ac mendose, dedecori.

An cui, inquam, non sit dedecori, si ne nomen quidem suum emendate ''(sans faute)'' in libro inscribere (libro inscribere) vel documento subscribere, nedum epistolam componere possit?

Ac multo etiam magis est deplorandum, si quis litterarum omnino sit nescius (litteras nesciat; litteras facere nesciat,—''ne sait pas ecrire)''.

Sane aetate pregresso litterarum ductus discere haud facile esse videatur; sed utile est utique neque unquam sero ''(trop tard)''.

Ita poterit saltem, cum ei videtur, litteras Romam dare ''(ecrire à Rome)'' vel Bruxellas, vel in Americam mittere (scribere), cum aliquem ibi degentem de aliqna rе certiorem facere necesse habebit.

At dicat quispiam, Socratem ipsum, philosophorum&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oml9eqeuwe151bh2hk20rqkaodlgk0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72824</id>
    <revision>
      <id>285129</id>
      <parentid>241910</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandi rambe</username>
        <id>33528</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285129</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1934" sha1="8hufks5n0f8867rh3yrkoel10jiaen1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sandi rambe&quot; /&gt;{{c|— 13 —}}&lt;/noinclude&gt;praeciarissimum (sapientissimum), litteram scripsisse nullam ''(rien ecrit)''; Platonem cogitationes dictaque ejus litteris mandasse (litteris consignasse, litteris custodisse—''noter''). Concedo; sed nullum verum id argumentum est ''(mais cela ne prouve rien du tout)''.

An ex eo, quod nihil scripserit, judicari potest ipsum litterarum omnino fuisse nescium ''(savoir ecrire)''?

Ceterum cum causa (justis de causis ''(pour de bonnes raisons)'' antiquorum nemini, quod litteras nescierit, vitio verterim ''(blâmer)'': quid vero excusationis afferat ille (quid in excusationem dicat ille), qui hac nostra cultus humanitatisque aetate ''(de la culture et de la civilisation)'', quae scholis magistrisque abundat, solus in Israel sit quasi peregrinus!

Concedo equidem, etsi hodie tanta ubique agitatur et vegetat scribendi alacritas ''(passion d'ecrire)'', tamen non cujusque esse ''(il n'est pas donne à chacun)'' uno vel compluribus libris rerum gestarum memoriam ''(un traite d'histoire)'' amplecti ''(ectire)'', philosophiam litteris Latinis persequi ''(ecrire sur—en latin)'', viri alicujus civilibus artibus pr{{ae}}stantis ''(grand homme d'etat)'' vitam componere ''(ecrire la biographie)'', stilum pugnacem et quasi bellicosum exercere ''(faire de la polemique)'' vel acta diurna (acta publica) conscribere (articulos diurnis mandare—''ecrire des articles dans les journaux''; scripta in acta mittere—''publier''): sed quemlibet epistolas conscribere posse et quidquid ad vitam pertinet quotidianam, certe decet ac necesse est.

Vos vero artem scribendi tanti facere tantaque cura ac diligentia quotidie in ea exerceri ''(s'exercer)'' debetis, ut quisque vestrum regi ipsi, si unquam requiratur, a manu (ab epistolis, regis scriba, amanuensis) esse cum honore possit ''(etre le secretaire)''.

Sed haec hactenus ''(mais c'est assez)''.

Marginabitis praeterea chartam trium ad laevam {{pt|digito-|}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8hufks5n0f8867rh3yrkoel10jiaen1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72825</id>
    <revision>
      <id>285130</id>
      <parentid>242359</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandi rambe</username>
        <id>33528</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1690" sha1="869xogw6ehxz18o9l09tamc97cgmpbg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sandi rambe&quot; /&gt;{{c|— 14 —}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;{{pt|rum|digitorum}} latitudine, idemque spatium vacans sit a summo (in capite) et ab imo (in calce).

Expediti ''(vite)'' estote in exarando ''(brouillon)'', cautiores (tardiores) in transcribendo, ad quod vobis plus temporis (spatii) dabo, quam satis erit.

Cavete igitur ne turbulenter ac temere faciatis ''(se précipiter)''.

Qui enim male scripserit, is sciat, ceteris dimissis, sibi soli omnia denuo esse exscribenda (describenda, transcribenda—''recopier)''. Audite igitur amice monentem ''(un conseil d'ami)''.

Tu vero, Guilelme, commentarios postea collectos hic in cathedra deponito, quos crastino die correctos vobis restituam ''(rendre)''.

Eja agite (facite ergo —''à l'auore douc)''!
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{c|'''5. De commentariis emendatis''' ''(corriges).''}}
Praeceptor commentarios postero die ''(lendemain)'' reddit.
{{dhr|1}}
'''M'''. En commentarii ''(voici)'', quorum tot corrigere haud parvum profecto negotium fuit. Maior illa quidem pars vestrum, fateor ''(je dois l'avouer)'', mihi plane satisfecit; non item reliqui, qui infinita mendorum multitudine laborem mihi adeo difficilem fecerunt, ut, cum religiosi sit magistri, ne quidquam eum praetereat (fugiat—''echappe''), verbum unumquodque acriter intueri ''(regarder de pres)''. quid temporis in rem insumpserim, facile credat nemo.

Ordine igitur recenseamus primum scripturam, deinde orthographiam, tum interpunctionem, denique accentus et quae restent. Commentarios autem non pro cujusque merito, sed litterarum ordine disposui ''(arrange alphabetiquement''—vel: secundum litterarum ordinem; in litteram digessi).
{{nop}}
&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>869xogw6ehxz18o9l09tamc97cgmpbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72826</id>
    <revision>
      <id>285131</id>
      <parentid>241940</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandi rambe</username>
        <id>33528</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1617" sha1="ichpfnm5wic3nytvzza068yf7vo3sqw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sandi rambe&quot; /&gt;{{c|— 15 —}}&lt;/noinclude&gt;Prius tamen paucas perutiles ponamus quaestiunculas. Quomodo, Carole, Latine redditur vocabulum Gallicum «Faute» ''(comment dit-on faute en latin)''?

'''C'''. Mendum, vittum, peccatum, delictum, erratum, lapsus.

'''M'''. Quid interest inter vocabula ista?

'''C'''. Nihil, quod sciam, domine, ''(à ce que je sache)'' interest: sine discrimine ''(indistinctement)'' usurpari possunt, quatenus ad artes disciplinasque ''(arts et sciences)'' referuntur. Opinio enim, ''mendum'' ad solam orthographiam referri, certe falsa est. Namque apud Latinitatis auctores ''(meilleurs auteurs)'' legitur (invenitur) «Raro facies mendo caret.»

«Idus Martii magnum mendum ''(erreur)'' continent.»—

«Mendosa natura.—Mendosi mores.»

'''M'''. Quo verbo Latino exprimis: «''Faire une faute''» ''(comment dit-on..)''?

'''C'''. Peccare, delinquere, labi v. g.&lt;br&gt;
multum vel multa peccare ''(fairs beaucoup de fautes)''; idem (eadem) in eodem, in eadem re peccare ''(faire la meme faute)''.

&lt;poem&gt;
dupliciter peccare ''(faire une double faute)'';
aliud ex alio peccare ''(faire faute sur faute)'';
peccare in praecepto aliquo ''(contre une règle)'';
multa peccantur ''(on fait beaucoup de fautes)'';
plura (ou plus) peccasti quam ceteri; 
muita in orthographia peccasti;
tu semel in grammatica deliquisti;
ille bis memoria lapsus est ''(commis un oubli)'';
scriptum tuum mendis est refertum;
mendis abundat ''(fourmiller de fautes)'';
mendis non caret;
paucis verbis tria magna peccata.
&lt;/poem&gt;
'''M'''. Quomodo Latine redditur: ''Tu as une, deux, trois... fautes de plus, de moins que Jean''?
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ichpfnm5wic3nytvzza068yf7vo3sqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72827</id>
    <revision>
      <id>285132</id>
      <parentid>241973</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandi rambe</username>
        <id>33528</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1522" sha1="tny6zw3spbrgghz6o0slia6ni3g1x3i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sandi rambe&quot; /&gt;{{c|— 16 —}}&lt;/noinclude&gt;'''C'''. Tu mendo uno, mendis duobus, tribus... plus vel minus habes quam Joannes.

'''M'''. Ex quo Grammaticae praecepto?

'''C'''. Ex eodem ac « ''multo'' plus. »

'''M'''. Converte in Latinum vocabulum: ''Ecriture?''

'''C'''. Scriptura, manus, litterae.

'''M'''. Quomodo Latine redditur: ''Mot?''

'''C'''. Vox, vocabulum, verbum, nomen.

'''M'''. Quid interest inter ista vocabula?

'''C'''. Quidquid enunties, ''vox'' est; quod scribas, vox proprie esse non potest.

Haec te vox non perculit?

Nulla vox est ab iis audita populi Romani indigna.

Nescit vox missa reverti.

Ex vocibus Gallorum cognovimus....

Nescio, quid sonet (signilicet) vox ista.

Tu me asinum appellasti; scisne quid significet vox ista?

Pueri delectantur vocibus Graecorum, quas non intelligant.—Voces eorum ut musica sonant.

Omnis cujusvis sententiae vel sermonis pars dicitur ''verbum;'' extra sententiam dicitur ''vocabulum'', quorum multitudinem continet lexicon. Vel: ''Vocabulum'' est vox ad sermonem non adhibita, ''verbum'' est vox ad sermonem adhibita.

''Nomen'' autem est quasi nomen proprium vocabuli.

Oppidum est vocabulum, Roma est nomen.

Rem non immutaverunt sed vocabula.

Res suum nomen et proprium vocabulum non habet.

In vocabulis duae partes sunt, vocabulum et nomen: nomen est quasi proprium alicujus rei vocabulum.

Arbor est vocabulum, quercus nomen.

Animal est vocabulum, lupus nomen.

'''M'''. Sane bene (très-bien); sed hac super re satis: jam ad propositum veniamus ''(passons)''.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tny6zw3spbrgghz6o0slia6ni3g1x3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72828</id>
    <revision>
      <id>285133</id>
      <parentid>241977</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandi rambe</username>
        <id>33528</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="2lqkwrrz0ubb0mlu4jpx2gj68satxpv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sandi rambe&quot; /&gt;{{c|— 17 —}}&lt;/noinclude&gt;Huicce commentario nomen omnino non invenio inscriptum, sed manum tuam (scripturam, litteras), Petre, cognosco. Litterae tuae sunt clarae ''(distinctes, lisibles)'' et compositae ''(gracieuses)'', minusculae, sed aequabiles ''(rgulieres, ou:'' bene et ratione dispositae; ad leges artis exactae; constantes), optime cedentes ''(tres bien tracées; aussi: vehementes)'' et firmae ''(vigoureuses)''. Naturâ, ut manus tua docet, es calligraphus (scribendi artifex; ad calligraphiam [calligraphiae] natus esse videris). Perge ut coepisti ''(continuez)''!

Et tuam, Antoni, manum satis amo. Omnia, ut calligraphum decet, lepide scripta sunt. Litterae illae quidem compluribus locis ''(ca et la)'' sunt non nihil crassae ''(un peu)'', sed eo clariores plenioresque gravitate ''(fermes)''.

In tua scriptura, Benedicte, litteras reprehenderim nimis erectas. Modus iste quidem non omnino est rejiciendus, sed tamen non commendandus. Ceterum satis belle (venuste, decore) scripsisti, sicuti quatuor quoque, qui sequuntur.

Sed pessime omnium scripsit Valdemirus, cujus chirographum haud ferme quisquam imitetur. Scriptum tuum omnino est monstruosum, cui haud cunctanter ''(sans hesiter)'' lineam induxerim ''(une ligne à travers)''. Quis unquam levitate, negligentia, despicientia ''(indifference)'' te superarit! Ex libidine (''caprice'',—ad libidinem) unum verbum grandibus scripsit litteris, alterum adeo minutis, ut sine conspicillo ''(lunettes)'' Icgi vix possit; aliae litterae sunt nimium procumbentes, aliae resupinac (resupinatac); hujus verbi ductus ut filum araneae ''(fil d'araignee)'' sunt tenues, illius sine veritatis superlationc (trajectione—''sans exageration)'' crassitudine paene pollicis.

Insuper etiam liturâ aliquot menda tollere conatus ''(en grattant)'', compluribus locis chartam perforavit ''(faire des trous)'', ut omittam ''(sans parler)'', quod ne unum quidem&lt;noinclude&gt;{{smaller|{{rh|Nos in schola...||2}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2lqkwrrz0ubb0mlu4jpx2gj68satxpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72829</id>
    <revision>
      <id>285134</id>
      <parentid>241979</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandi rambe</username>
        <id>33528</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285134</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="s91pw3zhlzhvg7fqp8ugcq1gu0z32f3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sandi rambe&quot; /&gt;{{c|— 18 —}}&lt;/noinclude&gt;folium in isto libello invenitur, quin sit laceratum atra-mentoque ''(encre)'' foedissime inquinatum.

Pro ejusmodi scripto ''(travail)'' ne tirone elementario qui-dem digno post scholam ''(classe)'' omnia rursum describen-do, quas commeruisti, lues poenas ''(être puni)''.

Veniamus jam ad scripturae menda. Petrus solus omnino emendate scripsit ''(sans aucune faute;'' Petri pensum solum emendate est scriptum). Scriptum autem tuum, Stephane, adeo mendosum est, ut unumquodque fere verbum unum et alterum vitium contineat.—Quid est orthographia, Stephane?

'''St'''. Orthographia est ars recte scribendi, domine.

'''M'''. Et qui recte scribere nescit?

'''St'''. Multa peccat, domine.

'''M'''. Tu in arte recte scribendi praecipuus esse profecto non videris ''(l'orthographe n'est pas ton fort;''—non imprimis recte scribendo vales; orthographiam non adeo custodis—''tu ne sais pas trop bien l'orthographe)''.

In verbo labsus, ut exempla afferam ''(pour citer des exemples)'', p litteram geminasti (duplicasti); ''p'' unum redundat ''(il y a un p de trop);''

in verbo tolerabilis I unum vacat (vacans est; supervacat—''un l de trop)'';

in verbo femina m alterum supcrat (superest; ''est de trop);''

in verbo ''vanus n'' unum est supervacuum, (supervacaneum—''un n de trop)'';

in verbo ''vila t'' alterum superfluit ''(de trop);''

in verbo ''flere'' una syllaba plus habes ''(detrop)''. Vitium autem ubique est quod aut nimium aut parum est ''(le vice est que partout il y a trop ou trop peu)''.

Verbo ''faciam'' deest littera finalis ''(manque);'' verbo ''fortissimo'' deest s alterum ''(il manque un s);''  ''demum per t'' scripsisti ''(avert);''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s91pw3zhlzhvg7fqp8ugcq1gu0z32f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72830</id>
    <revision>
      <id>285135</id>
      <parentid>241983</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandi rambe</username>
        <id>33528</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285135</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="n3bko0orgn7fanxv7lw7vk47vkmvhf7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sandi rambe&quot; /&gt;{{c|— 19 —}}&lt;/noinclude&gt;in verbo ''stella'' praetermisisti (omisisti) ''l'' unum ''(un I de trop peu);''

in ultimo versu ''(ligne)'' tria verba desidero ''(manquent; sont de trop peu);''

verbum ''habere'' majuscula scripsisti;

in adjectivo magnus ex genere excidisti ''(faute contre le genre);''

duodecim locis in praeceptis grammaticae peccasti (lapsus es, deliquisti praeceptis—''des fautes contre les rigles);''

in ''credo, ut'' dupliciter peccasti: ''t'' pro ''d'' et al post verbum sentiendi collocando.

Ne plura ''(bref)'', celcritati studens in extremis versibus aliud ex alio peccasti ''(par trop de hâte)''. Verbis eloqui ''(expri mer)'' vix possum, quantum negligentiae et socordiae tuae ''(stupidité)'' me taedeat ''(je suis degouté)'', quantum fastidiam negligentiam tuam.

Sed quam parum adhuc profeceris ''(combien peu de progrès)'' faciam sciat pater tuus (faciam patrem certiorem).

Quae sunt interpunctionis notae, Ferdinande?

'''F'''. ''Virgula'', (seu comma, seu semicirculum); ''virgula cum puncto'', (punctum semicirculo junctum); ''geminum'' punctum (geminatio puncti; bina puncta); ''interrogandi et exclamandi nota'' (punctum cum linea sursum recta); ''lincola connexiva'' (connexus, ''petit-trait''), ''parenthesis''; proferendi (afferendi) alterius verba notulae (« »); punctum denique, quo sententia concluditur et terminatur.

'''M'''. Quomodo Latine exprimitur: ''A la ligne?''

'''F'''. A capite lineae vel renovato versu; ab initio.

'''M'''. Quae verba littera majuscula inchoantur ''(commencent)?''

'''F'''. Nomina propria et quodcumque verbum sequitur punctum; cetera verba minuscula scribuntur littera.

'''M'''. Quibus verbis lineae subducuntur ''(souligner)?''

'''F'''. Illis verbis subducimus lineas, quae praecipui ponde-ris vel momenti esse videntur (in quibus maximum&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n3bko0orgn7fanxv7lw7vk47vkmvhf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72831</id>
    <revision>
      <id>285137</id>
      <parentid>241985</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandi rambe</username>
        <id>33528</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285137</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="pfbxypt3qciaibuy8e9857kwd0jhgwp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sandi rambe&quot; /&gt;{{c|— 20 —}}&lt;/noinclude&gt;est momentum—''importance)'', et quae ob eam causam impri-mis memoriae tradita (mandata, commissa, ad quae animum adverti, attendi ''(attirer l'attention sur)'' volumus.

'''M'''. Paulus adeo interpunctionis inscius (rudis ignarus-que) esse videtur, ut compluribus locis punctum media in sententia ceterasque notas omnino perverse (perperam) interponere minime dubitaverit. Quis, homo insane, nes-ciat sententiam non esse integram, antequam cogitatio plane elata sit ''(prononcée)''!

Ubi opus esset virgula, ubi geminatio puncti, ubi majus-cula, plus sexcenties (1000 fois) vobis exposui (vos docui). Item Paulus verba multa et litteras tam consonantes quam vocales praetermisit (omisit) aut perperam duxit (scripsit), qui, cum ne prima quidem elementa (''A B C'') novisse videatur, aliam pro alia scripsit litteram (aliam aliam esse putavit).

Nolim plus dicere, quam veritas patitur (exagerer la ''chose;'' veritatem egredi; rem in majus extollere; rem verbis exasperare); sed sponsionem facio ''(je parie)'' eum ne litterarum quidem nomina et contextum (litterarum ordinem, litterarum ex ordine dispositam seriem) pronuntiare posse (''A B C'').

Heus ''(à propos)'', Paule, in proximam scholam ''(classe)'' viginti quinque formas ''(lettres)'' litterarum tam grandes quam minutas mihi in charta describes ''(sur une feuille de papier)''.

Quid est accentus, Edmunde?

'''E'''. Accentus est apex, qui vocalibus quibusdam apponitur (adscribitur).

'''M'''. Quot sunt accentus seu apices?

'''E'''. Tres, domine accentus acutus, gravis, circumflexus seu inflexus.

'''M'''. Te quidem interrogo, quia tu suum cuique vocali accentum apponere semper fere neglexisti. Proinde scias&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pfbxypt3qciaibuy8e9857kwd0jhgwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odarum liber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74699</id>
    <revision>
      <id>285068</id>
      <parentid>285047</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex. */</comment>
      <origin>285068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41614" sha1="kg7yq69a8c78d36nlx1yss8031x2oq3" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;
==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>kg7yq69a8c78d36nlx1yss8031x2oq3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285070</id>
      <parentid>285068</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat. */</comment>
      <origin>285070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41783" sha1="r36sa5rwm2wiw74lpd7t0zmjvr1zz93" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;
==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>r36sa5rwm2wiw74lpd7t0zmjvr1zz93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285071</id>
      <parentid>285070</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere. */</comment>
      <origin>285071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41913" sha1="4573hf171g8qnt0lecuk5d6eer6uosu" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;
==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>4573hf171g8qnt0lecuk5d6eer6uosu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285072</id>
      <parentid>285071</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat. */</comment>
      <origin>285072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41965" sha1="5v99aivpl9u7u47nygtocje9dtxw62w" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
{{Versus|5}}Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
{{Versus|10}}Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
{{Versus|15}}Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   {{Versus|20}}Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;
==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>5v99aivpl9u7u47nygtocje9dtxw62w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285073</id>
      <parentid>285072</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando. */</comment>
      <origin>285073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42069" sha1="gu3wrnhyh8iztzxyc0hebheb3a9n5zo" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
{{Versus|5}}Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
{{Versus|10}}Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
{{Versus|15}}Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   {{Versus|20}}Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
{{Versus|5}}Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
{{Versus|10}}Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   {{Versus|15}}Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      {{Versus|20}}Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
{{Versus|25}}Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
{{Versus|30}}Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   {{Versus|35}}Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      {{Versus|40}}Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;
==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>gu3wrnhyh8iztzxyc0hebheb3a9n5zo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285074</id>
      <parentid>285073</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam. */</comment>
      <origin>285074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42289" sha1="4k3n7qa7gu1a1c2gnuncdynt75gv1kl" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
{{Versus|5}}Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
{{Versus|10}}Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
{{Versus|15}}Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   {{Versus|20}}Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
{{Versus|5}}Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
{{Versus|10}}Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   {{Versus|15}}Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      {{Versus|20}}Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
{{Versus|25}}Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
{{Versus|30}}Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   {{Versus|35}}Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      {{Versus|40}}Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
{{Versus|5}}Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      {{Versus|10}}Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
{{Versus|15}}Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      {{Versus|20}}Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
{{Versus|25}}Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      {{Versus|30}}Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
{{Versus|35}}Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      {{Versus|40}}Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
{{Versus|45}}Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      {{Versus|50}}Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
{{Versus|55}}Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      {{Versus|60}}Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
{{Versus|65}}Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      {{Versus|70}}Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
{{Versus|75}}Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      {{Versus|80}}Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
{{Versus|85}}Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;
==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>4k3n7qa7gu1a1c2gnuncdynt75gv1kl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285075</id>
      <parentid>285074</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ad DELPHINUM FRANCIE */</comment>
      <origin>285075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42381" sha1="2s3kyu79f6cyz1c1nz2hmvpztd20pkd" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
{{Versus|5}}Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
{{Versus|10}}Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
{{Versus|15}}Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   {{Versus|20}}Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
{{Versus|5}}Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
{{Versus|10}}Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   {{Versus|15}}Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      {{Versus|20}}Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
{{Versus|25}}Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
{{Versus|30}}Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   {{Versus|35}}Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      {{Versus|40}}Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
{{Versus|5}}Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      {{Versus|10}}Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
{{Versus|15}}Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      {{Versus|20}}Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
{{Versus|25}}Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      {{Versus|30}}Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
{{Versus|35}}Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      {{Versus|40}}Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
{{Versus|45}}Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      {{Versus|50}}Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
{{Versus|55}}Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      {{Versus|60}}Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
{{Versus|65}}Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      {{Versus|70}}Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
{{Versus|75}}Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      {{Versus|80}}Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
{{Versus|85}}Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIAE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
{{Versus|5}}Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
{{Versus|10}}Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   {{Versus|15}}Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      {{Versus|20}}Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
{{Versus|25}}Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
{{Versus|30}}Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   {{Versus|35}}Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;

==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>2s3kyu79f6cyz1c1nz2hmvpztd20pkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285076</id>
      <parentid>285075</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XVI. */</comment>
      <origin>285076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42420" sha1="rk254q3pjgh1zlgcbc6pu790ie0krnc" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
{{Versus|5}}Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
{{Versus|10}}Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
{{Versus|15}}Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   {{Versus|20}}Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
{{Versus|5}}Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
{{Versus|10}}Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   {{Versus|15}}Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      {{Versus|20}}Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
{{Versus|25}}Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
{{Versus|30}}Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   {{Versus|35}}Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      {{Versus|40}}Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
{{Versus|5}}Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      {{Versus|10}}Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
{{Versus|15}}Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      {{Versus|20}}Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
{{Versus|25}}Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      {{Versus|30}}Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
{{Versus|35}}Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      {{Versus|40}}Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
{{Versus|45}}Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      {{Versus|50}}Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
{{Versus|55}}Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      {{Versus|60}}Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
{{Versus|65}}Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      {{Versus|70}}Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
{{Versus|75}}Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      {{Versus|80}}Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
{{Versus|85}}Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIAE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
{{Versus|5}}Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
{{Versus|10}}Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   {{Versus|15}}Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      {{Versus|20}}Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
{{Versus|25}}Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
{{Versus|30}}Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   {{Versus|35}}Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;

==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
{{Versus|5}}Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
{{Versus|10}}Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
{{Versus|15}}Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>rk254q3pjgh1zlgcbc6pu790ie0krnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285077</id>
      <parentid>285076</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem. */</comment>
      <origin>285077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42575" sha1="c7sic6zn720n4a4efxnyb78szjh9j10" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
{{Versus|5}}Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
{{Versus|10}}Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
{{Versus|15}}Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   {{Versus|20}}Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
{{Versus|5}}Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
{{Versus|10}}Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   {{Versus|15}}Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      {{Versus|20}}Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
{{Versus|25}}Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
{{Versus|30}}Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   {{Versus|35}}Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      {{Versus|40}}Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
{{Versus|5}}Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      {{Versus|10}}Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
{{Versus|15}}Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      {{Versus|20}}Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
{{Versus|25}}Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      {{Versus|30}}Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
{{Versus|35}}Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      {{Versus|40}}Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
{{Versus|45}}Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      {{Versus|50}}Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
{{Versus|55}}Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      {{Versus|60}}Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
{{Versus|65}}Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      {{Versus|70}}Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
{{Versus|75}}Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      {{Versus|80}}Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
{{Versus|85}}Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIAE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
{{Versus|5}}Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
{{Versus|10}}Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   {{Versus|15}}Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      {{Versus|20}}Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
{{Versus|25}}Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
{{Versus|30}}Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   {{Versus|35}}Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;

==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
{{Versus|5}}Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
{{Versus|10}}Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
{{Versus|15}}Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
{{Versus|5}}Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
{{Versus|10}}Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
{{Versus|15}}Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
{{Versus|20}}Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
{{Versus|25}}Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
{{Versus|30}}Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
{{Versus|35}}Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
{{Versus|40}}Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
{{Versus|45}}Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
{{Versus|50}}Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
{{Versus|55}}Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
{{Versus|60}}Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>c7sic6zn720n4a4efxnyb78szjh9j10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285078</id>
      <parentid>285077</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XVIII. */</comment>
      <origin>285078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43029" sha1="9ynui8d7k3thaxni1fc01qd2rzyy7zn" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
{{Versus|5}}Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
{{Versus|10}}Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
{{Versus|15}}Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   {{Versus|20}}Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
{{Versus|5}}Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
{{Versus|10}}Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   {{Versus|15}}Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      {{Versus|20}}Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
{{Versus|25}}Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
{{Versus|30}}Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   {{Versus|35}}Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      {{Versus|40}}Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
{{Versus|5}}Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      {{Versus|10}}Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
{{Versus|15}}Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      {{Versus|20}}Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
{{Versus|25}}Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      {{Versus|30}}Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
{{Versus|35}}Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      {{Versus|40}}Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
{{Versus|45}}Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      {{Versus|50}}Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
{{Versus|55}}Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      {{Versus|60}}Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
{{Versus|65}}Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      {{Versus|70}}Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
{{Versus|75}}Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      {{Versus|80}}Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
{{Versus|85}}Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIAE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
{{Versus|5}}Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
{{Versus|10}}Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   {{Versus|15}}Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      {{Versus|20}}Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
{{Versus|25}}Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
{{Versus|30}}Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   {{Versus|35}}Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;

==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
{{Versus|5}}Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
{{Versus|10}}Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
{{Versus|15}}Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
{{Versus|5}}Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
{{Versus|10}}Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
{{Versus|15}}Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
{{Versus|20}}Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
{{Versus|25}}Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
{{Versus|30}}Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
{{Versus|35}}Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
{{Versus|40}}Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
{{Versus|45}}Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
{{Versus|50}}Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
{{Versus|55}}Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
{{Versus|60}}Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
{{Versus|5}}Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
{{Versus|10}}Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
{{Versus|15}}Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   {{Versus|20}}Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
{{Versus|25}}Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
{{Versus|30}}Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
{{Versus|35}}Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   {{Versus|40}}Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
{{Versus|45}}Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
{{Versus|50}}Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
{{Versus|55}}Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   {{Versus|60}}Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
{{Versus|65}}Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
{{Versus|70}}Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
{{Versus|75}}Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   {{Versus|80}}Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
{{Versus|85}}Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

{{Versus|90}}Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
{{Versus|95}}Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
{{Versus|100}}Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   {{Versus|105}}Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
{{Versus|110}}Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
{{Versus|115}}Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
{{Versus|120}}Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   {{Versus|125}}Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
{{Versus|130}}Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
{{Versus|135}}Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
{{Versus|140}}Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   {{Versus|145}}Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
{{Versus|150}}Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
{{Versus|155}}Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
 
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
{{Versus|160}}Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   {{Versus|165}}Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
{{Versus|170}}Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>9ynui8d7k3thaxni1fc01qd2rzyy7zn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285079</id>
      <parentid>285078</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XIX. */</comment>
      <origin>285079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43107" sha1="cvaj3sbzusa5adb6ekgrbukinsr5es0" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
{{Versus|5}}Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
{{Versus|10}}Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
{{Versus|15}}Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   {{Versus|20}}Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
{{Versus|5}}Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
{{Versus|10}}Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   {{Versus|15}}Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      {{Versus|20}}Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
{{Versus|25}}Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
{{Versus|30}}Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   {{Versus|35}}Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      {{Versus|40}}Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
{{Versus|5}}Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      {{Versus|10}}Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
{{Versus|15}}Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      {{Versus|20}}Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
{{Versus|25}}Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      {{Versus|30}}Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
{{Versus|35}}Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      {{Versus|40}}Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
{{Versus|45}}Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      {{Versus|50}}Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
{{Versus|55}}Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      {{Versus|60}}Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
{{Versus|65}}Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      {{Versus|70}}Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
{{Versus|75}}Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      {{Versus|80}}Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
{{Versus|85}}Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIAE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
{{Versus|5}}Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
{{Versus|10}}Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   {{Versus|15}}Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      {{Versus|20}}Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
{{Versus|25}}Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
{{Versus|30}}Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   {{Versus|35}}Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;

==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
{{Versus|5}}Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
{{Versus|10}}Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
{{Versus|15}}Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
{{Versus|5}}Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
{{Versus|10}}Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
{{Versus|15}}Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
{{Versus|20}}Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
{{Versus|25}}Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
{{Versus|30}}Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
{{Versus|35}}Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
{{Versus|40}}Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
{{Versus|45}}Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
{{Versus|50}}Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
{{Versus|55}}Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
{{Versus|60}}Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
{{Versus|5}}Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
{{Versus|10}}Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
{{Versus|15}}Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   {{Versus|20}}Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
{{Versus|25}}Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
{{Versus|30}}Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
{{Versus|35}}Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   {{Versus|40}}Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
{{Versus|45}}Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
{{Versus|50}}Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
{{Versus|55}}Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   {{Versus|60}}Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
{{Versus|65}}Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
{{Versus|70}}Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
{{Versus|75}}Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   {{Versus|80}}Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
{{Versus|85}}Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

{{Versus|90}}Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
{{Versus|95}}Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
{{Versus|100}}Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   {{Versus|105}}Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
{{Versus|110}}Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
{{Versus|115}}Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
{{Versus|120}}Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   {{Versus|125}}Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
{{Versus|130}}Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
{{Versus|135}}Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
{{Versus|140}}Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   {{Versus|145}}Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
{{Versus|150}}Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
{{Versus|155}}Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
 
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
{{Versus|160}}Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   {{Versus|165}}Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
{{Versus|170}}Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
{{Versus|5}}Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
{{Versus|10}}Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
{{Versus|15}}Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
{{Versus|20}}Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
{{Versus|25}}Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
{{Versus|30}}Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;

==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>cvaj3sbzusa5adb6ekgrbukinsr5es0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285080</id>
      <parentid>285079</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XX. */</comment>
      <origin>285080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43159" sha1="cvvizforpwlq2bsgh1r0hxuwb90k4g5" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
{{Versus|5}}Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
{{Versus|10}}Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
{{Versus|15}}Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   {{Versus|20}}Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
{{Versus|5}}Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
{{Versus|10}}Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   {{Versus|15}}Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      {{Versus|20}}Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
{{Versus|25}}Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
{{Versus|30}}Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   {{Versus|35}}Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      {{Versus|40}}Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
{{Versus|5}}Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      {{Versus|10}}Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
{{Versus|15}}Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      {{Versus|20}}Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
{{Versus|25}}Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      {{Versus|30}}Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
{{Versus|35}}Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      {{Versus|40}}Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
{{Versus|45}}Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      {{Versus|50}}Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
{{Versus|55}}Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      {{Versus|60}}Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
{{Versus|65}}Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      {{Versus|70}}Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
{{Versus|75}}Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      {{Versus|80}}Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
{{Versus|85}}Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIAE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
{{Versus|5}}Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
{{Versus|10}}Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   {{Versus|15}}Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      {{Versus|20}}Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
{{Versus|25}}Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
{{Versus|30}}Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   {{Versus|35}}Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;

==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
{{Versus|5}}Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
{{Versus|10}}Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
{{Versus|15}}Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
{{Versus|5}}Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
{{Versus|10}}Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
{{Versus|15}}Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
{{Versus|20}}Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
{{Versus|25}}Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
{{Versus|30}}Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
{{Versus|35}}Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
{{Versus|40}}Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
{{Versus|45}}Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
{{Versus|50}}Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
{{Versus|55}}Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
{{Versus|60}}Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
{{Versus|5}}Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
{{Versus|10}}Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
{{Versus|15}}Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   {{Versus|20}}Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
{{Versus|25}}Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
{{Versus|30}}Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
{{Versus|35}}Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   {{Versus|40}}Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
{{Versus|45}}Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
{{Versus|50}}Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
{{Versus|55}}Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   {{Versus|60}}Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
{{Versus|65}}Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
{{Versus|70}}Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
{{Versus|75}}Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   {{Versus|80}}Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
{{Versus|85}}Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

{{Versus|90}}Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
{{Versus|95}}Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
{{Versus|100}}Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   {{Versus|105}}Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
{{Versus|110}}Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
{{Versus|115}}Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
{{Versus|120}}Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   {{Versus|125}}Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
{{Versus|130}}Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
{{Versus|135}}Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
{{Versus|140}}Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   {{Versus|145}}Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
{{Versus|150}}Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
{{Versus|155}}Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
 
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
{{Versus|160}}Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   {{Versus|165}}Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
{{Versus|170}}Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
{{Versus|5}}Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
{{Versus|10}}Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
{{Versus|15}}Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
{{Versus|20}}Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
{{Versus|25}}Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
{{Versus|30}}Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;

==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
{{Versus|5}}Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
{{Versus|10}}Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
{{Versus|15}}Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
{{Versus|20}}Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;

==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>cvvizforpwlq2bsgh1r0hxuwb90k4g5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285081</id>
      <parentid>285080</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE ULTIMA. */</comment>
      <origin>285081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43301" sha1="7kl5ejui6907nz3f0ttijv6qvku606l" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
   Unda coronat.
 
{{Versus|5}}Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
   Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
{{Versus|10}}Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
   Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
{{Versus|15}}Jam super molles violas, et inter
   Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
   {{Versus|20}}Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
   Arduus ibat.
 
{{Versus|25}}Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
   Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
{{Versus|30}}Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
   Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
{{Versus|35}}Fors pedes laedat teneros arenâ
   Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
   {{Versus|40}}Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
   Lilia pandunt.
 
{{Versus|45}}Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
   Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
{{Versus|50}}Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
   Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
{{Versus|55}}Garriat laetam querulus per herbam
   Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
   {{Versus|60}}Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
   Obstrepit aura.
 
{{Versus|65}}Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
   Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
{{Versus|70}}Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
   Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
{{Versus|75}}Valle respondet vagus in propinquo
   Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
   {{Versus|80}}Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
   Gaudet acanthis.
 
{{Versus|85}}Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
   Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
{{Versus|90}}Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
   Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
{{Versus|95}}Obviam ramo nemus imminenti
   Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
   {{Versus|100}}Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
   Carmine dicam.
 
{{Versus|105}}Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
   Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      {{Versus|5}}Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
{{Versus|10}}Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      {{Versus|15}}Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
{{Versus|20}}Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      {{Versus|25}}Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
{{Versus|30}}Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      {{Versus|35}}Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
{{Versus|40}}Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      {{Versus|45}}Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
{{Versus|50}}Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      {{Versus|55}}Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
{{Versus|60}}Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      {{Versus|65}}Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
{{Versus|70}}Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;

O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
{{Versus|5}}Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
{{Versus|10}}Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   {{Versus|15}}Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      {{Versus|20}}Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et salus.
{{Versus|5}}Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      {{Versus|10}}Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
{{Versus|15}}Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      {{Versus|20}}Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
{{Versus|25}}Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      {{Versus|30}}Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
{{Versus|35}}Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      {{Versus|40}}Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
{{Versus|45}}Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      {{Versus|50}}Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;

==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      {{Versus|5}}Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
{{Versus|10}}Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      {{Versus|15}}Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
{{Versus|20}}Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      {{Versus|25}}Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
{{Versus|30}}Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      {{Versus|35}}Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
{{Versus|40}}Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
      Progrege, Pastor.
 
{{Versus|5}}Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
      Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
{{Versus|10}}Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
      Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
{{Versus|15}}Faustitas per quem sua restitutis
      Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
      {{Versus|20}}Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
      Gaudia valles.
 
{{Versus|25}}Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
      Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
{{Versus|30}}Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
      Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
{{Versus|35}}Rite gratatus populo Quiriti,
      Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
      {{Versus|40}}Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
      Fronte tiaram
 
{{Versus|45}}Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
      Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
{{Versus|50}}Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
      Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
{{Versus|55}}Sarmatae inclinant, positisque Maurus
      Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
      {{Versus|60}}Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
      Sequana ripis.
 
{{Versus|65}}Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
      Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
{{Versus|70}}Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
      Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
{{Versus|75}}Debiles parere tibi, sibique
      Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
      {{Versus|80}}Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
{{Versus|5}}Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
{{Versus|10}}Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   {{Versus|15}}Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      {{Versus|20}}Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
{{Versus|25}}Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
{{Versus|30}}Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   {{Versus|35}}Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      {{Versus|40}}Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
{{Versus|45}}Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
{{Versus|50}}Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   {{Versus|55}}Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      {{Versus|60}}Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;

==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      {{Versus|5}}Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
{{Versus|10}}Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      {{Versus|15}}Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
{{Versus|20}}Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      {{Versus|25}}Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
{{Versus|30}}Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      {{Versus|35}}Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
{{Versus|40}}Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      {{Versus|45}}Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
{{Versus|5}}Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
{{Versus|10}}Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
{{Versus|15}}Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      {{Versus|5}}Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
{{Versus|10}}Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      {{Versus|15}}Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
{{Versus|20}}Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      {{Versus|25}}Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
{{Versus|30}}Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      {{Versus|35}}Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
{{Versus|40}}Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      {{Versus|45}}Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
{{Versus|50}}Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      {{Versus|55}}Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
{{Versus|60}}Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      {{Versus|65}}Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
{{Versus|5}}Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
{{Versus|10}}Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   {{Versus|15}}Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      {{Versus|20}}Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
{{Versus|25}}Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
{{Versus|30}}Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   {{Versus|35}}Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      {{Versus|40}}Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
{{Versus|45}}Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
{{Versus|50}}Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
{{Versus|5}}Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
{{Versus|10}}Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
{{Versus|15}}Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   {{Versus|20}}Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
{{Versus|5}}Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
{{Versus|10}}Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   {{Versus|15}}Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      {{Versus|20}}Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
{{Versus|25}}Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
{{Versus|30}}Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   {{Versus|35}}Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      {{Versus|40}}Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
{{Versus|5}}Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      {{Versus|10}}Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
{{Versus|15}}Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      {{Versus|20}}Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
{{Versus|25}}Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      {{Versus|30}}Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
{{Versus|35}}Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      {{Versus|40}}Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
{{Versus|45}}Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      {{Versus|50}}Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
{{Versus|55}}Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      {{Versus|60}}Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
{{Versus|65}}Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      {{Versus|70}}Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
{{Versus|75}}Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      {{Versus|80}}Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
{{Versus|85}}Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIAE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
{{Versus|5}}Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
{{Versus|10}}Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   {{Versus|15}}Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      {{Versus|20}}Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
{{Versus|25}}Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
{{Versus|30}}Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   {{Versus|35}}Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;

==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
{{Versus|5}}Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
{{Versus|10}}Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
{{Versus|15}}Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
{{Versus|5}}Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
{{Versus|10}}Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
{{Versus|15}}Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
{{Versus|20}}Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
{{Versus|25}}Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
{{Versus|30}}Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
{{Versus|35}}Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
{{Versus|40}}Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
{{Versus|45}}Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
{{Versus|50}}Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
{{Versus|55}}Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
{{Versus|60}}Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
{{Versus|5}}Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
{{Versus|10}}Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
{{Versus|15}}Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   {{Versus|20}}Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
{{Versus|25}}Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
{{Versus|30}}Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
{{Versus|35}}Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   {{Versus|40}}Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
{{Versus|45}}Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
{{Versus|50}}Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
{{Versus|55}}Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   {{Versus|60}}Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
{{Versus|65}}Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
{{Versus|70}}Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
{{Versus|75}}Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   {{Versus|80}}Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
{{Versus|85}}Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

{{Versus|90}}Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
{{Versus|95}}Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
{{Versus|100}}Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   {{Versus|105}}Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
{{Versus|110}}Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
{{Versus|115}}Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
{{Versus|120}}Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   {{Versus|125}}Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
{{Versus|130}}Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
{{Versus|135}}Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
{{Versus|140}}Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   {{Versus|145}}Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
{{Versus|150}}Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
{{Versus|155}}Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
 
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
{{Versus|160}}Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   {{Versus|165}}Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
{{Versus|170}}Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
{{Versus|5}}Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
{{Versus|10}}Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
{{Versus|15}}Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
{{Versus|20}}Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
{{Versus|25}}Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
{{Versus|30}}Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;

==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
{{Versus|5}}Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
{{Versus|10}}Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
{{Versus|15}}Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
{{Versus|20}}Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;

==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
{{Versus|5}}Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      {{Versus|10}}Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
{{Versus|15}}Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      {{Versus|20}}Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
{{Versus|25}}Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      {{Versus|30}}Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
{{Versus|35}}Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      {{Versus|40}}Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
{{Versus|45}}Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      {{Versus|50}}Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
{{Versus|55}}Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>7kl5ejui6907nz3f0ttijv6qvku606l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Coronus Tenebrosius</title>
    <ns>102</ns>
    <id>78644</id>
    <revision>
      <id>285082</id>
      <parentid>278901</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>285082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4237" sha1="p7efhy3jpsuibudlm4w99z3yomrh27p" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Alias=Croatice ''Krunoslav Mrkoci''
|IndicisNomen=Tenebrosius, Coronus
}}

== Opera ==
* ''[[Contemplationes Metaphysicae]]'' (carmina: 1995–2025)
* ''[[Puteus Chaosi]]'' (commentationes et prosæ: 2015–2025)
* ''[[Carmina non adlecta]]''  (Cacumina Geminata: 1995-2025)

* ''[[De situ Chroatiae Albae sive Magnae]]'' 
(studium historiographicum et philologicum, 2026.)

== Editiones Priores ==
Opera primum Croatice edita sunt sub nomine Krunoslav Mrkoci (Latine: Coronus Tenebrosius).

== ==

* ''Osluškivanje tišine'', Zagreb, 1998. — prima collectio poetica
(Latine: ''Auscultatio silentii'')

[[File:Poetry collection cover.jpg|thumb|center|Frontispicium primae collectionis poeticae “Osluškivanje tišine”.]]

==   ==
In periodico ''Riječi'' edita — editio typographica et versio electronica (PDF):

==  ==
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/Rijeci_svibanj_2025.pdf]

* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/Rijeci_listopad_2024_9.pdf]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/rijeci_2023_1-2.pdf]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/rijeci_2022_3-4.pdf]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/rijeci_2022_1-2.pdf]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/rijeci_2021_3-4.pdf]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/izdanje/85]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/izdanje/103]
==  ==
In periodico electronico ''Kvaka'' edita:

==  ==
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2018/12/krunoslav-mrkoci-jesmo-li-mi-josef-k.html]

* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/12/krunoslav-mrkoci-sjaj-i-honorar-pisaca.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/12/krunoslav-mrkoci-put-prema-svojoj.html]
*  [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/11/krunoslav-mrkoci-diskretan-miris.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/10/krunoslav-mrkoci-djela-koja-ne-obogacuju.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/08/krunoslav-mrkoci-biti-pjesnik.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/08/krunoslav-mrkoci-crno-bijela-fotografija.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/08/krunoslav-mrkoci-ljetna-lektira.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/07/krunoslav-mrkoci-prica-iz-hrvatske.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/07/krunoslav-mrkoci-umjetnost-danas.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/06/krunoslav-mrkoci-status-suvremenog.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/04/krunoslav-mrkoci-poljodjelska.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/03/krunoslav-mrkoci-satiricna-poezija.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/02/krunoslav-mrkoci-nerazdvojnost-djela-i.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/01/krunoslav-mrkoci-jedne-zimske-veceri.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/01/krunoslav-mrkoci-nadrealizam-nas.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/12/krunoslav-mrkoci-ostavljene.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/12/krunoslav-mrkoci-macka-koja-dolazi.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/12/krunoslav-mrkoci-gaenje-nad-modernitetom.html] 
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/10/krunoslav-mrkoci-nitko-nije-nevin.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/08/krunoslav-mrkoci-blagajnicahoce-pravila.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/04/krunoslav-mrkoci-stvarnost28.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/04/krunoslav-mrkoci-o-naslovima-knjizevnih.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/03/krunoslav-mrkoci_18.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/03/krunoslav-mrkoci.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/03/krunoslav-mrkoci-poezija_2.html]
==  ==
In periodico electronico ''Pravo u metu'' edita:

==  ==
* [https://pravoumetu.com/2021/03/16/umjetnicka-instalacija-krunoslav-mrkoci/]
* [https://pravoumetu.com/2021/04/12/ponor-nakon-pobjede-krunoslav-mrkoci/]
* [https://pravoumetu.com/2021/05/03/gadenje-nad-modernitetom-degeneracija-i-dekadencija-u-poeziji-i-prozi-od-rimbauda-preko-eliota-i-bukowskoga-do-danas-krunoslav-mrkoci/]
* [https://pravoumetu.com/2021/10/09/privilegij-samoce-krunoslav-mrkoci/]
* [https://pravoumetu.com/2021/12/29/modus-operandi-za-dusu-krunoslav-mrkoci/]

[[Categoria:Saeculi primi vicesimi scriptores]]
{{DEFAULTSORT:Tenebrosius, Coronus}}</text>
      <sha1>p7efhy3jpsuibudlm4w99z3yomrh27p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285083</id>
      <parentid>285082</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>285083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4229" sha1="6eh5k4lt5wu6jmc5mgdt12w7998u8pj" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Alias=Croatice ''Krunoslav Mrkoci''
|IndicisNomen=Tenebrosius, Coronus
}}

== Opera ==
* ''[[Contemplationes Metaphysicae]]'' (carmina: 1995–2025)
* ''[[Puteus Chaosi]]'' (commentationes et prosæ: 2015–2025)
* ''[[Carmina non adlecta]]''  (Cacumina Geminata: 1995-2025)

* ''[[De situ Chroatiae Albae sive Magnae]]'' (studium historicum et philologicum, 2026.)

== Editiones Priores ==
Opera primum Croatice edita sunt sub nomine Krunoslav Mrkoci (Latine: Coronus Tenebrosius).

== ==

* ''Osluškivanje tišine'', Zagreb, 1998. — prima collectio poetica
(Latine: ''Auscultatio silentii'')

[[File:Poetry collection cover.jpg|thumb|center|Frontispicium primae collectionis poeticae “Osluškivanje tišine”.]]

==   ==
In periodico ''Riječi'' edita — editio typographica et versio electronica (PDF):

==  ==
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/Rijeci_svibanj_2025.pdf]

* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/Rijeci_listopad_2024_9.pdf]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/rijeci_2023_1-2.pdf]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/rijeci_2022_3-4.pdf]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/rijeci_2022_1-2.pdf]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/uploads/rijeci/rijeci_2021_3-4.pdf]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/izdanje/85]
* [https://www.maticahrvatskasisak.hr/izdanje/103]
==  ==
In periodico electronico ''Kvaka'' edita:

==  ==
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2018/12/krunoslav-mrkoci-jesmo-li-mi-josef-k.html]

* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/12/krunoslav-mrkoci-sjaj-i-honorar-pisaca.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/12/krunoslav-mrkoci-put-prema-svojoj.html]
*  [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/11/krunoslav-mrkoci-diskretan-miris.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/10/krunoslav-mrkoci-djela-koja-ne-obogacuju.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/08/krunoslav-mrkoci-biti-pjesnik.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/08/krunoslav-mrkoci-crno-bijela-fotografija.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/08/krunoslav-mrkoci-ljetna-lektira.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/07/krunoslav-mrkoci-prica-iz-hrvatske.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/07/krunoslav-mrkoci-umjetnost-danas.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/06/krunoslav-mrkoci-status-suvremenog.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/04/krunoslav-mrkoci-poljodjelska.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/03/krunoslav-mrkoci-satiricna-poezija.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/02/krunoslav-mrkoci-nerazdvojnost-djela-i.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/01/krunoslav-mrkoci-jedne-zimske-veceri.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2017/01/krunoslav-mrkoci-nadrealizam-nas.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/12/krunoslav-mrkoci-ostavljene.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/12/krunoslav-mrkoci-macka-koja-dolazi.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/12/krunoslav-mrkoci-gaenje-nad-modernitetom.html] 
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/10/krunoslav-mrkoci-nitko-nije-nevin.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/08/krunoslav-mrkoci-blagajnicahoce-pravila.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/04/krunoslav-mrkoci-stvarnost28.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/04/krunoslav-mrkoci-o-naslovima-knjizevnih.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/03/krunoslav-mrkoci_18.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/03/krunoslav-mrkoci.html]
* [https://www.casopiskvaka.com.hr/2016/03/krunoslav-mrkoci-poezija_2.html]
==  ==
In periodico electronico ''Pravo u metu'' edita:

==  ==
* [https://pravoumetu.com/2021/03/16/umjetnicka-instalacija-krunoslav-mrkoci/]
* [https://pravoumetu.com/2021/04/12/ponor-nakon-pobjede-krunoslav-mrkoci/]
* [https://pravoumetu.com/2021/05/03/gadenje-nad-modernitetom-degeneracija-i-dekadencija-u-poeziji-i-prozi-od-rimbauda-preko-eliota-i-bukowskoga-do-danas-krunoslav-mrkoci/]
* [https://pravoumetu.com/2021/10/09/privilegij-samoce-krunoslav-mrkoci/]
* [https://pravoumetu.com/2021/12/29/modus-operandi-za-dusu-krunoslav-mrkoci/]

[[Categoria:Saeculi primi vicesimi scriptores]]
{{DEFAULTSORT:Tenebrosius, Coronus}}</text>
      <sha1>6eh5k4lt5wu6jmc5mgdt12w7998u8pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>79978</id>
    <revision>
      <id>285098</id>
      <parentid>258033</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285098</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1819" sha1="5xbnbugc72wqi46sxboriobl2mw2zon" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;{{Rh||{{sc|''Epistola Dedicatoria.''}}|}}&lt;/noinclude&gt;Rursus cum Amalechitæ Siceleg urbem diripuissent, et ingentem prædam multo ante abduxissent, Ephodi oraculo iussus David cum 600. viris eos persecutus cecidit, prædamque recepit, ''1. Reg. 30''. ''Ita'' l{{Graeca|ει}}turgia oraculis copiosos et validos hostes Ecclesiæ, numeri exigui fideles cum gloriosa victoria valent propulsare et persequi, donec opimis spoliis et thesauris pretiosissimis potiantur.

Et, quod ''Suidas'' testatur, Sacerdos Deum interrogaturus collecto Ephodo inferne manus supponebat, et in Ephod intuens rogabat Deum: quæ interrogatio si Deo placuisset, statim fulgurabat Adamas, emissisque radiis lucebat; sin displicuisset, suo loco manebat. Ad eundem modum manus tactu, vultus gestu, fideique contuitu devote ac intente directa, ac observata L{{Graeca|ει}}turgia, Spiritus Sancti igne accensos motus edit efficacissime, et per fidem placente persona, si non ad utilitatem, certe ad salutem Deus annuit, et respondet benigna exauditione.

Quia etiam {{Errata|''Adamas''|Adamas|Pagina:PRAETORIUS,_Michael_-_Syntagma_musicum_1.djvu/538}}, si populum Deus occidendum daturus erat, {{Errata|sanguineque|sangvineus|Pagina:PRAETORIUS,_Michael_-_Syntagma_musicum_1.djvu/538}}, sin peste aflicturus ''niger'' fiebat: convenit similiter L{{Graeca|ει}}turgiæ Conciones et Cantiones temporibus belli, pacis; et pestis accommodare, ad Dei gratiam impetrandam, et pœnas pœnitudine avertendas.

Denique consulenti Deum si non edebatur responsum, iræ divinæ fuit significatio: quamobrem Sauli, cum abiectus esset, ''2. Sam. 28.'' nihil responsum est, ut nec Prophetia et somno, ita neque per Urim et Thumim: ''Sic'' certe nulla fide et pœnitentia stipatam, sed impietate et hypocrisi administratam {{Pt|l{{Graeca|ει}}-|}}&lt;noinclude&gt;{{smallrefs|group=&quot;errata&quot;}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5xbnbugc72wqi46sxboriobl2mw2zon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>79979</id>
    <revision>
      <id>285099</id>
      <parentid>258135</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285099</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="k0o5nyykqczzkejomekkdv69hhxa0ut" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;{{Rh||{{sc|''Epistola Dedicatoria.''}}|}}&lt;/noinclude&gt;{{Pt|turgiam|l{{Graeca|ει}}turgiam}} Deus aversatur, ut indignatione iustissima commotus hominem ad æternam reprobationem abiiciat, et vultum cum silentio abscondat.

Porro cum ''Concio'' et ''Cantio'' unius fidei orthodoxo consensu ac harmonia, eiusdem confessionis doctrinam de Christo, et per eius sanguinem facta propitiatione; prædicet ac celebret: non inconveniens est hæc ''duo Ecclesiasticæ L{{Graeca|ει}}turgiæ crura adumbrare'' in duabus, in porticu templi a Salomone erectis, et coronarum malogranatorumque serie ornatis, ''columnis æneis''; quarum dextra dicebatur ''Iacchin'' (hoc est, approbator sive stabilit aut stabiliet) sinistra ''Booz'' aut Bohaz (id est, in ipso virtus sive fortitudo) ''{{Errata|1. Reg. 7. 2. Prov. 3.|1. Reg. 7. 2. Paralip. 3.|Pagina:PRAETORIUS,_Michael_-_Syntagma_musicum_1.djvu/538}}'' Quippe Ecclesiæ plus quam aheneum columen et robur est concio et cantio, quo stabilitur regnum {{sc|Christi}} in homiliam et congregationem fidelium, qui, ceu grana, unius mali punici cortice conclusa, cum Prophetis et Apostolis una eademque fide fideique confessione iuncti pendent a Christi cruore, exspectantes coronam immarcessibilem. Nam, ut ''Poëta'' canit:

&lt;poem&gt;:&lt;i&gt;Fidere qui Christo novere viriliter, illos
::Illanguescenti fronde corona manet.
:::2. Timoth. 4. 1. Petri 5.&lt;/i&gt;&lt;/poem&gt;

Præclare insuper concionum et cantionum Administros notant, cum isti duo Cherubim florentes ''Exod. 25''. tum duo Seraphim urentes, ''Esa. 6''. quorum Illi mutuo contactu alarum, contuituque in propitiatorium, quod Aaronis virgam, mannæ urnam, et Decalogi tabulas continebat, converso, referunt utriusque L{{Graeca|ει}}turgiæ cognationem et harmoniam {{Pt|omni-|}}&lt;noinclude&gt;{{smallrefs|group=&quot;errata&quot;}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k0o5nyykqczzkejomekkdv69hhxa0ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>79980</id>
    <revision>
      <id>285100</id>
      <parentid>258035</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T16:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>285100</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1728" sha1="gfjw72cljt2o9k77t2xcg54ka3fl9vs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;{{Rh||{{sc|''Epistola Dedicatoria.''}}|}}&lt;/noinclude&gt;{{Pt|bus|omnibus}} Hierarchiis Christo conciliatis utilem et gratam: Hi vero, qui {{Graeca|τρισάγιον}} tectis vultibus pedibusque, advolatum accincti concinebant, denotant cum modestam et humilem, tum expeditam et officiosam L{{Graeca|ει}}turgiam, qua Trinunius adorandi confessio mystica ex consono docendi et canendi corde et ore celebretur gloriosissime. Sic Angelo Domini, Nativitatem Christi in festivo fulgore docenti ac Evangelizanti, coniungit Musicam suavissimam glorificans ille exercitus cœlestis, ut optima Concio et Cantio connexam et mutuam festo {{Errata|soleant|solvant|Pagina:PRAETORIUS,_Michael_-_Syntagma_musicum_1.djvu/538}} solennitatem.

Denique quas Moses divino iussu paravit ad cœtum clangore sive taratantara convocandum, argenteæ tubæ duæ duplicia L{{Graeca|ει}}turgiæ unanimis munia congrue indicant, ''Num. 10, v. 3. et 7''. Etenim vocem, quam Concionatores et Cantores adinstar tubæ, cum harmonica concionum et cantionum consonantia, et incorrupta sinceritate, extollunt, significat cum in usu Ecclesiastico ad concionem cogendam editus tubæ utriusque clangor simplex et æqualis, sive {{Graeca|διάτονος}}, tum ex puro solido et ductili argento conflata materies.

Tot divinis Protypis, quibus L{{Graeca|ει}}turgiæ duplicis coniunctionem sanctionis mystica dignitas consecravit, accedit porro intentionis dogmatica utilitas, et cum hac coniuncta functionis paradigmatica sedulitas, qua L{{Graeca|ει}}turgia subinde frequentata, celebrata et ad nostram usque Ecclesiam propagata est.

In Veteris Testamenti festis et solennitatibus celebre est Davidis, Salomonis aliorumque studium, ad exercendam&lt;noinclude&gt;{{smallrefs|group=&quot;errata&quot;}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfjw72cljt2o9k77t2xcg54ka3fl9vs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De situ Chroatiae Albae sive Magnae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85608</id>
    <revision>
      <id>285065</id>
      <parentid>285064</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T12:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132823" sha1="s356ln7khuitrq11hovmer603tnahr3" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis.

 '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.
Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.
Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

 '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

 '''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

 '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Iter et directio migrationis a septentrione ad Adriaticum [58]

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

 '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatrum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatrum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

 '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

 '''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

 '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>s356ln7khuitrq11hovmer603tnahr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285066</id>
      <parentid>285065</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T12:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132759" sha1="i635iq4gqvvy8400rknagmhj9w7pgj7" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis.

 '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.
Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.
Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

 '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

 '''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

 '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

 '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatrum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatrum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

 '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

 '''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

 '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>i635iq4gqvvy8400rknagmhj9w7pgj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285067</id>
      <parentid>285066</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133031" sha1="4qsntuxv1gkcckq124xgbx0sinugdly" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis.

 '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

 '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

 '''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

 '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

 '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatrum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatrum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

 '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

 '''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

 '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>4qsntuxv1gkcckq124xgbx0sinugdly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285069</id>
      <parentid>285067</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133863" sha1="frzc323s7yjc42kgausd5x47bukujgf" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis.

 '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

 '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

 '''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

 '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

 '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatrum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatrum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

 '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

 '''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

 '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>frzc323s7yjc42kgausd5x47bukujgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285085</id>
      <parentid>285069</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? */</comment>
      <origin>285085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133863" sha1="gl5fnfzspms7kbrq19nxk33bzfpe18j" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis.

 '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

 '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

 '''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

 '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

 '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatrum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatrum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

 '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

 '''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

 '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>gl5fnfzspms7kbrq19nxk33bzfpe18j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285102</id>
      <parentid>285085</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T17:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). */</comment>
      <origin>285102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135563" sha1="avg7wujcxglzrj24degvv5t42ehjzw3" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;

Initio huius loci, loco “Bē norðan eastan Maroara …” scribendum est: “Bē norðan westan Maroara …”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis.

 '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

 '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

 '''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

 '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

 '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatrum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatrum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

 '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

 '''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

 '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>avg7wujcxglzrj24degvv5t42ehjzw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285103</id>
      <parentid>285102</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T17:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). */</comment>
      <origin>285103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135845" sha1="4is1p687iovtl4mt6qvxz0ll16m24oi" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Russiae historicae positis.

 '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

 '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

 '''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

 '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

 '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatrum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatrum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

 '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

 '''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

 '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>4is1p687iovtl4mt6qvxz0ll16m24oi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285177</id>
      <parentid>285103</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T11:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135853" sha1="b36g9beo5n4v6edcxd8gfxwqm96cm10" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

 '''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

 '''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat; mentio autem Pečenegorum etiam Chroatas Ucrainae occidentalis complecti potest. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

 '''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

 '''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

 '''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatrum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatrum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

 '''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

 '''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

 '''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>b36g9beo5n4v6edcxd8gfxwqm96cm10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285178</id>
      <parentid>285177</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T11:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136068" sha1="dbf86n4w2gb5j651vmx05p90zoqu7mg" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatrum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatrum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia. Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>dbf86n4w2gb5j651vmx05p90zoqu7mg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285179</id>
      <parentid>285178</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T11:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136424" sha1="rkyeim8hjf2a7etpc6l9z5kt6o8o99w" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatrum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatrum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatrum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatrum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatrum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatrum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatrum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatrum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatrum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatrum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Hrvat etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatrum. Imago generalis migrationum Chroatrum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatrum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatrum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>rkyeim8hjf2a7etpc6l9z5kt6o8o99w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86359</id>
    <revision>
      <id>285121</id>
      <parentid>285052</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285121</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3738" sha1="99hojls2ddnnqd297zyilvwgvrhk86e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|60|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;&amp; conceptum tueri per ''l. 14. §. 1. ff. de &amp; dil. ed.'' Unde mariti non e{{ls}}t, uxori hoc debitum naturale denegare, cum prolis {{ls}}u{{ls}}cipiendæ cau{{ls}}a fœmina dicatur ''per l. 228. ff de verb. {{ls}}ignif.'' neque uxoris e{{ls}}t marito hoc denegare, quia mulieres adhoc natura progenuit, ut partus ederint, &amp; maxima eis in hoc con{{ls}}tituta cupiditas. ''l. 2. c. de jud.'' &amp; ip{{ls}}e Paulus, qui cælibatui nullam a{{ls}}{{ls}}ignat prærogativam, {{ls}}ed conjugii potius nece{{ls}}{{ls}}itatem inculcat. 1 Cor. 7. &amp; ut {{ls}}upra dictum, expre{{ls}}{{ls}}e a{{ls}}{{ls}}erit, quod mulieres {{ls}}alventur per {{ls}}u{{ls}}ceptionem prolis, {{ls}}i quidem hæc ip{{ls}}arum vocatio, quam quæ implet, præmiis temporalibus &amp; æternis gaudebit.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T9&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T10&quot;/&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis |X.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 10.png|left|95px|E]]X quibus {{ls}}atis pate{{ls}}cit conjugii nece{{ls}}{{ls}}itatem populo non tantum cœle{{ls}}ti{{ls}}{{ls}}imo {{ls}}ed omnibus ferè gentibus per{{ls}}pectam &amp; cognitam fui{{ls}}{{ls}}e, adeò ut mirandum {{ls}}it. ''Hieronymum'' Hebraica &amp; omni penè literatura imbutum Patrem ''conjugio,'' ut Lud. Viv. in Augu{{ls}}t. de Civ. l. 6. c. 34. de eo loquitur, ''parùm æquum fui{{ls}}{{ls}}e,'' ut contra Jovinianum di{{ls}}putans non tantum {{ls}}ecundas, {{ls}}ed &amp; primas nuptias parum probarit. Sed evenit Docti{{ls}}{{ls}}imo alias Viro, quod multis aliis in Eccle{{ls}}ia Doctoribus, qui cum contra adver{{ls}}arios pugnarent {{ls}}æpè in {{grc|τουναντί}} {{ls}}unt delap{{ls}}i. ut ''Chemn. Ex.'' {{ls}}æpe docet &amp; ex ''Brochm. Lychn. Prophetico.'' videre e{{ls}}t. Interim in confe{{ls}}{{ls}}o e{{ls}}t, conjugium in populo Dei oculi{{ls}}{{ls}}imo non tantum in {{ls}}ummo honore fui{{ls}}{{ls}}e, {{ls}}ed ip{{ls}}am etiam Polygamiam fui{{ls}}{{ls}}e maximè frequentatam. Quod præter exempla Biblica inferius prolixé {{ls}}ecundum feriem librorum {{ls}}acrorum deducta te{{ls}}tatur ''Jo{{ls}}ephus l. 17. Antiquit. c. 1.'' cum memorat quod Herodes, cujus in novo fœdere {{ls}}æpi{{ls}}{{ls}}imè fit mentio multas habuerit uxores, primaria verò fuerit Mariamne Alexandri Ari{{ls}}tobuli filia ex qua duos filios &amp; duas filias {{SIC|proerearit|procrearit}}; præter hanc verò Regio {{ls}}temmate ortam duxerit alias novem, quarum prima Doris Antipatri filia, altera filia Summi Pontificis Simonis, ex qua filium Herodem dictum genuerit. Et præter fratris filiam &amp; Sobrinam {{SIC|Marthace Hamaritis|Malthace Samaritis}} ex qua Antipas &amp; Archelaus {{ls}}int nati. po{{ls}}tea Cleopatra Hiero{{ls}}olymitana, quæ Philippum pepererit. Ex Pallade vero Pha{{ls}}aelum; ex Phædra item &amp; Elpide filias {{SIC|Ropacam|Roxanam}} &amp; Salomen {{ls}}u{{ls}}ceperit.
&lt;section end=&quot;T10&quot;/&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. ''Cœle{{ls}}ti{{ls}}{{ls}}imo'' Judæi olim à Chri{{ls}}tianis dicti Cœlicolæ, ut videre e{{ls}}t ex Codice utroque tit. de Jud. &amp; Cœlicolis eò quod crediti {{ls}}int cœlum adorare, {{ls}}icuti Petronius dicit ip{{ls}}os ''cœli{{ls}}ummas advocare auriculas,'' &amp; ''Juvenalis Sat. 14.'' inquit quod ''Nil præter nubes &amp; cœli namen adorent.'' vid. &amp; ''Strab. l. 16.'' Quod forta{{ls}}{{ls}}e ex eo ortum, quòd {{ls}}olenni eorum locutione Numen {{ls}}ancti{{ls}}{{ls}}imum, quod {{ls}}olum volebant adorandum {{he|שעום}} 1. e. ''cœlum'' {{ls}}it nuncupatum, uti &amp; fœderis novi lingua Helleni{{ls}}tica. Matth. 21. 15. Luc. XV. 18. Nubes autem &amp; cœlum ab eo, qui non ip{{ls}}um numen {{ls}}ed cœlum, quod videmus&lt;noinclude&gt;{{right|la-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>99hojls2ddnnqd297zyilvwgvrhk86e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86361</id>
    <revision>
      <id>285124</id>
      <parentid>282548</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3935" sha1="ax3pbk1k0r9mazba421j4bfuiaqlpwg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|75|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;proprium Regum Medorum fui{{ls}}{{ls}}e, mox verò ad privatos etiam relatum, ut minus 7. habere non liceret, ''Sabell. l. 2. c 2.'' docet, qui etiam ''l. 6. c. 6.'' de ''Parthis'' refert, quod ad placitum plures duxerint, nullum verò crimen gravius adulterio cen{{ls}}uerint &amp; ideo fœminis virorum con{{ls}}pectum interdixerint. Similiter ''Per{{ls}}æ'' plures uxores, ut &amp; pellices non pauciores quærendorum liberorum cau{{ls}}a habebant, quando quidem Reges in {{grc|πολυτέκνους}} magna beneficia contulerint, uti refert ''{{wl|Q1236729|Cœl. Rodig.}} Antiq. l. 18. c. 18.'' &amp; ''Strab. l. 15.'' {{ls}}icut &amp; ''{{wl|Q26825|Herod.}} l. 2.'' narrat, quod Reges Per{{ls}}arum plures habeant quæ per vices in orbem noctes {{ls}}ortiantur Regias. con{{ls}}. &amp; Cic. V. in Verr. De ''Dario'' con{{ls}}tat, quod Rex factus duas Cyri filias ''{{SIC|Ato{{ls}}{{ls}}am|Artiſtonam}},'' quæ Camby{{ls}}i fratri &amp; rur{{ls}}us Smerdi mago nup{{ls}}erat, &amp; ''Arti{{ls}}{{ls}}anam'' virginem, præterea alteram Smerdis filiam, nomine ''{{SIC|Permin|Parmyn}},'' &amp; filiam {{SIC|Othonis|Otanis}} ''Phœdinam'' duxerit ''Herod. l. 3. Dicæarchus'' narrat ''l. 3. vit. Græc.'' quod ''Darius'' debellatus ab Alexandro 350 pellices in bellis omnibus circumduxerit.
&lt;section end=&quot;T11&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}Inter vicinos Judais populos Polygamia
ufus Quod fupra de Sabæis adduximus, quòd
Polygamiam ob multiplicationem fubolis
admiferint. Sabæi vero fub fe comprehen-
debant Nabathæos, Charanæos, Chaldæos,
Affyrios, Syros, Ægyptios &amp; ferè omnis
Orientis populos uti Maimonides l. 3. c. 29.
dicit banc gentem totum terrarum orbem im-
pleviße,&amp; in Comment.in Av. Zar. c. 4.9.7.
&amp; More Nevoch. 1. 3. c. 29. ait: Certum
eft, Abrahamum Patrem noftrum, fuper
quo fit pax, educatum effe in religione Sabao-
rum, eorumque facris. Unde &amp; inter ipfos
Sabaos feu Charanæos aut Haranæos. Gen.
XI. 32. Chaldaicâ idololatriâ relictâ, ad
tempus commoratus in Haran, &amp; in Mefopo-
tamiâ, ubi etiam Sæbæi erant, qui religio-
nem Sethi, Edris (five Enochi) Noachi
fequebantur ut Keffus l. 1. de Orig. Muham.
afferit, ubi etiam fcribit, quod non ceffa-
rint libros Sethi &amp; Edris hareditario jure pof-
fidere inter fe invicem. ad Noachi ufque &amp;
Abrahami tempora, poftquam Deus excelfus
eum contra Nimrodum, fuper quo fit maledi-
ctio, juvit. Die autem, qua egreffus eft
Abraham ex regione Irack. &amp; proficifci vo
luit in Syriam, in terram patrum fuorum,
abiit in terram Charan ab Gezira, ibique po-
pulum de Sabais invenit, qui libros vetuftos
legebant, iisque qua ibi continebantur fidem

adhibebant, Dixit autem Abraham: Deus
mi, non putabam quemquam effe, extra me
&amp; reliquos, qui mecum funt, fideles, qui
unum te effe crederent. Et mfpiravit Deus
Abrahamo; O Abraham, nunquam terra
vacua eft, quin aliqui in ea fubfiftentes pro
Deo difputent, &amp;c. Addit porrò Keffus: Po-
fteà aperuit Abrahamus ciftam Adami, &amp;
ecce in ea libri Adami, codex item Sethi &amp;
Edris, nemina etiam omnium prophetarum
poft Abrahamum mittendorum. Dixit autem
Abraham: utique felices funt lumbi, è qui-
bus egredientur ifti omnes. Et infpiravit
Deus illi: Tuò Abraham, omnium eorum
pater es, illi verò liberi tui. Atque ob. banc
caufam Abraham pater prophetarum appellari
meruit. Vid. Keflaus ubi multas tricas habet
de Abrahami miffione &amp; Apoftolatu ad Sa-
bæos. Habebant enim Sabai multas fuperfti-
tiones admixtas &amp; confuetudines alias in-
confuetas. è quibus maximè notabile,
quòd Camelam cum decem femellas peperiffet,
nec vehendo adhibere, nec ejus laná vel lacie
uti liceret, Cum autem moreretur, ejus caro
edebatur. Aut ut Celeberrimus Arabum
Lexicographus Ferræus exponit: Camelus,
qui diu apud Arabes vixerat, de cujus paftu-
ra fi fætus fætum edidißet, illa immunis ha-
bebatur à vectura, tonfura, neque prohibeba-
tur paflu. vel ut Kamus ait: Camelum effe,&lt;noinclude&gt;{{right|''qui''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ax3pbk1k0r9mazba421j4bfuiaqlpwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86364</id>
    <revision>
      <id>285138</id>
      <parentid>282554</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285138</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3948" sha1="3zy8dzrqpsh63c5mrmlv8pkhf5itect" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|79|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;''Demetrius'' Antigoni præter Euridicen viduam veteris Miltiadis proneptem inter multas alias Philam Antipatri Macedonis filiam &amp; Cateri, in{{ls}}ignis illius Alexandri amici viduam in maximo honore habuit, &amp; deinde Lamiam {{ls}}u{{ls}}ceptâ in Peloponne{{ls}}um expeditione, Deidamam &amp; Pyrrhi Epyrotharum Regis {{ls}}ororem &amp; Ptolemaiden Philæ {{ls}}ororem duxit, ut ''Plut. in Demetr.'' Nec minus ''Pyrrhus'' negotiorum &amp; potentiæ cau{{ls}}a ab Antigones Philippi &amp; Berenices filiæ morte plures {{ls}}ibi a{{ls}}ci{{ls}}cebat uxores, Autoleontis Regis Pœonum filiam, prætereà Bircenam Bardillis Illyrici &amp; Lana{{ls}}{{ls}}am Agathoclis Syracu{{ls}}arum filias {{ls}}ibi conciliavit ''Plut. in Pyrrh.''
&lt;section end=&quot;T12&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Alexander Quod hic Monarcha etiam
plures habuerit uxores, ex Curtio aliisque
conftat. Nemo verò nobis vitio vertet,
quod Magnates Reges, Principes plerunque
adducamus, fiquidem hiftorici potiffimum
rationem habent Regum, non rufticorum
aut plebejorum, quia hi ad exemplum Prin-
cipum fe componunt; Alexander verò fuit
terror mundi &amp; Maximus Monarcha, cujus
&amp; fcriptura facra in Daniele VIII. 5. me-
minit, cum eum hirco caprarum,animali fcili-
cet cornuto comparet, unde Sebiekard. in
Toarich Perf. p. 73. eum dixigator feu cor-
nutum dictum vult. Giggaus verò in Thef.
Arab. dicit, quod Arabes de ipfo fabulati,
quòd duobus cornibus præditus, quòd duas
coxas habuerit, quod ad vitam fit revocatus.
Iacobus vero Chriftmannus Not. ad Alphar-
gamam. f. 56. inde vocatum bicornem, quòd
utrumque cornu mundi Orientale fcil. &amp; occi-
duum fubegerit. Conftant. L'Empereur Not.
in Jacek. Dan. 8. 5. Nota fatis eft fabula,
inquit, Alexandrum M. à Jove Ammonio
genitum fuiffe, qui fub fpecie ferpentis rem
habuerit cum Olympade. vid. Plut. in vit.
Alex. p. 1248. Sed ut refert Gell. Noct. Att.
1. 13. c. 4. feftiviffimè hoc rifit ipfa Olym-
pias: Nam cum ille ad matrem ita fcripfif-
fet, Rex Alex. Iovis Ammonis filius, Olym-
piadi matri falutem dicit, Olympias &amp; in
hanc fententiam refcripfit, Amabo, inquit,
mi fili neque deferas me, neque criminere ad-
verfus Junonem, malum mihi prorfum illa
magnum dabit, cum tu me literis pellicem
alli effe confiteris: igitur etiam quemadmo-
dum Hammon arietis fpeciem fupernè re-
ferebat, fic Alexander voluit xigas Pig

(avahárridas es tuyau
cornutus fingi à ftatuariis vid. Clem.
Alex.in ngelarax. IlluftriffimusScaliger lib.
de Emend. temp. fcribit: Notum eft quomodo
ille Rex credi voluerit Ammonis filius,
poftquam ille pedem extulit ex oraculo Ammo-
nis. Ex eo tempore Cyrenai, qui Jovem
cornutum in Numifmatis fuis fculpebant,
ceperunt pro Jove Alexandrum cornatum
fculpere. Elmacinus in hiftoriâ fuâ Arabicâ
p. 146. dicit: Alexander filius Philippi,
Gracus Macedo, alias vocatur Dulkarnain.
Cur vero Dulcarnain dicatur diẞentiunt bo-
mines. Alii volunt fic nominari, quod in
capite fuo haberet tumorem eminentem, quem
abdiderit ille &amp; abfconderit ab hominibus.
Alii vero ajunt, eum Dulkarnain nuncupari,
quod, occuparit cornua folis ab oriente ejus
ad occidentem. Beidavi ad verba Alkorani
Dilkarnain p. 512. Intelligit Alexandrum
Romanum Regem Perfarum Romanorum,
aut Orientis &amp; Occidentis. Vocatur autem
bicornis, vel quia circumivit cornua orbis,
orientem occidentem. Aut quia duo ba-
buit cornua, i. e. duos cirros: aut quod co-
rona ejus fuerit bicornis: Fiert etiam poteft
ut hoc habeat cognomen à fortitudine fuâ.
Keffæus in vitis Patrum p. 135. Fuit ut fe-
cundum quietem ita appropinquaret foli ut
arriperet cornu ejus ad Orientem occiden-
tem. Cumque hac vifionem populo fuo narra-
ret, appellarunt eum Dulkarnain, propterea
quod cornua folis manu apprehenderit verfus
orientem &amp; occidentem. Tanta fcil. eft di-
verfitas interpretationum vocis Dulkarnain
Alexandrini nominis, ut quo quis fe vertat,
ferè nefciat. Vicinis Græcorum provinciis&lt;noinclude&gt;{{right|Ce-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3zy8dzrqpsh63c5mrmlv8pkhf5itect</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu</title>
    <ns>106</ns>
    <id>86367</id>
    <revision>
      <id>285149</id>
      <parentid>282560</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Update tabula capitum</comment>
      <origin>285149</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7323" sha1="qjev1vea6gqvq39bb880pee3vn5ja3a" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Gasparis Schotti Cursus Mathematicus
|Language=la
|Volume=
|Author=[[Scriptor:Gaspar Schottus|Gaspar Schottus]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=Bamberga
|Year=1677
|Source=
|Image=5
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Remarks=== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematicus/Carmen|Carmen]]

== [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] ==
* Proœmium
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis
* Caput IV. De praxibus Mathematicis

== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]==
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]===
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]===
* Caput I. De Arithmetica Geometrica
* Caput II. De Arithmetica Astronomica
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria

== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena
* Euclidis Elementum I.
* Euclidis Elementum II.
* Euclidis Elementum III.
* Euclidis Elementum IV.
* Euclidis Elementum V.
* Euclidis Elementum VI.

== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368)
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>qjev1vea6gqvq39bb880pee3vn5ja3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86376</id>
    <revision>
      <id>285153</id>
      <parentid>282581</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T01:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3797" sha1="5lkevddc25iyu4och2nlghejehux64f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|83|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;familiam mariti nec in bonorum participationem a{{ls}}ci{{ls}}cebantur. Apud Hebræos verò, uti {{ls}}upra diximus verum erat matrimonium, et{{ls}}i in foro &amp; ratione civili concubinæ propter {{ls}}ervilem conditionem uxorum naturam etiam exuere quodammodo viderentur, ceu hoc pluribus deducit ''Petr. Mart. in Loc. Comm.'' Primi verò Imperatoris ve{{ls}}tigiis in{{ls}}titit {{ls}}ub{{ls}}equente tempore ''Valentinianus,'' qui legem primævam Julii qua{{ls}}i obliteratam in lucem produxit &amp; in omnibus civitatibus publicare ju{{ls}}{{ls}}it, quod liceat {{grc|δυο νομίμους ἔχειν γυναῖκα}} &amp; proprio exemplo ''Severam &amp; Ju{{ls}}tinam'' ducendo ob{{ls}}ignavit. Et quamquam ''Ammianus, Zo{{ls}}imus, Oro{{ls}}ius'' hac de re {{ls}}ileant, &amp; neque bigamias neque legis meminerint. ''Zonaras'' etiam tantum facti mentionem fecerit, de lege verò tacuerit, ac proinde Cardinalis ''Baronius Hi{{ls}}t. Eccl. IV. ad a. 170. §. 125.'' totam rem pro fabulâ habeat, nobis tamen {{ls}}ufficit quod ''Socrates Hi{{ls}}t. Eccl. l. 4. c. 26.'' &amp; ''Paulus Diaconus lib. XI. c. 2.'' Niceph. H. E. l. 11. c. 33. hoc nobis reliquerint. Quia enim rerum {{ls}}criptores nec po{{ls}}{{ls}}unt, nec {{ls}}æpè etiam volunt omnia literis con{{ls}}ignare, parum {{ls}}apere mihi videntur, qui in hi{{ls}}toricis ab omi{{ls}}{{ls}}ione hi{{ls}}toriæ ad negationem facti de{{ls}}cendere nituntur.&lt;section end=&quot;T13&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Apud Romanos. Romulus Fundator
Reip. Romanæ maximè eò laboravit ut
tranquillus &amp; pacatus effet Reip. ftatus,
&amp; cum ftatus Oeconomicus, ceu parva
Refp. fit fundamentum magnæ, fapientif-
fimas leges tulit, quibus primariam partem
Oeconomiæ, foeminam nempe, ita mari-
to fuo fubjiceret, ut non poffet non inde
beatitudo domeftica fperari. Prudentiffi-
mus enim Legislator benè profpiciebat,
quanta damna in Rempubl. redundarent, fi
uxor caput fuum fuper maritum, caput
fuum, extolleret, &amp; denegata fuâ reveren-
tia erga maritum debitâ, &amp; morofis mori-
bus imperium vel clam vel vi, vel precariò
affectaret, maritumque eò adigeret, ut
imperii muliebris impatiens &amp; domefticorum
malorum pertæfus extra domum libentius
cum maximo rei familiaris detrimento vaga-
retur, &amp; fua in aliis ædibus confumeret, aut
etiam vitæ, fatur publicas turbas moveret.
Idcircò fapientiffimas leges, quæ huic malo
remedium afferre queant, fanxit, inter
quas præcipuæ ferè, quas Plut. in Romulo
recenfet, &amp; Baldw. in Leg. R. explicavit:
uxori nempe à viro divertere non licere,
maritum verò abjicere, &amp; relinquere illam

poffe, quæ vel adultera, vel venefica, vel
partum vel claves fuppofuiffet, L. X V.
Adulterii convictam vir &amp; cognati uti volent,
necanto, XVI. Si vinum biberit, ut adul-
teram necanto. Quæ ipfa uxoribus tantum
terrorem incufferunt, ut maritis fuis ad nu-
tum morem gerentes, nullam anfam ma-
levolentiæ aut repudii in principio Reip. de-
derint, adeo ut Tertull. I. de Monog. autor
fit, non obftante permiffione repudii in
Legibus Romuli &amp; 12. tabb. conftituta,
eo ufque tamen valuiffe pudorem &amp; honefta-
tem in illo populo, ut penè per fexcentos
annos ab urbe conditâ nulla domus Roma
divortium fenferit, quod &amp; probat Cujacius l.
1. obferv. 39. Confer. &amp; Gell. Noct. Att. l.
4. c. 3. &amp; l. 17. c. 21. Dion. Halicarn. l. 2.
Valer. Max. Exempl. mem. l. 2. c. 1. n. 4:
Plutarchus in Rom. in Compar. Lycurg.
&amp; Numa tradit primum à Sp. Carvilio uxo-
ri nuncium miffum fuiffe. Poftea verò Ro-
muli lege fenfim antiquatâ confuetudo intro-
ducta eft ut etiam penes uxores divertendi
jus effet, Connanus d. l. 8. c. 12. non qui-
dem ut Barbofa patat, vi 12. tabb. Secund.
part. rubr. n. 3. ad tit. D. folut.matr. Ete-
nim quæ ex lege duodecim tabularum&lt;noinclude&gt;{{right|vor-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5lkevddc25iyu4och2nlghejehux64f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86387</id>
    <revision>
      <id>285155</id>
      <parentid>282611</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T02:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3961" sha1="pk1sr1smn18l25no2kejzzz1szrwnyd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|92|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;di{{ls}}per{{ls}}æ opes familias reddunt debiliores) Mahometo an unquam venerit in mentem, equidem vehementer dubito. Videmus hinc omnibus ferè populis in toto terrarum orbe placui{{ls}}{{ls}}e Polygamiam, uti pluribus, qui mihi jam non e{{ls}}t ad manus, probat ''Tiraquell.'' l. 7. connub.&lt;section end=&quot;T14&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. De Germanis Germanorum Polyga-
miam fatis vindicavimus fupra.th. 11.14.7.ad
quæ lectorem benevolum ablegamus.

{{anchor|n2}}2. De Scotts Evenus Rex Scotorum cen-
tum concubinas habuit, &amp; legem etiam
tulit, ut cuivis liceret pro opibus, quot ale-
re poffet, uxores ducere, uti Buchan. refert.
1. 4. Rerum Scot. c. 9.

3. Pretejannes feu Preti Gianni five quo-
cunque nomine (vulgo appellatur Presby-
ter Johannes, fed doctiffime Cl. Golus origi-
nem vocis inde deducit, quod à Perfis voce-
tur Preftar Chan. i. e. Mancipiorum Rex.
quia hujus gentis mancipia toto orbe nota.
vid. Hotting. Thef. Phil. 66.) vocetur ille
Æthiopum Rex Chriftianus non tantum ipfe
multas habet uxores, fed &amp; divitibus &amp; no-
bilibus duas, tresque permittit, uti ex itine-
rario Alvarezii refert D. Joachimus Hilde-
brandus libr. de Nupt. vett. Chrift. &amp; quan-
quam clerici fæpè ejusmodi conjugia impro-
bent, quia tamen ipfum matrimonium eft
contractus Politicus &amp; fundamentum Poli- 
tiæ, non eft cur Ecclefiaftici fe his adeò im-
mifceant nifi interrogentur, unde Rex Tun-
chinus non male dixit ad Chriftianos cleri-
cos Polygamiam improbantes, cum ipfe
pluribus gauderet uxoribus, nec vellet qui-
busdam fuis fubditis videri inhoneftior. Vul-
tis ut mes fubditi tantum habeant unam mu-
lierem, ego volo ut habeant plures ut poffint
producere filios, qui mihi fint fideles fub-
diti. Non amplius pradicate fimilem doctri-
nam. Uti Alex. de Rhodis in Relat. de fuc-
ceffu prædicationis in Regno Tunchino anno
1650 Italice editâ meminit.

4. Maurufus Et olim &amp; hodie hi populi
fuêre Polygami, ut &amp; Tartari vicini ho-
diénum! &amp; in Africâ qui habitant &amp; in
Europa. Caeterum Mauros illos &amp; E-
thiopes, ceu Chami pofteros nigredinem
fuam ex mal dictione Noachi contraxiffe
volunt Arabes. Keffæus rem ita narrat p. 67.
Dormivit autem Noachus in gremio filii fui
Semi, vento autem violenter fpirante puden-
da Noachi deteguntur, quibus vifis in im-
modeftum rifum Chamus erupit. Experge-
factus autem Noah rogavit. Quis hic rifus.
Et aperuit ei Sem, quid feciffet Chamus;
Unde graviffima Noachus in Chamum exarfit
irà, eique dixit; Itane rideas pudenda pa-
tris tui? Mutet Deus formam tuam &amp; ni-
grefcat facies tua. Dicuntque dicto citius
Chami faciem terra nigredine effe muletatam.
Et hujus poenæ ftigmata remanere adhuc in
Æthiopibus tetra nigredine &amp; colore fufco,
atroque utplurimum notatis.

5. Brachmanibus Brachmanes five A-
brachmanes, uti volunt dici ab Abrahamo,
feu Bramines Indorum Regionis incolas mul-
tis gaudere uxoribus. teftatur etiam Chor-
mandel Bramin Padmanaba cum Abrahamo
Rogerio ante annos circiter quadraginta
miffo ad prædicationem Euangelii, fermo-
nes cædens, uti videre eft apud Abr. Roger.
in der openen Thür zuin verborgen
Heydenthumb. p. 109. quòd inter alia
de Polygamiâ differens dixerit, inter ipfos
Bramines etiam Polygamiam effe ufitatam,
feverioris tamen vitæ ftudio deditos ob in-
commoda ex mulierum malitiâ propullu-
lantia unâ effe contentos.

6. Nec Indis difplicent Non tantum Indi eò
allaborant, ut matrimonia promoveantur,
(unde virgines cum nubiles effe coeperint, in
publicum à parentibus producuntur, accur-
rente, ut folet multitudine, &amp; libera illis
datur optio, è juvenum turbâ virum fibi
eligendi, quem virtute aliquâ infigniter præ-
ftantem putent. Coel. Rhodig. l. 18. c. 31.
Antiqu. L.) Sed &amp; multis gloriantur uxori-
bus, ficuti ex hiftoriâ Perufinâ Indorum do-
cet Budinus 1. V. de Rep. p. 792. apud India
Orientalis populos Regem Alcazarem qua-
dringentas, Gnacam verò Peruanorum&lt;noinclude&gt;{{right|Regem}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pk1sr1smn18l25no2kejzzz1szrwnyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86388</id>
    <revision>
      <id>285157</id>
      <parentid>282614</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T02:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3887" sha1="imz5pn1gym9o40rrgk0qvhztupgjozj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|94|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;Nec obftat quod alii in diverfum ab his abe-
ant, uti fupra laudatus Jo. Andr. Legis pe-
ritus quondam Mahometanus l. 1. p. 89.
probare conatur, poffe juxta legem Alco-
rani Mauros cum unâ vel duabus, vel tribus
vel quatuor, non verò pluribus fe conjungere,

cui proximè accedit Ludov. Romanus Pa-
tricius Navig. l. 1. c. 7. p. 193. Sunt qui
autumant, Mahumetanos quinas vel fenas
fimul habere uxores, quod minimè animad-
verti, ut licuit intelligere, binas vel ad mi-
nimum ternas eos ducere uxores.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T14&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T15&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis X|V.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 15.png|left|95px|I]]''Uri Naturæ &amp; communi con{{ls}}en{{ls}}ui Gentium,'' cum Polygamia {{ls}}it, ut jam probatum e{{ls}}t, conformis, non pote{{ls}}t non etiam ''juri divino'' morali in Scripturis revelato, quod nihil rè aliud e{{ls}}t, quam jus naturæ {{ls}}criptum {{ls}}eu explicatum, e{{ls}}{{ls}}e conveniens.&lt;section end=&quot;T15&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Iuri Natura. Anti-Polygami qui-
dam multas hic diftinétiones fingunt inter
naturam univerfalem &amp; particularem, in-
ter principia juris radicata in ipfâ Dei naturâ
&amp; effentia &amp; inter fundata in naturâ hominis
à Deo condita &amp;c. fed inter fe concordant, ut
in magnâ aliqua civitate horologia, cum alter
Polygamiam contra jus naturæ effe velit,
alter verò cum eo convenire afferat multi-
nubentiam, uti imprimis hoc pofterius
facit Autor Polygamias, aliàs iniquus Cenfor
Theophili, qui tamen fui oblitus in dedica-
tione Theophilum dicit effe pejorem Ethni-
cis, præfertim Seneca, qui ex lumine Naturæ
cognoverit Polygamiæ iniquitatem, cum
tamen pofteà in ipfo tractatu prolixè probet
argumentis &amp; teftimoniis Patrum Polyga-
miam non effe contra jus &amp; lumen naturæ.
Sed hic eft genus illorum, qui gloriam in
proximi ignominiâ quærunt, ut omne,
quicquid in buccam venit, effutiant, quò
ægrè modo proximo faciant, &amp; apud om-
nes, qui legunt, præfertim femidoctos,
quorum magna eft farrago, exofum red-
non adeò curam habentes, an ipfi,
quod aliis impingunt, fint pejores ethnicis,
&amp; Chriftianifmum (penè dixerim Anti-
Chriftianifmum) quem profitentur, &amp; aliis
implantare debent, violent. Quæ fupe-
rius adduximus, fufficere poffunt, ubi à
priori &amp; pofterioriPolygamiam non effe con-
wa jus naturæ probavimus, &amp; multa tefti-

monia eorum, qui nobifcum faciunt, ad-
duximus. Quibus addi poffunt Auguft. de
Bono Conjug. c. 17. T. VI. Opp. col. 802.
nuper quoad verba citatus. th. 2. ann. 3.
quæ ipfa quafi omnia in timore Domini
confideret Defenfor unius qui p. 42. dicit effe
quidem Polygamiam non contra jus vel na-
turam univerfalem, fed tamen particularem,
&amp; p. 58. non effe quidem contra naturam
hominibus cum brutis communem, effe
tamen contra naturam hominis propriam,
rectâ ratione inftructam &amp; limitatam, &amp;
cum animadvertat hoc pugnare cum Poly-
gamiâ Patriarcharum &amp; totius populi Judai-
ci, communi illâ difpenfatione fe falvat,
de quâ infra ad. th. so. Porro etiam Autor
Unius p. 53. principia juris dicit effe in du-
plici differentia, quædam fundata în ipsâ
Dei naturâ &amp; perfectione, &amp; deviantia ab I-
pfis directè divinæ naturæ contrariari, qualia
funt amor Dei, fuga idololatria, perjurii,
mendacii. Quædam licet non fundata fint
in ipsâ Dei effentiâ &amp; perfectione, radicata
tamen effe in naturâ hominis à Deo conditâ,
eique infculpta, cumque opere legis tn y-
oei humano generi infcripto convenire, &amp;
mediatè tantum ad Deum referri, uti præ-
cepta fecundæ tabulæ in Decalogo, ubi ex-
plicatius jus naturæ traditur; Et huic di-
ftinétioni fuperftruit Polygamiam pertinere
ad præcepta fecundæ tabulæ (quod non
negamus, fed non eft adulterium multò minus&lt;noinclude&gt;{{right|''con-''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>imz5pn1gym9o40rrgk0qvhztupgjozj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86389</id>
    <revision>
      <id>285159</id>
      <parentid>282619</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T02:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3653" sha1="m2eabgzu28qgfug7viewowt5xfpkc0k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|100|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;les quidam Septimum diem ex converfatio-
ne, commerciis, famâ Judæorum aut Se-
ptuagintavirali verfione feftum habuerint,
aut aliis de caufis Aftronomicis vel civilibus
hunc diem obfervaverint. De quo vid. Sel-
den. l. 3. de J. N. Gent.à c. 9. ufque ad
20. prolixè. Et notanter ait Clem. Alex.
IV. Strom. ßolouriser &amp; peover otßtos
anλày öi inanes irao. Septimum eße fa-
crum diem non tantum Hebrai fed &amp; Graci
fciunt. Obfervanda etiam funt, quæ Theo-
doretus in Ez. fect. fcribit T. 1. Opp. p. 569.
Illud non mochaberis,non occides, non fura-
beris, &amp; alia cum his conjuncta alios quoque
homines natura lex edocuit, fed Sabbathi
fanctificandi non natura Magiftra, fed latio
legis. In aliis igitur cum aliis communione
juncti, in obfervatione Sabbathi propriam
quandam videbantur obtinere Remp. (Ju-
dæi) nulla enim alia gens boc otium obfervabat:
neque circumcifio ipfos ita ab aliis diftingue-
bat ut Sabbathum, quippe circumcifionem
Idumæi quoque habebant &amp;c. &amp; poft: Sab-
bathi obfervationem fola Judæorum natio cu-
ftodiebat. Caeterum libentiffime fcire vellem,
Nofter Anti-Polygynos quis, qualis, &amp; quan-
tus, ater an albus, noftræ orthodoxæ doctri-

næ addictus, an verò illorum, qui Chriftum
novum legiflatorem (contra Joh. 1. Lex
per Mofen data,gratia autem per Jefum Chriftum
facta) in Novo T. conftituunt, &amp; novas le-
ges tuliffe afferunt, uti funt Pontificii
qui tres leges, aut ut alii vocant, tria confilia
perfectionis, votum nempe obedientiæ, con-
tinentiæ &amp; paupertatis ipfi attribuunt, vid.
Brochm.T. 11.Euang. q. 13.p. 256.Danh. Ho-
dom. pap. 1. P. 6. p. 1029. 1037. quibus fe
jungunt Sociniani &amp; Arminiani, qui tres alias
leges abnegationem fui, Crucis quotidianam
portationem &amp; Chrifti imitationem effin-
gunt: vid. Dan.Hod. Pap. l. 1026.Brochm.11.
de Euang. q. 6. Hulf. in Form. Conc. p. 460.
Caf. Conf. c. 7. §. 1.2. Sed nofter Anti-Poly-
gynos novam &amp; quidem tertiam fortem Le-
giftarum conftituit &amp; duas leges in N. T.
baptifmum &amp; coenam Domini comminifci-
tur p. 9. quod quomodo cum Proteftantium
qualem fe jactat doctrinâ conveniat, alii vi-
derint. Interim meâ intereft fcire, qui cum
mihi fit negotium. Aliter enim agendum
cum Atheo, aliter cum Anabaptifta, aliter
cum Arminiano, Sociniano, aliter cum
aliis &amp; novis hæreticis, ut Gifbertus Voetius paf-
fim in fuis Difp. Selectis docet.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T15&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T16&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XV|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 16.png|left|95px|P]]''Rimó'' enim ''divinæ creationi'' {{ls}}eu ''primæ in{{ls}}titutioni conjugii,'' non repugnat. Sicuti enim in quovis genere animalium par &amp; par Deus creavit, ip{{ls}}e vero non prohibuit, quo minus ma{{ls}}culus, e.g. aries cum pluribus ovibus, hœdus cum pluribus capris, bos cum pluribus vaccis mi{{ls}}ceatur, ita Deus in genere quidem humano etiam primitus par creavit, ip{{ls}}i verò quod di{{ls}}pliceat, quando unus maritus cum pluribus uxoribus con{{ls}}entiat, nu{{ls}}piam legitur. Sufficit quidem ad conjugium uti ad amicitiam ad minimum duo, ad collegium tres, nil vero prohibet, quominus in conjugio, in amicitia, in collegio po{{ls}}{{ls}}int e{{ls}}{{ls}}e plures.&lt;section end=&quot;T16&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}Primæ Inftitutioni Illa inftitutio conjugii
prima facta eft non demum c. 2. Gen. (uti
Anti-Polygami communiter, &amp; præfertim

Autor Legis Monogamica, aut potius Uto-
picæ utique quæfitæ &amp; demum cap. 2. inven-
te putat) fed capite primo, ubi per to&lt;noinclude&gt;{{right|''cre{{ls}}cite,}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m2eabgzu28qgfug7viewowt5xfpkc0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86390</id>
    <revision>
      <id>285161</id>
      <parentid>282620</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T02:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="qxzdzy6l8nasnquuoaxybnwj0odkcnp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|107|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;fcant in fe defcendere, fuas infirmitates plus
quàm beluinas in fcriptis Anti-Polygamicis
confpicuas deponant ac memores illius genti-
bus noti &amp; Delphico templo infcripti aurei di-
Ati: yvadosxvrov: humaniores mores affumat.
3. Deus in genere humano etiam primitus
par creavit Sapientiffimus mundi creator
voluit, ut ab uno fanguine, unâ carne &amp;
uno homine quafi, (quia mas &amp; foemina
unum corpus &amp; una quafi anima) in quo
Deo autore initium fuum habuit conjugium,
tota gens humana habitaret fuper universâ
terræ fuperficie, Act. 17. 26. ideò meritò
vocatur Conjugii præful. Ambrof. T. IV. 1.
1. de Abrahamo c. 2. p. 173. Aliàs infinitos
homines creare potuiffet, ficut ftellas vel
angelos, nifi prudentiffima ejus voluntas
hoc confultius judicaffet, ut homines forte-
an fibi invicem magis devinciret, &amp; ad
fraternum amorem eò arétius colendum ob-
ligaret, quanquam curiofè in ipfius ratio-
nes non eft inquirendum, fed potius viæ
ejus imperveftigabiles &amp; imperfcrutabilis ejus

voluntas, quæ ratio facti eft eritque, cum
Paulo Rom. XI. funt admirandæ, fiquidem
Deus nofter eft Deus abfconditus, &amp; cogi-
tationes Dei atque viæ ejus juxta Efaiam ab
humanis differunt, quantum cœlum à ter-
râ. Hoc imprimis confpicuum eft in mira-
culofiffimâ hominis præmifsâ confultatione,
ac evidenti Trinitatis declaratione ad fui ima-
ginem creatione, ut non malè Trismegiftus
hominem vocet miraculum magnum, Py-
thagoras menfuram omnium rerum, Plato
lavua auparav, miraculum miraculorum;
&amp; Rabbini dicunt, quod minima pars ho-
minis fit præftantior fole, feu ut in Bere-
fchith Rabba effertur: Calcaneus Adami ob-
fcurabat fphæram felis. R. Eliefer ait, an-
gelos invidere homini, quod non omnium
animalium nomina fcirent, ut Adam. conf.
R. Men. Ben Ifr. de Creat. p. 29. Eufeb. Pra-
par. Eu. l. 1. c. 4. Bernh. Serm. 1. de bom.
Scal. Ex. 254. Voet. Difp. Sel. 1.756. Aflac.
Phyf. 269. Thyf. Synopf. Theol. Leid. d. 13.
th. 16. Meifn. Anthr. d. 1. q. 2.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T16&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T17&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XVI|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 17.png|left|95px|Q]]Uod &amp; ip{{ls}}e Deus in{{ls}}inuare videtur, cum ex co{{ls}}ta quarum plures {{ls}}unt in corpore humano, fœminam efformavit. Sicuti enim co{{ls}}tarum pluralitas ad motum, meliorem proportionem, con{{ls}}ervationem &amp; protectionem corporis, cordis, jecoris, pulmonum non tantummodo conducit, {{ls}}ed fere e{{ls}}t nece{{ls}}{{ls}}aria, ita &amp; pluralitas fœminarum {{ls}}eu uxorum prode{{ls}}t non tantum ut ea, quæ ad mariti {{ls}}u{{ls}}tentationem, re{{ls}}pirationem &amp; commodiorem defen{{ls}}ionem faciunt, con{{ls}}erventur; {{ls}}ed etiam e{{ls}}t quodammodo nece{{ls}}{{ls}}aria non tantum ''nece{{ls}}{{ls}}itate medii,'' uti in Scholis loquuntur, {{ls}}ed &amp; ''nece{{ls}}{{ls}}itate præcepti.''&lt;section end=&quot;T17&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Ex Cofta fæminam efformavit Reverà
ex cofta Eva fuit à Deo creata, adeò ut er-
ret Cardinalis Cajetanus, qui metaphoricè
accipit, &amp; Rabbini, qui fimul cum viro
creatam, dorfo conjunctam &amp; deinde fepa-
ratam ajunt, illudque indicari volunt Gen.
2. 21. 22. vid. Voet. Difp. Sel. l. 781. ubi
etiam quærit, quomodo Adami cofta eximi

potuerit fine fenfu doloris, &amp; refpondet,
quod factum fuerit per fufpenfionem tactus
quoad actum fecundum, vel per obftupe-
factionem fenfuum. Sanè fuit fomnus fu-
pernaturalis &amp; veluti ixsaris, ubi Deus
potentiam &amp; benignitatem oftendit fuam
formans Evam fine operâ Adami, &amp; nobis
omnia beneficia largiens absque operâ&lt;noinclude&gt;{{right|no{{ls}}trâ}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qxzdzy6l8nasnquuoaxybnwj0odkcnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86391</id>
    <revision>
      <id>285163</id>
      <parentid>282625</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T02:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3731" sha1="4w3yshywbxkr98fuokf56zet50t321f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|110|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T18&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XVII|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 18.png|left|95px|N]]Ece{{ls}}{{ls}}itate ''medii'' quidem non ab{{ls}}oluta {{ls}}ed ''expedientiæ,'' quia media vivendi nece{{ls}}{{ls}}aria marito magis affluent, melius con{{ls}}ervabuntur, &amp; cu{{ls}}todientur, {{ls}}i habeat plures uxores exemplo co{{ls}}tarum, quæ quo plures, eo melius corpus {{ls}}e movere, cor, pulmones atque alia vi{{ls}}cera interiora, {{ls}}ine quibus homo, nec vivere nec re{{ls}}pirare pote{{ls}}t, tueri atque defendere valent. Iacobus nunquam ad tantam opulentiam perveni{{ls}}{{ls}}et, nec illam {{ls}}emel partam tam bene tueri &amp; con{{ls}}ervare valui{{ls}}{{ls}}et, ni{{ls}}i quatuor uxores duxi{{ls}}{{ls}}et. David in exilio non tam bene {{ls}}u{{ls}}tentari potui{{ls}}{{ls}}et, ni{{ls}}i occa{{ls}}ione data deinde cum uxore Abigail præter primam {{ls}}e conjunxi{{ls}}{{ls}}et. Salomon tantam {{ls}}apientiam, potentiam, rerum omnium affluentiam nomini{{ls}}que celebritatem nactus nunquam fui{{ls}}{{ls}}et, ni{{ls}}i cum plerisque vicinis Regibus propter Filias, quas in uxores duxerat amicitiam intimam contraxi{{ls}}{{ls}}et. Comes {{blackletter|de Gleichen}} ex captivitate Turcica &amp; jugo illo Tyrannico quod gravius morte e{{ls}}t, nunquam liberatus fui{{ls}}{{ls}}et, ni{{ls}}i præter primam cum Turcica uxore con{{ls}}en{{ls}}i{{ls}}{{ls}}et.&lt;section end=&quot;T18&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
1. Media vivendi neceßaria Autor Victoria
Cretenfis negat Polygamiam opes conciliare,
cum ibi plures, quam in Monogamiâ pafcen-
di, veftiendique ad quod longè lautior am-
pliorque res requiratur. Verum enim verò
ubi plures funt pafcendi, veftiendique, ibi
plures etiam laborant. Ruftici Curlandia quò
plures habent liberos, eò melius fe gerunt,
&amp; cò facilius Nobilibus operas fuas præftare
poffunt, non neglectis domefticis laboribus.
Si Victor ille Imagmarius ethnicus effet, igna-
rus providentia divinæ, quæ Turcarum &amp;
Ethnicorum ex Polygamia ortorum familias
fuftentat &amp; conferyat,ignofcendum ipfi effet.
Mahometani &amp; Pagani aliquando refurgent
in die Pantocritico &amp; hos Chriftianos ac
Deiftas condemnabunt, Sanè, qui duo illa
media à Deo ordinata Ora &amp; labora obfer-
vat, nulla penuria laborabit juxta Pf. 37. 25.
ubi David propriâ experientiâ edoctus ita in-
fit: Juvenis fui jam ad fenectutem perveni,
nec unquam vidi juftum (NB. qui juftis viis
incedit, fuum cuique tribuit, neminem læ-
dit &amp; jufta media ufurpat,) derelictum, aut
femen ejus panem quarentem. Jacobus Pa-

triarcha nil habebat præter baculum &amp; qua-
tuor ducebat uxores, nilque dotis à tenaciffi-
mo Euclione Laban obtinebat, &amp; per hæc
media antea laudata fiebat ditiffimus, Tem-
pore Davidis octodecimgami &amp; Salomonis
Millegami, aliorumque Polygamorum, qui
ad exemplum Regum, fe dubio procul in to-
to Regno componebant, tanta erat abun-
dantia auri &amp; argenti, ut æquarent lapides
in plateis. Non nego per Polygamiam no-
biles familias poffe ad egeftatem, modicas ve-
rò ad mendicitatem redigi, fed per accidens,
quia pietate deftituuntur, &amp; in otio &amp; luxu-
riâ vitam forfitan totam tranfigere more fo-
lito cupiunt. Quin &amp; hoc fæpè videmus in
Monogamiâ fieri, ubi eadem caufa, de-
fectus fcilicet veri Chriftianifmi, otiique ac
cupiditatum carnalium nimius amor militat.
Quod verò de Mauris tritum adagium con-
cernit eos habere plurimum uxorum, nil
opum; illis opponimus fupra laudata exem-
pla, &amp; afferimus, illos fuâ forte effe conten-
tos, non adeò inhiare divitiis, ut Chriftiani
fæpè faciunt, qui aurum pro Deo habent.
Nec Clenardus l. 1. Ep. 15. nobis obftat,&lt;noinclude&gt;{{right|cum}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4w3yshywbxkr98fuokf56zet50t321f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86395</id>
    <revision>
      <id>285165</id>
      <parentid>282638</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T03:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3380" sha1="iawu5m07l69nj53q5aopf9zus83jz6u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|116|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;Je{{ls}}uitæ in {{ls}}uis concionibus jamdum conver{{ls}}os à Polygamia dehortati fui{{ls}}{{ls}}ent, &amp; Regi ipfi perfuadere voluiffent quod ipfi omnes uxores excepta unica, {{ls}}i Chri{{ls}}tianus fieri vellet, {{ls}}int deferendæ. Quæ res adeo movit ip{{ls}}um Regem, ut omnes illos Apo{{ls}}tolos, uti audire volunt, cum Apo{{ls}}tolica {{ls}}eu potius Chimærica doctrina ejecerit. De quo damno Eccle{{ls}}iæ illi ho{{ls}}tes non tantum Polygamias {{ls}}ed etiam matrimonii re{{ls}}pondebunt aliquando in extremo judicio. Expedit denique ''Reipublicæ'' plures e{{ls}}{{ls}}e cives rufticos, qui terram colant. ''Intere{{ls}}t'' etiam ''Reipublica, ne quis {{ls}}ua re male utatur,'' quod Monogamus facit, quando cum prægnante concumbit, vel non concumbit. Et ut brevi{{ls}}{{ls}}ime rem complectar expedit plures e{{ls}}{{ls}}e cœlicolas &amp; terrigenas; ''in domo patris no{{ls}}tri multæ {{ls}}unt man{{ls}}iones'' (inquit Salvator) quas diabolus ho{{ls}}tis {{grc|{{SIC|ἄυπονὸος|ἄϋπνος}}}} generis humani &amp; procreationis ejusdem nobis invidet, &amp; hanc ob cau{{ls}}am odium matrimonii &amp; polygamias maxime in{{ls}}tillat. In terra etiam multa loca {{ls}}unt inculta, habitatoribus vacua. Terra plura producit, quam nos con{{ls}}umimus. Nullus præterea e{{ls}}t Rex, qui non plures de{{ls}}ideret {{ls}}ubditos. Nullus Con{{ls}}ul, qui non plures de{{ls}}ideret cives. Nullus Nobilis qui non plures ru{{ls}}ticos. Nullus mecator opifex qui non plures de{{ls}}ideret emptores. Nullus mini{{ls}}ter, Pa{{ls}}tor, qui non plures auditores. Nullus Oeconomus qui non plura adjutoria.&lt;section end=&quot;T19&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Quantum expediat habere plures uxores
fcilicet in Oeconomia, Rep. &amp; Ecclefiâ,quod
mundus credere non defiderat, etfi luce me-
ridianâ clarius fit oftenfum &amp; ex incommo-
dis, quæ ex Monogamiâ exclufivâ fcatu-
riunt, apertiffimè confpici poffit, uti illa
breviter complexus eft Theophilus in Epita-
phio Monogamix Exclufivæ, quod fuo ad-
verfario in claufulâ Refutationis in diverfo-
rio aloxidas exaratæ ex parte tranfmifit:|
verba fic habent: Atque Monogamia tuna fic
Exclufiva penitus fepulta erit, non iterum in
animis fapientum, ut certò fcio, revićtura,
cui ne ultimus honor defit boc Epitaphium in-
fcribo:
Sifte Viator Gradum. Paucis Te volo.
Quaris quis hic fit fepultus? Monogamia.
Quo Patre Nata? Phantafe. Qua Matre?
Agnoca.
Qua Patria? Umbria. Qua Nutrice educara?
Moria.
Quibus Statoribus elevata? Gynacocratume-
nis &amp; Fratribus Ignorantia.

Quid egit in mundo? Nihil, rifit, lufit.
Cucurbitas pinxit.
Enixa eft etiam nefcio quos fetus infandos at
que nefandos,
Scortatores, Adulteros, Onanitas, Abacto-
res, Sodomitas,
Maftrupatores, Infanticidas, Uxoricidas,
Divortiarios, Azelotypes,
Gynacocratumenos, Cornutos, Abfiemios,
Mifogamos, Opfigamos,
Atecnos, Ophitecnos, Extravangantes Bac-
chos &amp;Sabajarios fanctulos Monachos &amp;
Pygmaos, cæterosque Satyros, Cyclopas
Polyphemos.
Nec non monftrofiffimas Nymphas, Cupedi-
narias Lalages,Divirginatas Quartillas, mo-
rofas Xantippes, transfubftantiatas Amazo-
nes, Libidimefas Penthefileas, infatiabiles
Maffalinas, improbisanas Carfanias, nefan-
diffimas Populias, Bellicofas Andromaches,
Faftuofas Vafthas; Imperiofas Semiramides,
Veftbales mulieviras, Medeas veneficas,&lt;noinclude&gt;{{right|''marici-''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iawu5m07l69nj53q5aopf9zus83jz6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86396</id>
    <revision>
      <id>285167</id>
      <parentid>282640</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T03:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="kijja3nl1c1vx2l7t1xi8m2yhrpimg4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|144|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T20&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis X|X.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 20.png|left|95px|D]]Einde ''ratione præcepti divini,'' quod maximum e{{ls}}t, Polygamia etiam e{{ls}}t nece{{ls}}{{ls}}aria. Habentur enim expre{{ls}}{{ls}}a verba in imperativo propo{{ls}}ita, &amp; Adamo, Noacho ex arca po{{ls}}t deletum genus humanum egredienti, omnibus eorum po{{ls}}teris communicata, quæ {{ls}}ic habent: ''Cre{{ls}}cite &amp; multiplicamini &amp; replete terram, &amp; vobis illam {{ls}}ubjicite, quæ verba non tantum {{ls}}unt benedictoria, ut {{wl|Q62517|Coccejus}} Com. in Gen. autumat, {{ls}}ed {{ls}}imul (quæ enim nece{{ls}}{{ls}}itas cogit à nativo {{ls}}en{{ls}}u recedere) imperatoria, ex quibus ita argumentor.''
{{nop}}
''Quicunque {{SIC|jnbentur|jubentur}} cre{{ls}}cere, {{ls}}e multiplicare &amp; replere terram, illi jubentur facere modo optimo &amp; convenientißimo, legitimo puta, {{ls}}eu Scripturæ Sacræ, qua {{ls}}uprema lex e{{ls}}t, non contrario.''
{{nop}}
''Atqui primi no{{ls}}tri parentes, Adamus, Noachus atque {{ls}}ub Illis ceu {{ls}}tirpibus omnes eorum po{{ls}}teri ju{{ls}}{{ls}}i fuerunt cre{{ls}}cere, {{ls}}e multiplicare &amp; replere terram.''
{{nop}}
''E. ju{{ls}}{{ls}}i fuerunt facere modo optimo &amp; convenienti{{ls}}{{ls}}ime.''
{{nop}}
Et porro quod hic modus {{ls}}it optimus probatur quia e{{ls}}t legitimus hoc pacto.
{{nop}}
''Quicunque modus e{{ls}}t legitimus, ille e{{ls}}t optimus.'' Quid enim melius pote{{ls}}t e{{ls}}{{ls}}e eo, quod {{ls}}ecundum leges in{{ls}}tituitur.
{{nop}}
''Atqui Polygamia e{{ls}}t modus legitimus,'' quia convenit cum illa lege prima &amp; Catholica: Cre{{ls}}cite &amp; multiplicamini, nec e{{ls}}t contra ullam legem Dei ut deinceps probabitur ulterius illius legalitas.&lt;section end=&quot;T20&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Deinde Ratione pracepti divini Plato
in l. 6. de Legg. vult ut in bene conftitutâ
Rep. primum de nuptiis leges ferantur, &amp;
opera detur, ut non tantum jucundiffimum
fibi, fed &amp; utile Reip. quifque contrahat
matrimonium. Eapropter Optimus &amp; fa-
pientiffimus Legislator Deus in Republicâ
mundanâ conftituenda ftatim poft creatio-
nem primi hominis legem de conjugio tulit,
uti &amp;ipfi Judæi hoc primo capite comprehen-
fum præceptum pro primo &amp; maximo Ca-
tholico habent præcepto (Luth. tom. 11.
Jen. Germ. p. 163. dicit non tantum effe præ-
ceptum fed plufquam præceptum) quod bafis
&amp; fundamentum fit, cujus gratia reliqua
omnia fint tradita præcepta. Cui enim daren-
tir coctera præcepta (quorum numerum Ju-
dei quidam 613, quidam 620 effe volunt, &amp;

quidem affirmativa 248 juxta numerum
membrorum corporis humani, negativa 365
juxta numerum venarum in homine, aut die-
rum anni folaris) fi homines non propagaren-
tur &amp; mundus non effet habitabilis, ob quem
finem hoc inter omnia præcepta eximium &amp;
præcipuum eft datum, &amp; quidem, ut homo
teneatur omni loco &amp; tempore operam eilda-
re, quamprimum confecutus fuerit terminum.
|ætatis, à Magiftris definitum ducendæ uxori
aptum, ut ex Rabbi Levi tradit Hatting.de
Jur.Hebr.p.6.Dicunt etiam trangrefforem hu-
jus legis, qui non operam dat præcepto mul-
tiplicationis &amp; fructificationis, fimilem effe
ei, qui fanguinem effuderit, ex Rabb.
Eliezere. Atque hujus Generaliffimi præce-
pti fundamentum in capite primo &amp; quidem
in illis verbis: Et benedixit eis Deus atque&lt;noinclude&gt;{{right|''dixit''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kijja3nl1c1vx2l7t1xi8m2yhrpimg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87139</id>
    <revision>
      <id>285104</id>
      <parentid>284949</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T17:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8025" sha1="4zbm4qrohey1ualksjnmx5jlm2el2p0" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|Annus= 1677
|SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit.
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}


{{liber
|Post=Epistola ad Leopoldum I
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=5 to =5 /&gt;


&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=7 to =7 /&gt;

== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematicus/Carmen|Carmen]]

== [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] ==
* Proœmium
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis
* Caput IV. De praxibus Mathematicis

== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]==
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]===
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]===
* Caput I. De Arithmetica Geometrica
* Caput II. De Arithmetica Astronomica
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria

== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena
* Euclidis Elementum I.
* Euclidis Elementum II.
* Euclidis Elementum III.
* Euclidis Elementum IV.
* Euclidis Elementum V.
* Euclidis Elementum VI.

== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368)
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)


{{rule}}

''Original transcription by Reinhard Gruhl, adapted from [https://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/schott.html CAMENA].''</text>
      <sha1>4zbm4qrohey1ualksjnmx5jlm2el2p0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285150</id>
      <parentid>285104</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8085" sha1="4o8do32ysbc52w4cnorkzzp0zrxwpdz" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|Annus= 1677
|SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit.
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}


{{liber
|Post=Epistola ad Leopoldum I
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=5 to =5 /&gt;


&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=7 to =7 /&gt;

== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematicus/Carmen|Carmen]]

== [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] ==
* Proœmium
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis
* Caput IV. De praxibus Mathematicis

== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]==
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]===
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]===
* Caput I. De Arithmetica Geometrica
* Caput II. De Arithmetica Astronomica
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria

== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena
* Euclidis Elementum I.
* Euclidis Elementum II.
* Euclidis Elementum III.
* Euclidis Elementum IV.
* Euclidis Elementum V.
* Euclidis Elementum VI.

== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* [[Cursus Mathematicus/Pars IV De Terraquei Globi Repraesentatione|Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione]]
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) 
* Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)


{{rule}}

''Original transcription by Reinhard Gruhl, adapted from [https://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/schott.html CAMENA].''</text>
      <sha1>4o8do32ysbc52w4cnorkzzp0zrxwpdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/401</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87525</id>
    <revision>
      <id>285105</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285105</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/450</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87526</id>
    <revision>
      <id>285106</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285106</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/493</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87527</id>
    <revision>
      <id>285107</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'PARS IV.  De Terraquei Globi Repraesentatione.  Terraqueus Globus repraesentari, atque ob oculos velut in pictura proponi solet vel in Globo materiali, vel in charta seu tabula plana. Hinc Geographicorum Globorum ac Mapparum nomenclatura, ac structura. Vtrumque aptissimum est Instrumentum ad Globum Terraqueum non solum repraesentandum, sed etiam ad omnia quae ad dimensionem ejus spectant, invenienda; aptior tamen Globus est quam plana charta,...</comment>
      <origin>285107</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5392" sha1="60b0mejhr7b0ede4irxqq3dlgti32tn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;PARS IV. 
De Terraquei Globi Repraesentatione.

Terraqueus Globus repraesentari, atque ob oculos velut in pictura proponi solet vel in Globo materiali, vel in charta seu tabula plana. Hinc Geographicorum Globorum ac Mapparum nomenclatura, ac structura. Vtrumque aptissimum est Instrumentum ad Globum Terraqueum non solum repraesentandum, sed etiam ad omnia quae ad dimensionem ejus spectant, invenienda; aptior tamen Globus est quam plana charta, quoniam prototypon, ob figuram globose rotundam, propius imitatur. De utrisque agemus.

CAPUT I. 
De Repraesentatione seu Descriptione Terraquae in Globo Geographico.

Partes Geographicum globum constituentes sunt vel internae et ipsi Globi superficiei inscriptae, vel externae et Globo circumpositae. Internae sunt AEquator, Ecliptica, Tropici, Paralleli seu Circuli latitudinum, Meridiani seu longitudinum circuli; Terrarum, Marium, fluminum, montium, ac similium picturae; Provinciarum, regnorum, marium, urbium praecipuarum juxta debitam longitudinem ac latitudinem collocatarum nomina; aliaque similia. Externae sunt Globi basis, cum compasso seu pyxide magnetica; Horizon in gradus divisus, et Zodiacus signis ac signorum nominibus, uti et mensium, ac ventorum, exornatus; Meridianus ex orichalco, in gradus suos divisus, et axi globi insertus; Circulus horarius cum Indice, Meridiano affixus; Quadrans altitudinis, qui tamen potius in Astronomico quam Geographico globo usum habet. Modi ad internas partes Globo inscribendas varii sunt; unum aut alterum indicabo.

Problema I. Primus Modus Globum Geographicum delineandi.

I. In globi perfecte rotundati superficie convexa eligatur punctum quodlibet, ex eoque tanquam polo aut centro, ope circini recurvi, describatur versus globi medium circulus facile delebilis, et dividatur quam accuratissime in quatuor aequas partes. II. Puncto prius electo pro polo seu centro affigatur regula chartacea aut plumbea tantae longitudinis, ut ad oppositum e diametro punctum pertingat, et facile flectatur, ut globi convexitati congruat. III. Applicetur regula, puncto praedicto affixa, et circa illud mobilis, singulis quatuor divisionum punctis, et juxta ejus latus rectum ducantur e dicto puncto per divisionum puncta lineae rectae, quae in opposito diametraliter puncto sese intersecabunt, et duos constituent circulos, in duobus punctis sese intersecantes. Eruntque praedicta duo puncta diametraliter opposita poli globi. IV. Semicirculi a polo ad polum ducti dividantur in duas partes aequales, et ex alterutro polo per puncta divisionum describatur circulus pro Aequatore, et in 360. partes aequales exacte dividatur, initio facto ab intersectione quacunque cum praedictis duobus circulis. V. Per dena quaelibet puncta AEquatoris, ope regulae chartaceae polo affixae, ducantur a polo ad polum semicirculi, qui in polis coeuntes constituent Meridianos, seu Circulos longitudinum. VI. Horum semicirculorum unus dividatur in 180. partes aequales, uterque nimirum quadrans in partes 90, initio facto ab AEqua tore versus utrumque polum. Constituet hic semicirculus cum altero sibi debito Primum Meridianum globi. VII. Per decimum quemque gradum Primi Meridiani describantur e polo Circuli AEquatoriae quidistantes, pro Parallelis seu latitudinum circulis. VIII. A polis, et ab AEquatore utrimque, numerentur in Primo Meridiano gradus 23 1/2, quanta nimirum est maxima Solis declinatio ab AEquatore in Ecliptica; et e polis per terminos praedictos describantur quatuor alii Circuli AEquatori paralleli, pro Tropicis et Circulis Polaribus. IX. Regula chartacea aut plumbea alterutri polo affixa, et ad alterutrum polum usque extensa, dividatur in duas aequales partes in puncto, in quo ab AEquatore intersecatur. Uterque deinde quadrans initio facto ab AEquatore, dividatur in partes 90. aequales omnino gradibus Primi Meridiani. X. E tabulis longitudinum ac latitudinum locorum, quae passim apud varios Auctores reperiuntur (unam praecipuarum urbium infra dabimus) selige loca quae globo inscribere vis; et regula alterutri polo affixa, numera loci unius longitudinem in AEquarore globi, finique computationis applica regulam: in hac deinde ab AEquatore versus polum numera loci ejusdem latitudinem (versus Arcticum quidem, si Borealis sit latitudo; versus Antarcticum vero, si fuerit Australis) et prope terminum numerationis signa punctum, et loci nomen adscribe. Eodem modo designabis alia quaevis loca, quorum longitudo ac latitudo nota sit; uti et regionum ac provinciarum initia, fines, promontoria, montes, sylvas, fluvios, littora, flexus, et quaevis alia, cum lacubus, insulis, ac similibus.

Globo hac ratione delineato, paretur Meridianus ex orichalco, qui globum ita circumdet, ut intra eum circumduci queat; dividaturque in partes 360. quilibet videlicet quadrans in partes 90. Deinde per globi polos adigatur axis, et hic inseratur utrimque Meridiano, addaturquepes, Horizon, Circulus horarius, et alia necessaria; eritque Globus Geographicus perfectus.

Si Eclipticam seu Zodiacum vis inscribere globo (quam vis is exiguam utilitatem habeat) affige regulam chartaceam aut plumbeam punctis intersecitionum AEquatoris cum Primo Meridiano, eamque extende usque ad puncta Tropicorum in quibus intersecantur a Meridiano per gradum AEquatoris 90. ducto, et juxta regulae ductum fac lineas curvas; quae conjunctae efficient integrum circulum, in gradus 360, ac duodecim signa dividendum. Vel&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60b0mejhr7b0ede4irxqq3dlgti32tn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285122</id>
      <parentid>285107</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285122</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5707" sha1="qeh3cagqmtfp8kw0bukwu48l87k1x3g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xxx-larger|PARS IV.}}&lt;br/&gt;
{{x-larger|De Terraquei Globi Repraesentatione.}}
}}

{{left sidenote|Terraquei globi repræsentatio.}}{{dropinitial|T}}''Erraqueus Globus repraesentari, atque ob oculos velut in pictura proponi solet vel in Globo materiali, vel in charta seu tabula plana. Hinc Geographicorum Globorum ac Mapparum nomenclatura, ac structura. Vtrumque aptissimum est Instrumentum ad Globum Terraqueum non solum repraesentandum, sed etiam ad omnia quae ad dimensionem ejus spectant, invenienda; aptior tamen Globus est quam plana charta, quoniam prototypon, ob figuram globose rotundam, propius imitatur. De utrisque agemus.''

{{c|
{{xx-larger|CAPUT I.}}&lt;br/&gt;''De Repraesentatione seu Descriptione Terraquae in Globo Geographico.''
}}

{{dropinitial|P}}Artes Geographicum globum constituentes sunt vel internae &amp;amp; ipsi Globi superficiei inscriptae, vel externae &amp;amp; Globo circumpositae. Internae sunt AEquator, Ecliptica, Tropici, Paralleli seu Circuli latitudinum, Meridiani seu longitudinum circuli; Terrarum, Marium, fluminum, montium, ac similium picturae; Provinciarum, regnorum, marium, urbium praecipuarum juxta debitam longitudinem ac latitudinem collocatarum nomina; aliaque similia. Externae sunt Globi basis, cum compasso seu pyxide magnetica; Horizon in gradus divisus, &amp;amp; Zodiacus signis ac signorum nominibus, uti &amp;amp; mensium, ac ventorum, exornatus; Meridianus ex orichalco, in gradus suos divisus, &amp;amp; axi globi insertus; Circulus horarius cum Indice, Meridiano affixus; Quadrans altitudinis, qui tamen potius in Astronomico quam Geographico globo usum habet. Modi ad internas partes Globo inscribendas varii sunt; unum aut alterum indicabo.

{{c|
{{larger|Problema I.}}&lt;br/&gt;''Primus Modus Globum Geographicum delineandi.''
}}

{{left sidenote|Global Geographicum dedlineare.}}{{dropinitial|I}}N globi perfecte rotundati superficie convexa eligatur punctum quodlibet, ex eoque tanquam polo aut centro, ope circini recurvi, describatur versus globi medium circulus facile delebilis, &amp;amp; dividatur quam accuratissime in quatuor aequas partes. II. Puncto prius electo pro polo seu centro affigatur regula chartacea aut plumbea tantae longitudinis, ut ad oppositum e diametro punctum pertingat, &amp;amp; facile flectatur, ut globi convexitati congruat. III. Applicetur regula, puncto praedicto affixa, &amp;amp; circa illud mobilis, singulis quatuor divisionum punctis, &amp;amp; juxta ejus latus rectum ducantur e dicto puncto per divisionum puncta lineae rectae, quae in opposito diametraliter puncto sese intersecabunt, &amp;amp; duos constituent circulos, in duobus punctis sese intersecantes. Eruntque praedicta duo puncta diametraliter opposita poli globi. IV. Semicirculi a polo ad polum ducti dividantur in duas partes aequales, &amp;amp; ex alterutro polo per puncta divisionum describatur circulus pro Aequatore, &amp;amp; in 360. partes aequales exacte dividatur, initio facto ab intersectione quacunque cum praedictis duobus circulis. V. Per dena quaelibet puncta AEquatoris, ope regulae chartaceae polo affixae, ducantur a polo ad polum semicirculi, qui in polis coeuntes constituent Meridianos, seu Circulos longitudinum. VI. Horum semicirculorum unus dividatur in 180. partes aequales, uterque nimirum quadrans in partes 90, initio facto ab AEqua tore versus utrumque polum. Constituet hic semicirculus cum altero sibi debito Primum Meridianum globi. VII. Per decimum quemque gradum Primi Meridiani describantur e polo Circuli AEquatoriae quidistantes, pro Parallelis seu latitudinum circulis. VIII. A polis, &amp;amp; ab AEquatore utrimque, numerentur in Primo Meridiano gradus 23 1/2, quanta nimirum est maxima Solis declinatio ab AEquatore in Ecliptica; &amp;amp; e polis per terminos praedictos describantur quatuor alii Circuli AEquatori paralleli, pro Tropicis &amp;amp; Circulis Polaribus. IX. Regula chartacea aut plumbea alterutri polo affixa, &amp;amp; ad alterutrum polum usque extensa, dividatur in duas aequales partes in puncto, in quo ab AEquatore intersecatur. Uterque deinde quadrans initio facto ab AEquatore, dividatur in partes 90. aequales omnino gradibus Primi Meridiani. X. E tabulis longitudinum ac latitudinum locorum, quae passim apud varios Auctores reperiuntur (unam praecipuarum urbium infra dabimus) selige loca quae globo inscribere vis; &amp;amp; regula alterutri polo affixa, numera loci unius longitudinem in AEquarore globi, finique computationis applica regulam: in hac deinde ab AEquatore versus polum numera loci ejusdem latitudinem (versus Arcticum quidem, si Borealis sit latitudo; versus Antarcticum vero, si fuerit Australis) &amp;amp; prope terminum numerationis signa punctum, &amp;amp; loci nomen adscribe. Eodem modo designabis alia quaevis loca, quorum longitudo ac latitudo nota sit; uti &amp;amp; regionum ac provinciarum initia, fines, promontoria, montes, sylvas, fluvios, littora, flexus, &amp;amp; quaevis alia, cum lacubus, insulis, ac similibus.

Globo hac ratione delineato, paretur Meridianus ex orichalco, qui globum ita circumdet, ut intra eum circumduci queat; dividaturque in partes 360. quilibet videlicet quadrans in partes 90. Deinde per globi polos adigatur axis, &amp;amp; hic inseratur utrimque Meridiano, addaturquepes, Horizon, Circulus horarius, &amp;amp; alia necessaria; eritque Globus Geographicus perfectus.

Si Eclipticam seu Zodiacum vis inscribere globo (quam vis is exiguam utilitatem habeat) affige regulam chartaceam aut plumbeam punctis intersecitionum AEquatoris cum Primo Meridiano, eamque extende usque ad puncta Tropicorum in quibus intersecantur a Meridiano per gradum AEquatoris 90. ducto, &amp;amp; juxta regulae ductum fac lineas curvas; quae conjunctae efficient integrum circulum, in gradus 360, ac duodecim signa dividendum. Vel&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qeh3cagqmtfp8kw0bukwu48l87k1x3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285123</id>
      <parentid>285122</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285123</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5706" sha1="pmdo1evpplxdtomwfyyeoy5ni8tnd65" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xxx-larger|PARS IV.}}&lt;br/&gt;
{{x-larger|De Terraquei Globi Repraesentatione.}}
}}

{{left sidenote|Terraquei globi repræsentatio.}}{{dropinitial|T}}''Erraqueus Globus repraesentari, atque ob oculos velut in pictura proponi solet vel in Globo materiali, vel in charta seu tabula plana. Hinc Geographicorum Globorum ac Mapparum nomenclatura, ac structura. Vtrumque aptissimum est Instrumentum ad Globum Terraqueum non solum repraesentandum, sed etiam ad omnia quae ad dimensionem ejus spectant, invenienda; aptior tamen Globus est quam plana charta, quoniam prototypon, ob figuram globose rotundam, propius imitatur. De utrisque agemus.''

{{c|
{{xx-larger|CAPUT I.}}&lt;br/&gt;''De Repraesentatione seu Descriptione Terraquae in Globo Geographico.''
}}

{{dropinitial|P}}Artes Geographicum globum constituentes sunt vel internae &amp;amp; ipsi Globi superficiei inscriptae, vel externae &amp;amp; Globo circumpositae. Internae sunt AEquator, Ecliptica, Tropici, Paralleli seu Circuli latitudinum, Meridiani seu longitudinum circuli; Terrarum, Marium, fluminum, montium, ac similium picturae; Provinciarum, regnorum, marium, urbium praecipuarum juxta debitam longitudinem ac latitudinem collocatarum nomina; aliaque similia. Externae sunt Globi basis, cum compasso seu pyxide magnetica; Horizon in gradus divisus, &amp;amp; Zodiacus signis ac signorum nominibus, uti &amp;amp; mensium, ac ventorum, exornatus; Meridianus ex orichalco, in gradus suos divisus, &amp;amp; axi globi insertus; Circulus horarius cum Indice, Meridiano affixus; Quadrans altitudinis, qui tamen potius in Astronomico quam Geographico globo usum habet. Modi ad internas partes Globo inscribendas varii sunt; unum aut alterum indicabo.

{{c|
{{larger|Problema I.}}&lt;br/&gt;''Primus Modus Globum Geographicum delineandi.''
}}

{{left sidenote|Global Geographicum delineare.}}{{dropinitial|I}}N globi perfecte rotundati superficie convexa eligatur punctum quodlibet, ex eoque tanquam polo aut centro, ope circini recurvi, describatur versus globi medium circulus facile delebilis, &amp;amp; dividatur quam accuratissime in quatuor aequas partes. II. Puncto prius electo pro polo seu centro affigatur regula chartacea aut plumbea tantae longitudinis, ut ad oppositum e diametro punctum pertingat, &amp;amp; facile flectatur, ut globi convexitati congruat. III. Applicetur regula, puncto praedicto affixa, &amp;amp; circa illud mobilis, singulis quatuor divisionum punctis, &amp;amp; juxta ejus latus rectum ducantur e dicto puncto per divisionum puncta lineae rectae, quae in opposito diametraliter puncto sese intersecabunt, &amp;amp; duos constituent circulos, in duobus punctis sese intersecantes. Eruntque praedicta duo puncta diametraliter opposita poli globi. IV. Semicirculi a polo ad polum ducti dividantur in duas partes aequales, &amp;amp; ex alterutro polo per puncta divisionum describatur circulus pro Aequatore, &amp;amp; in 360. partes aequales exacte dividatur, initio facto ab intersectione quacunque cum praedictis duobus circulis. V. Per dena quaelibet puncta AEquatoris, ope regulae chartaceae polo affixae, ducantur a polo ad polum semicirculi, qui in polis coeuntes constituent Meridianos, seu Circulos longitudinum. VI. Horum semicirculorum unus dividatur in 180. partes aequales, uterque nimirum quadrans in partes 90, initio facto ab AEqua tore versus utrumque polum. Constituet hic semicirculus cum altero sibi debito Primum Meridianum globi. VII. Per decimum quemque gradum Primi Meridiani describantur e polo Circuli AEquatoriae quidistantes, pro Parallelis seu latitudinum circulis. VIII. A polis, &amp;amp; ab AEquatore utrimque, numerentur in Primo Meridiano gradus 23 1/2, quanta nimirum est maxima Solis declinatio ab AEquatore in Ecliptica; &amp;amp; e polis per terminos praedictos describantur quatuor alii Circuli AEquatori paralleli, pro Tropicis &amp;amp; Circulis Polaribus. IX. Regula chartacea aut plumbea alterutri polo affixa, &amp;amp; ad alterutrum polum usque extensa, dividatur in duas aequales partes in puncto, in quo ab AEquatore intersecatur. Uterque deinde quadrans initio facto ab AEquatore, dividatur in partes 90. aequales omnino gradibus Primi Meridiani. X. E tabulis longitudinum ac latitudinum locorum, quae passim apud varios Auctores reperiuntur (unam praecipuarum urbium infra dabimus) selige loca quae globo inscribere vis; &amp;amp; regula alterutri polo affixa, numera loci unius longitudinem in AEquarore globi, finique computationis applica regulam: in hac deinde ab AEquatore versus polum numera loci ejusdem latitudinem (versus Arcticum quidem, si Borealis sit latitudo; versus Antarcticum vero, si fuerit Australis) &amp;amp; prope terminum numerationis signa punctum, &amp;amp; loci nomen adscribe. Eodem modo designabis alia quaevis loca, quorum longitudo ac latitudo nota sit; uti &amp;amp; regionum ac provinciarum initia, fines, promontoria, montes, sylvas, fluvios, littora, flexus, &amp;amp; quaevis alia, cum lacubus, insulis, ac similibus.

Globo hac ratione delineato, paretur Meridianus ex orichalco, qui globum ita circumdet, ut intra eum circumduci queat; dividaturque in partes 360. quilibet videlicet quadrans in partes 90. Deinde per globi polos adigatur axis, &amp;amp; hic inseratur utrimque Meridiano, addaturquepes, Horizon, Circulus horarius, &amp;amp; alia necessaria; eritque Globus Geographicus perfectus.

Si Eclipticam seu Zodiacum vis inscribere globo (quam vis is exiguam utilitatem habeat) affige regulam chartaceam aut plumbeam punctis intersecitionum AEquatoris cum Primo Meridiano, eamque extende usque ad puncta Tropicorum in quibus intersecantur a Meridiano per gradum AEquatoris 90. ducto, &amp;amp; juxta regulae ductum fac lineas curvas; quae conjunctae efficient integrum circulum, in gradus 360, ac duodecim signa dividendum. Vel&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pmdo1evpplxdtomwfyyeoy5ni8tnd65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/494</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87528</id>
    <revision>
      <id>285108</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'in Meridiano per gradum 90. AEquatoris transeunre, elige punctum, distans a polo AEquatoris gradibus 23 1/2, et ex illo velut polo describe Eclipticam.  Problema II.  Secundus Modus Globum Geographicum delineandi.  Si Globo perfecte rotundaco inducere velis chartam, et in ea deinde delineare circulos et alia ad Geographiam pertinentia, ut dictum; sic procede. I. Lineam peripheriae maximi circuli, quem globus propositus capit, saltem mechanice...</comment>
      <origin>285108</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4912" sha1="rhvxtgegzt337ivp8z127bwnb4a8aa4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in Meridiano per gradum 90. AEquatoris transeunre, elige punctum, distans a polo AEquatoris gradibus 23 1/2, et ex illo velut polo describe Eclipticam.

Problema II. 
Secundus Modus Globum Geographicum delineandi.

Si Globo perfecte rotundaco inducere velis chartam, et in ea deinde delineare circulos et alia ad Geographiam pertinentia, ut dictum; sic procede. I. Lineam peripheriae maximi circuli, quem globus propositus capit, saltem mechanice aequalem, divide in duodecim partes aequales. II. In medio chartae duc rectam, eamque divide in partes triginra tales, in qualium duodecim peripheriam jam divisisti. III. Posito uno circini pede in extremo aut primo puncto, altero ad distantiam decem partium describe arcum semicirculo minorem; eademque circini aperturÃ¢ retentÃ¢ alium arcum ex secundo puncto, aliumque ex tertio, quarro, etc. usque ad duodecimum. IV. Demum eÃ¢dem aperturÃ¢ describetotidem arcus ex altero extremo et sequen tibus punctis, qui priores intersecent. Si reliquum chartae extra spatia inter arcus inclusa abscindatur, et chartam globo inducas; cooperiet ea globum, et ubi apices utrimque coeunt, erunt poli; linea autem per medium transiens erit AEquator; arcus denique erunt Meridiani. Reliqui circuli et loca delineentur ut antea. Inspice appositum schema, in quo AB est linea in 30. partes divisa, CD est aequalis peripheriae circuli maximi in globo, divisa in partes 12, et repraesentat AEquinoctialem. Ex B, intervallo BH, ductus estarcus transiens per H, eodem que intervallo sequens arcus ex E, ex F, ex G, etc. usque ad arcum duodecimum transeuntem per C. Eodem deinde intervallo ductus est arcus ex A transiens per L, aliusque ex I, ex K, etc. Qui arcus sunt Meridiani includentes spatia elliptica; extra quae spatia si reliquum chartae abscindatur, et segmenta elliptica adglutinentur globo, coibunt apices omnes utrimque in polis, etc.

Hac arte delineatae chartae inciduntur in aes, et magno deinde numero imprimuntur, ac globis obducuntur. EÃ¢dem methodo fiunt globi Astronomici.

Corollarium.

Ex his colligitur, quomodo ex dato Globo Geographico alius major aut minor describendus sit. Si enim fiat regula chartacea aut plumbea Primo Semineridiano aequalis, et in aequales cum ipso divisa partes, 180; et deinde in novo globo describatur ac dividatur AEquator ac Meridianus modo dicto Â§. 1. aliaque fiat regula huic Semimeridiano aequalis; transferentur facile ope utriusque regulae omnia loca ex globo in alium._

CAPUT II. 
De usu Globi geographici in rebus ad Geographiam pertinentibus.

Globi Geographici usus locum habet et in Astronomicis, et in Geographicis rebus. De primo nonnulla diximus lib. 9. par. 1. De secundo haec breviter agemus. Consistit haec praecipue in se quentibus.

Problema I. 
Globum rectificare ad usum geographicum.

I. Eleva polum Globi supra ejus Horizontem, prout locus, in quo operaris, requirit. 2. Eundem polum ope compassi seu pyxidis magneticae juxta Meridianum Globi collocatae dirige in polum Mundi supra Horizonrem loci tui elevatum. 3. Locum tuum, si in Globo descriptus est, ad ejus Meridianum applica, ut globi verticem occupet, et undique ab Horizonte globi distet 90. gradibus. Vide dicta lib. 9. par. 1. Probl. 1. EXEMPLUM. Sit rectificandus Globus Herbipoti. Eleva polum septentrionalem globi gradibus 50, hoc est, Meridianum aeneum, cui axis et polus arcticus est insertus, intra Horizotis crenas tam diu eleva, donec gradus 50. in Meridiano notatiemineant supra Horizontem. Deinde nomen Herbipotis seu Wurtzburg, Globum revolvendo, applica Meridiano globi; seu directe infra eum coloca; sic enim Globi verticem obtinebit, et ab Horizonte undique distabit 90. gradibus. Tandem dirige polum Mundi arcticum, ita ut Meridianus globi directecte subjiciatur Meridiano coeli.

Annotatio.

In Globo rectificato cognosci potest qua regiones et loca in Terraqua sint loco tuo ad Ortum, Occasum, Meridiem, Septentrionem: versus quam Mundi plagam dirigendum iter ut ad loca alia pervenias: quem respectum habeant alia quaevis loca (quoad Mundi plagas) ad locum tuum, aut ad se invicem: quae regiones sint tuae aut cuivis alteri regioni ad Ortum, Occasum, etc. ad dexteram sinistram, etc.

Problema II.
Longitudinem cuiuslibet loci in globo invenire.

I. Locum, cujus longitudinem scire cupis, adjunge ad aeneum globi Meridianum, 2. A puncto, in quo dictus Meridianus et AEquator in globo pictus se mutuo intersecant, numera gradus et minuta AEquatoris usque ad primum Meridianum versus Occasum; et habebis longitudinem loci quaesitam, seu distantiam ejus a primo Meridiano. EÃ¢dem operÃ¢ scies quae alia loca cum loco, cujus longitudinem invenisti, sint ejusdem longitudinis; nimirum omnia illa quae cum loco dato sunt sub Meridiano aeneo. Itaque in Mari inventa latitudine loci in quo versaris, scies in quo Parallelo sis constitutus, seu quantum ab AEquatori remotus. Hoc Problema non indiget rectificatione globi.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rhvxtgegzt337ivp8z127bwnb4a8aa4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285136</id>
      <parentid>285108</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>285136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5471" sha1="flflni0sxijtjd6p7j0067vfnv1gvdp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in Meridiano per gradum 90. AEquatoris transeunre, elige punctum, distans a polo AEquatoris gradibus 23 1/2, &amp;amp; ex illo velut polo describe Eclipticam.

{{c|
{{larger|Problema II.}}&lt;br/&gt;''Secundus Modus Globum Geographicum delineandi.''
}}

{{left sidenote|Globum geographicum in charta delineare.}}{{dropinitial|S}}I Globo perfecte rotundaco inducere velis chartam, &amp;amp; in ea deinde delineare circulos &amp;amp; alia ad Geographiam pertinentia, ut dictum; sic procede. I. Lineam peripheriae maximi circuli, quem globus propositus capit, saltem mechanice {{left sidenote|Vide Iconismi L. Fig. 354.}}aequalem, divide in duodecim partes aequales. II. In medio chartae duc rectam, eamque divide in partes triginra tales, in qualium duodecim peripheriam jam divisisti. III. Posito uno circini pede in extremo aut primo puncto, altero ad distantiam decem partium describe arcum semicirculo minorem; eademque circini aperturâ retentâ alium arcum ex secundo puncto, aliumque ex tertio, quarro, etc. usque ad duodecimum. IV. Demum eâdem aperturâ describetotidem arcus ex altero extremo &amp;amp; sequen tibus punctis, qui priores intersecent. Si reliquum chartae extra spatia inter arcus inclusa abscindatur, &amp;amp; chartam globo inducas; cooperiet ea globum, &amp;amp; ubi apices utrimque coeunt, erunt poli; linea autem per medium transiens erit AEquator; arcus denique erunt Meridiani. Reliqui circuli &amp;amp; loca delineentur ut antea. Inspice appositum schema, in quo AB est linea in 30. partes divisa, CD est aequalis peripheriae circuli maximi in globo, divisa in partes 12, &amp;amp; repraesentat AEquinoctialem. Ex B, intervallo BH, ductus estarcus transiens per H, eodem que intervallo sequens arcus ex E, ex F, ex G, etc. usque ad arcum duodecimum transeuntem per C. Eodem deinde intervallo ductus est arcus ex A transiens per L, aliusque ex I, ex K, etc. Qui arcus sunt Meridiani includentes spatia elliptica; extra quae spatia si reliquum chartae abscindatur, &amp;amp; segmenta elliptica adglutinentur globo, coibunt apices omnes utrimque in polis, etc.

''Hac arte delineatae chartae inciduntur in aes, &amp;amp; magno deinde numero imprimuntur, ac globis obducuntur. Eâdem methodo fiunt globi Astronomici.''

{{c|{{larger|Corollarium.}}}}

{{dropinitial|E}}''X his colligitur, quomodo ex dato Globo Geographico alius major aut minor describendus sit. Si enim fiat regula chartacea aut plumbea Primo Semineridiano aequalis, &amp;amp; in aequales cum ipso divisa partes, 180; &amp;amp; deinde in novo globo describatur ac dividatur AEquator ac Meridianus modo dicto Â§. 1. aliaque fiat regula huic Semimeridiano aequalis; transferentur facile ope utriusque regulae omnia loca ex globo in alium.''

{{c|{{xx-larger|CAPUT {{sic|III|II}}.}} &lt;br/&gt;''De usu Globi geographici in rebus ad Geographiam pertinentibus.''}}

{{left sidenote|Globi geographici usus.}}{{dropinitial|G}}Lobi Geographici usus locum habet &amp;amp; in Astronomicis, &amp;amp; in Geographicis rebus. De primo nonnulla diximus lib. 9. par. 1. De secundo haec breviter agemus. Consistit haec praecipue in se quentibus.

{{c|{{larger|Problema I.}}&lt;br/&gt;''Globum rectificare ad usum geographicum.''}}

{{right sidenote|Globum geographicum rectificare.}}{{dropinitial|E}}Leva polum Globi supra ejus Horizontem, prout locus, in quo operaris, requirit. 2. Eundem polum ope compassi seu pyxidis magneticae juxta Meridianum Globi collocatae dirige in polum Mundi supra Horizonrem loci tui elevatum. 3. Locum tuum, si in Globo descriptus est, ad ejus Meridianum applica, ut globi verticem occupet, &amp;amp; undique ab Horizonte globi distet 90. gradibus. Vide dicta lib. 9. par. 1. Probl. 1. EXEMPLUM. ''Sit rectificandus Globus Herbipoti. Eleva polum septentrionalem globi gradibus 50, hoc est, Meridianum aeneum, cui axis &amp;amp; polus arcticus est insertus, intra Horizotis crenas tam diu eleva, donec gradus 50. in Meridiano notatiemineant supra Horizontem. Deinde nomen Herbipotis seu Wurtzburg, Globum revolvendo, applica Meridiano globi; seu directe infra eum coloca; sic enim Globi verticem obtinebit, &amp;amp; ab Horizonte undique distabit 90. gradibus. Tandem dirige polum Mundi arcticum, ita ut Meridianus globi directecte subjiciatur Meridiano cœli.''

{{c|{{larger|Annotatio.}}}}

{{dropinitial|I}}''N Globo rectificato cognosci potest qua regiones &amp;amp; loca in Terraqua sint loco tuo ad Ortum, Occasum, Meridiem, Septentrionem: versus quam Mundi plagam dirigendum iter ut ad loca alia pervenias: quem respectum habeant alia quaevis loca (quoad Mundi plagas) ad locum tuum, aut ad se invicem: quae regiones sint tuae aut cuivis alteri regioni ad Ortum, Occasum, etc. ad dexteram sinistram, etc.''

{{c|{{larger|Problema II.}}&lt;br/&gt;''Longitudinem cuiuslibet loci in globo invenire.''}}

{{right sidenote|Longitudinem locorum in Globo invenire.}}{{dropinitial|L}}Ocum, cujus longitudinem scire cupis, adjunge ad aeneum globi Meridianum, 2. A puncto, in quo dictus Meridianus &amp;amp; AEquator in globo pictus se mutuo intersecant, numera gradus &amp;amp; minuta AEquatoris usque ad primum Meridianum versus Occasum; &amp;amp; habebis longitudinem loci quaesitam, seu distantiam ejus a primo Meridiano. ''Eâdem operâ scies quae alia loca cum loco, cujus longitudinem invenisti, sint ejusdem longitudinis; nimirum omnia illa quae cum loco dato sunt sub Meridiano aeneo. Itaque in Mari inventa latitudine loci in quo versaris, scies in quo Parallelo sis constitutus, seu quantum ab AEquatori remotus.'' Hoc Problema non indiget rectificatione globi.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>flflni0sxijtjd6p7j0067vfnv1gvdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285139</id>
      <parentid>285136</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285139</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5469" sha1="bhge81w9kwpv5gpbddb3fvj6cv9d0cg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in Meridiano per gradum 90. Æquatoris transeunre, elige punctum, distans a polo Æquatoris gradibus 23 1/2, &amp;amp; ex illo velut polo describe Eclipticam.

{{c|
{{larger|Problema II.}}&lt;br/&gt;''Secundus Modus Globum Geographicum delineandi.''
}}

{{left sidenote|Globum geographicum in charta delineare.}}{{dropinitial|S}}I Globo perfecte rotundaco inducere velis chartam, &amp;amp; in ea deinde delineare circulos &amp;amp; alia ad Geographiam pertinentia, ut dictum; sic procede. I. Lineam peripheriæ maximi circuli, quem globus propositus capit, saltem mechanice {{left sidenote|Vide Iconismi L. Fig. 354.}}æqualem, divide in duodecim partes æquales. II. In medio chartæ duc rectam, eamque divide in partes triginra tales, in qualium duodecim peripheriam jam divisisti. III. Posito uno circini pede in extremo aut primo puncto, altero ad distantiam decem partium describe arcum semicirculo minorem; eademque circini aperturâ retentâ alium arcum ex secundo puncto, aliumque ex tertio, quarro, etc. usque ad duodecimum. IV. Demum eâdem aperturâ describetotidem arcus ex altero extremo &amp;amp; sequen tibus punctis, qui priores intersecent. Si reliquum chartæ extra spatia inter arcus inclusa abscindatur, &amp;amp; chartam globo inducas; cooperiet ea globum, &amp;amp; ubi apices utrimque coeunt, erunt poli; linea autem per medium transiens erit Æquator; arcus denique erunt Meridiani. Reliqui circuli &amp;amp; loca delineentur ut antea. Inspice appositum schema, in quo AB est linea in 30. partes divisa, CD est æqualis peripheriæ circuli maximi in globo, divisa in partes 12, &amp;amp; repræsentat Æquinoctialem. Ex B, intervallo BH, ductus estarcus transiens per H, eodem que intervallo sequens arcus ex E, ex F, ex G, etc. usque ad arcum duodecimum transeuntem per C. Eodem deinde intervallo ductus est arcus ex A transiens per L, aliusque ex I, ex K, etc. Qui arcus sunt Meridiani includentes spatia elliptica; extra quæ spatia si reliquum chartæ abscindatur, &amp;amp; segmenta elliptica adglutinentur globo, coibunt apices omnes utrimque in polis, etc.

''Hac arte delineatæ chartæ inciduntur in æs, &amp;amp; magno deinde numero imprimuntur, ac globis obducuntur. Eâdem methodo fiunt globi Astronomici.''

{{c|{{larger|Corollarium.}}}}

{{dropinitial|E}}''X his colligitur, quomodo ex dato Globo Geographico alius major aut minor describendus sit. Si enim fiat regula chartacea aut plumbea Primo Semineridiano æqualis, &amp;amp; in æquales cum ipso divisa partes, 180; &amp;amp; deinde in novo globo describatur ac dividatur Æquator ac Meridianus modo dicto §. 1. aliaque fiat regula huic Semimeridiano æqualis; transferentur facile ope utriusque regulæ omnia loca ex globo in alium.''

{{c|{{xx-larger|CAPUT {{sic|III|II}}.}} &lt;br/&gt;''De usu Globi geographici in rebus ad Geographiam pertinentibus.''}}

{{left sidenote|Globi geographici usus.}}{{dropinitial|G}}Lobi Geographici usus locum habet &amp;amp; in Astronomicis, &amp;amp; in Geographicis rebus. De primo nonnulla diximus lib. 9. par. 1. De secundo hæc breviter agemus. Consistit hæc præcipue in se quentibus.

{{c|{{larger|Problema I.}}&lt;br/&gt;''Globum rectificare ad usum geographicum.''}}

{{right sidenote|Globum geographicum rectificare.}}{{dropinitial|E}}Leva polum Globi supra ejus Horizontem, prout locus, in quo operaris, requirit. 2. Eundem polum ope compassi seu pyxidis magneticæ juxta Meridianum Globi collocatæ dirige in polum Mundi supra Horizonrem loci tui elevatum. 3. Locum tuum, si in Globo descriptus est, ad ejus Meridianum applica, ut globi verticem occupet, &amp;amp; undique ab Horizonte globi distet 90. gradibus. Vide dicta lib. 9. par. 1. Probl. 1. EXEMPLUM. ''Sit rectificandus Globus Herbipoti. Eleva polum septentrionalem globi gradibus 50, hoc est, Meridianum æneum, cui axis &amp;amp; polus arcticus est insertus, intra Horizotis crenas tam diu eleva, donec gradus 50. in Meridiano notatiemineant supra Horizontem. Deinde nomen Herbipotis seu Wurtzburg, Globum revolvendo, applica Meridiano globi; seu directe infra eum coloca; sic enim Globi verticem obtinebit, &amp;amp; ab Horizonte undique distabit 90. gradibus. Tandem dirige polum Mundi arcticum, ita ut Meridianus globi directecte subjiciatur Meridiano cœli.''

{{c|{{larger|Annotatio.}}}}

{{dropinitial|I}}''N Globo rectificato cognosci potest qua regiones &amp;amp; loca in Terraqua sint loco tuo ad Ortum, Occasum, Meridiem, Septentrionem: versus quam Mundi plagam dirigendum iter ut ad loca alia pervenias: quem respectum habeant alia quævis loca (quoad Mundi plagas) ad locum tuum, aut ad se invicem: quæ regiones sint tuæ aut cuivis alteri regioni ad Ortum, Occasum, etc. ad dexteram sinistram, etc.''

{{c|{{larger|Problema II.}}&lt;br/&gt;''Longitudinem cuiuslibet loci in globo invenire.''}}

{{right sidenote|Longitudinem locorum in Globo invenire.}}{{dropinitial|L}}Ocum, cujus longitudinem scire cupis, adjunge ad æneum globi Meridianum, 2. A puncto, in quo dictus Meridianus &amp;amp; Æquator in globo pictus se mutuo intersecant, numera gradus &amp;amp; minuta Æquatoris usque ad primum Meridianum versus Occasum; &amp;amp; habebis longitudinem loci quæsitam, seu distantiam ejus a primo Meridiano. ''Eâdem operâ scies quæ alia loca cum loco, cujus longitudinem invenisti, sint ejusdem longitudinis; nimirum omnia illa quæ cum loco dato sunt sub Meridiano æneo. Itaque in Mari inventa latitudine loci in quo versaris, scies in quo Parallelo sis constitutus, seu quantum ab Æquatori remotus.'' Hoc Problema non indiget rectificatione globi.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhge81w9kwpv5gpbddb3fvj6cv9d0cg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285140</id>
      <parentid>285139</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285140</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5477" sha1="8xl92wa8hcpzxuywk2t72hjyq939thk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in Meridiano per gradum 90. Æquatoris transeunre, elige punctum, distans a polo Æquatoris gradibus 23 1/2, &amp;amp; ex illo velut polo describe Eclipticam.

{{c|
{{larger|Problema II.}}&lt;br/&gt;''Secundus Modus Globum Geographicum delineandi.''
}}

{{left sidenote|Globum geographicum in charta delineare.}}{{dropinitial|S}}I Globo perfecte rotundaco inducere velis chartam, &amp;amp; in ea deinde delineare circulos &amp;amp; alia ad Geographiam pertinentia, ut dictum; sic procede. I. Lineam peripheriæ maximi circuli, quem globus propositus capit, saltem mechanice {{left sidenote|Vide Iconismi L. Fig. 354.}}æqualem, divide in duodecim partes æquales. II. In medio chartæ duc rectam, eamque divide in partes triginra tales, in qualium duodecim peripheriam jam divisisti. III. Posito uno circini pede in extremo aut primo puncto, altero ad distantiam decem partium describe arcum semicirculo minorem; eademque circini aperturâ retentâ alium arcum ex secundo puncto, aliumque ex tertio, quarro, etc. usque ad duodecimum. IV. Demum eâdem aperturâ describetotidem arcus ex altero extremo &amp;amp; sequen tibus punctis, qui priores intersecent. Si reliquum chartæ extra spatia inter arcus inclusa abscindatur, &amp;amp; chartam globo inducas; cooperiet ea globum, &amp;amp; ubi apices utrimque coeunt, erunt poli; linea autem per medium transiens erit Æquator; arcus denique erunt Meridiani. Reliqui circuli &amp;amp; loca delineentur ut antea. Inspice appositum schema, in quo AB est linea in 30. partes divisa, CD est æqualis peripheriæ circuli maximi in globo, divisa in partes 12, &amp;amp; repræsentat Æquinoctialem. Ex B, intervallo BH, ductus estarcus transiens per H, eodem que intervallo sequens arcus ex E, ex F, ex G, etc. usque ad arcum duodecimum transeuntem per C. Eodem deinde intervallo ductus est arcus ex A transiens per L, aliusque ex I, ex K, etc. Qui arcus sunt Meridiani includentes spatia elliptica; extra quæ spatia si reliquum chartæ abscindatur, &amp;amp; segmenta elliptica adglutinentur globo, coibunt apices omnes utrimque in polis, etc.

''Hac arte delineatæ chartæ inciduntur in æs, &amp;amp; magno deinde numero imprimuntur, ac globis obducuntur. Eâdem methodo fiunt globi Astronomici.''

{{c|{{larger|Corollarium.}}}}

{{dropinitial|E}}''X his colligitur, quomodo ex dato Globo Geographico alius major aut minor describendus sit. Si enim fiat regula chartacea aut plumbea Primo Semineridiano æqualis, &amp;amp; in æquales cum ipso divisa partes, 180; &amp;amp; deinde in novo globo describatur ac dividatur Æquator ac Meridianus modo dicto §. 1. aliaque fiat regula huic Semimeridiano æqualis; transferentur facile ope utriusque regulæ omnia loca ex globo in alium.''

{{c|{{xx-larger|CAPUT {{sic|III|II}}.}} &lt;br/&gt;''De usu Globi geographici in rebus ad Geographiam pertinentibus.''}}

{{left sidenote|Globi geographici usus.}}{{dropinitial|G}}Lobi Geographici usus locum habet &amp;amp; in Astronomicis, &amp;amp; in Geographicis rebus. De primo nonnulla diximus lib. 9. par. 1. De secundo hæc breviter agemus. Consistit hæc præcipue in se quentibus.

{{c|{{larger|Problema I.}}&lt;br/&gt;''Globum rectificare ad usum geographicum.''}}

{{right sidenote|Globum geographicum rectificare.}}{{dropinitial|E}}Leva polum Globi supra ejus Horizontem, prout locus, in quo operaris, requirit. 2. Eundem polum ope compassi seu pyxidis magneticæ juxta Meridianum Globi collocatæ dirige in polum Mundi supra Horizonrem loci tui elevatum. 3. Locum tuum, si in Globo descriptus est, ad ejus Meridianum applica, ut globi verticem occupet, &amp;amp; undique ab Horizonte globi distet 90. gradibus. Vide dicta lib. 9. par. 1. Probl. 1. EXEMPLUM. ''Sit rectificandus Globus Herbipoti. Eleva polum septentrionalem globi gradibus 50, hoc est, Meridianum æneum, cui axis &amp;amp; polus arcticus est insertus, intra Horizotis crenas tam diu eleva, donec gradus 50. in Meridiano notatiemineant supra Horizontem. Deinde nomen Herbipotis seu Wurtzburg, Globum revolvendo, applica Meridiano globi; seu directe infra eum coloca; sic enim Globi verticem obtinebit, &amp;amp; ab Horizonte undique distabit 90. gradibus. Tandem dirige polum Mundi arcticum, ita ut Meridianus globi directecte subjiciatur Meridiano cœli.''

{{c|{{larger|Annotatio.}}}}

{{dropinitial|I}}''N Globo rectificato cognosci potest qua regiones &amp;amp; loca in Terraqua sint loco tuo ad Ortum, Occasum, Meridiem, Septentrionem: versus quam Mundi plagam dirigendum iter ut ad loca alia pervenias: quem respectum habeant alia quævis loca (quoad Mundi plagas) ad locum tuum, aut ad se invicem: quæ regiones sint tuæ aut cuivis alteri regioni ad Ortum, Occasum, etc. ad dexteram sinistram, etc.''

{{c|{{larger|Problema II.}}&lt;br/&gt;''Longitudinem cuiuslibet loci in globo invenire.''}}

{{right sidenote|Longitudinem locorum in Globo invenire.}}{{dropinitial|L}}Ocum, cujus longitudinem scire cupis, adjunge ad æneum globi Meridianum, 2. A puncto, in quo dictus Meridianus &amp;amp; Æquator in globo pictus se mutuo intersecant, numera gradus &amp;amp; minuta Æquatoris usque ad primum Meridianum versus Occasum; &amp;amp; habebis longitudinem loci quæsitam, seu distantiam ejus a primo Meridiano. ''Eâdem operâ scies quæ alia loca cum loco, cujus longitudinem invenisti, sint ejusdem longitudinis; nimirum omnia illa quæ cum loco dato sunt sub Meridiano æneo. Itaque in Mari inventa latitudine loci in quo versaris, scies in quo Parallelo sis constitutus, seu quantum ab Æquatori remotus.'' Hoc Problema non indiget rectificatione globi.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8xl92wa8hcpzxuywk2t72hjyq939thk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/495</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87529</id>
    <revision>
      <id>285109</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Problema III.  Latitudinem cuiuslibet loci, et consequenter elevationem poli, invenire in globo.  I. Locum, cujus latitudinem inquiris, applica ad Meridianum aeneum globi. 2. Numera gradus et minuta in dicto aeneo Meridiano notata ab AEquatore globi usque ad locum datum, et habebis latitudinem quaesitam, et consequenter poli elevationem; quae huic semper est aequalis. Eadem operÃ¢ cognosces, quaenam alia loca habeant eandem cum loco dato lati...</comment>
      <origin>285109</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4408" sha1="l2s0lte0k6m5m18qks78ci34nxlton0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Problema III. 
Latitudinem cuiuslibet loci, et consequenter elevationem poli, invenire in globo.

I. Locum, cujus latitudinem inquiris, applica ad Meridianum aeneum globi. 2. Numera gradus et minuta in dicto aeneo Meridiano notata ab AEquatore globi usque ad locum datum, et habebis latitudinem quaesitam, et consequenter poli elevationem; quae huic semper est aequalis. Eadem operÃ¢ cognosces, quaenam alia loca habeant eandem cum loco dato latitudinem, seu elevationem poli; omnia nimirum illa quae sunt in eodem Parallelo cum loco dato; seu quae, si globus revolvatur, transeunt sub eodem puncto Meridiani aenei, sub quo locus datus fuit collocatus. Et omnia haec loca, quae eandem habent latitudinem, eadem etiam habent dierum ac noctium incrementa ac decrementa, anni tempestatum variationem, etc. Praeterea quae eandem latitudinem cum loco tuo habent, et sunt magis orientalia gradibus 15, 30, 45. etc. habent citius diem, meridiem; noctem, mediam noctem horÃ¢ unÃ¢, duabus, tribus, etc. Quae vero totidem gradibus sunt magis occidentalia, tardius eadem habent. Hoc etiam Problema non indiget rectificatione globi.

Problema IV. 
Dato loco in superficie globi, ita constituere globum, ut Horizon ligneus repraesentet illius loci Horizontem.

Datus locus adducatur ad Meridianum aeneum, et ab eo numerentur 90. gradus versus polum vicinum in eodem Meridiano, terminusque numerationis constituatur in crena Horizontis; et habebitur quod quaeritur. Eaedem operae elevatur polus globi ita, ut postulat elevatio poli Mundi supra Horizontem dicti loci.

Problema V. 
Dato loco in superficie globi, elevare eius polum ita, ut postulat elevatio poli Mundi supra Horizontem dicti loci.

Operare modo dicto in praecedenti Problemate. Vel. Quaere latitudinem loci, per Problem. 3. et eandem numera a polo in Meridiano deorsum versus Horizontem, terminumque numerationis constitue in crena Horizontis, et habebis quaesitum.

Problema VI. 
Cognita loci alicuius longitudine ac latitudine, locum seu situm eius in globo adsignare.

I. Longitudo cognita numeretur in AEquatore a primo Meridiano, et terminus numerationis constituatur sub Meridiano aeneo globi. 2. Latitudo cognita numeretur in Meridiano aeneo ab AEquatore versus polum arcticum, si latitudo est Borealis; aut versus antarcticum, si est Australis. Terminus numerationis erit locus seu situs in globo quaesitus. Sie in Mari viso aliquo loco, cujus longitudinem ac latitudinem scis, invenies ejus situm in globo, et scies inter quasregiones verseris, et quo dirigendus cursus.

Problema VII. 
Differentiam longitudinum et latitudinum duorum locorum invenire.

I. Quoad differentiam longitudinum. Applica primo unum locum Meridiano aeneo globi, et nota gradum ac minutum AEquatoris in quo intersecatur a Meridiano aeneo. Applica deinde alterum locum eidem Meridiano aeneo, et nota gradum ac minutum. Arcus AEquatoris inter utrumque locum interjectus est differentia longitudinum quaesita. 2. Quoad differentiam latitudinum. Applica primo unum locum Meridiano aeneo, et nota gradum cui respondet. Applica deinde locum alterum, et nota similiter gradum. Arcus inter utrumque interceptus est differentia latitudinum quaesita. Si uterque locus est sub eodem Meridiano, facilior est operatio quoad latitudinum differentiam: nam adducto utroque loco sub Meridianum aeneum, apparet arcus inter utrumque interjectus.

Problema VIII. 
Duorum locorum in globo datorum distantiam in milliaribus invenire.

Unus locus adducatur ad Meridianum aeneum, et Quadrans altitudinis affigatur vertici loci, appliceturque ad alterum locum darum. Gradus in Quadrante inter utrumque locum intercepti, et in milliaria conversi, dant distantiam quaesitam. Vel: Circino aut filo capiatur intervallum inter duo loca data, et transferatur ad AEquatorem in gradus divisum, noteturque quot gradus in eo occupet; hi enim in milliaria conversi dant distantiam ut antea. Si distantia duorum locorum in globo major est 90 gradibus, accipi debet circino curvo; qui etiam in aliis casibus certiorem usum habet. Si uterque locus est sub eodem Meridiano globi, adducatur uterque ad Meridianum aeneum: intervallum graduum inter utrumque conversum in milliaria, dabit distantiam. Si uterque est in AEquatore, aut sub eodem Parallelo, adducatur primo unus, deinde alter ad Meridianum aneum, et notetur arcus AEquatoris inter utrumque interjectus; hic conversus in millitaria dat distantiam.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l2s0lte0k6m5m18qks78ci34nxlton0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285142</id>
      <parentid>285109</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285142</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4703" sha1="pi6shq8loiwfjc4cua4lj5ad9p4x9oo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|Problema III.}} &lt;br/&gt;
''Latitudinem cuiuslibet loci, et consequenter elevationem poli, invenire in globo.''
}}

{{left sidenote|Latitudinem loci in Globo invenire.}}{{dropinitial|L}}Ocum, cujus latitudinem inquiris, applica ad Meridianum æneum globi. 2. Numera gradus et minuta in dicto æneo Meridiano notata ab Æquatore globi usque ad locum datum, et habebis latitudinem quæsitam, et consequenter poli elevationem; quæ huic semper est æqualis. Eadem operâ cognosces, quænam alia loca habeant eandem cum loco dato latitudinem, seu elevationem poli; omnia nimirum illa quæ sunt in eodem Parallelo cum loco dato; seu quæ, si globus revolvatur, transeunt sub eodem puncto Meridiani ænei, sub quo locus datus fuit collocatus. Et omnia hæc loca, quæ eandem habent latitudinem, eadem etiam habent dierum ac noctium incrementa ac decrementa, anni tempestatum variationem, etc. Præterea quæ eandem latitudinem cum loco tuo habent, et sunt magis orientalia gradibus 15, 30, 45. etc. habent citius diem, meridiem; noctem, mediam noctem horâ unâ, duabus, tribus, etc. Quæ vero totidem gradibus sunt magis occidentalia, tardius eadem habent. Hoc etiam Problema non indiget rectificatione globi.

{{c|{{larger|Problema IV.}}&lt;br/&gt;
''Dato loco in superficie globi, ita constituere globum, ut Horizon ligneus repræsentet illius loci Horizontem.''
}}

{{dropinitial|D}}Atus locus adducatur ad Meridianum æneum, et ab eo numerentur 90. gradus versus polum vicinum in eodem Meridiano, terminusque numerationis constituatur in crena Horizontis; et habebitur quod quæritur. Eædem operæ elevatur polus globi ita, ut postulat elevatio poli Mundi supra Horizontem dicti loci.

{{c|{{larger|Problema V.}}&lt;br/&gt;
''Dato loco in superficie globi, elevare eius polum ita, ut postulat elevatio poli Mundi supra Horizontem dicti loci.''
}}

{{dropinitial|O}}Perare modo dicto in præcedenti Problemate. Vel. Quære latitudinem loci, per Problem. 3. et eandem numera a polo in Meridiano deorsum versus Horizontem, terminumque numerationis constitue in crena Horizontis, et habebis quæsitum.

{{c|
{{larger|Problema VI.}}&lt;br/&gt;
''Cognita loci alicuius longitudine ac latitudine, locum seu situm eius in globo adsignare.''
}}

{{dropinitial|L}}Ongitudo cognita numeretur in Æquatore a primo Meridiano, et terminus numerationis constituatur sub Meridiano æneo globi. 2. Latitudo cognita numeretur in Meridiano æneo ab Æquatore versus polum arcticum, si latitudo est Borealis; aut versus antarcticum, si est Australis. Terminus numerationis erit locus seu situs in globo quæsitus. Sie in Mari viso aliquo loco, cujus longitudinem ac latitudinem scis, invenies ejus situm in globo, et scies inter quasregiones verseris, et quo dirigendus cursus.

{{c|
{{larger|Problema VII. }}&lt;br/&gt;
''Differentiam longitudinum et latitudinum duorum locorum invenire.''
}}

{{dropinitial|Q}}Voad differentiam longitudinum. Applica primo unum locum Meridiano æneo globi, et nota gradum ac minutum Æquatoris in quo intersecatur a Meridiano æneo. Applica deinde alterum locum eidem Meridiano æneo, et nota gradum ac minutum. Arcus Æquatoris inter utrumque locum interjectus est differentia longitudinum quæsita. 2. Quoad differentiam latitudinum. Applica primo unum locum Meridiano æneo, et nota gradum cui respondet. Applica deinde locum alterum, et nota similiter gradum. Arcus inter utrumque interceptus est differentia latitudinum quæsita. Si uterque locus est sub eodem Meridiano, facilior est operatio quoad latitudinum differentiam: nam adducto utroque loco sub Meridianum æneum, apparet arcus inter utrumque interjectus.

{{c|
{{larger|Problema VIII.}}&lt;br/&gt;
''Duorum locorum in globo datorum distantiam in milliaribus invenire.''
}}

{{dropinitial|U}}Nus locus adducatur ad Meridianum æneum, et Quadrans altitudinis affigatur vertici loci, appliceturque ad alterum locum darum. Gradus in Quadrante inter utrumque locum intercepti, et in milliaria conversi, dant distantiam quæsitam. Vel: Circino aut filo capiatur intervallum inter duo loca data, et transferatur ad Æquatorem in gradus divisum, noteturque quot gradus in eo occupet; hi enim in milliaria conversi dant distantiam ut antea. Si distantia duorum locorum in globo major est 90 gradibus, accipi debet circino curvo; qui etiam in aliis casibus certiorem usum habet. Si uterque locus est sub eodem Meridiano globi, adducatur uterque ad Meridianum æneum: intervallum graduum inter utrumque conversum in milliaria, dabit distantiam. Si uterque est in Æquatore, aut sub eodem Parallelo, adducatur primo unus, deinde alter ad Meridianum aneum, et notetur arcus Æquatoris inter utrumque interjectus; hic conversus in millitaria dat distantiam.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pi6shq8loiwfjc4cua4lj5ad9p4x9oo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285144</id>
      <parentid>285142</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285144</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5390" sha1="1rt4lzjba0eur0op0ekonrlgvx5wse0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|Problema III.}} &lt;br/&gt;
''Latitudinem cuiuslibet loci, et consequenter elevationem poli, invenire in globo.''
}}

{{left sidenote|Latitudinem loci in Globo invenire.}}{{dropinitial|L}}Ocum, cujus latitudinem inquiris, applica ad Meridianum æneum globi. 2. Numera gradus et minuta in dicto æneo Meridiano notata ab Æquatore globi usque ad locum datum, et habebis latitudinem quæsitam, et consequenter poli elevationem; quæ huic semper est æqualis. Eadem operâ cognosces, quænam alia loca habeant eandem cum loco dato latitudinem, seu elevationem poli; omnia nimirum illa quæ sunt in eodem Parallelo cum loco dato; seu quæ, si globus revolvatur, transeunt sub eodem puncto Meridiani ænei, sub quo locus datus fuit collocatus. Et omnia hæc loca, quæ eandem habent latitudinem, eadem etiam habent dierum ac noctium incrementa ac decrementa, anni tempestatum variationem, etc. Præterea quæ eandem latitudinem cum loco tuo habent, et sunt magis orientalia gradibus 15, 30, 45. etc. habent citius diem, meridiem; noctem, mediam noctem horâ unâ, duabus, tribus, etc. Quæ vero totidem gradibus sunt magis occidentalia, tardius eadem habent. Hoc etiam Problema non indiget rectificatione globi.

{{c|{{larger|Problema IV.}}&lt;br/&gt;
''Dato loco in superficie globi, ita constituere globum, ut Horizon ligneus repræsentet illius loci Horizontem.''
}}

{{left sidenote|Horizontem locorum in Globo reperire.}}{{dropinitial|D}}Atus locus adducatur ad Meridianum æneum, et ab eo numerentur 90. gradus versus polum vicinum in eodem Meridiano, terminusque numerationis constituatur in crena Horizontis; et habebitur quod quæritur. Eædem operæ elevatur polus globi ita, ut postulat elevatio poli Mundi supra Horizontem dicti loci.

{{c|{{larger|Problema V.}}&lt;br/&gt;
''Dato loco in superficie globi, elevare eius polum ita, ut postulat elevatio poli Mundi supra Horizontem dicti loci.''
}}

{{left sidenote|Poli elevationem cuiusque loci in Globo invenire.}}{{dropinitial|O}}Perare modo dicto in præcedenti Problemate. Vel. Quære latitudinem loci, per Problem. 3. et eandem numera a polo in Meridiano deorsum versus Horizontem, terminumque numerationis constitue in crena Horizontis, et habebis quæsitum.

{{c|
{{larger|Problema VI.}}&lt;br/&gt;
''Cognita loci alicuius longitudine ac latitudine, locum seu situm eius in globo adsignare.''
}}

{{left sidenote|Situm euiusque loci in Globo adsignare.}}{{dropinitial|L}}Ongitudo cognita numeretur in Æquatore a primo Meridiano, et terminus numerationis constituatur sub Meridiano æneo globi. 2. Latitudo cognita numeretur in Meridiano æneo ab Æquatore versus polum arcticum, si latitudo est Borealis; aut versus antarcticum, si est Australis. Terminus numerationis erit locus seu situs in globo quæsitus. Sie in Mari viso aliquo loco, cujus longitudinem ac latitudinem scis, invenies ejus situm in globo, et scies inter quasregiones verseris, et quo dirigendus cursus.

{{c|
{{larger|Problema VII. }}&lt;br/&gt;
''Differentiam longitudinum et latitudinum duorum locorum invenire.''
}}

{{right sidenote|Differentiam longitudinum ac latitudinum invenire.}}{{dropinitial|Q}}Voad differentiam longitudinum. Applica primo unum locum Meridiano æneo globi, et nota gradum ac minutum Æquatoris in quo intersecatur a Meridiano æneo. Applica deinde alterum locum eidem Meridiano æneo, et nota gradum ac minutum. Arcus Æquatoris inter utrumque locum interjectus est differentia longitudinum quæsita. 2. Quoad differentiam latitudinum. Applica primo unum locum Meridiano æneo, et nota gradum cui respondet. Applica deinde locum alterum, et nota similiter gradum. Arcus inter utrumque interceptus est differentia latitudinum quæsita. Si uterque locus est sub eodem Meridiano, facilior est operatio quoad latitudinum differentiam: nam adducto utroque loco sub Meridianum æneum, apparet arcus inter utrumque interjectus.

{{c|
{{larger|Problema VIII.}}&lt;br/&gt;
''Duorum locorum in globo datorum distantiam in milliaribus invenire.''
}}

{{right sidenote|Distantiam locorum in milliaribus invenire.}}{{dropinitial|U}}Nus locus adducatur ad Meridianum æneum, et Quadrans altitudinis affigatur vertici loci, appliceturque ad alterum locum darum. Gradus in Quadrante inter utrumque locum intercepti, et in milliaria conversi, dant distantiam quæsitam. Vel: Circino aut filo capiatur intervallum inter duo loca data, et transferatur ad Æquatorem in gradus divisum, noteturque quot gradus in eo occupet; hi enim in milliaria conversi dant distantiam ut antea. Si distantia duorum locorum in globo major est 90 gradibus, accipi debet circino curvo; qui etiam in aliis casibus certiorem usum habet. Si uterque locus est sub eodem Meridiano globi, adducatur uterque ad Meridianum æneum: intervallum graduum inter utrumque conversum in milliaria, dabit distantiam. Si uterque est in Æquatore, aut sub eodem Parallelo, adducatur primo unus, deinde alter ad Meridianum aneum, et notetur arcus Æquatoris inter utrumque interjectus; hic conversus in millitaria dat distantiam.

{{c|
{{larger|Problema IX.}}&lt;br/&gt;
''Quota quovis tempore sit hora astronomica in aliis toto Orbe locis, cognoscere.''
}}

{{right sidenote|Horam astronomicam toto orbe cognoscere [reading uncertain: print faded] in Globo}}{{dropinitial|L}}Ocum tuum colloca sub Meridiano aeneo, et indicem horarium applica horae datae in tuo loco. 2. Si scire vis horam in locis orientalibus,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rt4lzjba0eur0op0ekonrlgvx5wse0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285146</id>
      <parentid>285144</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285146</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5492" sha1="9cmgmgbjjeumvq0xz3m45gfswaedww0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|Problema III.}} &lt;br/&gt;
''Latitudinem cuiuslibet loci, &amp;amp; consequenter elevationem poli, invenire in globo.''
}}

{{left sidenote|Latitudinem loci in Globo invenire.}}{{dropinitial|L}}Ocum, cujus latitudinem inquiris, applica ad Meridianum æneum globi. 2. Numera gradus &amp;amp; minuta in dicto æneo Meridiano notata ab Æquatore globi usque ad locum datum, &amp;amp; habebis latitudinem quæsitam, &amp;amp; consequenter poli elevationem; quæ huic semper est æqualis. ''Eadem operâ cognosces, quænam alia loca habeant eandem cum loco dato latitudinem, seu elevationem poli; omnia nimirum illa quæ sunt in eodem Parallelo cum loco dato; seu quæ, si globus revolvatur, transeunt sub eodem puncto Meridiani ænei, sub quo locus datus fuit collocatus. &amp;amp; omnia hæc loca, quæ eandem habent latitudinem, eadem etiam habent dierum ac noctium incrementa ac decrementa, anni tempestatum variationem, etc. Præterea quæ eandem latitudinem cum loco tuo habent, &amp;amp; sunt magis orientalia gradibus 15, 30, 45. etc. habent citius diem, meridiem; noctem, mediam noctem horâ unâ, duabus, tribus, etc. Quæ vero totidem gradibus sunt magis occidentalia, tardius eadem habent.'' Hoc etiam Problema non indiget rectificatione globi.

{{c|{{larger|Problema IV.}}&lt;br/&gt;
''Dato loco in superficie globi, ita constituere globum, ut Horizon ligneus repræsentet illius loci Horizontem.''
}}

{{left sidenote|Horizontem locorum in Globo reperire.}}{{dropinitial|D}}Atus locus adducatur ad Meridianum æneum, &amp;amp; ab eo numerentur 90. gradus versus polum vicinum in eodem Meridiano, terminusque numerationis constituatur in crena Horizontis; &amp;amp; habebitur quod quæritur. ''Eâdem operâ elevatur polus globi ita, ut postulat elevatio poli Mundi supra Horizontem dicti loci.''

{{c|{{larger|Problema V.}}&lt;br/&gt;
''Dato loco in superficie globi, elevare eius polum ita, ut postulat elevatio poli Mundi supra Horizontem dicti loci.''
}}

{{left sidenote|Poli elevationem cuiusque loci in Globo invenire.}}{{dropinitial|O}}Perare modo dicto in præcedenti Problemate. Vel. Quære latitudinem loci, ''per Problem. 3''. &amp;amp; eandem numera a polo in Meridiano deorsum versus Horizontem, terminumque numerationis constitue in crena Horizontis, &amp;amp; habebis quæsitum.

{{c|
{{larger|Problema VI.}}&lt;br/&gt;
''Cognita loci alicuius longitudine ac latitudine, locum seu situm eius in globo adsignare.''
}}

{{left sidenote|Situm euiusque loci in Globo adsignare.}}{{dropinitial|L}}Ongitudo cognita numeretur in Æquatore a primo Meridiano, &amp;amp; terminus numerationis constituatur sub Meridiano æneo globi. 2. Latitudo cognita numeretur in Meridiano æneo ab Æquatore versus polum arcticum, si latitudo est Borealis; aut versus antarcticum, si est Australis. Terminus numerationis erit locus seu situs in globo quæsitus. ''Sic in Mari viso aliquo loco, cujus longitudinem ac latitudinem scis, invenies ejus situm in globo, &amp;amp; scies inter quas regiones verseris, &amp;amp; quo dirigendus cursus.''

{{c|
{{larger|Problema VII. }}&lt;br/&gt;
''Differentiam longitudinum &amp;amp; latitudinum duorum locorum invenire.''
}}

{{right sidenote|Differentiam longitudinum ac latitudinum invenire.}}{{dropinitial|Q}}''Voad differentiam longitudinum.'' Applica primo unum locum Meridiano æneo globi, &amp;amp; nota gradum ac minutum Æquatoris in quo intersecatur a Meridiano æneo. Applica deinde alterum locum eidem Meridiano æneo, &amp;amp; nota gradum ac minutum. Arcus Æquatoris inter utrumque locum interjectus est differentia longitudinum quæsita. 2. ''Quoad differentiam latitudinum''. Applica primo unum locum Meridiano æneo, &amp;amp; nota gradum cui respondet. Applica deinde locum alterum, &amp;amp; nota similiter gradum. Arcus inter utrumque interceptus est differentia latitudinum quæsita. ''Si uterque locus est sub eodem Meridiano, facilior est operatio quoad latitudinum differentiam: nam adducto utroque loco sub Meridianum æneum, apparet arcus inter utrumque interjectus.''

{{c|
{{larger|Problema VIII.}}&lt;br/&gt;
''Duorum locorum in globo datorum distantiam in milliaribus invenire.''
}}

{{right sidenote|Distantiam locorum in milliaribus invenire.}}{{dropinitial|U}}Nus locus adducatur ad Meridianum æneum, &amp;amp; Quadrans altitudinis affigatur vertici loci, appliceturque ad alterum locum darum. Gradus in Quadrante inter utrumque locum intercepti, &amp;amp; in milliaria conversi, dant distantiam quæsitam. Vel: Circino aut filo capiatur intervallum inter duo loca data, &amp;amp; transferatur ad Æquatorem in gradus divisum, noteturque quot gradus in eo occupet; hi enim in milliaria conversi dant distantiam ut antea. ''Si distantia duorum locorum in globo major est 90 gradibus, accipi debet circino curvo; qui etiam in aliis casibus certiorem usum habet. Si uterque locus est sub eodem Meridiano globi, adducatur uterque ad Meridianum æneum: intervallum graduum inter utrumque conversum in milliaria, dabit distantiam. Si uterque est in Æquatore, aut sub eodem Parallelo, adducatur primo unus, deinde alter ad Meridianum aneum, &amp;amp; notetur arcus Æquatoris inter utrumque interjectus; hic conversus in millitaria dat distantiam.''

{{c|
{{larger|Problema IX.}}&lt;br/&gt;
''Quota quovis tempore sit hora astronomica in aliis toto Orbe locis, cognoscere.''
}}

{{right sidenote|Horam astronomicam toto orbe cognoscere [reading uncertain: print faded] in Globo}}{{dropinitial|L}}Ocum tuum colloca sub Meridiano aeneo, &amp;amp; indicem horarium applica horae datae in tuo loco. 2. Si scire vis horam in locis orientalibus,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9cmgmgbjjeumvq0xz3m45gfswaedww0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/496</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87530</id>
    <revision>
      <id>285110</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Problema IX.  Quota quovis tempore sit hora astronomica in aliis toto Orbe locis, cognoscere.  I. Locum tuum colloca sub Meridiano aeneo, et indicem horarium applica horae datae in tuo loco. 2. Si scire vis horam in locis orientalibus, volve globum ab Oriente versus Occidentem, donec locus, cujus horam quaeris, sit sub Meridiano aeneo: index horarius monstrabit horam. Si vis scire horam i[?] locis occidentalibus, volve globum ab Occidente ver...</comment>
      <origin>285110</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5495" sha1="dkmatgugk3ux7zpnr1yxellhmxgdocz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Problema IX. 
Quota quovis tempore sit hora astronomica in aliis toto Orbe locis, cognoscere.

I. Locum tuum colloca sub Meridiano aeneo, et indicem horarium applica horae datae in tuo loco. 2. Si scire vis horam in locis orientalibus, volve globum ab Oriente versus Occidentem, donec locus, cujus horam quaeris, sit sub Meridiano aeneo: index horarius monstrabit horam. Si vis scire horam i[?] locis occidentalibus, volve globum ab Occidente versus orientem etc. Si globum vertas donec index horarius percurrat unam horam, omnia locaquae tunc sub Meridiano aeneo sunt, numerant unam horam minus, aut plus, quam tuus locus. Haec sufficiant. Plura vide apud alios qui de usu Globorum scribunt.

CAPUT III. 
De explicatione Mapparum Geographicarum.

Mappae seu Chartae Geographicae sunt, quae Terraquae descriptionem in plano exhibent. Sicut vero Terraquae descriptio aliaest universalis, continens totius Terraquei globi imaginem seu picturam, et proprie Geographia appellatur; alia particularis alicujus regionis, ut Europae, Hispaniae, Germaniae, Alsatiae etc: et dicitut Chorographia; alia denique particularissima alicujus territorii, oppidi, pagi, arcis, et vocatut Topographia: ita etiam Chartarum seu Mapparum Geographicarum aliae sunt universales, aliae particulares, aliae particularissimae. De omnibus agemus, trademusque illarum explicationem, compositionem, et usum, hoc et seqq. capitibus.

§. I. De forma Mapparum universalium.

Aliqui totum Terraqueum globum unâ circulari figurâ planâ exponere consueverunt. Commodius tamen est, duos adhibere circulos se mutuo contingentes, quorum unus unum hemisphaerium, alter alterum repraesentet, sive oculus fingatur constitutus in axe Mundi, sive in plano AEquatoris (haec quid significent, ex dicendis intelligetur) hac enim ratione majorem nanciscitur Mappa convenientiam cum Globo Terraqueo; et repraesentat globum velut in duas dissectum partes. Ab aliis etiam tabulae Geographicae universales figurâ cordis humani exprimuntur, ab aliis formâ expansi pallii, ab aliis aliter, a non nullis etiam formâ quadrangulari. Aptior tamen est forma quam diximus.

§. II. De circulis Mapparum universalium.

In Mappis universalibus describi solent iidem circuli, qui in Globo Geographico describuntur, excepto Horizonte, et excepta in aliquibus Eclipticâ seu Zodiaco. AEquator, Tropici, et Circuli polares plerum que adscripta habent nomina. AEquator transit per medium ab occasu in ortum instar lineae crassioris divisae in 360 gradus, initio facto a Primo Meridiano; distinguitque totam in hemisphaerium septentrionale et meridionale. In eo numerantur longitudines regionum ac locorum. Meridianus Primus ambit utrumque hemisphaerium, si Mappa duo continet; vel per medium a Septentrione in Austrum inter Mundum Veterem ac Novum similiter instar crassioris lineae divisae in duos aut quatuor quadrantes, initiis factis ab AEquatore versus utrumque polum. Reliqui Meridiani denis gradibus inter se distantes ducuntur a polo arctico ad antarcticum, et in rorundis Mappis conveniunt omnes in polis, in quadrilateris minime. Tropici et Polares circuli lineis latioribus albis aut rubellis sunt notati; Paralleli vero denis inter se gradibus distantes, lineis nigellis; omnesque ab occasu in ortum tendunt. Ecliptica ab ortu in occasum oblique describitur, ubi describitur; ostenditque loca quibus Sol est aliquando verticalis.

§. III. De numeris Mapparum universalium.

In multis chartis Geographicis universalibus reperiuntur quatuor aut quinque generan umerorum. Horum alii ostendunt gradus longitudinum, cujusmodi sunt qui AEquatori sunt adscripti: alii gradus latitudinum, cujusmodi sunt qui adscripti sunt Primo Meridiano: alii intra quotum Clima Veterum sint regiones et loca, et quot horarum sit dies maximus sub quolibet Climate, ab AEquatore usque ad Circulum polarem, aut quanto tempore duret dies aut nox continua a Polati usque ad polum; et hi numeri adscripti sunt Mapparum marginibus lateralibus: alii denique indicant quot milliaria valeant singuli gradus Parallelorum quibus e regione adscripti sunt. In aliquibus etiam reperiuntur numeri indicantes quanta sit umbra styli 60 partium aequalium horizonti perpendicularis in data quacunque altitudine poli; et alii quanta sit umbra meridiana ejusdem styli in die aequinoctii.

§. IV. Quid praecipue in Mappis universalibus considerandum sit.

In Mapparum aspectu facies convertenda est ad polum arcticum, dextera ad Mundum Veterem, sinistra ad Novum. In iis autem considerandae sunt primo quatuor Mundi plagae, et videndum quaenam regiones sunt cis AEquatorem versus polum arcticum; et boreales; quae ultra versus antarcticum, et australes; quae ad dexteram Primi Meridiani, et quae ad sinistram. Item quae respectu nostrae aut alterius cujusvis regionis aut loci sint orientales, occidentales, septentrionales, australes. Deinde sub qua Zona sit quaelibet regio, aut locus; sub quo Climate Veterum aut Recentiorum; quam habeat latitudinem borealem aut australem, quam longitudinem. Praeterea quando habeat aestatem, hyeme~; quantum diem ac noctem quovis anni tempore; quando Solem supra verticem etc. Item quot regio aliqua contineat milliaria in longitudine, latitudine, et circuitu; quantum duo aut plura loca inter se distent. Item qui sint antoeci, perioeci, antipodes, ascii, amphiscii, heteroscii, periscii, aliaque similia.

§. V. De Mappis Geographicis particularibus.

In nominibus tabulis seu mappis particularibus ponuntur AEquator et Primus Meridianus, uterque&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dkmatgugk3ux7zpnr1yxellhmxgdocz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285143</id>
      <parentid>285110</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285143</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5259" sha1="bufs4vha92j0xdbcannenh5zqvkx3cm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;volve globum ab Oriente versus Occidentem, donec locus, cujus horam quaeris, sit sub Meridiano aeneo: index horarius monstrabit horam. Si vis scire horam i[?] locis occidentalibus, volve globum ab Occidente versus orientem etc. Si globum vertas donec index horarius percurrat unam horam, omnia locaquae tunc sub Meridiano aeneo sunt, numerant unam horam minus, aut plus, quam tuus locus. Haec sufficiant. Plura vide apud alios qui de usu Globorum scribunt.

CAPUT III. 
De explicatione Mapparum Geographicarum.

Mappae seu Chartae Geographicae sunt, quae Terraquae descriptionem in plano exhibent. Sicut vero Terraquae descriptio aliaest universalis, continens totius Terraquei globi imaginem seu picturam, et proprie Geographia appellatur; alia particularis alicujus regionis, ut Europae, Hispaniae, Germaniae, Alsatiae etc: et dicitut Chorographia; alia denique particularissima alicujus territorii, oppidi, pagi, arcis, et vocatut Topographia: ita etiam Chartarum seu Mapparum Geographicarum aliae sunt universales, aliae particulares, aliae particularissimae. De omnibus agemus, trademusque illarum explicationem, compositionem, et usum, hoc et seqq. capitibus.

§. I. De forma Mapparum universalium.

Aliqui totum Terraqueum globum unâ circulari figurâ planâ exponere consueverunt. Commodius tamen est, duos adhibere circulos se mutuo contingentes, quorum unus unum hemisphaerium, alter alterum repraesentet, sive oculus fingatur constitutus in axe Mundi, sive in plano AEquatoris (haec quid significent, ex dicendis intelligetur) hac enim ratione majorem nanciscitur Mappa convenientiam cum Globo Terraqueo; et repraesentat globum velut in duas dissectum partes. Ab aliis etiam tabulae Geographicae universales figurâ cordis humani exprimuntur, ab aliis formâ expansi pallii, ab aliis aliter, a non nullis etiam formâ quadrangulari. Aptior tamen est forma quam diximus.

§. II. De circulis Mapparum universalium.

In Mappis universalibus describi solent iidem circuli, qui in Globo Geographico describuntur, excepto Horizonte, et excepta in aliquibus Eclipticâ seu Zodiaco. AEquator, Tropici, et Circuli polares plerum que adscripta habent nomina. AEquator transit per medium ab occasu in ortum instar lineae crassioris divisae in 360 gradus, initio facto a Primo Meridiano; distinguitque totam in hemisphaerium septentrionale et meridionale. In eo numerantur longitudines regionum ac locorum. Meridianus Primus ambit utrumque hemisphaerium, si Mappa duo continet; vel per medium a Septentrione in Austrum inter Mundum Veterem ac Novum similiter instar crassioris lineae divisae in duos aut quatuor quadrantes, initiis factis ab AEquatore versus utrumque polum. Reliqui Meridiani denis gradibus inter se distantes ducuntur a polo arctico ad antarcticum, et in rorundis Mappis conveniunt omnes in polis, in quadrilateris minime. Tropici et Polares circuli lineis latioribus albis aut rubellis sunt notati; Paralleli vero denis inter se gradibus distantes, lineis nigellis; omnesque ab occasu in ortum tendunt. Ecliptica ab ortu in occasum oblique describitur, ubi describitur; ostenditque loca quibus Sol est aliquando verticalis.

§. III. De numeris Mapparum universalium.

In multis chartis Geographicis universalibus reperiuntur quatuor aut quinque generan umerorum. Horum alii ostendunt gradus longitudinum, cujusmodi sunt qui AEquatori sunt adscripti: alii gradus latitudinum, cujusmodi sunt qui adscripti sunt Primo Meridiano: alii intra quotum Clima Veterum sint regiones et loca, et quot horarum sit dies maximus sub quolibet Climate, ab AEquatore usque ad Circulum polarem, aut quanto tempore duret dies aut nox continua a Polati usque ad polum; et hi numeri adscripti sunt Mapparum marginibus lateralibus: alii denique indicant quot milliaria valeant singuli gradus Parallelorum quibus e regione adscripti sunt. In aliquibus etiam reperiuntur numeri indicantes quanta sit umbra styli 60 partium aequalium horizonti perpendicularis in data quacunque altitudine poli; et alii quanta sit umbra meridiana ejusdem styli in die aequinoctii.

§. IV. Quid praecipue in Mappis universalibus considerandum sit.

In Mapparum aspectu facies convertenda est ad polum arcticum, dextera ad Mundum Veterem, sinistra ad Novum. In iis autem considerandae sunt primo quatuor Mundi plagae, et videndum quaenam regiones sunt cis AEquatorem versus polum arcticum; et boreales; quae ultra versus antarcticum, et australes; quae ad dexteram Primi Meridiani, et quae ad sinistram. Item quae respectu nostrae aut alterius cujusvis regionis aut loci sint orientales, occidentales, septentrionales, australes. Deinde sub qua Zona sit quaelibet regio, aut locus; sub quo Climate Veterum aut Recentiorum; quam habeat latitudinem borealem aut australem, quam longitudinem. Praeterea quando habeat aestatem, hyeme~; quantum diem ac noctem quovis anni tempore; quando Solem supra verticem etc. Item quot regio aliqua contineat milliaria in longitudine, latitudine, et circuitu; quantum duo aut plura loca inter se distent. Item qui sint antoeci, perioeci, antipodes, ascii, amphiscii, heteroscii, periscii, aliaque similia.

§. V. De Mappis Geographicis particularibus.

In nominibus tabulis seu mappis particularibus ponuntur AEquator et Primus Meridianus, uterque&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bufs4vha92j0xdbcannenh5zqvkx3cm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285145</id>
      <parentid>285143</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285145</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5511" sha1="4d0e6nt94wvaz4p8ikseb3mygd1m3sd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;volve globum ab Oriente versus Occidentem, donec locus, cujus horam quæris, sit sub Meridiano æneo: index horarius monstrabit horam. Si vis scire horam in locis occidentalibus, volve globum ab Occidente versus orientem etc. Si globum vertas donec index horarius percurrat unam horam, omnia locaquæ tunc sub Meridiano æneo sunt, numerant unam horam minus, aut plus, quam tuus locus. Hæc sufficiant. Plura vide apud alios qui de usu Globorum scribunt.

{{c|
{{x-larger|CAPUT III.}} &lt;br/&gt;
''De explicatione Mapparum Geographicarum.''
}}

{{left sidenote|Mappae Geographicae.}}{{dropinitial|M}}Appæ seu Chartæ Geographicæ sunt, quæ Terraquæ descriptionem in plano exhibent. Sicut vero Terraquæ descriptio aliæst universalis, continens totius Terraquei globi imaginem seu picturam, et proprie Geographia appellatur; alia particularis alicujus regionis, ut Europæ, Hispaniæ, Germaniæ, Alsatiæ etc: et dicitut Chorographia; alia denique particularissima alicujus territorii, oppidi, pagi, arcis, et vocatut Topographia: ita etiam Chartarum seu Mapparum Geographicarum aliæ sunt universales, aliæ particulares, aliæ particularissimæ. De omnibus agemus, trademusque illarum explicationem, compositionem, et usum, hoc et seqq. capitibus.

{{c|
§. I. &lt;br/&gt;
''De forma Mapparum universalium.''
}}

{{dropinitial|A}}Liqui totum Terraqueum globum unâ circulari figurâ planâ exponere consueverunt. Commodius tamen est, duos adhibere circulos se mutuo contingentes, quorum unus unum hemisphærium, alter alterum repræsentet, sive oculus fingatur constitutus in axe Mundi, sive in plano Æquatoris (hæc quid significent, ex dicendis intelligetur) hac enim ratione majorem nanciscitur Mappa convenientiam cum Globo Terraqueo; et repræsentat globum velut in duas dissectum partes. Ab aliis etiam tabulæ Geographicæ universales figurâ cordis humani exprimuntur, ab aliis formâ expansi pallii, ab aliis aliter, a non nullis etiam formâ quadrangulari. Aptior tamen est forma quam diximus.

{{c|
§. II. &lt;br/&gt;
''De circulis Mapparum universalium.''
}}

{{dropinitial|I}}N Mappis universalibus describi solent iidem circuli, qui in Globo Geographico describuntur, excepto Horizonte, et excepta in aliquibus Eclipticâ seu Zodiaco. Æquator, Tropici, et Circuli polares plerum que adscripta habent nomina. Æquator transit per medium ab occasu in ortum instar lineæ crassioris divisæ in 360 gradus, initio facto a Primo Meridiano; distinguitque totam in hemisphærium septentrionale et meridionale. In eo numerantur longitudines regionum ac locorum. Meridianus Primus ambit utrumque hemisphærium, si Mappa duo continet; vel per medium a Septentrione in Austrum inter Mundum Veterem ac Novum similiter instar crassioris lineæ divisæ in duos aut quatuor quadrantes, initiis factis ab Æquatore versus utrumque polum. Reliqui Meridiani denis gradibus inter se distantes ducuntur a polo arctico ad antarcticum, et in rorundis Mappis conveniunt omnes in polis, in quadrilateris minime. Tropici et Polares circuli lineis latioribus albis aut rubellis sunt notati; Paralleli vero denis inter se gradibus distantes, lineis nigellis; omnesque ab occasu in ortum tendunt. Ecliptica ab ortu in occasum oblique describitur, ubi describitur; ostenditque loca quibus Sol est aliquando verticalis.

{{c|
§. III. &lt;br/&gt;
''De numeris Mapparum universalium.''
}}

{{dropinitial|I}}N multis chartis Geographicis universalibus reperiuntur quatuor aut quinque generan umerorum. Horum alii ostendunt gradus longitudinum, cujusmodi sunt qui Æquatori sunt adscripti: alii gradus latitudinum, cujusmodi sunt qui adscripti sunt Primo Meridiano: alii intra quotum Clima Veterum sint regiones et loca, et quot horarum sit dies maximus sub quolibet Climate, ab Æquatore usque ad Circulum polarem, aut quanto tempore duret dies aut nox continua a Polati usque ad polum; et hi numeri adscripti sunt Mapparum marginibus lateralibus: alii denique indicant quot milliaria valeant singuli gradus Parallelorum quibus e regione adscripti sunt. In aliquibus etiam reperiuntur numeri indicantes quanta sit umbra styli 60 partium æqualium horizonti perpendicularis in data quacunque altitudine poli; et alii quanta sit umbra meridiana ejusdem styli in die æquinoctii.

{{c|
§. IV. &lt;br/&gt;
''Quid præcipue in Mappis universalibus considerandum sit.''
}}

{{dropinitial|I}}N Mapparum aspectu facies convertenda est ad polum arcticum, dextera ad Mundum Veterem, sinistra ad Novum. In iis autem considerandæ sunt primo quatuor Mundi plagæ, et videndum quænam regiones sunt cis Æquatorem versus polum arcticum; et boreales; quæ ultra versus antarcticum, et australes; quæ ad dexteram Primi Meridiani, et quæ ad sinistram. Item quæ respectu nostræ aut alterius cujusvis regionis aut loci sint orientales, occidentales, septentrionales, australes. Deinde sub qua Zona sit quælibet regio, aut locus; sub quo Climate Veterum aut Recentiorum; quam habeat latitudinem borealem aut australem, quam longitudinem. Præterea quando habeat æstatem, hyemen; quantum diem ac noctem quovis anni tempore; quando Solem supra verticem etc. Item quot regio aliqua contineat milliaria in longitudine, latitudine, et circuitu; quantum duo aut plura loca inter se distent. Item qui sint antoeci, perioeci, antipodes, ascii, amphiscii, heteroscii, periscii, aliaque similia.

{{c|
§. V. &lt;br/&gt;
''De Mappis Geographicis particularibus.''
}}

{{dropinitial|I}}N nominibus tabulis seu mappis particularibus ponuntur Æquator et Primus Meridianus, uterque&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4d0e6nt94wvaz4p8ikseb3mygd1m3sd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285147</id>
      <parentid>285145</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285147</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5604" sha1="5h6459d6c1ge8rlyremxmg5sugd1185" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;volve globum ab Oriente versus Occidentem, donec locus, cujus horam quæris, sit sub Meridiano æneo: index horarius monstrabit horam. Si vis scire horam in locis occidentalibus, volve globum ab Occidente versus orientem &amp;amp;c. ''Si globum vertas donec index horarius percurrat unam horam, omnia locaquæ tunc sub Meridiano æneo sunt, numerant unam horam minus, aut plus, quam tuus locus.'' Hæc sufficiant. Plura vide apud alios qui de usu Globorum scribunt.

{{c|
{{x-larger|CAPUT III.}} &lt;br/&gt;
''De explicatione Mapparum Geographicarum.''
}}

{{left sidenote|Mappae Geographicae.}}{{dropinitial|M}}Appæ seu Chartæ Geographicæ sunt, quæ Terraquæ descriptionem in plano exhibent. Sicut vero Terraquæ descriptio aliæst universalis, continens totius Terraquei globi imaginem seu picturam, &amp;amp; proprie Geographia appellatur; alia particularis alicujus regionis, ut Europæ, Hispaniæ, Germaniæ, Alsatiæ etc: &amp;amp; dicitut Chorographia; alia denique particularissima alicujus territorii, oppidi, pagi, arcis, &amp;amp; vocatut Topographia: ita etiam Chartarum seu Mapparum Geographicarum aliæ sunt universales, aliæ particulares, aliæ particularissimæ. De omnibus agemus, trademusque illarum explicationem, compositionem, &amp;amp; usum, hoc &amp;amp; seqq. capitibus.

{{c|
§. I. &lt;br/&gt;
''De forma Mapparum universalium.''
}}

{{dropinitial|A}}Liqui totum Terraqueum globum unâ circulari figurâ planâ exponere consueverunt. Commodius tamen est, duos adhibere circulos se mutuo contingentes, quorum unus unum hemisphærium, alter alterum repræsentet, sive oculus fingatur constitutus in axe Mundi, sive in plano Æquatoris (hæc quid significent, ex dicendis intelligetur) hac enim ratione majorem nanciscitur Mappa convenientiam cum Globo Terraqueo; &amp;amp; repræsentat globum velut in duas dissectum partes. Ab aliis etiam tabulæ Geographicæ universales figurâ cordis humani exprimuntur, ab aliis formâ expansi pallii, ab aliis aliter, a non nullis etiam formâ quadrangulari. Aptior tamen est forma quam diximus.

{{c|
§. II. &lt;br/&gt;
''De circulis Mapparum universalium.''
}}

{{dropinitial|I}}N Mappis universalibus describi solent iidem circuli, qui in Globo Geographico describuntur, excepto Horizonte, &amp;amp; excepta in aliquibus Eclipticâ seu Zodiaco. Æquator, Tropici, &amp;amp; Circuli polares plerumque adscripta habent nomina. ''Æquator'' transit per medium ab occasu in ortum instar lineæ crassioris divisæ in 360 gradus, initio facto a Primo Meridiano; distinguitque totam in hemisphærium septentrionale &amp;amp; meridionale. In eo numerantur longitudines regionum ac locorum. ''Meridianus Primus'' ambit utrumque hemisphærium, si Mappa duo continet; vel per medium a Septentrione in Austrum inter Mundum Veterem ac Novum similiter instar crassioris lineæ divisæ in duos aut quatuor quadrantes, initiis factis ab Æquatore versus utrumque polum. Reliqui Meridiani denis gradibus inter se distantes ducuntur a polo arctico ad antarcticum, &amp;amp; in rorundis Mappis conveniunt omnes in polis, in quadrilateris minime. ''Tropici'' &amp;amp; ''Polares'' circuli lineis latioribus albis aut rubellis sunt notati; ''Paralleli'' vero denis inter se gradibus distantes, lineis nigellis; omnesque ab occasu in ortum tendunt. ''Ecliptica'' ab ortu in occasum oblique describitur, ubi describitur; ostenditque loca quibus Sol est aliquando verticalis.

{{c|
§. III. &lt;br/&gt;
''De numeris Mapparum universalium.''
}}

{{dropinitial|I}}N multis chartis Geographicis universalibus reperiuntur quatuor aut quinque generan umerorum. Horum alii ostendunt gradus longitudinum, cujusmodi sunt qui Æquatori sunt adscripti: alii gradus latitudinum, cujusmodi sunt qui adscripti sunt Primo Meridiano: alii intra quotum Clima Veterum sint regiones &amp;amp; loca, &amp;amp; quot horarum sit dies maximus sub quolibet Climate, ab Æquatore usque ad Circulum polarem, aut quanto tempore duret dies aut nox continua a Polati usque ad polum; &amp;amp; hi numeri adscripti sunt Mapparum marginibus lateralibus: alii denique indicant quot milliaria valeant singuli gradus Parallelorum quibus e regione adscripti sunt. In aliquibus etiam reperiuntur numeri indicantes quanta sit umbra styli 60 partium æqualium horizonti perpendicularis in data quacunque altitudine poli; &amp;amp; alii quanta sit umbra meridiana ejusdem styli in die æquinoctii.

{{c|
§. IV. &lt;br/&gt;
''Quid præcipue in Mappis universalibus considerandum sit.''
}}

{{dropinitial|I}}N Mapparum aspectu facies convertenda est ad polum arcticum, dextera ad Mundum Veterem, sinistra ad Novum. In iis autem considerandæ sunt primo quatuor Mundi plagæ, &amp;amp; videndum quænam regiones sunt cis Æquatorem versus polum arcticum; &amp;amp; boreales; quæ ultra versus antarcticum, &amp;amp; australes; quæ ad dexteram Primi Meridiani, &amp;amp; quæ ad sinistram. Item quæ respectu nostræ aut alterius cujusvis regionis aut loci sint orientales, occidentales, septentrionales, australes. Deinde sub qua Zona sit quælibet regio, aut locus; sub quo Climate Veterum aut Recentiorum; quam habeat latitudinem borealem aut australem, quam longitudinem. Præterea quando habeat æstatem, hyemen; quantum diem ac noctem quovis anni tempore; quando Solem supra verticem etc. Item quot regio aliqua contineat milliaria in longitudine, latitudine, &amp;amp; circuitu; quantum duo aut plura loca inter se distent. Item qui sint antoeci, perioeci, antipodes, ascii, amphiscii, heteroscii, periscii, aliaque similia.

{{c|
§. V. &lt;br/&gt;
''De Mappis Geographicis particularibus.''
}}

{{dropinitial|I}}N nominibus tabulis seu mappis particularibus ponuntur Æquator &amp;amp; Primus Meridianus, uterque&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5h6459d6c1ge8rlyremxmg5sugd1185</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/497</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87531</id>
    <revision>
      <id>285111</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'in suos gradus divisus, et numeris appositisdistinctus, in aliquibus quidem expresse et per se, in aliis vero analogice et per suos vicarios. AEquator expresse et per se tunc ponitur in tabulis, quando loca in iis expressa sunt sub AEquatore, aut proxime ad AEquatorem sunt sita, cujusmodi sunt tabulae Asiae, Africae, et Americae. In tabula Europae, et aliis quae nulla loca AEquatori subjecta continent, ponitur solum analogice et per suum vica...</comment>
      <origin>285111</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5679" sha1="46oahk6myo8d5p3mtnqw4bnyocalc77" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in suos gradus divisus, et numeris appositisdistinctus, in aliquibus quidem expresse et per se, in aliis vero analogice et per suos vicarios. AEquator expresse et per se tunc ponitur in tabulis, quando loca in iis expressa sunt sub AEquatore, aut proxime ad AEquatorem sunt sita, cujusmodi sunt tabulae Asiae, Africae, et Americae. In tabula Europae, et aliis quae nulla loca AEquatori subjecta continent, ponitur solum analogice et per suum vicarium, nimirum in ora seu margine ab occidente in orientem transversis lineis crassioribus in suos gradusdivisis, et in numeros distindtis: hae enim lineae exprimunt longitudinem locorum in tabulis contentorum. non secus ac AEquator in suis tabulis. In aliquibus tabulis apponuntur etiam lineae subtiliores prioribus aequidistantes, et repraesentant Parallelos AEquatoris. Meridianus primarius expresse ponitur in illa tabula, quaeloca continet per quaetransit; in aliis vero ponitur solum analogice et per vicarios in utroque margine dextro ac sinistro a septentrione in austrum, lineis crassioribus divisis in gradus, et numeros. Hae lineae exprimunt latitudinem locorum, et elevationempoli, quae semper latitudini aequalis est. Alii Meridiani exprimuntur lineis subtilioribus, quae in aliquibus quidem aequedistant Meridiano primario, in aliquibus vero versus polum convergunt, divergunt versus AEquatorem seuejus vicarium in margine inferiori positum. Tropici, et Polares circuli non ponuntur nisi in illis tabulis, quae continent loca iis subjecta.

Solet in plerisque tabulis appingi scala milliarium, adscripto titulo, eaque vel simplex continens unius solum nationis milliaria, vel composita continens milliaria diversarum nationum; quod ideo sit, ut ope illius scalae possint milliaria in seinvicem converti, seu ut eorundem locorum distantiae reperiri queant in diversis milliariorum generibus.

In aliquibus mappis apponuntur etiam ad latus juxta Meridianos vicarios numeri exprimentes ordinem Climatum, longitudinem dierum ac nostium, et similia, de quibus in Â§. 3. praecedente.

CAPUT IV. 
De Repraesentatione Terraquei Globi in Mappis universalibus.

In Tabularum geographicarum confectione ad tria praecipue attendere oportet: primo ut omnia loca ad praecipuos illarum circulos, nempe ad AEquatorem, Parallelos, et Meridianos, habeant talem situm ac distantiam, qualem in ipso Terraqueo globo habent ad ipsius circulos: secundo ut magnitudines singularum regionum eam proportionem servent in tabulis, quam in ipsa Tellure: tertio, ut loca quaelibet ad se in vicem eam servent distantiam, quam habet in eadem Tellure. Primum facile obtineri potest, si tabulae conficiantur juxta longitudines ac latitudines locorum, nec Perspectivae leges id impediunt: at secundum et tertium eaedem leges minime permittunt, quoniam circuli latitudinum ac longitudinum alicubi magis coeunt aut divaricantur in charta, quam in ipsa Tellure. Ideo qui tria praedicta praestare volunt, Perspectivae regulas in Mapparum delineatione non usquequaque servant. Sed haec melius ex dicendis infra de Perspectiva seu Optica Practica intelligentur. Nunc breviter explicabo modos nonnullos conficiendi Tabulas universales.

Propositio. I. 
Terraqueum Globum in plano Aequatoris exhibere duobus hemisphaeriis, oculo constituto in axe Mundi.

I. Centro A, intervallo AB magno aut parvo (prout magnam aut parvam visefficere Mappam) fiat circulus BCDE, dividaturque in 360. gradus et per denos aut quindenos quoslibet, ac per centrum, ducantur rectae manifestae, ac numeri adscribantur ut vides: per singulos vero gradus et centrum ducantur aliae rectae occultae, ac facile delebiles. II. A decimo quolibet gradu quadrantis ED ad punctum B ducantur rectae occultae; et ubi intersecab unt radium AE, per e[?] puncta ex A centro describantur circuli manifesticoncentrici. Praeterea a gradu 23 1/2, et a gradu, 66 1/2 ejusdem quadrantis ED, ad punctum B, ducantur aliae duae occultae, et per puncta intersectionis in radio AE ducantur ex centro A alii duo manifesti circuli crassioribus lineis. Denique a singulis reliquis gradibus ad punctum B ducantur totidem aliae occultae, et per puncta intersectionum in radio EA fiant circuli occulti ac delebiles ex centro A. III. Figura haec repraesentat unum Terraquei Globi per AEquatorem secti hemisphaerium, v. g. septentrionale, in quo A est polus arcticus; BCDE est AEquator; duo circuli crassiores sunt Tropicus Cancri, et Polaris arcticus; reliqui sunt Paralleli AEquatoris; rectae e centro A ad AEquinoctialem ductae sunt Meridiani, quorum EA est primus seu primarius. Eodem modo delineatur haemisphaerium alterum Australe. IV. In hoc planum facile coniiciuntur omnia loca quorum longitudo ac latitudo data est, si in AEquatore BCDE quaeratut longitudo seu Meridianus loci, in ipso vero Meridiano invento quaeratur latitudo seu Parallelus ejusdemlocil; punctum enim in quo Meridianus et Parallelus sese intersecant, est situs loci quaesitus.

Annotatio.

Facilis est haec praxis, et juxta leges Perspectivae, censeturque oculus Mappam aspicientis positus in axe Mundi extra polum Terrae A: at incommodum hoc havet, quod tametsi loca quaelibet servent debitum situm respectu circulorum, at non nanciscantur debitam a se invicem distantiam, nec regiones debitam magnitudinem, sed eo minorem, quo magis polo A sunt vicinae. Sequens praxis accommodatior est naturae rei.

Problema II. 
Terraqueum Globum exhibere in plano Meridiani primi seu Horizontis recti, duobus hemisphaeriis, oculo constituto in axe dicti Horizontis.

I. Centro E, intervallo lubito EA, fiat circulus ABCD, qui repraesentet Meridianum primum, seu Horizontem rect um, cujus poli sint in B et D. Quadrantes singuli dividantur in 90 gra-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46oahk6myo8d5p3mtnqw4bnyocalc77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285148</id>
      <parentid>285111</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5922" sha1="3rksz9544af8gamiz8you7cf49x94o5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in suos gradus divisus, &amp;amp; numeris appositisdistinctus, in aliquibus quidem expresse &amp;amp; per se, in aliis vero analogice &amp;amp; per suos vicarios. Æquator expresse &amp;amp; per se tunc ponitur in tabulis, quando loca in iis expressa sunt sub Æquatore, aut proxime ad Æquatorem sunt sita, cujusmodi sunt tabulæ Asiæ, Africæ, &amp;amp; Americæ. In tabula Europæ, &amp;amp; aliis quæ nulla loca Æquatori subjecta continent, ponitur solum analogice &amp;amp; per suum vicarium, nimirum in ora seu margine ab occidente in orientem transversis lineis crassioribus in suos gradusdivisis, &amp;amp; in numeros distindtis: hæ enim lineæ exprimunt longitudinem locorum in tabulis contentorum. non secus ac Æquator in suis tabulis. In aliquibus tabulis apponuntur etiam lineæ subtiliores prioribus æquidistantes, &amp;amp; repræsentant Parallelos Æquatoris. Meridianus primarius expresse ponitur in illa tabula, quæloca continet per quætransit; in aliis vero ponitur solum analogice &amp;amp; per vicarios in utroque margine dextro ac sinistro a septentrione in austrum, lineis crassioribus divisis in gradus, &amp;amp; numeros. Hæ lineæ exprimunt latitudinem locorum, &amp;amp; elevationempoli, quæ semper latitudini æqualis est. Alii Meridiani exprimuntur lineis subtilioribus, quæ in aliquibus quidem æquedistant Meridiano primario, in aliquibus vero versus polum convergunt, divergunt versus Æquatorem seu ejus vicarium in margine inferiori positum. Tropici, &amp;amp; Polares circuli non ponuntur nisi in illis tabulis, quæ continent loca iis subjecta.

Solet in plerisque tabulis appingi scala milliarium, adscripto titulo, eaque vel simplex continens unius solum nationis milliaria, vel composita continens milliaria diversarum nationum; quod ideo sit, ut ope illius scalæ possint milliaria in seinvicem converti, seu ut eorundem locorum distantiæ reperiri queant in diversis milliariorum generibus.

In aliquibus mappis apponuntur etiam ad latus juxta Meridianos vicarios numeri exprimentes ordinem Climatum, longitudinem dierum ac nostium, &amp;amp; similia, de quibus in §. 3. præcedente.

{{c|
{{xx-larger|CAPUT IV.}} &lt;br/&gt;
''De Repræsentatione Terraquei Globi in Mappis universalibus.''
}}

{{dropinitial|I}}N Tabularum geographicarum confectione ad tria præcipue attendere oportet: primo ut omnia loca ad præcipuos illarum circulos, nempe ad Æquatorem, Parallelos, &amp;amp; Meridianos, habeant talem situm ac distantiam, qualem in ipso Terraqueo globo habent ad ipsius circulos: secundo ut magnitudines singularum regionum eam proportionem servent in tabulis, quam in ipsa Tellure: tertio, ut loca quælibet ad se in vicem eam servent distantiam, quam habet in eadem Tellure. Primum facile obtineri potest, si tabulæ conficiantur juxta longitudines ac latitudines locorum, nec Perspectivæ leges id impediunt: at secundum &amp;amp; tertium eædem leges minime permittunt, quoniam circuli latitudinum ac longitudinum alicubi magis coeunt aut divaricantur in charta, quam in ipsa Tellure. Ideo qui tria prædicta præstare volunt, Perspectivæ regulas in Mapparum delineatione non usquequaque servant. Sed hæc melius ex dicendis infra de Perspectiva seu Optica Practica intelligentur. Nunc breviter explicabo modos nonnullos conficiendi Tabulas universales.

{{c|
{{larger|Propositio. I.}} &lt;br/&gt;
''Terraqueum Globum in plano Aequatoris exhibere duobus hemisphæriis, oculo constituto in axe Mundi.''
}}

{{dropinitial|C}}Entro A, intervallo AB magno aut parvo (prout magnam aut parvam vis efficere Mappam) fiat circulus BCDE, dividaturque in 360. gradus &amp;amp; per denos aut quindenos quoslibet, ac per centrum, ducantur rectæ manifestæ, ac numeri adscribantur ut vides: per singulos vero gradus &amp;amp; centrum ducantur aliæ rectæ occultæ, ac facile delebiles. II. A decimo quolibet gradu quadrantis ED ad punctum B ducantur rectæ occultæ; &amp;amp; ubi intersecabunt radium AE, per ea puncta ex A centro describantur circuli manifesticoncentrici. Præterea a gradu 23 1/2, &amp;amp; a gradu, 66 1/2 ejusdem quadrantis ED, ad punctum B, ducantur aliæ duæ occultæ, &amp;amp; per puncta intersectionis in radio AE ducantur ex centro A alii duo manifesti circuli crassioribus lineis. Denique a singulis reliquis gradibus ad punctum B ducantur totidem aliæ occultæ, &amp;amp; per puncta intersectionum in radio EA fiant circuli occulti ac delebiles ex centro A. III. Figura hæc repræsentat unum Terraquei Globi per Æquatorem secti hemisphærium, v. g. septentrionale, in quo A est polus arcticus; BCDE est Æquator; duo circuli crassiores sunt Tropicus Cancri, &amp;amp; Polaris arcticus; reliqui sunt Paralleli Æquatoris; rectæ e centro A ad Æquinoctialem ductæ sunt Meridiani, quorum EA est primus seu primarius. Eodem modo delineatur hæmisphærium alterum Australe. IV. In hoc planum facile coniiciuntur omnia loca quorum longitudo ac latitudo data est, si in Æquatore BCDE quæratut longitudo seu Meridianus loci, in ipso vero Meridiano invento quæratur latitudo seu Parallelus ejusdemlocil; punctum enim in quo Meridianus &amp;amp; Parallelus sese intersecant, est situs loci quæsitus.

{{c|
{{larger|Annotatio.}}
}}

{{dropinitial|F}}''Acilis est hæc praxis, &amp;amp; juxta leges Perspectivæ, censeturque oculus Mappam aspicientis positus in axe Mundi extra polum Terræ A: at incommodum hoc havet, quod tametsi loca quælibet servent debitum situm respectu circulorum, at non nanciscantur debitam a se invicem distantiam, nec regiones debitam magnitudinem, sed eo minorem, quo magis polo A sunt vicinæ. Sequens praxis accommodatior est naturæ rei.''

{{c|
{{larger|Problema II.}} &lt;br/&gt;
''Terraqueum Globum exhibere in plano Meridiani primi seu Horizontis recti, duobus hemisphæriis, oculo constituto in axe dicti Horizontis.''
}}

{{dropinitial|C}}Entro E, intervallo lubito EA, fiat circulus ABCD, qui repræsentet Meridianum primum, seu Horizontem rect um, cujus poli sint in B &amp;amp; D. Quadrantes singuli dividantur in 90 gra-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3rksz9544af8gamiz8you7cf49x94o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/498</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87532</id>
    <revision>
      <id>285112</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{missing image}}'</comment>
      <origin>285112</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17" sha1="hgm12ks7aqj7ercmm8jxizboz2mu4wz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgm12ks7aqj7ercmm8jxizboz2mu4wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/499</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87533</id>
    <revision>
      <id>285113</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{missing image}}'</comment>
      <origin>285113</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17" sha1="hgm12ks7aqj7ercmm8jxizboz2mu4wz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgm12ks7aqj7ercmm8jxizboz2mu4wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/500</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87534</id>
    <revision>
      <id>285114</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'dus, initio facto ab A et C, versus B et D. II. Ad. singula puncta divisionum quadrantis AB ducantur rectae occultae ex puncto D, et notentur puncta intersectionis in radio AE; quae puncta transferantur etiam in reliquos radios EB, EC, ED. III. Per dena puncta radii AE, ad polos B et D, ducantur semicirculi manifesti, per reliqua vero puncta omnia ejusdem radii AE, semicirculi occulti. Idem fiat ex altera parte. Praeterea per dena puncta radi...</comment>
      <origin>285114</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6092" sha1="r37vvkfzis3dd8wbcimjdh8eb376e62" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dus, initio facto ab A et C, versus B et D. II. Ad. singula puncta divisionum quadrantis AB ducantur rectae occultae ex puncto D, et notentur puncta intersectionis in radio AE; quae puncta transferantur etiam in reliquos radios EB, EC, ED. III. Per dena puncta radii AE, ad polos B et D, ducantur semicirculi manifesti, per reliqua vero puncta omnia ejusdem radii AE, semicirculi occulti. Idem fiat ex altera parte. Praeterea per dena puncta radii EB, et per denos oppositos gradus quadrantem AB, CB, ducantur semicirculi manifesti; per reliqua vero puncta et gradus, semicirculi occulti. Item fiat ex opposita parte. IV. Figura repraesentat hemisphaerium unum Terraquei Globi per Primum Meridianum (qui et Horizon rectus) secti, v. g. superum hemisphaerium, in quo circulus ABCD est planum dicti Meridiani, B polus arcticus, D antarcticus; semicirculi a polis per radium AE ducti, sunt Meridiani secundarii, seu circuli longitudinum; alii semicirculi per radium EB ducti, sunt Paralleli AEquatoris; AEC est AEquator, cujus punctum E est gradus 90. a puncto A primi Meridiani inchoatus; BED est Meridianus per gradum 90 AEquatoris ductus. Tropicos repraesentant Paralleli per gradum 23 1/2; Polares vero circulos, Paralleli per gradum 66 1/2, hinc inde ab AEquatore remotos ducti, ideoque crassioribus lineis exprimi debent. Ecliptica ducitur per gradum 23 1/2 ab AEquatore versus polos, et per puncta A et C. Semicirculi praedicti ducuntur per tria puncta, juxta praxin traditam lib. 1. c. 4. art. 2. Praxi 5. in Corollario. Eâdem ratione delineatur alterum hemisphaerium inferum. V. In hoc planum conijciuntur loca quaelibet quorum data est longitudo et lacitudo; ubi enim semicirculi longitudinis ac latitudinis datorum locorum se mutuo intersecant, ibi est illorum locorum situs, ut in praecedenti Problemate diximus.

Annotatio.

Haec praxis eadem habet incommoda quae prior: regiones enim circa medium minores evadunt quam circa extrema; et loca ibi minus inter se distant, quam haec. Apte tamen et juxta Perspetivae leges fit repraesentatio._ Neque ex hac, neque ex praecedenti Mappa sumi possunt locorum distantiae circino in AEquatorem aut Meridianum translatae.

Problema III. 
Mappam universalem describere in unoplano per lineas rectas.

Duobus praecedentibus modis Mappae describuntur lineis partim rectis, partim curvis, quoniam salvis Perspectivae legibus aliter id fieri nequit. Sunt alii duo modi easdem lineis omnino rectis conficiendi, contraleges Perspectivae. In utroque modo omnes lineae, tam longitudinis quam latitudinis, sunt inter separellelae, sed cum hac differentia, quod in primo modo sunt omnes divisae in partes aequales, at in secundo modo solum lineae longitudinis sunt in partes aequales divisae, lineae vero latitudinis in partes inaequales. Utrumque haec tradam.

Primus Modus.

Assumpta recta AB pro AEquatore, seu pro linea longitudinis, dividatur bifariam in C; et tam AC, quam BC in 180 partes aequales subdividatur, juxta numerum graduum 360 in quos dividitur AEquator. Numeri adscribantur initio facto â C versus B, ubi sit gradus 180; reliqui vero continuentur ab A versus C, ubi ponatur gradus 360. II. Per singulos gradus ducantur parallelae ad angulos rectos, velut totidem Meridiani. III. Meridianus medius DE dividatur in bis 90 partes aequales tam inter se, quam partibus AEquaroris AB; initio facto a C versus D de E, velut versus polos Terrae, et per singulas partes seu gradus ducantur aliae parallelae ad rectos angulos, veluti totidem Paralleli AEquatoris, seu lineae latitudinum. IV. Locorum quae inscribere vis Mappae hac ratione divisae, quaere tam longitudinem, quam latitudinem, hoc est, tam longitudinis quam latitudinis lineam, et ubi hae se intersecabunt, ibi erit situs cujuslibet loci. Peractâ descriptione, deleri debent omnes lineae, praeter AEquatorem, cum Tropicis, Polaribus, et Parallelis per decimum quemque gradum Meridiani primi DE transeuntibus; et praeter dictum Meridianum DE, cum Meridianis secundariis per decimum quemque gradum AEquatoris transeuntibus. Loca tamen polis viciniora non solent hujusmodi Mappis inscribi, quoniam enormiter, praeter quam deberent, distarent inter se.

Secundus Modus.

I. Recta AB velut AEquator dividatur in partes 360 aequales ut antea, initio facto a C, et fine in eodem C, et per singulos gradus ducantur rectae parallelae inter se, et perpendiculares ipsi AB. Et hae designant Meridianos, seu circulos aut lineas longitudinum. II. Primus Meridianus DE dividatur in partes inaequales ita, ut quo magis receditur ab AEquatore AB versus uttumque polum D, et E, eo majores sint partes divisae; et per singula puncta divisionum ducantur lineae rectae, inter se nihilominus parallelae, et perpendiculares ad DE. Et hae designant lineas seu circulos latitudinum. Augme~ntum cujusvis partis seu gradus Meridiani, supra augmentum unius partis seu gradus AEquatoris, invenitur, si fiat; ut sinus complementi latitudinis cujusvis Paralleli incipientis illum gradum, ad sinum totum, ita numerus partium in quasunus AEquatoris gradus divisus intelligitur, ad aliud. Accuratius agetur, si pro primo termino in Regula proportionum non sumatur sinus complementi latitudinis cujusque Paralleli; sed sinus complementi latitudinis quae incipit gradum, addatur ad si num complementi latitudinis quae terminat gradum illum, et hujus aggregati dimidium sumatur pro primo termino in Regula praedicta. EXEMPLUM. Sit determinanda in primo Meridiano DE magnitudo primi gradus latitudinis ab AEquatore. Intelligatur unus gradus AEquatoris divisus in 10 particulas aequales. Juxta primam proportionem fiet ejus magnitudo aequalis uni gradui AEquatoris, quia AEquitor ipse est Parallelus qui primum latitudinis gradum incipit. At juxta secundam proportionem sumo sinum complementi gr. o. latitudinis, qui est sinus totus 10000000 (nam complementum gr. o. est 90.) et addo ad sinum complementi 1. gr. nempead sinum 89. graduum, qui est 9998477, fiunt 19998477, dimidium 9999238 1/2 Dico itaque: ut 9999238 (omissâ fractione) ad 10000000, ita 10. ad aliud: et invenio 10. 9999238/10000000 pro primo gradu&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r37vvkfzis3dd8wbcimjdh8eb376e62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/501</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87535</id>
    <revision>
      <id>285115</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'latitudinis. Eodem modo proceditur in aliis exemplis. Hac methodo composita est sequens tabella. Prima columna continet gradus Meridiani Primi, seu latitudinum, secunda columna particulas cuilibet gradui debitas, posito uno gradu AEquatoris diviso in 100. particulas.  Tabula pro delineatione Mapparum Geographicarum universalium. Ultra gradum 80 latitudinis fit enorme augmentum, ideo non proceditur ulterius, sed regiones utrique polo propinqua...</comment>
      <origin>285115</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="poc11wtqjzz7cod19001pmq245te191" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;latitudinis. Eodem modo proceditur in aliis exemplis. Hac methodo composita est sequens tabella. Prima columna continet gradus Meridiani Primi, seu latitudinum, secunda columna particulas cuilibet gradui debitas, posito uno gradu AEquatoris diviso in 100. particulas.

Tabula pro delineatione Mapparum Geographicarum universalium.
Ultra gradum 80 latitudinis fit enorme augmentum, ideo non proceditur ulterius, sed regiones utrique polo propinquae proponuntur in duobus hemisphaeriis modo dicto in Problemate 1. Per Mappas hoc artificio confectas putant inveniri vere lineam nauticam seurhombum ab uno loco ad alium; dequa re postea.

Omitto alios modos delineandi Mappas universales, qualis est quem tradit Ptolomaeus lib. 1. Geograph. cap. ult. et alius quo quilibet datus in Terraqueo globo locus obtinere potest centrum seu medium Mappae.

CAPUT V. 
De Repraesentatione Partium Terraquei globi in Mappis particularibus.

Partes Terraquei globi in Mappis repraesentandae, sunt vel magnae, ut Europa, Asia, Africa, America, Terra Borealis, Terra Australis; vel parvae, ut Germania, Franconia etc. Terra Borealis et Australis commodissime exhibentur Probl. 1. capitis praecedentis. America in uno hemisphaerio. per Probl. 2. Asia et Africa, per quae transit AEquator, per Probl. 3. Europa servatâ proportione Parallelorum ad AEquatorem ut sequitur.

Sit itaque delineanda Europa. I. Inquiratur quae sit longitudo et latitudo totius Europaae; item quae sit longitudo extremarum partium occidentalium et orientalium, quae item latitudo extremarum borealium autaustralium. II. Ducta recta D Eper medium Mappae futurae, quae repraesentet meridianum medium inter duos extremos versus Occidentem et Orientem (expedit autem pro tali Meridiano eligere eum qui a primo Meridiano distet numero graduum qui per 10, aut 5. dividatur adaequate) dividatur in tot partes aequales aut inae quales, quot graduum est latitudo totius regionis. III. Per extrerma puncta D et E praedictae lineae ducantur duae perpendiculares, FG, et HI, quarum illa repraesentet extremum Parallelum australem, haec borealem. IV. Parallelus FG dividatur in tot partes aequales, quod gradus longitudinis continet Europa. In totidem partes dividatur Parallelus HI, vel aequales prioribus, vel minores secundum illam proportionem, quam habet unus Parallelus ad alterum quoad magnitudinem graduum ad AEquatorem comparatorum. V. Parallelorum FG, et HI puncta divisionum correspondentia connectantur lineis rectis HF, IG, et aliis intermediis; per puncta vero Meridiani DE divisi ducantur rectae vel Parallelae praedictis extremis Parallelis FG, et HI, vel curvae; et loca inscribantur ut dictum in praecedentibus, ubi nimirum lineae longitudi nis ac latitudinis quorum libet locorum sese intersecant Alii aliter procedunt.

Eodem prorsus modo delineantur Mappae particularium regionum majorum, ut Hispaniae, Galliae, Germaniae, Poloniae, similiumque tam Europae, quam Asiae, Africae, Americae etc. provinciarum.

In minoribus adhuc Provinciis describendis, ut sunt Franconia, Alsatia, Thuscia etc: sine ullo scrupulo sit divisio Meridianorum et Parallelorum in partes aequales.

Annotatio.

Qua ratione describenda sit regio aliqua per Pantometrum nostrum, docuimus supra lib. 6. par. 7. Idem fieri potest per alia Instrumenta. Aliqui id faciunt per angulos positionis; quorum modus operandi passim reperitur.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>poc11wtqjzz7cod19001pmq245te191</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/502</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87536</id>
    <revision>
      <id>285116</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Corollarium.  Exdictis hactenus patet, quomodo ex una Mappa jam delineata possit fieri alia aut aequalis, aut major, minorve in quacunque proportione, maxime si rectis tantum lineis constet. Si enim extremos Meridianos et Parallelos Mappae novae futurae dividas aequaliter, aut proportionaliter, ut divisi sunt Meridiani et Paralleli extremi Mappae antiquae, et puncta divisionis correspondentia conjungas lineis rectis, similiterque puncta divis...</comment>
      <origin>285116</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5551" sha1="rstu0lgc4lixcfkafqwev0k6cvt0q4t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Corollarium.

Exdictis hactenus patet, quomodo ex una Mappa jam delineata possit fieri alia aut aequalis, aut major, minorve in quacunque proportione, maxime si rectis tantum lineis constet. Si enim extremos Meridianos et Parallelos Mappae novae futurae dividas aequaliter, aut proportionaliter, ut divisi sunt Meridiani et Paralleli extremi Mappae antiquae, et puncta divisionis correspondentia conjungas lineis rectis, similiterque puncta divisionis Mappae antiquae lineis rectis conjungas; ostendent puncta intersectionum loca delineata in una, delineanda in altera. Idem et commodissime fieri potest Parallelogrammo Proportionli P. Scheineri, de quo alibi.

CAPUT VI. 
De usu Mapparum Geographicarum.

Qeae in Mappis Geographicis praecipue consideranda sint, patet ex dictis supra. Usus earum consistit fere in sequentibus.

I. Longitudinem ac latitudinem locorum invenire. In tabulis universalibus hemisphaericis Parallelus per locum ductus ostendit latitudinem; Meridianus vero longitudinem. Si ducti non sunt per locum, ducantur lineis coecis ope circini. In Mappis rectilineis, tam universalibus, quam particularibus, extendatur ab extremo Meridiano dextero ad extremum sinistrum regula aut filum, quod per locum transeat, et parallelum sit utrique Parallelo; numerus in margine indicabit loci latitudinem. Si per eundem locum, et per extremos Parallelos extendas regulam aut filum illis perpendicularem, monstrabunt numeri adscripti longitudinem.

II. Distantiam locorum invenire in gradibus et milliariis. In tabulis parvarum Provinciarum, quae lineis restis ac parallelis constant, distantiam inter duo loca interceptam circino transfer in Parallelum divisum in gradus, et habebis distantiam: hanc converte in milliaria per multiplicationem aut divisionem modo supra dicto, aut applica scalae miliarium, si ea Mappae apposita est; et habebis milliaria. In aliis chartis quae constant lineis rectis et curvis, aut rectis quidem, sed vel non parallelis, vel non aequales distantias habentibus, haec praxis fallit, ideoque procedendum per resolutionem trianguli sphaerici, de quo supra.

III. Invenire situm loci respectu Climatum, plagarum Mundi etc: Procedatur modo dicto in praecedentibus Par. 3.

IV. Altitudinem poli cujuslibet loci invenire. Quaere latitudinem loci per dicta num. 1. haec enim aequalis est elevationi poli.

V. Quantitatem seu amplitudinem regionis invenire. Subtrahe longitudinem minimam a maxima, residuum dabit totam longitudinem in gradibus; qui in milliaria convertuntur modo supra dicto. Subtrahe etiam minimam latitudinem a maxima, residuum dabit totam latitudinem in gradibus convertendam in milliaria. Atque haec sufficiant de Geographia.

APPENDIX. 
De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum.

Quoniam in Geographia nostra nullibi apposuimus civitatum latitudines ac longitudines, cum earum tamen cognitio tam in ipsa Geographia, quam in Hydrographia, et Horographia (quae sequuntur) non modo utilis, sed saepe etiam necessaria sit; operae pretium duxi me facturum, si praecipuarum saltem Caralogum, ex probato aliquo Auctore desumptum, haec apponerem. Tres insigniores reperi: unum apud Christophorum Clavium in comment. ad cap. 2. Sphaerae; cum quo in plerisque consentit Bernardas Varenius in sua Geographia Generali lib. 3. cap. 31. in fine: alterum apud Ioannem Keplerum in Tabulis Rudolphinis par. 1. in fine; quem exscripsit Petrus Herigonus tom. 4. Cursus Mathem. tract. de sphaera Mundi, circa finem: tertium copiosissimum apud Robertum Hues in fine tract. de usu globorum. Clavius concinnavit suum ut plurimum ex Geographia Ptolomaei, a quo in paucis admodum civitatibus, quarum latitudines ac longitudines ipsi ex aliorum Astronomorum observationibus notae erant, discrepat. Keplerus suum contexuit ex fide observarorum et observationum coelestium, ubi haberi potuerunt; aut ex intervallis itinerariis, Chartisque Geographicis recentissimis. Hues ex Globis Geographicis, quorum usum declarat, suum delumpsisse videtur, uti insinuat initio Catalogi. Monent plerique citatorum Auctorum, neque suis, neque aliorum Tabulis longitudinum ac latitudinum fidem omni ex parte habendam, cum saepe uno aut altero gradu alii ab aliis discrepent. Unde expediret (ut bene monet Clavius) ut quilibet in eo loco in quo est, investigaret longitudinem ac latitudinem modis lib. 9. praescriptis, antequam ad Horologiorum constructionem, aut coelestium phaenomenorum observationes seconferat.

Longitudinum incertitudinem ponit ob oculos Lectoris Keplerus unico exemplo, ex media Europa petito. Inter Romam, inquit, et Norimbergam Regiomontani aetate censebant[?] Minuta 36 I. reste Regiomontano in Primo Mobili Probl. 45. Wernerus habet Minuta 32 I. Ex principio tamen Eclipsis anni 1497. die 18. Januarii, utrobique observato, Romae quidem ab ipso W ernero Hora 5. 24 I. Norimbergae a nescio quo Hora 4, 52'. colliguntur Minuta 28 I. Apianus in Astrolabio inter Regiomontanum et Wernerum censuit sibi eligendum medium 34 I. Maestlinus tamen, et Euerhardus, et Origanus Wernerum propius tenent, statuentes 33 I. At Stofflerus in Calendario, non attentâ Werneri observatione, statuit 18 I: quem videtur secutus Apianus posterius in Caesareo, statuens 19 I. Et Maginus medium elegit inter Apiani priorem et Stoffleri traditionem, statuens 26 I. Schonerus in Resoluris habet tantum 12 I; quod observant Mercator et Hondius in Mappis. Stadius in Ephemeridibus habet 13 I. Jansonius in Mappa universali, ad 10 I descendisse videtur. Ipse Keplerus. observationibus Eclipsium Lunae duabus, Romae ha-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rstu0lgc4lixcfkafqwev0k6cvt0q4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/503</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87537</id>
    <revision>
      <id>285117</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'bitis an. 1616, et 1617, quas et ipse observavit Lincii, consensu fidens, Lincium Româ orientalius facit Minutis 10 I; quantum et Uraniburgo, per observationes alias: atque ita Roma et Uranoburgum Keplero sub eundem veniunt Meridianum, qui Norimbergensi non plus quam 4 I Min. est orientalior, eodem teste. Non minus inter se discrepant nonnulli ex citatis supra Auctoribus circa Romanam longitudinem: nam Clavius tribuit ipsi Gr. 36.30'; I. Vare...</comment>
      <origin>285117</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="970" sha1="npzfbljcz6ias0egqo8hgsl4ckxgc2y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;bitis an. 1616, et 1617, quas et ipse observavit Lincii, consensu fidens, Lincium Româ orientalius facit Minutis 10 I; quantum et Uraniburgo, per observationes alias: atque ita Roma et Uranoburgum Keplero sub eundem veniunt Meridianum, qui Norimbergensi non plus quam 4 I Min. est orientalior, eodem teste. Non minus inter se discrepant nonnulli ex citatis supra Auctoribus circa Romanam longitudinem: nam Clavius tribuit ipsi Gr. 36.30'; I. Varenius Gr. 36. 15'; Hues Gr. 42. 30'; Keplerus et Herigonus Gr. 36. 40'. Minor est discrepantia circa urbium latitudines, seu poli elevationes, non tamen omnino nulla.

Ex his patet, quemcunque sequaris Auctorem, non fore te immunem ab erroribus. Nobis placuit Clavii dare Catalogum locis nonnullis auctum ex Varenio; quem tamen corrigere, si certiora occurrant, cuique liberum erit.

{{rule}}
{{c|{{xxx-larger|CATALOGUS}}{{x-larger|Latitudinum ac Longitudinum præcipuarum Cibitatum totius terrarum Orbis.

{{missing table}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npzfbljcz6ias0egqo8hgsl4ckxgc2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285118</id>
      <parentid>285117</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285118</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="7u6ggob1rf3a8vuwdvynzsweydo4y7o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;bitis an. 1616, et 1617, quas et ipse observavit Lincii, consensu fidens, Lincium Româ orientalius facit Minutis 10 I; quantum et Uraniburgo, per observationes alias: atque ita Roma et Uranoburgum Keplero sub eundem veniunt Meridianum, qui Norimbergensi non plus quam 4 I Min. est orientalior, eodem teste. Non minus inter se discrepant nonnulli ex citatis supra Auctoribus circa Romanam longitudinem: nam Clavius tribuit ipsi Gr. 36.30'; I. Varenius Gr. 36. 15'; Hues Gr. 42. 30'; Keplerus et Herigonus Gr. 36. 40'. Minor est discrepantia circa urbium latitudines, seu poli elevationes, non tamen omnino nulla.

Ex his patet, quemcunque sequaris Auctorem, non fore te immunem ab erroribus. Nobis placuit Clavii dare Catalogum locis nonnullis auctum ex Varenio; quem tamen corrigere, si certiora occurrant, cuique liberum erit.

{{rule}}
{{c|{{xxx-larger|CATALOGUS}}{{x-larger|Latitudinum ac Longitudinum præcipuarum Cibitatum totius terrarum Orbis.
}}

{{missing table}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7u6ggob1rf3a8vuwdvynzsweydo4y7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285119</id>
      <parentid>285118</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285119</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="imzy627l3yjqj873svcspfc1c7ayp95" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;bitis an. 1616, et 1617, quas et ipse observavit Lincii, consensu fidens, Lincium Româ orientalius facit Minutis 10 I; quantum et Uraniburgo, per observationes alias: atque ita Roma et Uranoburgum Keplero sub eundem veniunt Meridianum, qui Norimbergensi non plus quam 4 I Min. est orientalior, eodem teste. Non minus inter se discrepant nonnulli ex citatis supra Auctoribus circa Romanam longitudinem: nam Clavius tribuit ipsi Gr. 36.30'; I. Varenius Gr. 36. 15'; Hues Gr. 42. 30'; Keplerus et Herigonus Gr. 36. 40'. Minor est discrepantia circa urbium latitudines, seu poli elevationes, non tamen omnino nulla.

Ex his patet, quemcunque sequaris Auctorem, non fore te immunem ab erroribus. Nobis placuit Clavii dare Catalogum locis nonnullis auctum ex Varenio; quem tamen corrigere, si certiora occurrant, cuique liberum erit.

{{rule}}
{{c|{{xxx-larger|CATALOGUS}}{{x-larger|Latitudinum ac Longitudinum præcipuarum Cibitatum totius terrarum Orbis.}}
}}

{{missing table}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>imzy627l3yjqj873svcspfc1c7ayp95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285120</id>
      <parentid>285119</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285120</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="jz1hkdwngwzf4ol3gi0cittjp1m7vvy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;bitis an. 1616, et 1617, quas et ipse observavit Lincii, consensu fidens, Lincium Româ orientalius facit Minutis 10 I; quantum et Uraniburgo, per observationes alias: atque ita Roma et Uranoburgum Keplero sub eundem veniunt Meridianum, qui Norimbergensi non plus quam 4 I Min. est orientalior, eodem teste. Non minus inter se discrepant nonnulli ex citatis supra Auctoribus circa Romanam longitudinem: nam Clavius tribuit ipsi Gr. 36.30'; I. Varenius Gr. 36. 15'; Hues Gr. 42. 30'; Keplerus et Herigonus Gr. 36. 40'. Minor est discrepantia circa urbium latitudines, seu poli elevationes, non tamen omnino nulla.

Ex his patet, quemcunque sequaris Auctorem, non fore te immunem ab erroribus. Nobis placuit Clavii dare Catalogum locis nonnullis auctum ex Varenio; quem tamen corrigere, si certiora occurrant, cuique liberum erit.

{{rule}}
{{c|{{xxx-larger|CATALOGUS}}&lt;br/&gt;{{x-larger|Latitudinum ac Longitudinum præcipuarum Cibitatum totius terrarum Orbis.}}
}}

{{missing table}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jz1hkdwngwzf4ol3gi0cittjp1m7vvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 11</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87538</id>
    <revision>
      <id>285125</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis X. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis X |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 10 |Post= Thesis XII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 12 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=84 to=85 fromsection=&quot;T11&quot; tosection=&quot;T11&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis X |AnteNomen=Polyga...'</comment>
      <origin>285125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="0ruajwy02s5o8guatozzp1mv055mzhp" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis X.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis X
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 10
|Post= Thesis XII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 12
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=84 to=85 fromsection=&quot;T11&quot; tosection=&quot;T11&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis X
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 10
|Post= Thesis XII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 12
}}</text>
      <sha1>0ruajwy02s5o8guatozzp1mv055mzhp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285126</id>
      <parentid>285125</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="558" sha1="iv256h2lng9b830ey9rdz060piwxnr4" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XI.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis X
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 10
|Post= Thesis XII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 12
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=84 to=85 fromsection=&quot;T11&quot; tosection=&quot;T11&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis X
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 10
|Post= Thesis XII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 12
}}</text>
      <sha1>iv256h2lng9b830ey9rdz060piwxnr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 12</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87539</id>
    <revision>
      <id>285141</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XI |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 11 |Post= Thesis XIII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 13 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=87 to=89 fromsection=&quot;T12&quot; tosection=&quot;T12&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XI |AnteNomen=P...'</comment>
      <origin>285141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="pfuxph0e9bxulbhcvizuo0x6ioygome" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XII.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XI
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 11
|Post= Thesis XIII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 13
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=87 to=89 fromsection=&quot;T12&quot; tosection=&quot;T12&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XI
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 11
|Post= Thesis XIII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 13
}}</text>
      <sha1>pfuxph0e9bxulbhcvizuo0x6ioygome</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Pars IV De Terraquei Globi Repraesentatione</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87540</id>
    <revision>
      <id>285151</id>
      <timestamp>2026-10-20T19:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor= Gaspar Schottus |OperaeTitulus= Cursus Mathematicus |SubTitulus=Liber XII. Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione |Genera=Mathematica |Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu }}  &lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=493 to=497 /&gt; &lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=499 to=503 /&gt;'</comment>
      <origin>285151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="t2nops7lc3pwlwfkb2i6iu2328jqqt3" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Liber XII. Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=493 to=497 /&gt;
&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=499 to=503 /&gt;</text>
      <sha1>t2nops7lc3pwlwfkb2i6iu2328jqqt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 13</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87541</id>
    <revision>
      <id>285154</id>
      <timestamp>2026-10-21T01:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XIII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 12 |Post= Thesis XIV |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 14 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=92 to=93 fromsection=&quot;T13&quot; tosection=&quot;T13&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XII |AnteNomen...'</comment>
      <origin>285154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="564" sha1="74athpciuj7x0j7wjpkmyx4pehqfpv0" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XIII.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 12
|Post= Thesis XIV
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 14
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=92 to=93 fromsection=&quot;T13&quot; tosection=&quot;T13&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 12
|Post= Thesis XIV
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 14
}}</text>
      <sha1>74athpciuj7x0j7wjpkmyx4pehqfpv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 14</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87542</id>
    <revision>
      <id>285156</id>
      <timestamp>2026-10-21T02:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XIV. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XIII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 13 |Post= Thesis XV |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 15 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=100 to=102 fromsection=&quot;T14&quot; tosection=&quot;T14&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XIII |AnteNom...'</comment>
      <origin>285156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="7toxzf1i88ds6qpz4gsrthpt1fchi06" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XIV.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XIII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 13
|Post= Thesis XV
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 15
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=100 to=102 fromsection=&quot;T14&quot; tosection=&quot;T14&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XIII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 13
|Post= Thesis XV
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 15
}}</text>
      <sha1>7toxzf1i88ds6qpz4gsrthpt1fchi06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 15</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87543</id>
    <revision>
      <id>285158</id>
      <timestamp>2026-10-21T02:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XV. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XIV |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 14 |Post= Thesis XVI |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 16 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=104 to=104 fromsection=&quot;T15&quot; tosection=&quot;T15&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XIV |AnteNomen...'</comment>
      <origin>285158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="564" sha1="59uvz8bn2kcp9u3n1edh6n5hsqe8v5j" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XV.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XIV
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 14
|Post= Thesis XVI
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 16
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=104 to=104 fromsection=&quot;T15&quot; tosection=&quot;T15&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XIV
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 14
|Post= Thesis XVI
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 16
}}</text>
      <sha1>59uvz8bn2kcp9u3n1edh6n5hsqe8v5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 16</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87544</id>
    <revision>
      <id>285160</id>
      <timestamp>2026-10-21T02:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XVI. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XV |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 15 |Post= Thesis XVII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 17 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=110 to=110 fromsection=&quot;T16&quot; tosection=&quot;T16&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XV |AnteNomen...'</comment>
      <origin>285160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="9x0c59gb2fz7nwi9xbugdsgowk4ntwp" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XVI.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XV
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 15
|Post= Thesis XVII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 17
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=110 to=110 fromsection=&quot;T16&quot; tosection=&quot;T16&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XV
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 15
|Post= Thesis XVII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 17
}}</text>
      <sha1>9x0c59gb2fz7nwi9xbugdsgowk4ntwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 17</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87545</id>
    <revision>
      <id>285162</id>
      <timestamp>2026-10-21T02:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XVII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XVI |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 16 |Post= Thesis XVIII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 18 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=117 to=117 fromsection=&quot;T17&quot; tosection=&quot;T17&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XVI |AnteN...'</comment>
      <origin>285162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="10kqqsii1bph2pgeopb1quevrybnm5j" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XVII.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XVI
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 16
|Post= Thesis XVIII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 18
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=117 to=117 fromsection=&quot;T17&quot; tosection=&quot;T17&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XVI
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 16
|Post= Thesis XVIII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 18
}}</text>
      <sha1>10kqqsii1bph2pgeopb1quevrybnm5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 18</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87546</id>
    <revision>
      <id>285164</id>
      <timestamp>2026-10-21T02:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XVIII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XVII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 17 |Post= Thesis XIX |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 19 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=120 to=120 fromsection=&quot;T18&quot; tosection=&quot;T18&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XVII |Ante...'</comment>
      <origin>285164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="38voku0ja3qj3mbl9pee99ej6iur4lo" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XVIII.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XVII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 17
|Post= Thesis XIX
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 19
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=120 to=120 fromsection=&quot;T18&quot; tosection=&quot;T18&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XVII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 17
|Post= Thesis XIX
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 19
}}</text>
      <sha1>38voku0ja3qj3mbl9pee99ej6iur4lo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 19</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87547</id>
    <revision>
      <id>285166</id>
      <timestamp>2026-10-21T03:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XIX. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XVIII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 18 |Post= Thesis XX |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 20 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=124 to=126 fromsection=&quot;T19&quot; tosection=&quot;T19&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XVIII |AnteN...'</comment>
      <origin>285166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="567" sha1="lsy0s7zaea2bwk56fi6yxf9yjx0glwq" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XIX.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XVIII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 18
|Post= Thesis XX
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 20
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=124 to=126 fromsection=&quot;T19&quot; tosection=&quot;T19&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XVIII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 18
|Post= Thesis XX
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 20
}}</text>
      <sha1>lsy0s7zaea2bwk56fi6yxf9yjx0glwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 20</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87548</id>
    <revision>
      <id>285168</id>
      <timestamp>2026-10-21T03:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XX. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XIX |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 19 |Post= Thesis XXI |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 21 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=154 to=154 fromsection=&quot;T20&quot; tosection=&quot;T20&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XIX |AnteNomen...'</comment>
      <origin>285168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="564" sha1="mwr7j956pgxaltos3vodhs0l6ogz1ou" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XX.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XIX
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 19
|Post= Thesis XXI
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 21
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=154 to=154 fromsection=&quot;T20&quot; tosection=&quot;T20&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XIX
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 19
|Post= Thesis XXI
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 21
}}</text>
      <sha1>mwr7j956pgxaltos3vodhs0l6ogz1ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87549</id>
    <revision>
      <id>285169</id>
      <timestamp>2026-10-21T06:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6599" sha1="cxgjoj2abj1i7qjqeuen05m4wm2f5e8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|3}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;{{pt|ri{{s}}{{s}}imis|rari{{s}}{{s}}imis}} {{et}} tenui{{s}}{{s}}imis, inque {{s}}ublimi aëris exten{{s}}is, exceptis diebus pluviis. Sol oriens {{et}} occidens immotis oculis ad{{s}}pici pote{{s}}t, ordinari{{ae}}que tum fere magnitudinis {{et}} coloris, apparet, ita ut diameter ejus men{{s}}urari queat. Mira enim undique {{s}}eneritas e{{s}}t, pr{{ae}}{{s}}ertim circa ve{{s}}peram: qu{{ae}} nullos umquam {{s}}uccedenti Lun{{ae}} tradit vapores vel nebulas, {{s}}ed noctes reddit adeo claras ut vetus {{et}} novilunium uno eodemque die con{{s}}piciantur, litter{{ae}}que ad quadrantem Lun{{ae}} commode legi po{{s}}{{s}}int. A{{s}}tronomo denique ad c{{oe}}le{{s}}tia intento, circa Eclip{{s}}es, nubeculas magallanicas, venerem falcatam po{{s}}t emer{{s}}ionem à Sole, Mercurium {{s}}cintillantem {{et}} corniculatum, appul{{s}}us Lun{{ae}} ad fixas {{s}}tellas aut Planetas, c{{ae}}teraque ph{{oe}}nomena, partim antea in Europa non vi{{s}}a multa promittat. Sicut multoties in eminentiori ob{{s}}ervatorio A{{s}}tronomico, per Illu{{s}}tri{{s}}{{s}}. Na{{s}}{{s}}avi{{ae}} Comitem ex{{s}}tructo, à nobis ob{{s}}ervatum e{{s}}t.

{{AE}}ther pro diver{{s}}itate ad{{s}}pectuum Planetarum, accedentibus cau{{s}}is inferioribus {{s}}uis recipit intemperies. Crebris fulguribus ab{{s}}que tonitru c{{oe}}lum {{s}}ub ve{{s}}peram coru{{s}}cat, tempe{{s}}tate vel maxime {{s}}erena, {{s}}ed {{s}}icca. Tonitrua {{s}}i qu{{ae}} circa {{ae}}quinoctia {{s}}uboriantur, rari{{s}}{{s}}ime eaque cum imbribus {{s}}ine fragore multo in Pernambuco, in Maranhon proprius ad {{ae}}quatorem vehementius {{et}} crebrius exaudiuntur. Mult{{ae}} irides, Holones, dracones ignei volantes apparent. Null{{ae}} nubes neque nebul{{ae}}, grandines ne vix quidem con{{s}}piciuntur; nec alti{{s}}{{s}}imos montium apices ulla canitie brumalem detinui{{s}}{{s}}e faciem ({{s}}icut monti Pico in Canariis perpetuo contingit) hic umquam ob{{s}}ervatum e{{s}}t.

Pluviarum gutt{{ae}} admodum {{s}}unt magn{{ae}}, gravique decidunt impetu, quas {{s}}uffocativus aliquando tepor pr{{ae}}cedere vel {{s}}equi {{s}}olet. Ros hic Europ{{ae}}o tum pinguior, {{et}} nitro multo impregnatus f{{oe}}cundior; tum multo penetrantior {{et}} tenuior, pr{{ae}}cipue {{ae}}{{s}}tate exi{{s}}tit. Quod patet in omni metallo {{et}} ferro imprimis (ut materias minus {{s}}olidas pr{{ae}}teream) qu{{ae}} ab{{s}}que ullo nubium adminiculo facile exedit. Inten{{s}}ior {{s}}olis radiorum fervor, poros corporum {{s}}ublunarium aperit u{{s}}que adeo de die, ut nocturno rori {{s}}ubtili{{s}}{{s}}imo profunde {{s}}uppeditet introitum. Unde per quotidianam vici{{s}}{{s}}itudinem humiditatis {{et}} caloris, illata jam putredine, vermium diver{{s}}orum generum fiat generatio, moxque totalis rei com{{s}}umtio. Verum quantum his omnibus noxius, tantum aliis ros proficuus, imo nece{{s}}{{s}}arius, ne {{ae}}{{s}}tate pluviarum inopia, gramina {{et}} pa{{s}}cua torreantur, {{s}}ed qu{{ae}} in locis avidis {{et}} {{s}}itientibus {{s}}unt eo fere {{s}}olo refocillentur.

Ete{{s}}iis {{s}}eu anniver{{s}}ariis ventis {{s}}ereni{{s}}{{s}}imis h{{ae}} or{{ae}} diver{{s}}is temporibus gaudent. Seme{{s}}tri enim hiberno {{s}}ive pluvio{{s}}o ex nubilo{{s}}a au{{s}}trina plaga intenduntur {{et}} Vulturni veluti naturam induunt, tantoque vehementius, quam Aquilo men{{s}}ibus {{ae}}{{s}}tivis, dominantur, ut ductus aquarum, à men{{s}}e Martio ad Octobrem illis ob{{s}}equia pr{{ae}}{{s}}tent. Reliquo anni tempore ex Septentrione in Au{{s}}trum maria coguntur. Circa Afric{{ae}} latus occidentale Bra{{s}}ili{{ae}} oppo{{s}}itum, plane diver{{s}}o modo res {{s}}e habet. Quippe ab Aprile ad Iulium men{{s}}em ver{{s}}us Septentrionem rapidus e{{s}}t fluxus, inde ad Octobrem tranquillum mare. Hinc ad Ianuarium ver{{s}}us meridiem Oceanus truditur: Mox circa medium Aprilis denuo nullum ''Currens'' (ut fluxum illum generalem Verulamius appellat) maris experiuntur naut{{ae}}. Atque h{{ae}} diver{{s}}itates poti{{s}}{{s}}imum quidem intra Tropicos libero {{ae}}quore navigantibus percipiuntur. Adeo ut hi venti generales, Trop{{ae}}i dicti, minime {{s}}egnes, partim regendo ''Currens'' maris, partim proprio flatu (non {{s}}pontaneo aliquo raptu ab ortu in occa{{s}}um, ut docti{{s}}{{s}}imus Scaliger aliique inter veteres imaginantur) id efficiant, ut nequeant hinc navigantes ver{{s}}us Afric{{ae}} vel Europ{{ae}} oras, eadem redire, qua venerant via. Unde fit, ut non adeuntibus Bra{{s}}iliam {{s}}ed inde redeuntibus tantum, tran{{s}}itus {{s}}it per In{{s}}ulas Flandricas {{et}} miram illam lenticulam marinam ''Sarca{{s}}o'' Hi{{s}}panis dictam: qu{{ae}} longe lateque di{{s}}per{{s}}a, adeo tenaciter {{s}}uperficiem maris ob{{s}}idet, ut {{s}}olum non {{s}}alum diceres, oborti{{s}}que malaciis navibus haud leviter re{{s}}i{{s}}tat. {{AE}}quor Bra{{s}}ilien{{s}}e rari{{s}}{{s}}imis procellis infe{{s}}tatur, {{et}} ut plurimum tranquillum e{{s}}t. Cui temeritas Barbarorum {{s}}e fidens, gemino ligno {{s}}ubero{{s}}o in{{s}}identes, {{s}}ecure pi{{s}}caturam exercent aliquot leucas à littore remoti. C{{oe}}rulea {{et}} {{s}}ubnigra e{{s}}t exterior ejus facies, interius viridis: agitatum noctu igne{{s}}cit, fortiu{{s}}que lumen emittit: tum {{s}}al{{s}}ius quoque deprehenditur quam ver{{s}}us Polos, adeoque pellucidum, ut pi{{s}}ces ultra viginti ulnarum profunditatem aureo colore micantes, ex altis puppibus commode con{{s}}piciantur, meridiano tempore, Soleque {{s}}plendente. Ac tum {{s}}imul intueri licet, quam diver{{s}}us {{et}} contrarius {{s}}ubinde {{s}}it motus in profundo mari, ab eo qui in {{s}}uperficie à tumultuariis fit ventis, quod jactas bolides, alia{{s}}que artis nautic{{ae}} conjecturas non parum eludit.

Licet autem circa littora {{ae}}{{s}}tu {{s}}atis vehementi {{s}}alum intume{{s}}cat, non tamen agros invadit aut vicinas terras depre{{s}}{{s}}as inundat, {{s}}ed ingenti fremitu rupem quandam {{s}}ive maris teniam ''Reci{{s}}{{s}}o'' Lu{{s}}itanis dictam, pul{{s}}at ac pote{{s}}tate impetuo{{s}}a verberat, quam {{s}}ummo natur{{ae}} miraculo {{et}} beneficio conce{{s}}{{s}}am omnes fateantur oportet: quod crepidocautium longo tractu excurrens, in{{s}}tar muri, violenti{{ae}} Barbari {{et}} indignantis elementi re{{s}}i{{s}}tat, ac fidam tutamque navibus {{s}}tationem {{et}} portus reddat. Opulenti{{s}}{{s}}imam quoque magnatum {{ae}}dibus materiam, qua Olind{{ae}} {{et}} Paraib{{ae}} mona{{s}}teria {{s}}uperbiunt, {{s}}uppeditat. Maximam Bra{{s}}ili{{ae}} partem, nunc interrupto, nunc&lt;noinclude&gt;{{rh||''A'' 2|conti-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cxgjoj2abj1i7qjqeuen05m4wm2f5e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87550</id>
    <revision>
      <id>285170</id>
      <timestamp>2026-10-21T06:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6631" sha1="ary6lpor0klzs3ud2lmgjdvet1v04pz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|4|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;continuato ductu tuetur. Ejus latitudo plani{{s}}{{s}}ima e{{s}}t {{et}} qua{{s}}i arte in {{s}}uperficie levigata, ad viginti, {{s}}ubinde triginta pa{{s}}{{s}}us {{et}} ultra {{s}}e extendit. Tant{{ae}} vero altitudinis e{{s}}t ut vix {{s}}ummo {{ae}}{{s}}tu inundetur. Mare novo {{et}} plenilunio ad duodecim pedum altitudinem (quod in Parnambucen{{s}}i littore fit circa horam quintam) attollitur, aqua{{s}}que evomit ac parem depre{{s}}{{s}}ionem patitur, dum funditus prope multorum fluviorum alveos re{{s}}orbet. Verum non rite ob{{s}}ervata {{s}}ex horarum vici{{s}}{{s}}itudine, {{s}}ed pro ratione decur{{s}}us fluviorum {{et}} pelagi intemperie, vel citius vel tardius {{ae}}{{s}}tum va{{s}}ti{{s}}{{s}}imus Oceanus ab{{s}}olvit. Ita tamen ut men{{s}}ibus {{ae}}{{s}}tivis diuturniores {{et}} vehementiores acce{{s}}{{s}}us, hybernis vero rece{{s}}{{s}}us dominentur. Quid, quod fluxus lunares, paucis à littore milliaribus; currens vero maris per univer{{s}}um {{ae}}quor per{{s}}enti{{s}}cant navigantes. C{{ae}}terum ad extricandas perpetuas nautarum controver{{s}}ias circa longitudinem hujus continentis, {{s}}cire intere{{s}}t, magis ad occidentem à natura collocatum, quam periti{{s}}{{s}}imi quoque Geographi hactenus opinati {{s}}unt. Oper{{ae}} pretium itaque duxi illud addidi{{s}}{{s}}e quod ex {{s}}edula ob{{s}}ervatione Eclip{{s}}ium Lunarium nobis con{{s}}tat. Initium {{s}}iquidem deliquii, quod in vige{{s}}imum Decembris, anno mille{{s}}imo {{s}}excenti{{s}}imo trige{{s}}imo octavo incidit, inter Olindam Parnambuci {{et}} Uranoburgum Dani{{ae}}, tribus horis {{et}} quatuor minutis differre deprehendimus. Unde reducto calculo, facile erit colligere, qu{{ae}} cau{{s}}a {{s}}it erroris; cum plerique naucleri ultra quinquaginta minuta à nobis di{{s}}crepent.

Univer{{s}}a Bra{{s}}ilia Coloniis {{et}} Pr{{ae}}fecturis quatuordecim, totidemque circiter fluviis nobilioribus (ab aliis {{s}}atis memoratis) di{{s}}tinguitur. Horum beneficio territoria fertilitate {{et}} commoditate differunt. Pr{{ae}}ter tot torrentes {{et}} amnes pi{{s}}co{{s}}os, non limo{{s}}os, {{s}}ed {{s}}axo{{s}}os, habitata orientalis pars, rivis, fontibu{{s}}que inclytis {{et}} utcumque herbo{{s}}is {{s}}catet, ii{{s}}que pa{{s}}{{s}}im, mira divina bonitate, ut potum hominibus juxta ac pecoribus abunde {{s}}ubmini{{s}}tret, irrigatur. Armenta {{s}}ilve{{s}}tria {{s}}iti {{ae}}{{s}}tuantia eo confugiunt; {{s}}eque ad luxum dulci{{s}}{{s}}imis inebriantes aquis non raro pr{{ae}}da fiunt venatoribus. Rapidi {{s}}unt plerique fluvii pluviis men{{s}}ibus, {{et}} tunc {{s}}ubito alti{{s}}{{s}}ime excre{{s}}cunt ac ripas egrediuntur, aucto aquarum pondere, rupti{{s}}que obicibus valentius ruunt in campos. Is autem qui S. Franci{{s}}co {{s}}acer e{{s}}t, totius Pr{{ae}}fectur{{ae}} Parnambucen{{s}}is facile maximus, in{{s}}uli{{s}}que {{et}} {{s}}copulis horridus, ac tempore quidem {{ae}}{{s}}tivo, incerto quidem gurgite, aquis exundans, alti{{s}}{{s}}imus e{{s}}t. Hyeme vero modice tantum in pelagus {{s}}e{{s}}e exonerat. Diver{{s}}itatis cau{{s}}am perhibent e{{s}}{{s}}e immen{{s}}am originis di{{s}}tantiam, tum etiam pluviarum ex alto allap{{s}}arum. C{{ae}}teri enim fluvii nobis vicini {{ae}}{{s}}tate navigari non po{{s}}{{s}}unt, quod aquis de{{s}}tituantur, ac {{s}}i in continenti intus ab{{s}}orberentur. Cum nulli tamen alii in hac Americ{{ae}} parte reperiantur amnes qui tantos imbres alveo {{s}}uo excipiant. Sed con{{s}}tat ratio. Va{{s}}ti{{s}}{{s}}ima montium juga haud procul à littore ({{s}}icut in regno quoque Peruano) demittunt vim illam pluviarum à tergo, {{et}} exonerant {{s}}e ver{{s}}us occidentem. Mox ad rapidi{{s}}{{s}}imos (ne dicam {{et}} totius orbis maximos) altero brachio ver{{s}}us Septentrionem in Amazonum {{et}} Maranhon flumina: altero, ad S. Franci{{s}}ci, atque illa qu{{ae}} ''de la Plata'' {{et}} ''de Ianeiro'' dicuntur, ver{{s}}us au{{s}}trum erumpunt. H{{ae}}c receptis in {{s}}e quibu{{s}}dam amnibus invale{{s}}cunt {{et}} ad milliaria aliquot in Oceanum labuntur, tanto impetu, ut procul ob o{{s}}tio in ip{{s}}o mari dulces à Nautis hauriantur latices. Porro {{et}} Lacus juxta littora reperiuntur, qui mari licet vicini {{et}} qua{{s}}i contigui, aquis tamen {{s}}unt dulci{{s}}{{s}}imis. In de{{s}}ertis remoti{{s}}{{s}}imis, exigui quidam rivi è lacubus oriundi, dulces hyeme, {{s}}ub{{s}}al{{s}}i {{ae}}{{s}}tate exi{{s}}tunt, quod {{s}}tagnantes Solis a{{s}}{{s}}iduitate adurantur. Pr{{ae}}terea putei paucis ante annis in In{{s}}ula Antonii Vaez, circa ip{{s}}um littus, quou{{s}}que maris {{ae}}{{s}}tus pertingit, effo{{s}}{{s}}i, potabiles aquas {{et}} dulces, incognito vel dubio venarum commercio, impertiunt. Unde percolatas omni{{s}}que {{s}}al{{s}}edinis expertes pror{{s}}us haurire datum: qu{{ae}} licet fontanis {{s}}int inferiores, tamen cibis coquendis optim{{ae}} habentur.

Tellus h{{ae}}c am{{oe}}ni{{s}}{{s}}ima ex diver{{s}}o natur{{ae}} lu{{s}}u con{{s}}tat. Qua enim in planitiem longe lateque {{s}}ternitur, glebo{{s}}a {{et}} pondero{{s}}a, pr{{ae}}pingui riguoque e{{s}}t {{s}}olo, ''vergea'' dicta Lu{{s}}itanis, multorum fructuum ferax; cannas Sacchareas imprimis, tum {{et}} credita qu{{ae}}que {{s}}emina multiplici reddit f{{oe}}nore. Prata {{et}} aprici campi minus {{ae}}{{s}}tate, {{s}}ed men{{s}}ibus poti{{s}}{{s}}imum pluviis (licet {{s}}olum tunc habitantibus tri{{s}}tius videatur) l{{ae}}ti{{s}}{{s}}ime vire{{s}}cunt, locaque me{{s}}{{s}}em negantia pabulis vigent. Frumentum {{et}} {{s}}ecale nimis celeriter profunduntur {{et}} in germen evocantur à jugi perpetuoque Solis fervore {{et}} agri indulgentia, qui proinde multa ver{{s}}atione (nec enim interquiete umquam indiget) fatigandus e{{s}}t, additaque potius arena quam {{s}}tercore, ferendis frugibus aptior redditur. Secus enim alia flore{{s}}cendi exinanitio {{s}}equitur, germinationem nimis fe{{s}}tinatam adurens vel exhauriens. Qui ab exoticis {{s}}eminibus proventum expectant, maturationem retardent oportet, quod diutius in terra foveri expetant; ne in {{s}}tipulas fa{{s}}tigiat{{ae}} herb{{ae}} mult{{ae}} maturefact{{ae}}, granis tamen {{et}} {{s}}eminibus ca{{s}}{{s}}{{ae}}, agricolarum votis minime re{{s}}pondeant. Men{{s}}e Februario {{et}} Martio quando finem {{ae}}{{s}}tatis excipit tempe{{s}}tas humida, plant{{ae}} {{et}} {{s}}emina terr{{ae}} committuntur, idque prima ve{{s}}pera, non de die, nec adulta nocte fieri convenit. Omnia qu{{ae}} profundius, quo {{s}}olares radii non pertingunt, inhumantur, vit{{ae}} di{{s}}crimen incurrunt, quod {{s}}ub&lt;noinclude&gt;{{rh|||cute}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ary6lpor0klzs3ud2lmgjdvet1v04pz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87551</id>
    <revision>
      <id>285171</id>
      <timestamp>2026-10-21T06:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6661" sha1="8eavm5oz2hnpocrlk7wdf0cmkf6t5my" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|5}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;cute {{s}}ua inten{{s}}e frigida terra, pr{{ae}}cipue {{ae}}{{s}}tate, taleas {{et}} {{s}}emina facile enecet. Cujus rei adven{{ae}} {{et}} novitii agricol{{ae}} non {{s}}ine magna jactura experimenta fecerunt. Semina {{s}}icut {{et}} fructus colligunt in locis acclivis {{et}} {{s}}itientibus, diver{{s}}o plane tempore, quam declivioribus {{et}} uligino{{s}}is. Quid, quod h{{ae}}c omnia toto anni tempore plantantur {{et}} producuntur: Felicius tamen vel infelicius pro locorum {{et}} plantarum diver{{s}}itate. Quod evidenti{{s}}{{s}}imè apparet ex pluribus: pr{{ae}}{{s}}ertim vero circa proceras illas arbores quas ''Cocos'' {{et}} ''Palmas'' nuncupant; qu{{ae}} citra ullam anni temporis, {{s}}eniique arborum ob{{s}}ervationem tran{{s}}plantat{{ae}} jucunde vire{{s}}cunt, eximii{{s}}que fructibus con{{s}}picu{{ae}} excoluntur. Quod à nemine accuratius quam ab Illu{{s}}tri{{s}}{{s}}imo Comite Na{{s}}{{s}}avi{{ae}} tentatum, omnibus veteranis incolis admirationi fuit; quod adult{{ae}} licet, nihil paterentur tamen ab alteratione illa quam {{s}}ubirent, {{s}}ed {{s}}terile, areno{{s}}um, {{et}} perpetua {{s}}al{{s}}etudine imbutum littus natale {{s}}olum haberent, eoque gauderent foveri: modo radices quas infinitas {{et}} brevi{{s}}{{s}}imas habent leviter tantum terra cooperirentur. Harum enim c{{ae}}terarumque Bra{{s}}ili{{ae}} arborum radices adeo à frigore {{s}}ubterraneo abhorrere videntur, ut nonnumquam de{{s}}iderio Solis prorumpentes, vix terra {{s}}e condi patiantur. Plurim{{ae}} arbores {{et}} frutices toto fere anni tempore flores {{et}} fructus felici{{s}}{{s}}ime producunt, {{s}}imulque Ver, {{AE}}{{s}}tas {{et}} Autumnus in iis con{{s}}piciuntur. Horum facile principes ''Murucuja, Mangaba, Bacoba, Banana, Ianipaba, Araca, Pindova, Coceiro, Mamaon, Pinhones, Piementa'': Quibus annumerantur, vitis, citrus, malus medica, aliaque plurima ex Lu{{s}}itania atque Angola, olim {{et}} nuper è Belgio adducta legumina, radices {{et}} olera, pa{{s}}{{s}}im nunc in hortis exculta atque in culinis dome{{s}}tica facta.

Qui racemos per totum annum de{{s}}iderant, vineas diver{{s}}as, diver{{s}}is putant men{{s}}ibus, matura{{s}}que po{{s}}tea uvas colligunt, unde non ignobile vinum {{et}} Creticum {{ae}}mulans, exprimitur.

Atque h{{ae}} omnes plant{{ae}} {{et}} fructus horten{{s}}es, licet ab in{{s}}ectis noxiis non plane immunes {{s}}int; pr{{ae}}cipue autem à formicis illis grandioribus non raro depa{{s}}cuntur, ab impigro tamen agricola facillimo negotio, vel ignis, vel aqu{{ae}} beneficio arcentur.

Nonnull{{ae}} arbores {{et}} quidem nobiliores, {{s}}icut ''Acaju, Caja, Vbipitanga, Anda, Zabucajo, Murecy, Ietajba, Araticu, Guabiraba, Ficus {{et}} Myrtus American{{ae}}'': fructus ''Ananas'' {{et}} alia {{s}}emel dumtaxat in anno florent, verno tempore, quod e{{s}}t circa Octobrem, repullulant: mox fructus protrudunt, idque mediocres tantum Sole ingrediente Capricornum {{et}} durant ultra tres men{{s}}es, po{{s}}teaque quie{{s}}cunt. Solus, quantum con{{s}}tat, fructus ''Guitycuroy'', {{s}}emel per biennium; fructus autem arboris ''Ibiraeè'' {{s}}ive Guaici Bra{{s}}ilien{{s}}is vix per quadriennium producitur. Pauc{{ae}} arbores nativ{{ae}} hactenus ad {{s}}ativas relat{{ae}}: {{s}}ilve{{s}}tres tamen cum {{s}}int, fructus elegantes {{et}} grati{{s}}{{s}}imi {{s}}aporis proferunt, maxima quidem ex parte frigidos, cum ad{{s}}tringendi facultate. Qua{{s}}i natura benigna h{{ae}}c mortalibus immodice {{ae}}{{s}}tuantibus {{s}}olatio dederit, ruentibu{{s}}que humoribus frenum impo{{s}}uerit.

Qua lacu{{s}}tris h{{ae}}c regio, ob perpetuam uliginem, pr{{ae}}c{{ae}}teris jucundi{{s}}{{s}}ime funditus {{ae}}que ac in {{s}}uperficie viret. Tum diver{{s}}o plane Herbarum fruticumque palu{{s}}trium genere, adeoque mira natur{{ae}} {{s}}olertia luxuriat, ut {{s}}olum non aquam diceres, amphibiorum {{ae}}que {{et}} pi{{s}}cium latibulis de{{s}}tinatam. Circa o{{s}}tia vero fluviorum, ubi paludem aqua marina {{s}}ingulis acce{{s}}{{s}}ibus inundat, ab immen{{s}}a o{{s}}treorum {{et}} cancrorum multitudine perreptatur, atque tortuo{{s}}o illo arborum genere ''Guaparaiba'' {{s}}ive ''Mangle'' dicto, ita ob{{s}}idetur, ut viatoribus pror{{s}}us {{s}}it inacce{{s}}{{s}}a. Qua in acclives colles, va{{s}}to{{s}}que montes, nunc glebo{{s}}os, nunc grandi{{s}}{{s}}imis {{s}}axis veluti {{s}}tratos attollitur, fertili{{s}}{{s}}ima quoque {{et}} raro {{s}}terilis vel otio{{s}}a apparet Bra{{s}}ilia: arbu{{s}}tis {{s}}ilvi{{s}}que den{{s}}i{{s}}{{s}}imis pa{{s}}{{s}}im ve{{s}}titur, ut multo olim labore Lu{{s}}itani ad pixidem nauticam iter {{s}}uum in{{s}}tituerint. Quod hodie quoque fit in muniendis viis in de{{s}}ertis. Unde tot fragranti{{s}}{{s}}im{{ae}} {{et}} pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}im{{ae}} arbores lucri cau{{s}}a, ob colores {{et}} tincturas varias, alio{{s}}que u{{s}}us eximios, huc apportantur, ut {{s}}unt ''Ibirapitanga'' arbor illa Bra{{s}}ilien{{s}}ibus ''κατ᾽ ἐξοχὼν'' ita dicta {{et}} rubra tinctura noti{{s}}{{s}}ima. Dein ''Tatajba'' {{s}}ive ''Pao amarello, Arariba'' cortice rubro, ''Iacaranda, Antuniba'' {{s}}ive cedrus alba, {{et}} ali{{ae}} mult{{ae}}, qu{{ae}} {{ae}}dificationi {{et}} {{s}}truendis navigiis apti{{s}}{{s}}im{{ae}}, quod aquis minus pervi{{ae}}, {{ae}}tatemque ferentes {{s}}int. Ex quarumdam corticibus nunc funes ignarii in militantium u{{s}}um, nunc in navium nece{{s}}{{s}}itates torquentur {{et}} rudentum materias nauticis {{s}}ubmini{{s}}trant, {{s}}upplente cannabis defectum Barbarorum indu{{s}}tria. Si qu{{ae}} loca {{s}}int arida à {{s}}terilitate, mirabiles illas herbas {{s}}uperius de{{s}}criptas, {{s}}eu funes potius ''ἀφύλλους'', generali nomine ''Timbo'' {{et}} ''Cipo'' appellatos producunt, qu{{ae}} {{s}}ua flexilitate {{et}} tenacitate apud fabros {{et}} vietores ligaminum; contu{{s}}a apud pi{{s}}catores, coriarios, naup{{ae}}gas, Rhois {{et}} {{s}}tup{{ae}} vices implent. Denique è colli{{s}}is lignis ''Caraguata'' {{et}} ''Imbaiba'' alii{{s}}que ferulaceis plantis ibidem na{{s}}centibus ignis luculentius, quam ex concu{{s}}{{s}}o {{s}}ilice, à barbaris elicitur.

Nemora h{{ae}}c cum non quotannis foliis ve{{s}}tiantur nec priventur, non eodem {{s}}imul, {{s}}ed diver{{s}}o plane id accidit tempore, quod ab Autumni {{et}} Veris permutationibus nihil patiantur. Pr{{ae}}terea non omnis quoque arbor foliis {{s}}imul omnibus orbatur, {{s}}ed parte una decidente, altera tamdiu manet, donec prior repullulat. Accedit quod varii generis pha{{s}}eoli, Arundines&lt;noinclude&gt; proce-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||''A'' 3|r{{ae}}, He-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8eavm5oz2hnpocrlk7wdf0cmkf6t5my</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87552</id>
    <revision>
      <id>285172</id>
      <timestamp>2026-10-21T06:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285172</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6538" sha1="r9t3dfqie5x6ixhxizxkxzsyal5d1ae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|6|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;{{pt|r{{ae}}|procer{{ae}}}}, Heder{{ae}}que perpetuo virentes luxurient, qu{{ae}} nunc humum longi{{s}}{{s}}ime perreptantes, nunc ad {{s}}umma arborum cacumina pertingentes, tamet{{s}}i {{s}}ilvas primo intuitu qua{{s}}i inacce{{s}}{{s}}ibiles repr{{ae}}{{s}}entent, oblectamento tamen {{s}}ummo exi{{s}}tunt, quod topiarii in{{s}}tar operis perpetuam umbram pr{{ae}}beant. Unde inter virgultorum opaca fer{{ae}} {{et}} homines nutriantur, {{s}}ecretique tramites venandi {{s}}uppeditent {{s}}ummam voluptatem; qu{{ae}} {{s}}ilvarum fontiumque pr{{ae}}rogativa, maxim{{ae}} parti Afric{{ae}} occidentalis habitat{{ae}} denegata e{{s}}t, ac propterea torrid{{ae}} regionis nomen merito obtinet: ab immodico enim {{et}} ingenti {{ae}}{{s}}tu dehi{{s}}cit illa, ut ad fluvios umbro{{s}}o{{s}}que {{s}}altus di{{s}}{{s}}iti{{s}}{{s}}imos pecorum greges amandari nece{{s}}{{s}}um {{s}}it.

Porro, {{s}}icut Peruvia crebro ex {{ae}}{{s}}tuantibus cavernarum latebris, ita nu{{s}}quam hic Americ{{ae}} tractus orientalis terr{{ae}}motum e{{s}}t pa{{s}}{{s}}us; quod metallis {{et}} igne {{s}}ubterraneo, Spirituum {{et}} vaporum genitore de{{s}}tituatur. Atque h{{ae}}c de diver{{s}}itate terr{{ae}} nobis cognit{{ae}}.

Illas autem de{{s}}ertas inhumana{{s}}que {{s}}olitudines, jugis arduas {{et}} in occidentem ultra viginti leucas excurrentes Antropophagi tenent. Qui investigandis locis incognitis va{{s}}ti{{s}}{{s}}imos illos {{et}} frago{{s}}os {{s}}altus penetrarunt, te{{s}}tantur {{s}}e non minus fertiles herbo{{s}}o{{s}}que montes {{et}} convalles, omni animalium genere con{{s}}picuas illic vidi{{s}}{{s}}e, quam in maritimis habitatis terris. Quod ip{{s}}um quidem deinde veri{{s}}{{s}}imum comperi, {{s}}ed in eo poti{{s}}{{s}}imum differre ab iis, quod quo ad mediterranea loca penetres altius, eo plura metallica eaque ignobiliora invenias corpora, {{s}}ed fontium inopiam, rariore{{s}}que amnes, atque ob auras defatigatis {{ae}}{{s}}tus diurnus major, {{et}} noctium frigus inten{{s}}ius: frequentiores vero lacus, paludes, {{s}}tagnaque pi{{s}}co{{s}}i{{s}}{{s}}ima, hybern{{ae}} pluvi{{ae}} in {{ae}}{{s}}tivam penuriam {{s}}uppeditant: nam mediterranea opem plurimam de c{{oe}}lo imbrido habent, non circa vegetabilia {{s}}olum, {{s}}ed ferarum {{et}} pi{{s}}cium miram pinguedinem, ut ob{{s}}onari eos oleo vel butyro non {{s}}it nece{{s}}{{s}}e. Tum loco fructuum ''Acaju'', palmis, melleque {{s}}ilve{{s}}tri abundant. Carduis quoque {{et}} Rubis, c{{ae}}teri{{s}}que {{s}}pino{{s}}is fruticibus pa{{s}}{{s}}im horrent.

Du{{ae}} tantum indomit{{ae}} fer{{ae}} in tam va{{s}}ta regione extime{{s}}cend{{ae}} reperiuntur, Tigres {{et}} Apri; quorum ill{{ae}} in{{s}}idio{{s}}{{ae}} velocitate valent, hi tardiore {{s}}unt cur{{s}}u; utraque autem familica exi{{s}}tit. E{{ae}}dem pa{{s}}t{{ae}}, quod mirere, tanta ignavia à venatoribus deprehenduntur, ut ab ip{{s}}is Tapuyeris {{et}} gregariis etiam canibus in fugam confe{{s}}tim agantur {{et}} capiantur: adeo potus ubique {{s}}atietas, non homines tantum, {{s}}ed {{et}} feras enervat.

Notatu dignum, quod exim{{ae}} tot arbores, frutices {{et}} innumer{{ae}} herb{{ae}}, figura, foliis {{et}} fructibus à veteris orbis vegetabilibus, paucis exceptis, di{{s}}{{s}}imillim{{ae}} appareant. Idem de avibus, animantibus {{et}} pi{{s}}cibus deprehenditur, ut {{et}} In{{s}}ectis alatis atque alis de{{s}}titutis. Qu{{ae}} ineffabili colorum pulchritudine {{et}} portento{{s}}a multitudine generantur, partim nota nobis, partim incognita. Ex quibus utique apparet, quam miris {{et}} variis modis divina natura ludat in orbe terrarum. Ac proinde merito beati incol{{ae}} habendi forent, {{s}}i verum horum omnium Creatorem cogno{{s}}cerent. Quum è diver{{s}}o tam uberrimo {{et}} nitidi{{s}}{{s}}imo {{s}}ub c{{oe}}lo, tam agre{{s}}tia {{et}} di{{s}}torta illis {{s}}int ingenia.

H{{ae}}c breviter de aëre, aquis {{et}} locis dicta {{s}}ufficiant. Quorum optima utique temperies parum culpabilis ex {{s}}e. Quippe cum neque Solis calore torreatur h{{ae}}c terra, neque {{s}}qualore vel aquarum penuria re{{s}}iccetur, neque frigore violetur, {{s}}ed rore perpetuo {{et}} imbribus multis atque fontibus irrigetur, feraci{{s}}{{s}}imam e{{s}}{{s}}e, multaque illic tempe{{s}}tive na{{s}}cantur oportet. Pr{{ae}}terquam enim quod nativis bal{{s}}amis, oleis, mellibus non unius generis renideat, herbis ac radicibus medicis ad tutandam valetudinem potens {{s}}it: qu{{ae}}{{s}}tuo{{s}}i{{s}}{{s}}imam quoque culturam dat, quantum ex aliquot retro annorum me{{s}}{{s}}ibus colligi potuit. Animalia denique omnia {{et}} boum imprimis armenta vel maxime abundare, crebriu{{s}}que parere certum e{{s}}t. Unde prudenter quondam Hi{{s}}pani {{s}}enes, valetudine minus pro{{s}}pera utentes, ex patria {{s}}ua {{et}} di{{s}}{{s}}itis quoque Indiis ad aërem {{et}} aquas ha{{s}}ce c{{oe}}le{{s}}tes {{s}}e contulerunt, tanquam duo validi{{s}}{{s}}ima ad vitam {{et}} valetudinem requi{{s}}ita. Pr{{ae}}mature enim pube{{s}}cunt, tarde {{s}}ene{{s}}cunt incol{{ae}}. Quo fit ut {{s}}upra cente{{s}}imum {{ae}}tatis annum, viridi {{et}} long{{ae}}va {{s}}enecta Bra{{s}}iliani {{et}} ip{{s}}i quoque Europ{{ae}}i hîc potiantur. Ac {{s}}i fervor juvenilis, frigore {{s}}enectutis repre{{s}}{{s}}us, temperatiorem eam in his calidioribus plagis relinqueret. Pueri enim advenarum crebris licet morbis infe{{s}}tentur, vixque tertia pars eorum infantiam egrediatur, non tamen id c{{oe}}li intemperiei adeo, quam pr{{ae}}po{{s}}tero nutriendi modo debet imputari. Exemplo erunt vel maxime Bra{{s}}ilianorum liberi vivaci{{s}}{{s}}imi, qui ventre duro {{et}} prominulo, {{s}}olidis toris, {{s}}ubucula tantum leviori induti, injurias c{{oe}}li {{s}}ecure contemnunt, brevi{{s}}{{s}}imoque temporis {{s}}pacio {{s}}ignare humum nituntur. Rident matres ineptam no{{s}}tratum in ve{{s}}tiendis {{et}} educandis parvulis indu{{s}}triam, qua per{{s}}pirationem impediri {{et}} catharros multos generari ajunt. Nulli Strabones, Lu{{s}}cio{{s}}i, Claudi aut gibbo deformati inter illos inveniuntur, cum fa{{s}}ciis aut linteolis infantes numquam involvantur, aut Europ{{ae}}orum more ligentur. Frigida frequenter lavantur: idem provectioribus quoque proprium, cum ob innatam huic genti mundiciem, tum ad firmandam {{et}} tuendam corporis {{s}}anitatem. Porro alacres {{s}}unt {{et}} {{s}}ucculenti omnes, va{{s}}i{{s}}que amplis, brachiis cruribu{{s}}que lacerto{{s}}is {{et}} firmiter&lt;noinclude&gt; compa-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||ctis,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9t3dfqie5x6ixhxizxkxzsyal5d1ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87553</id>
    <revision>
      <id>285173</id>
      <timestamp>2026-10-21T07:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6129" sha1="fsd3s7poy0agg3ddsr9lcyz8dklp6n6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|7}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;{{pt|ctis|compactis}}, minus tamen pinguedine farctis. Moribus non admodum {{s}}unt agre{{s}}tibus, nec corporis {{s}}tatura valde procera littoris accol{{ae}}, qui nobi{{s}}cum militant: mares maribus, mulieres mulieribus {{s}}imiles, quod paucioribus anni tempe{{s}}tatibus obnoxii, rariora quoque vitia prima {{s}}eminis efformatione eo incidant. Plerumque enim hominum in{{s}}tituta, mores {{et}} naturam, pro varia regionis con{{s}}titutione mutari videmus. Rari{{s}}{{s}}ime adver{{s}}a valetudine afficiuntur. Long{{ae}}vi {{s}}unt admodum. Primo quod athleticis nati parentibus, incomparabili i{{s}}ti aëri, ventorumque {{s}}erenitati {{et}} {{ae}}quabilitati expo{{s}}iti: tum vel maxime quod curas, c{{ae}}teraque animi pathemata, corporis quoque voluptates veluti ignorent. Sub eodem tecto, levi, pr{{ae}}longo, pice, calce, coctoque lapide de{{s}}tituto, {{s}}ed arundine {{et}} palmarum foliis in{{s}}trato, mult{{ae}} {{s}}imul famili{{ae}} degunt, idque peregrinantes de{{s}}erunt pro tempore, curtamque omnem {{s}}upellectilem libero{{s}}que impigr{{ae}} humeris portant f{{oe}}min{{ae}}. Eodem {{s}}emper victu {{et}} amictu, eoque {{s}}implici gaudent: quippe {{s}}olum go{{s}}{{s}}ypium ad ve{{s}}titum, {{et}} radix altilis Mandioca cum melle {{s}}ilve{{s}}tri ad victum illis {{s}}ufficit. Nullus denique illis habendi amor, paupertatique {{s}}e addicunt voluntari{{ae}}, ea quidem {{ae}}quitate, ut cui plus e{{s}}t, lubens impertiat aliis minus habentibus, pari dandi {{et}} po{{s}}cendi invicem facilitate. C{{ae}}teras radices alimento{{s}}as, quod dignitate Mandioc{{ae}} cedant, imo ip{{s}}um panem ex Milio aut Oryza, apud A{{s}}iaticos tantopere expetitum, contemnunt. Poma ''Acaju'' c{{ae}}teris fructibus pr{{ae}}ferunt, quod ad victum {{et}} potum pariter {{s}}ufficiant. Nam {{s}}icut vinum inde expre{{s}}{{s}}um depo{{s}}ita immunditie ad men{{s}}es re{{s}}ervant: ita pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imas eorum ca{{s}}taneas in penu recondunt. Vina pr{{ae}}terea, liceat ita nominare, è variis fructibus, imprimis ''Pacova, Ananas, Mangaba, Ianipaba, Caraguata'' expre{{s}}{{s}}o {{s}}e inebriant. Idem fit ex radicibus ''Mandioca, Patata'', Milio Turcico, Oryza {{et}} aliis: qu{{ae}} à vetulis ma{{s}}ticantur, ma{{s}}ticataque multa cum {{s}}aliva ex{{s}}puuntur. Hic liquor mox va{{s}}is reconditur, donec ferveat, f{{oe}}ce{{s}}que ejiciat.

Medicamentis utuntur {{s}}implicibus, no{{s}}traque derident, quia compo{{s}}ita. In quo veniam merentur, quod {{s}}implicioribus qui ip{{s}}is contingunt affectibus {{et}} humoribus, nulla arte, {{s}}ed communi quadam animi notione, contrarium remedium opponunt. Nam calidius {{et}} tenuius quod eva{{s}}it, refrigerando {{et}} incra{{s}}{{s}}ando re{{s}}tituunt, {{et}} vice ver{{s}}a, {{s}}i quid turget, evacuant, {{et}} {{s}}ic porro. Qui{{s}}que {{s}}ibi {{et}} {{s}}uis, pr{{ae}}cipue {{s}}eniores, facili negotio omnis generis medicamina, undiquaque in {{s}}ilvis acqui{{s}}ita, conficit. Qu{{ae}} tanta {{s}}agacitate interne {{et}} externe illos adhibere videas, pr{{ae}}cipue in morbis à veneno natis, ut hic quis illorum manibus tutius {{et}} {{s}}ecurius {{s}}e tradat, quam imperitis quibu{{s}}dam {{s}}ciolis, {{s}}ecreta {{s}}ua in umbra educata proferentibus, quique propterea, {{s}}i diis placeat, Rationales dici volunt. Vel corneis cucurbitulis per {{s}}uctionem vel per {{s}}carificationes ip{{s}}amque phlebotomiam, redundantem {{s}}anguinem educunt, dente pi{{s}}cis Lami{{ae}}, loco {{s}}calpelli, adhibito, {{s}}ine quo vix umquam illos peregrinari videas.

Iugum {{s}}ervitutis neutiquam tolerant. Saltationibus {{et}} potationibus impendio {{s}}unt dediti, {{s}}tataque cibum capiendi tempora ignorant. Recte aut perperam factis, nihil po{{s}}t mortem premii aut {{s}}upplicii {{s}}upere{{s}}{{s}}e exi{{s}}timant. Licet vana qu{{ae}}dam fabulentur, eorum quos {{s}}ua mors extinxit, animos immortales fore. Otium amant, magno{{s}}que labores declinant, {{s}}ed {{s}}ecure {{et}} in diem vivunt. Cujus rationem cum Hippocrate eam e{{s}}{{s}}e arbitror, quod rerum ac temporum uno modo {{s}}e habentium, eadem facies, {{s}}ocordiam ingeneret; varietas autem animum {{et}} corpus ad labores excitet. Quin etiam otio {{et}} quiete ignavia cre{{s}}cit; exercitatione vero, mentis {{et}} animi robur (quod in meticulo{{s}}um hunc populum haud quaquam cadit) alitur.

{{AE}}tatem ac vit{{ae}} decur{{s}}um, cum veram numerandi artem ignorent, ex fructu Acajû, qui {{s}}emel dumtaxat in anno provenit, metiuntur.

F{{oe}}min{{ae}} mire f{{oe}}cund{{ae}}, facili negotio pariunt, rari{{s}}{{s}}ime abortientes. Maritus tempore puerperii uxoris loco decumbit primis à partu diebus, {{et}} puerper{{ae}} in{{s}}tar, bellariis {{et}} epulis fruitur, {{s}}ubindicans nece{{s}}{{s}}itatem lap{{s}}as vires re{{s}}taurandi. Pr{{ae}}po{{s}}terus {{s}}ane mos, qui tamen illis laudati{{s}}{{s}}imus videtur, cum pler{{ae}}que puerper{{ae}} {{s}}tatim po{{s}}t partum, nemine ob{{s}}tetricante, {{s}}urgant aut obambulent; imo adfluvium vicinum corpus ablutum properent, victumque hinc inde conquirant. Liberos extinctos ultra biduum aut triduum non deplorant, matribus mi{{s}}erando ejulatu totam domum implentibus. Profu{{s}}is lachrymis, quas in pote{{s}}tate habent, cognatos reduce{{s}}que amicos excipiunt, quorum calamitates {{et}} labores peregre exantlatos, multis {{s}}u{{s}}piriis {{et}} gemitibus deflent, circumdatis collo brachiis {{et}} capite ad pectus adpre{{s}}{{s}}o.

Qui inter Belgas {{et}} Lu{{s}}itanos degunt, Chri{{s}}tum {{s}}equuntur, {{s}}ed frigidius, {{et}} adulti circa {{s}}acra no{{s}}tra valde remi{{s}}{{s}}i: nec vix placita no{{s}}tra, ni{{s}}i tenell{{ae}} {{ae}}tati, nondum pr{{ae}}occupatis animis, remoti{{s}}que parentibus in{{s}}tillari po{{s}}{{s}}unt. Lingua inter {{s}}e haud differunt. Et quamvis quondam ex Antrophagorum pro{{s}}apia orti, tamen mutuo cum Europ{{ae}}is commercio {{et}} con{{s}}uetudine exculti; exutaque barbarie, humanitate nonnulli cum no{{s}}tratibus&lt;noinclude&gt; conten-&lt;noinclude/&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||dunt.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fsd3s7poy0agg3ddsr9lcyz8dklp6n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87554</id>
    <revision>
      <id>285174</id>
      <timestamp>2026-10-21T07:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285174</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6574" sha1="r4q1zaj1s7b9c9ubdwx4k33umv8esak" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|8|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;{{pt|dunt|contendunt}}. Mediterranei contra agre{{s}}tes, truculenti, immanes, {{s}}ine lege, {{s}}ine religione, ferino pror{{s}}us ritu, in hunc u{{s}}que diem, nulla fixa aut {{s}}tabili {{s}}ede, huc illuc, pro victus ubertate aut penuria, pi{{s}}cibus {{et}} feris mira {{s}}agacitate {{et}} celeritate in{{s}}idiantur: validi{{s}}{{s}}imis lacertis jacula, {{s}}tupenda arte, {{s}}ine arcu torquere norunt. Ominibus tantum {{et}} auguriis dediti, ariolis {{et}} impo{{s}}toribus qu{{ae}}{{s}}tui {{s}}unt; alii Tonitru, alii Vr{{s}}am minorem, aliaque {{s}}idera pro numine habent. Viri pariter ac f{{oe}}min{{ae}}, nullo circa pudenda velamento, fu{{s}}is capillis, diver{{s}}a licet ton{{s}}ura, c{{ae}}teris partibus corporis depilatis, incedunt; aviumque di{{s}}colorium plumis {{s}}e exornant. Colore quodam fu{{s}}co ex Ianipapa pomo expre{{s}}{{s}}o, corpus turpiter pingunt. Et ne facies ornamento de{{s}}tituatur, lapillos vili{{s}}{{s}}imos {{et}} longi{{s}}{{s}}imos, perforatis à prima infantia auriculis tum labiis inferioribus {{et}} maxillis infigunt. Quod licet vi{{s}}u f{{oe}}dum, illis tamen regium videtur. Soli vivere amant, omnemque hominum pr{{ae}}{{s}}entiam aver{{s}}antur. Tuguria nec latibula ferunt, {{s}}ed {{s}}ub dio perpetuo victitant. Ita ut pauca, qu{{ae}} de ip{{s}}is dici aut {{s}}cribi mereantur, occurrant. Tanta e{{s}}t inter illos confu{{s}}io {{et}} diver{{s}}itas linguarum, ut exinde {{s}}olum atroci{{s}}{{s}}ima bella {{et}} crebra na{{s}}cantur. Ita ut inimicitias inter {{s}}e exerceant perpetuas, {{s}}upraque fas humanitatis {{et}} odii {{s}}{{ae}}vas: imo vel ip{{s}}os ludos aliquando in {{s}}erias c{{ae}}des {{et}} mutuas lanienas convertant. Cum in morbum eorum quis incidit, amici accedunt, qui{{s}}que ingenium advocat, remedia quorum notitiam experientia {{s}}ibi comparavit, profert. Mox {{s}}pinis arboris ''Carnaiba'', pi{{s}}ciumque dentibus, quibus {{s}}agittas a{{s}}perant, in toro{{s}}is brachiorum {{et}} femorum partibus alte cutem {{s}}carificant {{et}} incidunt, ut {{s}}anguis abunde profluat. Idem fere pr{{ae}}{{s}}tant per validi{{s}}{{s}}imam {{s}}uctionem, ore pando parti dolenti applicato, membraque integra à morbis {{et}} la{{s}}{{s}}itudine vindicari autumant. Suctum illum ad Medicinam {{s}}pectare novit Homerus, qui de Machaone Menelaum vulneratum curante, {{s}}anguinem, inquit, ex{{s}}ugens, lenia medicamenta ad{{s}}par{{s}}it. Vomitum vi concitant contortis ''Carnaiba'' foliis, gul{{ae}}que immi{{s}}{{s}}is. His {{et}} {{s}}imilibus remediis fru{{s}}tra adhibitis, nihil ultra tentant, nec tamen {{ae}}grum relinquunt, {{s}}ed unanimi con{{s}}en{{s}}u, tanquam de ejus {{s}}alute de{{s}}perantes, clavis ligneis illum ferociter interimunt: gratificantes tamen illi {{et}} ille {{s}}ibi, quod ma{{s}}cule interire ip{{s}}i contingat, omnibu{{s}}que mi{{s}}eriis eripiatur: Hoc enim l{{ae}}tabundi in ip{{s}}o mortis articulo gloriantur. Non minori cum applau{{s}}u in parentis quam victi ho{{s}}tis cadaver {{s}}{{ae}}viunt, illud pr{{ae}} turpi amore, hoc pr{{ae}} immani vindicta, crudeli{{s}}{{s}}imarum ferarum ritu dilaniantes. Utriu{{s}}que carnes o{{s}}{{s}}a tenus dentibus abra{{s}}{{ae}} dir{{ae}} ip{{s}}is epul{{ae}} exi{{s}}tunt.

Nemo itaque mirabitur {{s}}i longe majorem herbarum cognitionem habuerint A{{s}}iatici, quam Americani: cum hi animantibus non contenti, in rationalia quoque ruant, membri{{s}}que f{{oe}}tidis, nunc crudis, nunc ligneis verubus to{{s}}tis avidi{{s}}{{s}}ime ve{{s}}cantur. Illorum autem multi, ex in{{s}}tituto Pithagor{{ae}}, vegetabilibus maxime vitam {{s}}u{{s}}tineant. Non abs re fore exi{{s}}timavi, à propo{{s}}ito, facta pauli{{s}}per digre{{s}}{{s}}ione, aberra{{s}}{{s}}e, barbariemque illam mi{{s}}eram, tum qu{{ae}} huic genti paterna {{et}} annata {{s}}unt, paucis per{{s}}trinxi{{s}}{{s}}e. Denique ut con{{s}}tet, nullis creaturis adeo volui{{s}}{{s}}e novercari naturam quin exacte alimenta {{et}} medicamenta à venenis eas di{{s}}tinguere docuerit. Quod cum in aliis animalibus {{et}} plantis quam plurimis {{s}}olerti{{s}}{{s}}ime, tum in radice ''Mandioca'' Bra{{s}}ili{{ae}} alimento imprimis videre e{{s}}t. Cujus ra{{s}}uram {{s}}alutiferam à noxio {{et}} venenato {{s}}ucco vindicare norunt. Pr{{ae}}terea ut demon{{s}}trem longe hanc à nobis diver{{s}}am vivendi rationem {{et}} temperamenta, diver{{s}}os aliquando morbos, {{et}} medendi modos {{s}}uppeditare.

Re{{s}}tat itaque con{{s}}ideremus, qu{{ae}} valetudini poti{{s}}{{s}}imum vel pro{{s}}int vel adver{{s}}entur {{et}} unde originem ducant morbi. Inquit enim Hippocrates, con{{s}}piratio una, per{{s}}pirabilia omnia, compatibilia omnia. Quorum {{s}}i vel unum deficiat, tota hominis {{s}}tructura facile corruit. Enimvero cum {{s}}ub zona torrida, omnia a{{s}}tra verticalia vehementius agant, idque motu annuo, exce{{s}}{{s}}u {{s}}ubinde caloris {{et}} humiditatis: motu vero diurno, perpetua vici{{s}}{{s}}itudine caloris {{et}} frigoris, eo{{s}}dem microco{{s}}mus {{s}}ortitur effectus. Qui {{s}}i adventitius {{et}} in tempore laboret, commovetur, nonnumquam etiam evertitur, {{s}}i ferendo impar fuerit. Vt enim planta novella, aëris, terr{{ae}} {{et}} aquarum mutationes, tanquam natur{{ae}} ejus minus convenientes, licet in melius tran{{s}}plantata, {{s}}{{ae}}pe non fert: Ita multi Europ{{ae}}i, aut imbecillitate naturali, aut rite vivendi imperitia, aëri {{et}} aquis hi{{s}}ce {{s}}aluberrimis, primarii{{s}}que vit{{ae}} fulcris, minus a{{s}}{{s}}ue{{s}}cere po{{s}}{{s}}unt. Vnde non raro illis de la{{s}}{{s}}itudine {{s}}pontanea querel{{ae}}, qu{{ae}}, ex {{s}}ententia Hippotis, ''νοσήμαζα φθάζυσι''. Boreales, licet non minus quam Meridionales corporibus habeantur compactis, tamen mollitiem carnium ex hepatis intemperie incurrunt, ni{{s}}i tempe{{s}}tive ea cochymica {{s}}aburra exturbetur: mi{{s}}{{s}}is compo{{s}}itis, {{s}}olis {{s}}implicioribus, tenuiorumque partium alimentis {{s}}e tradant. Ne tarditas {{et}} cra{{s}}{{s}}ities humorum fomitem ob{{s}}tructioni, ob{{s}}tructio per{{s}}pirationi {{et}} circulationi {{s}}anguinis impedimentum afferat. Adeoque {{s}}i Hippocratis effatum ''ξύμπνοια μία'' locum habeat, hic {{s}}ane ejus, tam nece{{s}}{{s}}itas, quam perpetua veritas elue{{s}}cit. Quippe immodico exi{{s}}tente calore, {{s}}i per{{s}}piratio undique e{{s}}t libera, nulla exinde per{{s}}enti{{s}}citur mole{{s}}tia; {{s}}in minus, pondero{{s}}ius fit corpus, ac brevi fomes materiaque morbi&lt;noinclude&gt;{{rh|||futura,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r4q1zaj1s7b9c9ubdwx4k33umv8esak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87555</id>
    <revision>
      <id>285175</id>
      <timestamp>2026-10-21T07:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285175</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6122" sha1="7nb4u4u7yqu61umfyu6afvs0pzysxii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|9}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;futura colligitur. Circulatione enim natur{{ae}} perpetua, à centro ad circumferentiam, impedita, humoribus {{s}}piritibu{{s}}que, {{s}}ive ab interna {{s}}ive externa cau{{s}}a, cohibitis, ingeminatur fervor, peju{{s}}que inde quemlibet {{s}}e habere oportet. Quod {{s}}icut in omni vit{{ae}} officio veri{{s}}{{s}}imum, ita in {{s}}omno manife{{s}}tum deprehenditur. Idem cogita {{s}}i la{{s}}{{s}}o vel febricitanti intempe{{s}}tive medicamentum vel cibus exhibeatur. Ab his itaque {{s}}equentibus vit{{ae}} in{{s}}titutum fiat.

Qui{{s}}que in locis excel{{s}}is ex occidente objectis, atque oriente apertis, habitare eligat, ubi ex continenti cra{{s}}{{s}}um ventum arcere, tenuem vero auram {{s}}oli{{s}}equam perpetuo excipere po{{s}}{{s}}it. Pectoris ac {{s}}tomachi regione probe tecta, domi ac foris qui{{s}}que vivat, quod nihil hi{{s}}ce corporis partibus magis inimicum, quam po{{s}}t {{ae}}{{s}}tum diurnum, frigus nocturnum. Quo fit, ut, clau{{s}}is cutis meatibus, {{s}}udores retro pul{{s}}i, varios morbos progenerent. Quibus enim tempe{{s}}tive {{s}}udores fluunt, rarius valetudinem adver{{s}}am incurrunt, aut {{s}}i quando in morbum incidant, minori negotio re{{s}}tituuntur. E contra fit iis, qui difficulter {{s}}udant. Aqu{{ae}} thermales vel balnea hactenus incognita {{s}}unt. Artificialia humida {{et}} {{s}}icca, contra externa {{et}} interna mala, maximo {{s}}alutis commodo in u{{s}}u exi{{s}}tunt.

Qu{{ae}} ex herbis, quas Bra{{s}}ilia producit, odoriferis eximii{{s}}que conficiuntur. Cavendum tamen, pr{{ae}}{{s}}ertim noviciis {{et}} advenis, ab immoderato vel frigidorum vel calidorum u{{s}}u, quorum illa torpores {{et}} ob{{s}}tructiones, materiam intus cogendo, h{{ae}}c membrorum languores, carne{{s}}que eff{{oe}}minatas propter {{s}}pirituum ex{{s}}olutionem excitant. Quamobrem ne humor alimentalis attractus re{{s}}olvatur, fideliter oleis bal{{s}}ami{{s}}que nativis cavent incol{{ae}}. Qua{{s}}i barbaries commune quid habeat {{s}}ubinde cum erudita antiquitate, cui familiaris olim fuit, licet nunc exoleverit, unctionis u{{s}}us. Porro exercitia pr{{ae}}ter ambulationes, {{s}}edulo vitanda {{s}}unt.

Aura h{{ae}}c, licet blandi{{s}}{{s}}ime terram exhilaret, Soli{{s}}que ardores clementer mitiget, tamen motu defatigatis obe{{s}}t. A vento enim adiapneu{{s}}tia: ab immoderatiori vero exercitio, {{s}}umma humorum {{s}}pirituumque accen{{s}}io atque acrimonia profici{{s}}citur. Tempus oportunum ad ambulandum e{{s}}t mane, modo acce{{s}}{{s}}us maris auram intendat {{et}} maturet, ut exhalationes nocturn{{ae}} domentur tempe{{s}}tive, atque tunc blande {{s}}tringitur {{et}} concentratur calor naturalis. Maxime autem conducit circa Solis occa{{s}}um prima ve{{s}}pera, quod vires corpori, robur {{et}} appetitum {{s}}tomacho re{{s}}tituat, ob temperiem optimam aëris {{et}} auram inten{{s}}iorem. Aura illa ve{{s}}pertina, ''Seren'' à Lu{{s}}itanis dicta, qu{{ae}} aliis Europ{{ae}} regionibus calidioribus, c{{oe}}lo {{s}}ereno extimeri {{s}}olet, hic {{s}}alubris e{{s}}t pror{{s}}us. Periti{{s}}{{s}}imi quique incol{{ae}}, labores {{et}} motus vehementiores tum animi tum corporis, maxime obe{{s}}{{s}}e: lucubrationibus quoque mentem turbari, memoriamque imprimis labefactari a{{s}}{{s}}erunt. Hoc certum e{{s}}t, difficilius vigilias, inferiore{{s}}que longe labores ob citam virium exhau{{s}}tionem tolerari {{s}}ub Zonis torridis quam temperatis: torporemque {{et}} de{{s}}idiam advenas tacite {{s}}ubeuntes licet, primo invi{{s}}am placidam tandem contrahere. Somnus diurnus brevis, quem à prandio in lectis pen{{s}}ilibus promi{{s}}cua multitudo capit, commendatur. In{{s}}uetis tamen aliquando obe{{s}}t, ac propterea multum concedendum hac in re con{{s}}uetudini. Corporis vigilantis decubitus merito {{s}}omno pr{{ae}}ferendus e{{s}}t, idque eo loci, quo aura marina quidem, non tamen radii {{s}}olares po{{s}}{{s}}unt pertingere. Somnus nocturnus in lecto molliori {{et}} plumis avium referto, admodum improbatur, quod vi{{s}}cera accendat. Qui {{s}}anitati con{{s}}ultum vult, pedibus nec coxis detectus jaceat: pr{{ae}}{{s}}ertim po{{s}}t mediam noctem. Den{{s}}ato enim corporis habitu à nocturno vento, ven{{ae}} arteri{{ae}}que meanti {{s}}anguini, tum halitui invi{{s}}ibili {{et}} {{s}}udori exitum pr{{ae}}cludunt: ac tum quidem ob tran{{s}}pirationem cohibitam, po{{s}}tridie pejores {{et}} graviores {{s}}e habent. E diver{{s}}o illi qui cooperti {{s}}omnum capiunt, jucunde ac optime valent, leviore{{s}}que {{s}}e {{s}}entiunt corpore, {{s}}udore levi {{et}} tenui, roris in{{s}}tar, made{{s}}cente.

Qui Venere abutuntur, ardorem juvenilem extinguunt, {{et}} {{s}}enectutem ante tempus maturant, per{{s}}pirationem {{et}} circulationem {{s}}anguinis remorantur, unde cruditates facile ad ambitum diffunduntur, catharros in cerebro, in corde palpitationes moventes. Quare coitus, {{s}}icut ubivis, hic is maxime conducit, quo quis natura turgente, non vaga aut intempe{{s}}tiva libidine abreptus, Veneris incendium re{{s}}tinguit, idque tutius noctu, interdiu pejus. Ita tamen ut neque hunc cibus, neque illum cum vigilia labor {{s}}tatim {{s}}equatur.

Animi pathematis, pr{{ae}}cipue Melancholi{{ae}}, qui frenum injicere ne{{s}}cit, ut motus natur{{ae}} {{et}} {{s}}pirituum perpetuo {{s}}it liber, hujus c{{ae}}li temperiei ferend{{ae}} impar habetur. Inediam h{{ae}}c regio impatientius fert, ante omnia bilio{{s}}is vehementer obe{{s}}t; qui {{s}}i {{s}}tomacho forte vacuo {{s}}omnum capiant, facile tum capiti, tum cordi mala acce{{s}}{{s}}unt. Proinde {{ae}}gris juxta {{et}} {{s}}anis conducit modice {{et}} {{s}}{{ae}}piu{{s}}cule cibum {{et}} potum capere, qui quo minus compo{{s}}iti vel calidi, eo conducibiliores ad {{s}}anitatem. Quicunque enim ad altam {{et}} beatam {{s}}enectutem pertingere velit, {{s}}ive advena {{s}}ive indigena, caveat {{s}}ibi à vino {{et}} carnium u{{s}}u quotidiano; quod qu{{ae}} ex nutrientum atque calefacientium {{s}}unt genere, {{s}}iquidem vincantur, calefaciunt; {{s}}in minus, contrarium evenit.&lt;noinclude&gt;{{rh||''B''|Omnia}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7nb4u4u7yqu61umfyu6afvs0pzysxii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87556</id>
    <revision>
      <id>285176</id>
      <timestamp>2026-10-21T07:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6353" sha1="1a1rntqe2ullk4o87nihmzo1lu3v0dz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|10|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;Omnia amara {{et}} acria, imprimis mane, evitanda. Poma vero aurea, Limonia, Citria, Granata, Melo pepones, ''Murucuja'', Citrulli, reliquaque refrigerantia, {{s}}ive cruda {{s}}ive condita utiliter comeduntur à jejunis, quibus inter delicias {{s}}acra habentur; quod hepati conferunt, tum {{et}} men{{s}}ibus imprimis {{ae}}{{s}}tivis ad jucundi{{s}}{{s}}imam maturitatem perveniant. Unde in proverbium abiit, Non intrat {{ae}}des Medicus in quarum ve{{s}}tibulo crebri Aurantiorum cortices mane con{{s}}piciuntur.

Sedulo cavendum fructus ullos colligere, antequam radii {{s}}olares ab exhalationibus nocturnis eos repurgaverint. Pr{{ae}}{{s}}tat illos ante, exceptis a{{s}}tringentibus, quam po{{s}}t pa{{s}}tum, tum quoque {{s}}accharo conditos, quam crudos, apponere. Quod fugaces cum {{s}}int multi, facillime corrumpantur, imprimis iis, qui imbecilli {{et}} intemperato {{s}}unt ventriculo. Ego quidem Galenum imitatus, perpetuo {{s}}ua{{s}}or fui amicis, ut raro fugacibus fructibus {{s}}e{{s}}e oblectarent, unde ip{{s}}is diu multumque bene fuit. Qui in quotidiano u{{s}}u fructus, hi poti{{s}}{{s}}imum {{s}}unt (nam reliqua ad Hi{{s}}toriam naturalem pertinent) ''Ananas, Mangaba, Acaju, Araca'' major {{et}} minor, ''Guajaba, Murucuja'' diver{{s}}{{ae}} {{s}}pecies, ''Ibapiranga, Mazaranduba, Acaja, Araticu, Guitacoroy, Biringela, Mamaon, Bacoba, Banana, Cocos'', Ficus Indic{{ae}} vari{{ae}}; Piper dome{{s}}ticum multorum generum. Hi omnes inter patrios habentur, quorum aliqua pars {{s}}ponte aut in agris provenit: nonnulli à Batavis {{et}} Lu{{s}}itanis in hortis excoluntur tam feliciter, ut ip{{s}}i fructus vile{{s}}cant. Inter {{s}}ubterranea {{s}}unt radices ''Batata, Nhambi {{et}} Vmbi''; tum glandes Americani ''Munduy'' optimi {{s}}aporis {{et}} nutrimenti, atque {{s}}ecund{{ae}} men{{s}}{{ae}} delici{{ae}}. Non procul à litore in locis areno{{s}}is {{et}} {{s}}al{{s}}a {{ae}}quoris unda imbutis, adeo luxuriant Portulaca {{et}} Bra{{s}}{{s}}ica marina qu{{ae}}dam, ut {{s}}olum lateat {{s}}ub illis.

Inter ip{{s}}as feras, plurim{{ae}} exi{{s}}tunt, qu{{ae}} victum admini{{s}}trant. Apri majores {{et}} minores, umbelico in dor{{s}}o pr{{ae}}diti, carnibus optimis {{et}} {{s}}aluberrimis cen{{s}}entur. Amphibii porci, ''Capiverres'' dicti Lu{{s}}itanis, haud multum dignitate c{{ae}}teris inferiores, integris militum {{et}} Barbarorum cohortibus alimento {{s}}unt grati{{s}}{{s}}imo.

Quod {{s}}i crudioris cibi concoctioni, aqu{{ae}} potum minus {{s}}ufficere experiantur; pulverem ex {{s}}ale {{et}} modico piperis Bra{{s}}ilien{{s}}is pr{{ae}}paratum, ''Iuquitaya'' dictum, intermi{{s}}cere norunt, condimentumque inde conficiunt {{s}}aluberrimum, atque in omni peregrinatione merito circumferendum. ''Ant{{ae}}'' etiam lucifug{{ae}} (mira a{{s}}pectu animalia) carnes gu{{s}}tatu bubulas plane referrunt. Capre{{ae}}, ''Pacas {{et}} Cotias'' quas nominant, tum lepores {{et}} cuniculi Europ{{ae}}is haud cedunt, ''Tatu{{s}}i{{ae}}'' denique loricat{{ae}} {{et}} in{{s}}ignes ill{{ae}} Lacert{{ae}}, ''Vnuana'' {{et}}'' Teju'' dict{{ae}}, palato grati{{s}}{{s}}im{{ae}} {{et}} in delicatiores epulas expo{{s}}it{{ae}}. Neque h{{ae}}c tantum, {{s}}ed {{et}} alia identidem {{s}}ilve{{s}}tria {{et}} dome{{s}}tica, catervatim in {{s}}altibus oberrantia, nuper à Lu{{s}}itanis, mox Batavis, invecta {{s}}unt pecorum armenta, imprimis boves, porci, arietes. Inter h{{ae}}c nefrendes teneritate carnis excellunt, u{{s}}que adeo, ut {{ae}}grorum di{{ae}}tam ingrediantur, {{et}} ovill{{ae}} longe pr{{ae}}ferantur. Suum enim {{et}} gallinarum imprimis {{s}}ummum e{{s}}t incrementum {{et}} bonitas ob c{{oe}}li temperiem.

Avibus {{s}}ilve{{s}}tribus, partim in nemoribus, partim in aquis viventibus, optimi gu{{s}}tus, haud quaquam de{{s}}tituuntur. Licet non {{s}}it hujus in{{s}}tituti omnes enarrare, eas tamen pr{{ae}}terire nolui, qu{{ae}} palato {{et}} {{s}}aluti in{{s}}erviunt. Ut {{s}}unt, qu{{ae}} in montanis habitant, Perdices, ''Iambi'', Pha{{s}}iani Bra{{s}}ilien{{s}}es diver{{s}}i, Barbaris ''Macuagua, Iacu'' {{et}} ''Aracua'' dicti. ''Mouton'' pavonis magnitudine, {{s}}ed nigris plumis, carne optima {{et}} tenerrima. P{{s}}ittaci, Palumbi, Ficedul{{ae}}, Turdi, Fringill{{ae}} diver{{s}}i admodum generis. Accipitres item à quorum numero Ni{{s}}us, quem ''Guavilaon'' Lu{{s}}itani, Bra{{s}}iliani vero ''Teguato'' {{et}} ''Inaje'' nuncupant, gallinis {{et}} columbis in{{s}}idiantes. Ex amphibiis celebrantur anates {{s}}ilve{{s}}tres, quarum qu{{ae}}dam Europ{{ae}}is minores, qu{{ae}}dam majores {{et}} an{{s}}erum magnitudine {{s}}unt. His adjungo ''Iacana miri'' {{et}} ''Iacana guacu'' gallinas palu{{s}}tres, qu{{ae}} to{{s}}t{{ae}} men{{s}}is inferri {{s}}olent. C{{ae}}terum tot volatilium genera Ardeas, Grues, Cataractas, Coturnices, Struthiones, tanquam ignobilioris carnis pr{{ae}}tereo. H{{ae}} omnes ambr{{ae}} gri{{s}}e{{ae}} primarii {{s}}unt pr{{ae}}dones, quam durante maris tempe{{s}}tate in ip{{s}}o littore certatim devorant, antequam maris accol{{ae}} eo po{{s}}{{s}}int pervenire.

Pi{{s}}ces {{s}}quamatos a{{s}}peros, l{{ae}}ves, cum fluvii {{et}} lacus, tum mare pi{{s}}co{{s}}i{{s}}{{s}}imum vicinum abunde {{s}}uppeditat. Qui in hi{{s}}ce regionibus ita {{s}}alubres judicantur, ut neque febricitantibus noceant. Cancris quoque, Te{{s}}tudinibus, Gammaris, Squillis, Conchis, O{{s}}treis, omnibu{{s}}que te{{s}}taceis {{et}} cru{{s}}tatis, pr{{ae}}{{s}}ertim paludes rece{{s}}{{s}}u maris {{s}}ubinde ex{{s}}iccat{{ae}}, maximopere {{s}}catent, grati{{s}}{{s}}imoque alimento omnibus pariter incolis exi{{s}}tunt. Multi pi{{s}}ces mari {{et}} fluviis communes {{s}}unt, maxime men{{s}}ibus pluviis, quod tunc aqua fluvialis in mare prolabatur, {{s}}uaque dulcedine pi{{s}}ces trahat. Unde illecti altius a{{s}}cendunt ({{s}}icut quoque tempore pleni {{et}} novilunii) ibique immorari delectantur, quod herbis {{s}}uavi{{s}}{{s}}imis, quibus plerumque fundi luxuriant, ine{{s}}centur. Inter fluviatiles numerantur, ''Duja, Piajuba, Acara-pucu'', Alburnum Europ{{ae}}um referens, Cyprini {{s}}axatiles, perc{{ae}} optimi {{et}} pulcherrimi pi{{s}}ces, varioque colore in{{s}}ignes. Lucii è quorum genere ''Robalo'', qui hyeme tantum capiuntur, Anguill{{ae}} item,&lt;noinclude&gt; Con-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||grus,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1a1rntqe2ullk4o87nihmzo1lu3v0dz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>