Scriptor:Hrotsvitha Gandeshemensis

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Scriptor:Hrotsvitha Gandeshemensis</title>
    <ns>102</ns>
    <id>2192</id>
    <revision>
      <id>285304</id>
      <parentid>258491</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>285304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2370" sha1="feuweadm84isdv613ezuu3nh0qnnnl6" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Munera= monacha, scriptrix scaenica, hagiographa, poetaque
|Natio= germania
|PostNationem= sancta Ecclesiae Catholicae
|IndicisNomen= Hrotsvitha Gandeshemensis
}}
== Opera ==

*[[Praefatio (Hrothsuita Gandersheimensis)|Praefatio]]
*[[Carmen de gestis Oddonis I (Hrothsuita Gandersheimensis)|Carmen de gestis Oddonis I]]
*[[Carmen de primordiis coenobii Gandersheimensis (Hrothsuita Gandersheimensis)|Carmen de primordiis coenobii Gandersheimensis]]
*[[Epistola (Hrothsuita Gandersheimensis)|Epistola]]
*[[Historia ascensionis Domini (Hrothsuita Gandersheimensis)|Historia ascensionis Domini]]
*[[Historia de conversione Proterii (Hrothsuita Gandersheimensis)|Historia de conversione Proterii]]
*[[Historia passionis S. Agnetis (Hrothsuita Gandersheimensis)|Historia passionis S. Agnetis]]
*[[Historia passionis S. Dionysii Egregii (Hrothsuita Gandersheimensis)|Historia passionis S. Dionysii Egregii ]]
*[[Lapsus et conversio Theophili Vicedomini (Hrothsuita Gandersheimensis)|Lapsus et conversio Theophili Vicedomini]]
*[[Passio S. Gangolfi (Hrothsuita Gandersheimensis)|Passio S. Gangolfi]]
*[[Passio S. Pelagii (Hrothsuita Gandersheimensis)|Passio S. Pelagii]]

===Historia Genetricis Dei===
*[[Argumentum (Hrothsuita Gandersheimensis)|Argumentum]]
*[[Ad Gerbergam abbatissam in Gandersheim (Hrothsuita Gandersheimensis)|Ad Gerbergam abbatissam in Gandersheim]]
*[[Praefatio in historiam Genetricis Dei (Hrothsuita Gandersheimensis)|Praefatio in historiam Genetricis Dei]]
*[[Historia intactae Genitricis Dei (Hrothsuita Gandersheimensis)|Historia intactae Genitricis Dei]]

===Comoediae===
*[[Praefatio in VI comoedias (Hrothsuita Gandersheimensis)|Praefatio in VI comoedias]]
*[[Comoediae (Hrothsuita Gandersheimensis)|Comoediae]]

*[[Quicumque viam cupit ire salutis]]
*[[Johannes coelum virgo vidit patefactum]]


*[[Hrotsvithae Gandeshemensis opera - Liber primus: carmina]]
**[[Hrotsvithae Gandeshemensis opera - Liber primus: carmina - Libellum primum]] (ante 959)
**[[Hrotsvithae Gandeshemensis opera - Liber primus: carmina - Libellum alterum]] (post 962)
*[[Hrotsvithae Gandeshemensis opera - Liber secundus: opera dramatica]] (post 963)
*[[Hrotsvithae Gandeshemensis opera - Liber tertius: opera epica]] (ante 973)


* ''cf. [[Epigrammata sodalitatis litterariae (Auctores varii)|Sodalitatis litterariae in editionem Hrotsvithae epigrammata]]''</text>
      <sha1>feuweadm84isdv613ezuu3nh0qnnnl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285305</id>
      <parentid>285304</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Comoediae */</comment>
      <origin>285305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="gngmun1em1o1ocqi7a0qls8pe2os50e" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Munera= monacha, scriptrix scaenica, hagiographa, poetaque
|Natio= germania
|PostNationem= sancta Ecclesiae Catholicae
|IndicisNomen= Hrotsvitha Gandeshemensis
}}
== Opera ==

*[[Praefatio (Hrothsuita Gandersheimensis)|Praefatio]]
*[[Carmen de gestis Oddonis I (Hrothsuita Gandersheimensis)|Carmen de gestis Oddonis I]]
*[[Carmen de primordiis coenobii Gandersheimensis (Hrothsuita Gandersheimensis)|Carmen de primordiis coenobii Gandersheimensis]]
*[[Epistola (Hrothsuita Gandersheimensis)|Epistola]]
*[[Historia ascensionis Domini (Hrothsuita Gandersheimensis)|Historia ascensionis Domini]]
*[[Historia de conversione Proterii (Hrothsuita Gandersheimensis)|Historia de conversione Proterii]]
*[[Historia passionis S. Agnetis (Hrothsuita Gandersheimensis)|Historia passionis S. Agnetis]]
*[[Historia passionis S. Dionysii Egregii (Hrothsuita Gandersheimensis)|Historia passionis S. Dionysii Egregii ]]
*[[Lapsus et conversio Theophili Vicedomini (Hrothsuita Gandersheimensis)|Lapsus et conversio Theophili Vicedomini]]
*[[Passio S. Gangolfi (Hrothsuita Gandersheimensis)|Passio S. Gangolfi]]
*[[Passio S. Pelagii (Hrothsuita Gandersheimensis)|Passio S. Pelagii]]

===Historia Genetricis Dei===
*[[Argumentum (Hrothsuita Gandersheimensis)|Argumentum]]
*[[Ad Gerbergam abbatissam in Gandersheim (Hrothsuita Gandersheimensis)|Ad Gerbergam abbatissam in Gandersheim]]
*[[Praefatio in historiam Genetricis Dei (Hrothsuita Gandersheimensis)|Praefatio in historiam Genetricis Dei]]
*[[Historia intactae Genitricis Dei (Hrothsuita Gandersheimensis)|Historia intactae Genitricis Dei]]

===Comoediae===
*[[Praefatio in VI comoedias (Hrothsuita Gandersheimensis)|Praefatio in VI comoedias]]
*[[Comoediae (Hrothsuita Gandersheimensis)|Comoediae]]


*[[Quicumque viam cupit ire salutis]]
*[[Johannes coelum virgo vidit patefactum]]


*[[Hrotsvithae Gandeshemensis opera - Liber primus: carmina]]
**[[Hrotsvithae Gandeshemensis opera - Liber primus: carmina - Libellum primum]] (ante 959)
**[[Hrotsvithae Gandeshemensis opera - Liber primus: carmina - Libellum alterum]] (post 962)
*[[Hrotsvithae Gandeshemensis opera - Liber secundus: opera dramatica]] (post 963)
*[[Hrotsvithae Gandeshemensis opera - Liber tertius: opera epica]] (ante 973)


* ''cf. [[Epigrammata sodalitatis litterariae (Auctores varii)|Sodalitatis litterariae in editionem Hrotsvithae epigrammata]]''</text>
      <sha1>gngmun1em1o1ocqi7a0qls8pe2os50e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Venantius Fortunatus</title>
    <ns>102</ns>
    <id>23680</id>
    <revision>
      <id>285271</id>
      <parentid>181631</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>285271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1139" sha1="kvehlofhbifjcr8v9emd36pzkyj0eb9" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Natio=Italia
|PostNationem=; episcopus Duplavili (qui vicus ibidem situs erat, ut nonnulli putant, ubi hodie urbs italice Valdobbiadene vocata) haud procul a Tarviso in Italia superiore, et sanctus Ecclesiae Catholicae
|IndicisNomen= Fortunatus, Venantius
}}

==Opera==
* ''[[Vexilla regis]]''
*''[[Pange lingua (Venantius)|Pange lingua]]
*''[[Carmina (Venantius Fortunatus)|Carmina]]

* [[Carmen de Pascha (Venantius)]]
* [[De excidio Thuringiae]]
* [[Epitaphium (Venantius)]]
* [[Exemplar symboli Athanasiani (Venantius)]]
* [[Expositio Catholicae fidei (Venantius)]]
* [[Miscellanea (Venantius)]]
* [[Passio SS. Dionysii, Rustici, et Eleutherii]]
* [[Versus (Venantius)]]
* [[Versus ad Bertichramnum]]
* [[Vita Germani (Venantius)]]
* [[Vita S. Albini]]
* [[Vita S. Amantii]]
* [[Vita S. Germani]]
* [[Vita S. Hilarii (Venantius)]]
* [[Vita S. Leobini]]
* [[Vita S. Marcelli]]
* [[Vita S. Martini]]
* [[Vita S. Maurilii]]
* [[Vita S. Medardi]]
* [[Vita S. Paterni]]
* [[Vita S. Radegundis]] (liber I; cf. [[Vita S. Radegundis Reginae|hic]] liber I et II a [[scriptor:Baudonivia|Baudonivia]] compositus)
* [[Vita S. Remigii]]</text>
      <sha1>kvehlofhbifjcr8v9emd36pzkyj0eb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Venantius Fortunatus)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40768</id>
    <revision>
      <id>285331</id>
      <parentid>227990</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T23:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1224" sha1="c9ingytw9o07ebtyb2203bgxu0mffxn" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=
|Genera= Carmina
|Liber=
|Editio= Venantius Fortunatus, ''Carmina'', in Leo, Friedrich, ''Monumenta Germaniae Historica (MGH)'', Bavarian State Library (BSB), München; ''Venanti Honori Clementiani Fortunati presbyteri Italici Opera poetica'', Weidmann, Berlin, 1881
|Fons= [http://mlat.uzh.ch/?c=22&amp;w=VenFor.Carmin2 Corpus Corporum]
}}
*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/P|Praefatio]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/C|Capitula]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/I|Liber I]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/II|Liber II]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/III|Liber III]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/IV|Liber IV]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/V|Liber V]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/VI|Liber VI]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/VII|Liber VII]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/VIII|Liber VIII]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/IX|Liber IX]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/X|Liber X]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/XI|Liber XI]]

*[[Carmina (Venantius Fortunatus)/XII|Appendix carminum]]
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>c9ingytw9o07ebtyb2203bgxu0mffxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Venantius Fortunatus)/P</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40769</id>
    <revision>
      <id>285293</id>
      <parentid>228001</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T19:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4776" sha1="smw2uga6gqysw4zvvopw8fa7o5s6t9m" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=PRAEFATIO
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post=Liber I
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/I
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''


==Praefatio=


DOMINO SANCTO ET DOTE MERITORVM SACRIS ALTARIBVS ADSCITO PARITER ET
EDVCTO GREGORIO PAPAE FORTVNATVS. 

Acuminum suorum luculenta veteris aetatis
ingenia qui natura fervidi, curatura fulgidi, usu triti, auso securi, ore freti, more
festivi, praeclaris operibus celebrati posteris stupore laudanda reliquere vestigia, certe
illi inventione providi, partitione serii, distributione librati, epilogiorum calce iucundi,
colae fonte proflui, commate succiso venusti, tropis paradigmis perihodis
epichirematibus coronati pariter et cothurnati tale sui canentes dederunt specimen, ut adhuc
nostro tempore quasi sibi postumi vivere credantur etsi non carne, vel carmine.

(2) Quos licet sors fine tulerit. tamen, cum dicta permanent vivaci memoriae, de
mortuis aliquid mors reliquit nec totum usquequaque sepelivit in tumulo cui restat
liberum, ut vel lingua vivat in mundo: hoc nesciens avara mors auferre cum funere, quod
per ora viventium defunctos videt currere si non pede, poemate. in hoc tamen melius
superata mors invida, si se sermone senserit et mercede bis victam. 

(3) Sed sicut
hos quos clarae linguae iactitat lux inlustres, quorum fuerat aperte damnum pati
dicta celari, qui pomposae facundiae florulenta germina nisi misissent in publicum,
fecerant peculatum, merito famae radii per quaqua traxerunt, ut peragrantes omnia,
quotquot magis carmina locis innotescerent, laus egerit, ita fit eis consultius si
occulantur taciti, qui fastidiri poterunt revelati; nec tantum sit exprobrabile nesciri
quod horreat, quam patesci quod urat; minorisque dispendii celata videatur inscitia
quam prolata, quia illic obstat pudor ne prodatur notitia, hic audacia proditur ut
ingerat notam. 

(4) Vnde, vir apostolice praedicande papa Gregori, quia viritim
flagitas, ut quaedam ex opusculis inperitiae meae tibi transferenda proferrem, nugarum (2)
mearum admiror te amore seduci, quae cum prolatae fuerint nec mirari poterunt nec
amari; praesertim quod ego impos de Ravenna progrediens Padum Atesim Brintam
Plavem Liquentiam Teliamentumque tranans, per Alpem Iuliam pendulus montanis
anfractibus, Drauum Norico, Oenum Breonis, Liccam Baiuaria, Danuvium
Alamannia, Rhenum Germania transiens ac post Mosellam, Mosam, Axonam et Sequanam,
Ligerem et Garonnam, Aquitaniae maxima fluenta, transmittens, Pyrenaeis occurrens
Iulio mense nivosis paene aut equitando aut dormitando conscripserim; ubi inter
barbaros longo tractu gradiens aut via fessus aut crapula, brumali sub frigore, Musa
hortante nescio gelida magis an ebria novus Orpheus lyricus silvae voces dabam,
silva reddebat. 

(5) Quid inter haec extensa viatica consulte dici potuerit, censor
ipse mensura, ubi me non urguebat vel metus ex iudice vel probabat usus ex lege
nec invitabat favor ex comite nec emendabat lector ex arte, ubi mihi tantundem
valebat raucum gemere quod cantare apud quos nihil disparat aut stridor anseris aut
canor oloris, sola saepe bombicans barbaros leudos arpa relidens; ut inter illos egomet
non musicus poeta, sed muricus deroso flore carminis poema non canerem, sed
garrirem, quo residentes auditores inter acernea pocula salute bibentes insana Baccho
iudice debaccharent. quid ibi fabre dictum sit ubi quis sanus vix creditur, nisi secum
pariter insanitur, quo gratulari magis est si vivere licet post bibere, de quo
convivani thyrsicum non fatidicum licet exire, sed fatuum? cum quantum ad mei sensus
intellegentiam pertinet, quia se pigra non explicat, brutae animae ipsa ieiuna sunt
ebria. 

(6) Hinc est quod latens opusculum, etsi minus videtur esse famosum, plus
liberum, quia de examinatione non habet quod tam trepidet privatum quam publicum :
unde necessarie angusti sensus ingenium se mensuret censore, quod est mittendum
sub iudice. sed quoniam [me] humilem inpulsum alacriter, acrius renitentem, sub
testificatione divini mysterii et splendore virtutum beatissimi Martini coniurans hortaris
sedulo, ut contra pudorem meum deducar in publicum, me meis frivulis arbitrem
scabrosi operis ignorantiam confitente, quod aliis poscentibus patefacere distuli,
oboediendo cedo virtuti, hanc saltim obtemperanti vicissitudinem repensus usi, ut quia haec
favore magis delectantur quam iudice, aut tibi tantummodo innotescentia relegas aut
intimorum auribus tecum amicaliter quaeso conlatura committas.


{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post=Liber I
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/I
}}
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>smw2uga6gqysw4zvvopw8fa7o5s6t9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Venantius Fortunatus)/C</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40770</id>
    <revision>
      <id>285294</id>
      <parentid>228006</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T19:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7108" sha1="3s4ejenjy5vb32tzr5r8lsqh6fshbk8" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=CAPITVLA
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Praefatio
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/P
|Post=Liber I
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/I
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''


((3)) CAPITVLA

&lt;POEM&gt;
LIBRI I
I ad Vitalem episcopum
II de templo domni Andreae quod
ipse aedificavit
III de basilica s. Stephan!
IV de basilica s. Martini
V de cellula s. Martini
VI item de basilica s. Martini
VII item de basilica s. Martini
VIII de basilica s. Vincenti
IX item de basilica s. Vincenti
X de basilica s. Nazari
XI de basilica s. Dionysi
XII de Basilica s. Bibiani
XIII de basilica s. Eutropis
XIV de calice Leonti episcopi
XV de Leontio episcopo
XVI hymnus de eodem
XVII ad Placidinam matrem eius
[VIII de Bissonno villa
XIX de Vereginis villa i
XX de Primiaco villa
XXI de Egircio flumine
LIBRI II
I de cruce domini
II in honore s. crucis
III in honore s. crucis vel oratorii
Toronensis domus
IV de signaculo s. crucis
V item de eodem
VI hymnus s. crucis
VII de s. Saturnino
VIII de Launebode qui aedificavit
basilicam eius
IX ad clerum Parisiacum
X de ecclesia Parisiaca
XI de baptisterio Magantiae
XII de basilica s. Georgi
XIII de oratorio Trasarici
XIV de s. Agaunensibus
XV de s. Hilario
XVI de s. Medardo
LIBRI III
I ad Eufronium episcopum
II ad eundem
III ad eundem
IV ad Felicem episcopum Namneticum
V ad eundem ex nomine suo
VI ad eundem de dedicatione ecclesiae
VII ad eundem in honore eorum
quorum ibi reliquiae continentur
VIII ad eundem in laude
IX ad eundem de pascha
X ad eundem de fluvio mutato
XI ad Nicetium episcopum Treverensem (4)
XII ad eundem de castello eius
XIII ad Vilicum episcopum Mettensem
de diversis rebus
XIV ad Carantinum episcop. Coloniae
XV ad Igidium episcopum Remensem
XVI ad Hilarium
XVII ad Bertchramnum episcopum
XVIII ad eundem de scriptis eius
XIX ad Agricolam ep. Cavillonensem
XX ad Felicem episcopum Biturigum
XXI ad Avitum episcop. Arvernensem
XXII ad eundem
XXIII ad Agericum episcopum
XXIV ad Anfionem presbyterum
XXV ad Paternum abbatem
XXVI ad Rucconem diaconum
XXVII ad archidiaconum Meldensem
XXVIII ad Iohannem diaconum
XXIX ad Anthimium diaconum
XXX ad Sindulfum diaconum
LIBRI IV
I epitaphium Eumeri episcopi
II epitaphium s. Gregor!
III epitaphium s. Tetrici episcopi
IV epitaphium s. Galli episcopi
V epitaphium Roriciorum
VI epitaphium Exoci episcopi
VII epitaphium Chaletrici episcopi
VIII epitaphium Cronopi episcopi
IX epitaphium Leonti episcopi
X epitaphium Leonti episcopi
XI epitaphium Victoriani abbatis
XII epitaphium Hilari presbyteri
XIII epitaphium Servilionis presbyteri
XIV epitaphium Praesidi
XV epitaphium Bobolini diaconi
XVI epitaphium Attici
XVII epitaphium Arcadi iuvenis
XVIII epitaphium Basili
XIX epitaphium Arachari
XX epitaphium Brumachi
XXI epitaphium Avoli
XXII epitaphium Innocentum
XXIII epitaphium Iuliani
XXIV epitaphium Orienti
XXV epitaphium Theudechildae
XXVI epitaphium Vilithutae
XXVII epitaphium Eufrasiae
XXVIII epitaphium Eusebiae
LIBRI V
I ad Martinum episcopum
II ad eundem
III ad cives Toronicos
IV ad Gregorium episcopum
V ad eundem de Iudaeis conversis
per Avitum episcopum Arv.
VI ad Syagrium episcopum
VII ad Felicem episcop. Namneticum
Vin ad Gregorium episcopum pro
libro praestito
IX ad eundem pro invitatione
X ad eundem pro commendatione
mulieris
XI ad eundem de itinere suo
XII ad eundem salutatoria (5)
XIII ad eundem pro pomis et graffiolis
XIV ad eundem pro commendatione
XV ad eundem pro commendatione
XVI ad eundem salutatoria
XVII ad eundem alia salutatoria
XVIII ad episcopos pro commendatione
peregrini
XIX ad Aredium abbatem
LIBRI VI
I de Sigiberctho rege et Brunichilde
II de Chariberctho rege
III de Theudechilde
IV de Berthichilde
V de Gelesuintha
VI de horto Vltrogothae
VII de Cantoblando villa
VIII de coco qui iniuriam fecit
IX ad Dynamium Massiliensem
X ad eundemi
LIBRI VII
I ad Gogonem
II ad eundem de cena
III ad eundem
IV ad eundem
V de Bodegisilo duce
VI de Palatina uxore eius
VII de Lupo duce
VIII ad eundem
IX item ad eundem
X ad Magnulfum
XI ad Iovinum
XII ad eundem
XIII ad Felicem
XIV de Mummoleno
XV de Berulfo comite
XVI de Condane domestico
XVII ad Gundovarium
XVIII ad Flavum
XIX item ad Flavum et Euodium
XX ad Sigimundum
XXI ad Sigimundum et Alagisilum
XXII ad Bosonem referendarium
XXIII ad Paternum
XXIV versus in gavatis
LIBRI VIII
I ad diversos ex nomine suo
II de itinere suo
III de virginitate
IV ad virgines
V ad domnam Radegundem
VI ad eandem de violis
VII ad eandem de floribus super altare
VIII ad eandem pro floribus transmissis
IX ad eandem cum se reclauderet
X ad eandem cum rediret
XI ad Gregorium episcopum pro
infirmitate sua
XII ad eundem pro causa abbatissae
XIII ad eundem ex nomine Iustinae
XIV ad eundem salutatoria
XV ad eundem de eadem re
XVI ad eundem de re qua supra
XVII ad eundem de ipsa re
XVIII ad eundem de eadem re]
XIX ad eundem pro villa praestita
XX ad eundem precatoria pro ipsa re
XXI ad eundem pro pellibus
LIBRI IX
I ad Chilpericum regem in conventu
episcoporum (6)
II ad Chilpericum regem et
Fredegundem reginam
III item ad eosdem
IV epitaphium Chlodobercthi
V epitaphium Dagobercthi
VI ad Gregorium ep. (5) pro metris Sap hicis
VII ad eundem in ipso metro
VIII ad Baudovaldum episcopum
IX ad Sidonium episcopum
X ad Ragnimodum episcopum
XI ad Droctoveum abbatem
XII ad Faramodum referendarium
XIII ad Lupum et Waldonem diaconum
XIV de basilica s. Laurenti
XV de domo lignea
XVI ad Chrodinum ducem
LIBRI X
I expositio orationis dominicae
II ad Salutarem virum inlustrem
III item alia
IV item alia
V de oratorio Artannensi
VI de ecclesia Toronica
VII de Childeberctho rege et Brunichilde
et natale s. Martini pontificis
VIII ad eosdem in laude
IX de navigio suo
X de oratorio Artannensi
XI versus in mensa in villa s. Martini
ante discriptores
XII pro puella a iudicibus capta ad
Gregorium episcopum
XIII ad episcopos in commendatione
XIV de Platone episcopo
XV ad Armentariam matrem domni
Gregori episcopi
XVI pro comitatu eius Sigoaldo
XVII ad Sigoaldum comitem quod
pauperes pro rege paveret
XVIII de prandio defensoris
XIX ad Galactorium comitem
LIBRI XI
I de expositione symboli
II item aliud ad domnam Radegundem
III item aliud ad eandem de natalicio
abbatissae
IV item aliud ad eandem ut vinum bibat
V item aliud ad abbatissam de natali suo
VI item aliud ad eandem
VII item aliud ad eandem
VIII item aliud ad eandem
IX item aliud ad eandem pro eulogiis
transmissis
X item aliud ad eandem
XI item aliud de floribus
XII item aliud pro eulogiis
XIII item aliud pro castaneis
XIV item aliud pro lacte
XV item aliud pro lacte
XVI item aliud pro prandio
XVII item aliud pro munere suo
XVIII item aliud pro prunellis
XIX pro aliis deliciis et lacte
XX pro ovis et prunis
XXI de absentia sua
XXII de convivio
XXIII versus in convivio factus
XXIV de munere suo
XXV ad easdem de itinere suo
XXVI de oratorio Piliacensi ((7))
VENANTI HONORl CLEMENTIANI FORTVNATI
PRESBYTERI ITALICI
&lt;/POEM&gt;
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>3s4ejenjy5vb32tzr5r8lsqh6fshbk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Venantius Fortunatus)/I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40771</id>
    <revision>
      <id>285289</id>
      <parentid>228012</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T18:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26538" sha1="jo42byyjtsdhrutzce7y9rzg0gksxyz" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber I
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Capitula
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/C
|Post=Liber II
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/II
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Ad Vitalem episcopum Ravennensem==
&lt;poem&gt;

Antistes domini, meritis in saecula vivens,
      gaudia qui Christi de grege pastor habes:
cum te Vitalem voluit vocitare vetustas,
      noverat aeternum te meruisse diem;
dignus apostolica praefulgens mente sacerdos,
      qui sacer Andreae tam pia templa locas.
quam bene pro meritis domini consedit in aula,
      per quem digna deo est aedificata domus!
sumpsisti a domino culmen cui culmina condis:
      qui tibi digna dedit reddis honore vicem.
emicat aula potens, solido perfecta metallo,
      quo sine nocte manet continuata dies,
invitat locus ipse deum sub luce perenni,
      gressibus ut placidis intret amando lares.
qui loca das populis. dominum quo semper adorent,
      ut capiant veniam te facis esse viam.
gratia mens animus bonitas dilectio plebis
      et gradus et pietas te dedit esse patrem.
prosperitas se vestra probat, quae gaudia supplens
      intulit egregios ad tua vota viros. (8)
dux nitet hinc armis. praefectus legibus illinc:
      venerunt per quos crescere festa solent.
ne tibi desit honor, populum deus auxit opimum,
      qui vidit sensum hoc voluisse tuum.
mysterium fidei conplevit vota petenti:
      felix cui dominus quae cupis ipsa vehit!
plurima divino celebres sollemnia dono
      atque dei florens templa locando colas.

&lt;/poem&gt;
==II. Versus de templo domni Andreae quod aedificavit Vitalis episcopus Ravennensis==
&lt;poem&gt;

Quisquis ad haec sancti concurris limina templi,
      si venias supplex, hic prece sumis opem.
quam sacer antistes Vitalis condidit arcem.
      culmine quae celso est tempore ducta brevi:
fundavit, struxit, dotavit, deinde dicavit
      et meruit templi solvere vota sui.
quo veneranda pii requiescunt viscera Petri.
      qui meruit solus clave ligare polos;
Paulus apostolica simul hac retinetur in aula,
      seductor quondam qui modo doctor ovat:
haue sacer Andreas propriam sibi vindicat arcem
      et cum fratre pio participata regit;
haec sua tecta replet Laurentius igne sereno,
      cui pia flamma dedit luce perenne diem;
Vitali domus ista placet, qui vivus harenis
      defossus meruit perdere mortis iter:
sunt loca Martini qui texit veste tonantem:
      ne magis algeret, se spoliare dedit;
ecce Vigili arx est quem rustica turba peremit:
      unde mori voluit, mors magis ipsa fugit;
incolit haec pariter Marturius atque Sisennus,
      quos genus atque fides et tenet una salus;
sanctus Alexander felixque Cicilia pollent,
      quos meritis omnes una corona manet. (9)
haec bonus antistes Vitale urguente Iohannes
      condidit egregio viscera sancta loco.
o nimium felix, aeternum in lumen iture,
      cuius vita suo proficit ista deo!

&lt;/poem&gt;
==III. De basilica domni Stephani==
&lt;poem&gt;

Gloria celsa pios domini circumdat amicos,
      quorum diffuso vivit in orbe decus.
pertulit hic martyr pro Christo orientis in axe:
      ecce sub occasu templa beatus habet,
fundatus virtute dei, de morte triumphans
      excepit lapides cui petra Christus erat.
gens Iudaea ferox, Stephanum quem perdere credis.
      etsi carne, tamen nescit honore mori.
ille tenet palmam meritis, tu crimine poenam;
      possidet ille polos, tu magis ima petis.
haec sacra Palladius Levitae templa locavit,
      unde sibi sciat non peritura domus.

&lt;/poem&gt;
==IV. De basilica S. Martini==
&lt;poem&gt;

Emicat aula decens venerando in culmine ducta,
      nomine Martini sanctificata deo;
cui vitae merito fiducia tanta coruscat,
      ut populis tribuat quod pia vota rogant.
extulit hanc Faustus devoto corde sacerdos,
      reddidit et domino prospera dona suo.

&lt;/poem&gt;
==V. In cellulam S. Martini ubi pauperem vestivit. rogante Gregorio episcopo==
&lt;poem&gt;

Qui celerare paras, iter huc deflecte, viator;
      hic locus orantem cautius ire docet. (10)
exul enim terris, caeli incola, saepe solebat
      clausus Martinus hinc aperire polos:
aede sub hac habitans heremi secreta tenebat,
      per medios populos anachorita potens.
hic se nudato tunica vestivit egenum:
      dum tegit algentem, plus calet ipse fide.
tum vili tunica vestitur et ipse sacerdos
      processitque inopi tegmine summus honor;
qui tamen altaris sacra dum mysteria tractat,
      signando calicem signa beata dedit:
namque viri sacro de vertice flamma refulsit.
      ignis et innocui surgit ad astra globus,
ac brevibus manicis, fieret ne iniuria dextrae,
      texerunt gemmae qua caro nuda fuit;
brachia nobilium lapidum fulgore coruscant
      inque loco tunicae pulchra zmaragdus erat.
quam bene mercatur cui, dum vestivit egenum r
      tegmine pro tunicae brachia gemma tegit!
tu quoque qui caelis habitas, Martine precator,
      pro Fortunato fer pia verba deo.
Imperiis parere tuis, pie care sacerdos,
      quantum posse valet, plus mihi velle placet.

&lt;/poem&gt;
==VI. De basilica S. Martini==
&lt;poem&gt;

Qui cupit aeterna sociari in sede beatis,
      hos sibi participes per pia vota facit,
nec patitur differre diu quod oportet agendo,
      cum bona quae dederit haec sua lucra putet.
condidit ergo arvis delubra Leontius alma,
      talibus officiis intret ut ipse polos.
Martini meritis et nomine fulta coruscant,
      quem certum est terris signa dedisse poli.
qui leprae maculas medicata per oscula purgans
      pacis ab amplexu morbida bella tulit.
haec tamen ingenio sunt aedificata perito,
      quo nihil egregius gloria laudis eget. (11)
additur ad specimen locus ipse quod eminet arvis
      elatoque iugo colle tumente patet;
altius educto sub se tenet omnia dorso
      et quacumque petit, deliciosa videt.
a longe adveniens oculo vicinus habetur.
      iungitur aspectu dissociante loco.
quo fessus rapitur visu invitante viator:
      si pede defecerit, lumine tractus adit.
quae Placidina sacris ornavit culmina velis.
      certantesque simul hic facit, illa colit.

&lt;/poem&gt;
==VII. In honorem basilicae S. Martini quam aedificaverunt Basilius et Baudegundis==
&lt;poem&gt;

Discite, mortales, fidei nihil esse quod obstet,
      cum sacra templa dei flumine fixa manent:
pulchra per angustos ut surgeret aula meatus.
      etsi mons vetuit, praebuit unda locum;
ut famularetur domui vaga lympha supernae.
      cursibus antiquas ars nova subdit aquas.
cum Baudegunde quo mente Basilius una
      hoc renovans priscum reddit et auget opus.
sic, Martine, tuus honor amplus ubique meretur.
      ut loca nulla negent, quo tibi festa sonent.
talibus officiis pacatus, opime sacerdos,
      quorum vota vides, redde benigne vicem.

&lt;/poem&gt;
==VIII. De basilica S. Vincenti ultra Garonnam==
&lt;poem&gt;

Tempore vita brevis meritis fit longior almis
      angustosque dies tendit honore fides.
post finem sine fine manet mens dedita Christo.
      linquens turbam hominum stat sociata deo.
hac ope suffultus Vincentius extat in aevum,
      gloria martyrii cuius opima viret, (12)
vertice succiso rapuit qui ex morte triumphum
      et nova de terris proles ad astra volat.
credidit unde necem, sancto dedit hostis honorem,
      percussorque magis morte perenne iacet:
vicerat ille miser, hunc si iugulare nequisset:
      nam abstulit unde caput. contulit inde polum.
huius amore novo pia vota Leontius explens
      quo sacra membra iacent, stagnea tecta dedit.
et licet eniteat meritis venerabile templum,
      attamen ornatum praebuit iste suum.
praemia succedant operanti longa salutis,
      huius ut obsequiis culmina sancta micent.

&lt;/poem&gt;
==IX. Item de basilica S. Vincenti Vernemetis==
&lt;poem&gt;

Cultoris domini toto sonus exiit orbe
      nec locus est, ubi se gloria celsa neget:
sed cuius meritum scimus percurrere mundum,
      huius ubique viri surgere templa decet.
ecce beata nitent Vincenti culmina summi,
      munere martyrii qui colit astra poli,
promptus amore pio quae papa Leontius olim
      condidit eximio consolidata loco.
nomine Vernemetis voluit vocitare vetustas,
      quod quasi fanum ingens Grallica lingua refert:
auspicii praemissa fides erat arce futura,
      ut modo celsa domus staret honore dei.
hic etiam sanctus, domini suffultus amore.
      virtutis summae signa tremenda dedit.
nam cum templa dei praesul de more dicavit,
      martyris adventu daemonis ira fugit;
redditur incolomis quidam de peste maligna,
      cui vidisse pii templa rnedella fuit.
emicat aula potens divino plena sereno,
      ut merito placeat hic habitare deo. (13)
nunc specie suadente loci ac virtutis honore
      evocat hic populos hinc decus, inde salus.
qui plebem accendit venerandae conditor arcis.
      talibus officiis praemia iusta metet.

&lt;/poem&gt;
==X. De domno Nazario==
&lt;poem&gt;

Culmina conspicui radiant veneranda Nazari.
      cuius membra solum, spiritus astra tenet,
semine terrigeno terrenis usibus exsors,
      inmortale bonum pulvere natus homo,
nil carnale volens, sed Christi praemia poscens.
      sanguine de proprio victima digna deo.
haec tibi templa sacer devota Leontius offert
      maioremque suam hinc cupit esse domum.
hic prius angusto fabricata est machina gyro,
      quo neque tunc poterat plebs veneranda capi:
deiectamque solo rursus fundavit ab imo,
      et dedit haec quae nunc amplificata placent.

&lt;/poem&gt;
==XI. De basilica domni Dionysi==
&lt;poem&gt;

Qui cupis egregii structorem noscere templi,
      tam pia non patiar vota latere tibi.
longius hinc olim sacra cum delubra fuissent
      et plebs ob spatium saepe timeret iter,
exiguam dederat hic praesul Amelius arcem,
      Christicolam populum nec capiente loco :
quo vitae claudente diem dehinc prole graduque
      venit ad heredem hoc opus atque locus,
fundavitque piam hanc papa Leontius aulam.
      obtulit et domino splendida dona suo.
quam venerandus habet propriam Dionysius aedem,
      nomine sub cuius sanctificata nitet;
qui fervente fide, Christi solidatus amore,
      vertice subposito colla secanda dedit. (14)
membrorum contemptor erat cupiendo coronam.
      vile putans quicquid ferret amore dei.
ut moritura caro donum inmortale pararet,
      vulnera dilexit, sed caritura nece;
hostili occurrens gladio se misit Olympo:
      unde mori voluit, vota salutis habet,
nec angusta prius subtraxit fana sacerdos,
      haec nisi perficeret quae modo culta placent.
adsidue in prisco peragens cerimonia templo,
      donec rite sequens consolidasset opus.

&lt;/poem&gt;
==XII. De basilica S. Bibiani==
&lt;poem&gt;

Digna sacerdotis Bibiani templa coruscant.
      quo si iusta petis, dat pia vota fides.
quae praesul fundavit ovans Eusebius olim .
      ne tamen expleret raptus ab orbe fuit.
cui mox Emerius successit in arce sacerdos,
      sed coeptum ut strueret, ferre recusat onus.
qui precibus commisit opus tibi, papa Leonti,
      cuius ad hoc votum iugiter instat amor:
ultro tale decus tibi se servavit agendum,
      nec nisi tu fueras qui loca sacra dares.
o meritum iusti mansurum in luce perenni,
      per quem se cupiunt templa verenda coli!
sacra sepulchra tegunt Bibiani argentea tecta,
      unianimis tecum quae Placidina dedit.
quo super effusum rutilans intermicat aurum
      et spargunt radios pura metalla suos;
ingenio perfecta novo tabulata coruscant
      artificemque putas hic animasse feras.
sed cui vos animo donaria tanta dedistis,
      hic agat ut vobis stet diuturna salus.
nec dubitent qui digna ferunt, sibi magna rependi.
      dum quoque pro parvis reddat opima deus.

&lt;/poem&gt;
==XIII. De basilica S. Eutropis==
&lt;poem&gt;

Quantus amor domini maneat tibi. papa Leonti,
      quem sibi iam sancti templa novare monent!
Eutropitis enim venerandi antistitis aula
      conruerat senio dilacerata suo,
nudatosque trabes paries vacuatus habebat,
      pondere non tecti, sed male pressus aquis:
nocte sopore levi cuidam veniente ministro
      instauratorem te docet esse suum.
pro mercede tui meruit magis ille moneri;
      o felix de quo fit pia cura deo!
nunc meliore via viruit renovata vetustas,
      et lapsae fabricae flos redivivus adit.
aetas accessit, sed haec iuvenescit honore;
      unde senes fieret, iunior inde redit.
hic scalptae camerae decus interrasile pendit;
      quos pictura solet, ligna dedere iocos.
sumpsit imagineas paries simulando figuras:
      quae neque tecta prius, haec modo picta nitent.
urbis Santonicae primus fuit iste sacerdos,
      et tibi qui reparas iure priora dedit.
cum sua templa tenet sanctus habitando quiete.
      instauratori reddet amore vicem.

&lt;/poem&gt;
==XIV. De calice Leonti episcopi==
&lt;poem&gt;

Summus in arce dei pia dona Leontius offert,
      votis iuncta sacris et Placidina simul.
felices quorum labor est altaribus aptus,
      tempore qui parvo non peritura ferunt.

&lt;/poem&gt;
==XV. De Leontio episcopo==
&lt;poem&gt;

Inter quos genuit radians Aquitanicus axis,
      egregiis meritis culmina prima tenes,
civibus ex Gallis supereminet alta potestas:
      tu potior reliquis et tibi nemo prior.
praecedis multos nulli minor atque secundus,
      nec superest aliquid quod dare possit honor.
qui, cum se primo vestivit flore iuventus,
      parvus eras annis et gravitate senes;
versus ad Hispanas acies cum rege sereno,
      militiae crevit palma secunda tuae.
cuius primitiae tanto placuere relatu,
      ut meritis esset debitus iste gradus;
nec poterant subito tibi culmina celsa parari
      haec, nisi digna tuum promeruisset opus.
nobilitate potens praecellis, papa Leonti,
      clarus ab antiquis, si numerentur avi:
nam genus et proavi vel quicquid in ordine dicam ,
      per proceres celsos currit origo vetus.
tempora diffugiunt et stat tamen aula parentum
      nec patitur lapsum te reparante domus.
nobilitas longos non inclinavit in annos,
      cui magis ascensum proles opima dedit:
inclita progenies ornavit luce priores,
      heredis radio splendet origo patrum;
de radice sua vestita est flore vetustas,
      quam merito vestrae laudis obumbrat honor;
quamvis non aliquis potior modo possit haberi,
      tu tibi praecedis amplificando patres,
emicat altus apex generosa stemmata pandens,
      cuius apud reges unica palma patet.
ecclesiae nunc iura regis, venerande sacerdos:
      altera nobilitas additur inde tibi.
pontificalis apex quamvis sit celsus in orbe,
      postquam te meruit, crevit adeptus honor.
aula dei et pastor vicibus sibi praemia reddunt:
      illi tu ornatum, spem dedit illa tibi.
munere divino pariter floretis utrique:
      tu mercede places, illa decore nitet. (17)
tertius a decimo huic urbi antistes haberis,
      sed primus meritis enumerandus eris.
templa vetusta dei revocasti in culmine prisco,
      postque suum lapsum nunc meliora placent;
flore iuventutis senio fugiente coruscant
      et tibi laeta favent, quo renovante virent.
ut tu plus ageres, incendia tecta cremarunt
      et nunc laude tua pulchrius illa micant,
nullaque flammicremae senserunt damna ruinae,
      quae modo post ignes lumine plena nitent.
credo quod ex sese voluissent ipsa cremari,
      ut labor ille tuus haec meliora daret:
post eineres consumpta suos tenuesque favillas
      sic solet et Phoenix se renovare senes.
instaurata etiam sacri est baptismatis aula,
      quo maculas veteres fons lavat unus aquis.
ecce beata sacrae fundasti templa Mariae,
      nox ubi victa fugit semper habendo diem.
lumine plena micans imitata est aula Mariam:
      illa utero lucem clausit et ista diem;
nec solum hic, sed ubique micant tua templa, sacerdos,
      inter quae plaudens Santonus illa docet.
qui loca das populis, ubi Christum iugiter orent,
      unde salus veniat te facis esse viam;
ecclesiaeque domus crescente cacumine pollet
      et probat esse tuum, quod modo culta placet.
fecisti ut libeat cunctos huc currere cives
      et domus una vocet quicquid in urbe manet.
ornasti patriam cui dona perennia praestas,
      tu quoque dicendus Burdegalense decus:
quantum inter reliquas caput haec super extulit urbes,
      tantum pontifices vincis honore gradus;
inferiora velut sunt flumina cuncta Garonnae,
      non aliter vobis subiacet omnis apex.
(Rhenus ab Alpe means neque tantis spumat habenis,
      fortior Hadriacas nec Padus intrat aquas;
Danuvius par est, quia longius egerit undas:
      haec ego transcendi; iudico nota mihi. ) (18)
muneribusque piis dotasti altaria Christi,
      cum tua vasa ferunt viscera sancta dei.
nam cruor et corpus, domini libamina summi,
      rite ministerio te tribuente venit.
o felix cuius ditat pia templa facultas,
      cui res ista magis non peritura manet!
non aerugo teret mordaci dente talentum
      nec contra haec fures arma dolosa movent;
et data res vivit, facit et bene vivere dantem:
      cum moritur terris, ducitur inde polis,
haec possessor habet quicquid transmiserit ante:
      sola tenet secum quae prius ire facit.
haec tibi templa dabunt et vasa sacrata, sacerdos,
      et quicquid reliquum nec numerare queo.
ecclesiae columen per tempora longa gubernes
      et mercede pia fructus ubique mices. –
Cogor amore etiam Placidinae pauca referre,
      quae tibi tunc coniunx, est modo cara soror.
lumen ab Arcadio veniens genitore refulget,
      quo manet augustum germen, Avite, tuum;
imperii fastus toto qui rexit in orbe,
      cuius adhuc pollens iura senatus habet,
humani generis si culmina prima requiras,
      semine Caesareo nil superesse potest.
sed genus ipsa suum sensus moderamine vicit,
      cuius ab eloquio dulcia mella fluunt,
cara serena decens sollers pia mitis opima
      quae bona cuncta gerit, quicquid honore placet;
moribus ingenio meritorum luce coruscans
      ornavit sexum mens pretiosa suum.
plurima cur referam, quantis sit praedita rebus,
      quae potuit votis nupta placere tuis?
augeat haec vobis vitam cui templa dedistis
      culminibusque suis culmina vestra tegat.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Hymnus de Leontio episcopo==
&lt;poem&gt;

'''A'''gnoscat omne saeculum
antistitem Leontium.
Burdegalense praemium,
dono superno redditum.

'''B'''ilinguis ore callido
crimen fovebat invidum,
ferens acerbum nuntium
hunc iam sepulchro conditum.

'''C'''elare se non pertulit
qui triste funus edidit:
etsi nocere desiit,
insana vota prodidit.

'''D'''eceptus arte noxia
cassata deflet crimina,
dum, quae putabat tristia,
conversa sunt in gaudia.

'''E'''xempla saeva protulit,
calcanda cuncto tempore,
ut iam sibi conscriberet
decreta vivo antistite.

'''F'''ucata res haec contigit,
vitanda casto pectore,
superstite ut praesumeret
post fata quod vix debuit.

'''G'''ravat sacerdos ordinem
qui episcopatum sic petit:
praecepta qui conplectitur,
fugit honoris ambitum.

'''H'''oc si cui sit debitum,
coactus ascendat gradum:
non se petente callide,
sed dante Christi munere. (20)

'''I'''neptus est quis ipse se
praeferre vult ecclesiae.
nam rem sacratum sumere
electio divina sit.

'''K'''arus sacerdos ordinem
Hilarius non ambiit,
Martinus illud effugit,
Gregorius vix sustulit.

'''L'''eges refutant ambitum,
invasor omnis pellitur:
quod respuunt praetoria,
vitet nefas ecclesia.

'''M'''aligna erant certamina
de sede non tamen sua.
quae nec pati desiderat,
non inferat mens inproba.

'''N'''ec longiore tempore
versantur in hoc murmure;
dum cogitant succedere,
Redit sacerdos qui fuit.

'''O'''rante plebe protenus,
dum nemo credit, redditur:
quae confluunt post tristia,
maiora sunt haec gaudia.

'''P'''lausu favebat civitas
cui redit felicitas,
orbata quem defleverat
patrem recepit anxia;

'''Q'''uem vix putabat redditum,
praeventa voto prospero;
res mira quando cernitur,
solet stupere visio.

'''R'''ecolligit rector gregem
errore captum semitae;
pastoris arce cognita
gavisa sunt ovilia. (21)

'''S'''umpsit gradum quo tempore,
regressus est eo die:
quis non superno munere
hoc contigisse praedicet?

'''T'''antum nec ante praemium
plebi fuit, cum factus est,
laetata quantum tunc fuit,
quando recepit praesulem.

'''V'''enite cives, plaudite
et vota votis addite:
quo facta sunt miracula,
servent eum caelestia.

'''X'''ρ̅s sereno lumine
circumvolet quem reddidit,
ut trina crescat gratia
mercede vita gloria.

'''Y'''mnum canendo concrepet
quisquis deo non invidet:
laus eius est qui praesulem
de mortis ore retrahit.

'''Z'''elante fido pectore
tam vera dici non pudet.
haec parva nobilissimo
papae damus Leontio.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Ad Placidinam==
&lt;poem&gt;

Munera parva nimis, pia, suscipe quaeso libenter,
      quae magis ipsa decens munus in orbe micas.
fluctibus e mediis ut haec daret insula vobis,
      Oceanus tumidas murmure pressit aquas.
quae loca dum volui properans agnoscere ponti,
      a Borea veniens reppulit unda furens;
prosperitas ut vestra tamen se plena probaret,
      obtulit in terris quod peteretur aquis.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. De Bissonno villa Burdegalensi==
&lt;poem&gt;

Est locus, aestifero quamvis sit tempore fervor,
      quo viret assidue flore refectus ager,
respirant croceis depicta coloribus arva,
      fragrat odoriferis blandior herba comis.
incola Bissonnum vocat hunc de nomine prisco
      (milia septem urbs hinc Burdegalensis abest);
qua possessor amans praetoria grata locavit,
      partibus atque tribus porticus aequa subit.
straverat ipsa solo senio rapiente vetustas,
      perdiderat vultum forma decora suum:
haec meliore via revocat labor ille Leonti,
      quo praesente domos nulla ruina premit;
nunc quoque prosperius velut aula sepulta resurgit
      et favet auctori vivificata suo.
reddidit interea prisco nova balnea cultu,
      quo recreant fessos blanda lavacra viros.
hic referunt mitrisse lupos deserta tenentes:
      intulit hic homines, expulit unde feras.

&lt;/poem&gt;
==XIX. De Vereginis villa Burdegalensi==
&lt;poem&gt;

Inter opima ferax qua volvitur unda Garonnae,
      Vereginis ripis vernat amoenus ager:
hic brevis ascensus leni subit aggere clivum,
      carpit et obliqua molle viator iter;
altior a planis arvis minor eminet altis:
      nec humilis nimium necve superbit apex.
colle sedet medio domus aedificata decenter,
      cuius utrumque latus hinc iacet, inde tumet,
machina celsa casae triplici suspenditur arcu,
      quo pelagi pictas currere credis aquas. (23)
exilit unda latens vivo generata metallo,
      dulcis et inriguo fonte perennis aquae;
quo super accumbens celebrat convivia pastor
      inclusoque lacu pisce natante bibit.
nunc renovanda venit papae mercede Leonti,
      quem dominum longo tempore culta cupit.

&lt;/poem&gt;
==XX. De Praemiaco villa Burdegalensi==
&lt;poem&gt;

Quamvis instet iter retraharque volumine curae
      ad te pauca ferens carmine flecto viam.
captus amore tui numquam memoranda tacebo .
      te neque praetereo praetereundo locum;
cui quae digna loquar? si syllaba quarta recedat.
      Praemiacum pollens, praemia nomen habes.
deliciis obsessus ager viridantibus arvis
      et naturalis gratia ruris inest,
condita quo domus est, planus tumor exit in altum,
      nec satis elato vertice regnat apex;
qua super incumbens locus est devexus in amnem.
      florea gemmato gramine prata virent:
leniter adpulsus quotiens insibilat Eurus,
      flexa supinatis fluctuat herba comis.
binc alia de parte seges flavescit aristis,
      pinguis et altricem palmes opacat humum.
piscibus innumeris non deficit unda Garonnae,
      et si desit agris fruges, abundat aquis.
sed te quaerebant haec munera tanta, Leonti :
      solus defueras qui bona plena dares.
nam quod pulchra domus, quod grata lavacra nitescunt.
      consolidatorem te cecinere suum.
ut tamen adquirant adhuc fabricanda decorem,
      temporibus longis haec tua dona regas.

&lt;/poem&gt;
==XXI. De Egircio flumine==
&lt;poem&gt;

Laus tibi forte minor fuerat, generose Garonna.
      si non exiguas alter haberet aquas:
lubricat hic quoniam tenuato Egircius haustu,
      praefert divitias paupere fonte tuas.
denique dissimilem si conparet ullus utrumqne.
      hic ubi fit rivus, tu puto Nilus eris.
te famulans intrat, sed hunc tua regna refrenant:
      Gallicus Eufrates tu fluis, iste latet.
nam quantum Oceanum tumidus tu cursibus auges.
      iste tuas tantum crescere praestat aquas.
torrida praesertim cum terris incubat aestas
      ac sitiente solo tristis anhelat ager.
cum Titan radiis ferventibus exarat arva
      et calor ignifero vomere findit humum,
languidus arentes fugiens vix explicat undas
      et cum pisce suo palpitat ipse simul:
flumine subducto vacuatas lambit harenas.
      sedibus in propriis exul oberrat aquis.
in limo migrante lacu consumitur amnis
      terraque fit sterilis quo fuit unda rapax.
deficiunt usto solacia cuncta rigoris,
      nomine cum proprio tristis et aeger eget.
forte viator iter gradiens non invenit haustus :
      unde alios recreet qui sitit ipse sibi?
se cupit infundi fluvius, si porrigis undas
      (si tamen est fluvius quem madefactat homo).
gurgitis inpressas labens rota signat harenas
      atque resudantes orbita sistit aquas.
si venias equitando viam sub tempore cancri,
      vix tamen insidiens ungula mergit equi.
vidimus exiguum de limo surgere piscem 7
      qui retinente luto naufragus errat humo.
nec fluvius nec campus adest nec terra nec unda :
      piscibus inhabilem nullus arare potest;
sola palude natans querulos dat rana susurros:
      piscibus exclusis advena regnat aquis. (25)
at si forte fluat tenuis de nubibus imber:
      vix pluit in terris, iam tumet iste minax;
ingentes animos parva de nube resumit:
      fit subito pelagus qui fuit ante lacus.
turbidus incedens undis eget ipse lavari,
      semper inaequalis qui nihil aut satis est.
non ripis contentus agit conpendia cursus,
      quod de monte bibit per sata plena vomit.
vertice torrenti rapitur quasi more tyranni.
      indignatus iter munera vastat agri.
discurrit seges in fluvium, stat piscis in arvo:
      ordine perverso messe natante iacet.
quae fuerant ovibus, donantur pascua ranis,
      prata tenent pisces et trahit unda pecus.
obtinet expulsus stabulum campestre silurus,
      plus capitur terris quam modo piscis aquis.
sarcula quos foderent agros male retia miscent,
      figitur hic hamus quo stetit ante palus.
sors una est piscis, siccent aut flumina crescant:
      nunc residet limo, nunc iacet exul agro.
sed cur triste diu loquimur de gurgite parvo?
      uritur et verbis, nec recreatur aquis.
sufficiat flagrare sibi, cur addo vapores
      atque bis aestivum crescere tempus ago?
unica sed tandem damus haec solacia laudis,
      quod tribuit pisces evacuatus aquis.

&lt;/poem&gt;
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>jo42byyjtsdhrutzce7y9rzg0gksxyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285292</id>
      <parentid>285289</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T19:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26672" sha1="89cddahp54fzshwigx94vuz8nwj4g1v" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber I
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Capitula
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/C
|Post=Liber II
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/II
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Ad Vitalem episcopum Ravennensem==
&lt;poem&gt;

Antistes domini, meritis in saecula vivens,
      gaudia qui Christi de grege pastor habes:
cum te Vitalem voluit vocitare vetustas,
      noverat aeternum te meruisse diem;
dignus apostolica praefulgens mente sacerdos,
      qui sacer Andreae tam pia templa locas.
quam bene pro meritis domini consedit in aula,
      per quem digna deo est aedificata domus!
sumpsisti a domino culmen cui culmina condis:
      qui tibi digna dedit reddis honore vicem.
emicat aula potens, solido perfecta metallo,
      quo sine nocte manet continuata dies,
invitat locus ipse deum sub luce perenni,
      gressibus ut placidis intret amando lares.
qui loca das populis. dominum quo semper adorent,
      ut capiant veniam te facis esse viam.
gratia mens animus bonitas dilectio plebis
      et gradus et pietas te dedit esse patrem.
prosperitas se vestra probat, quae gaudia supplens
      intulit egregios ad tua vota viros. (8)
dux nitet hinc armis. praefectus legibus illinc:
      venerunt per quos crescere festa solent.
ne tibi desit honor, populum deus auxit opimum,
      qui vidit sensum hoc voluisse tuum.
mysterium fidei conplevit vota petenti:
      felix cui dominus quae cupis ipsa vehit!
plurima divino celebres sollemnia dono
      atque dei florens templa locando colas.

&lt;/poem&gt;
==II. Versus de templo domni Andreae quod aedificavit Vitalis episcopus Ravennensis==
&lt;poem&gt;

Quisquis ad haec sancti concurris limina templi,
      si venias supplex, hic prece sumis opem.
quam sacer antistes Vitalis condidit arcem.
      culmine quae celso est tempore ducta brevi:
fundavit, struxit, dotavit, deinde dicavit
      et meruit templi solvere vota sui.
quo veneranda pii requiescunt viscera Petri.
      qui meruit solus clave ligare polos;
Paulus apostolica simul hac retinetur in aula,
      seductor quondam qui modo doctor ovat:
haue sacer Andreas propriam sibi vindicat arcem
      et cum fratre pio participata regit;
haec sua tecta replet Laurentius igne sereno,
      cui pia flamma dedit luce perenne diem;
Vitali domus ista placet, qui vivus harenis
      defossus meruit perdere mortis iter:
sunt loca Martini qui texit veste tonantem:
      ne magis algeret, se spoliare dedit;
ecce Vigili arx est quem rustica turba peremit:
      unde mori voluit, mors magis ipsa fugit;
incolit haec pariter Marturius atque Sisennus,
      quos genus atque fides et tenet una salus;
sanctus Alexander felixque Cicilia pollent,
      quos meritis omnes una corona manet. (9)
haec bonus antistes Vitale urguente Iohannes
      condidit egregio viscera sancta loco.
o nimium felix, aeternum in lumen iture,
      cuius vita suo proficit ista deo!

&lt;/poem&gt;
==III. De basilica domni Stephani==
&lt;poem&gt;

Gloria celsa pios domini circumdat amicos,
      quorum diffuso vivit in orbe decus.
pertulit hic martyr pro Christo orientis in axe:
      ecce sub occasu templa beatus habet,
fundatus virtute dei, de morte triumphans
      excepit lapides cui petra Christus erat.
gens Iudaea ferox, Stephanum quem perdere credis.
      etsi carne, tamen nescit honore mori.
ille tenet palmam meritis, tu crimine poenam;
      possidet ille polos, tu magis ima petis.
haec sacra Palladius Levitae templa locavit,
      unde sibi sciat non peritura domus.

&lt;/poem&gt;
==IV. De basilica S. Martini==
&lt;poem&gt;

Emicat aula decens venerando in culmine ducta,
      nomine Martini sanctificata deo;
cui vitae merito fiducia tanta coruscat,
      ut populis tribuat quod pia vota rogant.
extulit hanc Faustus devoto corde sacerdos,
      reddidit et domino prospera dona suo.

&lt;/poem&gt;
==V. In cellulam S. Martini ubi pauperem vestivit. rogante Gregorio episcopo==
&lt;poem&gt;

Qui celerare paras, iter huc deflecte, viator;
      hic locus orantem cautius ire docet. (10)
exul enim terris, caeli incola, saepe solebat
      clausus Martinus hinc aperire polos:
aede sub hac habitans heremi secreta tenebat,
      per medios populos anachorita potens.
hic se nudato tunica vestivit egenum:
      dum tegit algentem, plus calet ipse fide.
tum vili tunica vestitur et ipse sacerdos
      processitque inopi tegmine summus honor;
qui tamen altaris sacra dum mysteria tractat,
      signando calicem signa beata dedit:
namque viri sacro de vertice flamma refulsit.
      ignis et innocui surgit ad astra globus,
ac brevibus manicis, fieret ne iniuria dextrae,
      texerunt gemmae qua caro nuda fuit;
brachia nobilium lapidum fulgore coruscant
      inque loco tunicae pulchra zmaragdus erat.
quam bene mercatur cui, dum vestivit egenum r
      tegmine pro tunicae brachia gemma tegit!
tu quoque qui caelis habitas, Martine precator,
      pro Fortunato fer pia verba deo.
Imperiis parere tuis, pie care sacerdos,
      quantum posse valet, plus mihi velle placet.

&lt;/poem&gt;
==VI. De basilica S. Martini==
&lt;poem&gt;

Qui cupit aeterna sociari in sede beatis,
      hos sibi participes per pia vota facit,
nec patitur differre diu quod oportet agendo,
      cum bona quae dederit haec sua lucra putet.
condidit ergo arvis delubra Leontius alma,
      talibus officiis intret ut ipse polos.
Martini meritis et nomine fulta coruscant,
      quem certum est terris signa dedisse poli.
qui leprae maculas medicata per oscula purgans
      pacis ab amplexu morbida bella tulit.
haec tamen ingenio sunt aedificata perito,
      quo nihil egregius gloria laudis eget. (11)
additur ad specimen locus ipse quod eminet arvis
      elatoque iugo colle tumente patet;
altius educto sub se tenet omnia dorso
      et quacumque petit, deliciosa videt.
a longe adveniens oculo vicinus habetur.
      iungitur aspectu dissociante loco.
quo fessus rapitur visu invitante viator:
      si pede defecerit, lumine tractus adit.
quae Placidina sacris ornavit culmina velis.
      certantesque simul hic facit, illa colit.

&lt;/poem&gt;
==VII. In honorem basilicae S. Martini quam aedificaverunt Basilius et Baudegundis==
&lt;poem&gt;

Discite, mortales, fidei nihil esse quod obstet,
      cum sacra templa dei flumine fixa manent:
pulchra per angustos ut surgeret aula meatus.
      etsi mons vetuit, praebuit unda locum;
ut famularetur domui vaga lympha supernae.
      cursibus antiquas ars nova subdit aquas.
cum Baudegunde quo mente Basilius una
      hoc renovans priscum reddit et auget opus.
sic, Martine, tuus honor amplus ubique meretur.
      ut loca nulla negent, quo tibi festa sonent.
talibus officiis pacatus, opime sacerdos,
      quorum vota vides, redde benigne vicem.

&lt;/poem&gt;
==VIII. De basilica S. Vincenti ultra Garonnam==
&lt;poem&gt;

Tempore vita brevis meritis fit longior almis
      angustosque dies tendit honore fides.
post finem sine fine manet mens dedita Christo.
      linquens turbam hominum stat sociata deo.
hac ope suffultus Vincentius extat in aevum,
      gloria martyrii cuius opima viret, (12)
vertice succiso rapuit qui ex morte triumphum
      et nova de terris proles ad astra volat.
credidit unde necem, sancto dedit hostis honorem,
      percussorque magis morte perenne iacet:
vicerat ille miser, hunc si iugulare nequisset:
      nam abstulit unde caput. contulit inde polum.
huius amore novo pia vota Leontius explens
      quo sacra membra iacent, stagnea tecta dedit.
et licet eniteat meritis venerabile templum,
      attamen ornatum praebuit iste suum.
praemia succedant operanti longa salutis,
      huius ut obsequiis culmina sancta micent.

&lt;/poem&gt;
==IX. Item de basilica S. Vincenti Vernemetis==
&lt;poem&gt;

Cultoris domini toto sonus exiit orbe
      nec locus est, ubi se gloria celsa neget:
sed cuius meritum scimus percurrere mundum,
      huius ubique viri surgere templa decet.
ecce beata nitent Vincenti culmina summi,
      munere martyrii qui colit astra poli,
promptus amore pio quae papa Leontius olim
      condidit eximio consolidata loco.
nomine Vernemetis voluit vocitare vetustas,
      quod quasi fanum ingens Grallica lingua refert:
auspicii praemissa fides erat arce futura,
      ut modo celsa domus staret honore dei.
hic etiam sanctus, domini suffultus amore.
      virtutis summae signa tremenda dedit.
nam cum templa dei praesul de more dicavit,
      martyris adventu daemonis ira fugit;
redditur incolomis quidam de peste maligna,
      cui vidisse pii templa rnedella fuit.
emicat aula potens divino plena sereno,
      ut merito placeat hic habitare deo. (13)
nunc specie suadente loci ac virtutis honore
      evocat hic populos hinc decus, inde salus.
qui plebem accendit venerandae conditor arcis.
      talibus officiis praemia iusta metet.

&lt;/poem&gt;
==X. De domno Nazario==
&lt;poem&gt;

Culmina conspicui radiant veneranda Nazari.
      cuius membra solum, spiritus astra tenet,
semine terrigeno terrenis usibus exsors,
      inmortale bonum pulvere natus homo,
nil carnale volens, sed Christi praemia poscens.
      sanguine de proprio victima digna deo.
haec tibi templa sacer devota Leontius offert
      maioremque suam hinc cupit esse domum.
hic prius angusto fabricata est machina gyro,
      quo neque tunc poterat plebs veneranda capi:
deiectamque solo rursus fundavit ab imo,
      et dedit haec quae nunc amplificata placent.

&lt;/poem&gt;
==XI. De basilica domni Dionysi==
&lt;poem&gt;

Qui cupis egregii structorem noscere templi,
      tam pia non patiar vota latere tibi.
longius hinc olim sacra cum delubra fuissent
      et plebs ob spatium saepe timeret iter,
exiguam dederat hic praesul Amelius arcem,
      Christicolam populum nec capiente loco :
quo vitae claudente diem dehinc prole graduque
      venit ad heredem hoc opus atque locus,
fundavitque piam hanc papa Leontius aulam.
      obtulit et domino splendida dona suo.
quam venerandus habet propriam Dionysius aedem,
      nomine sub cuius sanctificata nitet;
qui fervente fide, Christi solidatus amore,
      vertice subposito colla secanda dedit. (14)
membrorum contemptor erat cupiendo coronam.
      vile putans quicquid ferret amore dei.
ut moritura caro donum inmortale pararet,
      vulnera dilexit, sed caritura nece;
hostili occurrens gladio se misit Olympo:
      unde mori voluit, vota salutis habet,
nec angusta prius subtraxit fana sacerdos,
      haec nisi perficeret quae modo culta placent.
adsidue in prisco peragens cerimonia templo,
      donec rite sequens consolidasset opus.

&lt;/poem&gt;
==XII. De basilica S. Bibiani==
&lt;poem&gt;

Digna sacerdotis Bibiani templa coruscant.
      quo si iusta petis, dat pia vota fides.
quae praesul fundavit ovans Eusebius olim .
      ne tamen expleret raptus ab orbe fuit.
cui mox Emerius successit in arce sacerdos,
      sed coeptum ut strueret, ferre recusat onus.
qui precibus commisit opus tibi, papa Leonti,
      cuius ad hoc votum iugiter instat amor:
ultro tale decus tibi se servavit agendum,
      nec nisi tu fueras qui loca sacra dares.
o meritum iusti mansurum in luce perenni,
      per quem se cupiunt templa verenda coli!
sacra sepulchra tegunt Bibiani argentea tecta,
      unianimis tecum quae Placidina dedit.
quo super effusum rutilans intermicat aurum
      et spargunt radios pura metalla suos;
ingenio perfecta novo tabulata coruscant
      artificemque putas hic animasse feras.
sed cui vos animo donaria tanta dedistis,
      hic agat ut vobis stet diuturna salus.
nec dubitent qui digna ferunt, sibi magna rependi.
      dum quoque pro parvis reddat opima deus.

&lt;/poem&gt;
==XIII. De basilica S. Eutropis==
&lt;poem&gt;

Quantus amor domini maneat tibi. papa Leonti,
      quem sibi iam sancti templa novare monent!
Eutropitis enim venerandi antistitis aula
      conruerat senio dilacerata suo,
nudatosque trabes paries vacuatus habebat,
      pondere non tecti, sed male pressus aquis:
nocte sopore levi cuidam veniente ministro
      instauratorem te docet esse suum.
pro mercede tui meruit magis ille moneri;
      o felix de quo fit pia cura deo!
nunc meliore via viruit renovata vetustas,
      et lapsae fabricae flos redivivus adit.
aetas accessit, sed haec iuvenescit honore;
      unde senes fieret, iunior inde redit.
hic scalptae camerae decus interrasile pendit;
      quos pictura solet, ligna dedere iocos.
sumpsit imagineas paries simulando figuras:
      quae neque tecta prius, haec modo picta nitent.
urbis Santonicae primus fuit iste sacerdos,
      et tibi qui reparas iure priora dedit.
cum sua templa tenet sanctus habitando quiete.
      instauratori reddet amore vicem.

&lt;/poem&gt;
==XIV. De calice Leonti episcopi==
&lt;poem&gt;

Summus in arce dei pia dona Leontius offert,
      votis iuncta sacris et Placidina simul.
felices quorum labor est altaribus aptus,
      tempore qui parvo non peritura ferunt.

&lt;/poem&gt;
==XV. De Leontio episcopo==
&lt;poem&gt;

Inter quos genuit radians Aquitanicus axis,
      egregiis meritis culmina prima tenes,
civibus ex Gallis supereminet alta potestas:
      tu potior reliquis et tibi nemo prior.
praecedis multos nulli minor atque secundus,
      nec superest aliquid quod dare possit honor.
qui, cum se primo vestivit flore iuventus,
      parvus eras annis et gravitate senes;
versus ad Hispanas acies cum rege sereno,
      militiae crevit palma secunda tuae.
cuius primitiae tanto placuere relatu,
      ut meritis esset debitus iste gradus;
nec poterant subito tibi culmina celsa parari
      haec, nisi digna tuum promeruisset opus.
nobilitate potens praecellis, papa Leonti,
      clarus ab antiquis, si numerentur avi:
nam genus et proavi vel quicquid in ordine dicam ,
      per proceres celsos currit origo vetus.
tempora diffugiunt et stat tamen aula parentum
      nec patitur lapsum te reparante domus.
nobilitas longos non inclinavit in annos,
      cui magis ascensum proles opima dedit:
inclita progenies ornavit luce priores,
      heredis radio splendet origo patrum;
de radice sua vestita est flore vetustas,
      quam merito vestrae laudis obumbrat honor;
quamvis non aliquis potior modo possit haberi,
      tu tibi praecedis amplificando patres,
emicat altus apex generosa stemmata pandens,
      cuius apud reges unica palma patet.
ecclesiae nunc iura regis, venerande sacerdos:
      altera nobilitas additur inde tibi.
pontificalis apex quamvis sit celsus in orbe,
      postquam te meruit, crevit adeptus honor.
aula dei et pastor vicibus sibi praemia reddunt:
      illi tu ornatum, spem dedit illa tibi.
munere divino pariter floretis utrique:
      tu mercede places, illa decore nitet. (17)
tertius a decimo huic urbi antistes haberis,
      sed primus meritis enumerandus eris.
templa vetusta dei revocasti in culmine prisco,
      postque suum lapsum nunc meliora placent;
flore iuventutis senio fugiente coruscant
      et tibi laeta favent, quo renovante virent.
ut tu plus ageres, incendia tecta cremarunt
      et nunc laude tua pulchrius illa micant,
nullaque flammicremae senserunt damna ruinae,
      quae modo post ignes lumine plena nitent.
credo quod ex sese voluissent ipsa cremari,
      ut labor ille tuus haec meliora daret:
post eineres consumpta suos tenuesque favillas
      sic solet et Phoenix se renovare senes.
instaurata etiam sacri est baptismatis aula,
      quo maculas veteres fons lavat unus aquis.
ecce beata sacrae fundasti templa Mariae,
      nox ubi victa fugit semper habendo diem.
lumine plena micans imitata est aula Mariam:
      illa utero lucem clausit et ista diem;
nec solum hic, sed ubique micant tua templa, sacerdos,
      inter quae plaudens Santonus illa docet.
qui loca das populis, ubi Christum iugiter orent,
      unde salus veniat te facis esse viam;
ecclesiaeque domus crescente cacumine pollet
      et probat esse tuum, quod modo culta placet.
fecisti ut libeat cunctos huc currere cives
      et domus una vocet quicquid in urbe manet.
ornasti patriam cui dona perennia praestas,
      tu quoque dicendus Burdegalense decus:
quantum inter reliquas caput haec super extulit urbes,
      tantum pontifices vincis honore gradus;
inferiora velut sunt flumina cuncta Garonnae,
      non aliter vobis subiacet omnis apex.
(Rhenus ab Alpe means neque tantis spumat habenis,
      fortior Hadriacas nec Padus intrat aquas;
Danuvius par est, quia longius egerit undas:
      haec ego transcendi; iudico nota mihi. ) (18)
muneribusque piis dotasti altaria Christi,
      cum tua vasa ferunt viscera sancta dei.
nam cruor et corpus, domini libamina summi,
      rite ministerio te tribuente venit.
o felix cuius ditat pia templa facultas,
      cui res ista magis non peritura manet!
non aerugo teret mordaci dente talentum
      nec contra haec fures arma dolosa movent;
et data res vivit, facit et bene vivere dantem:
      cum moritur terris, ducitur inde polis,
haec possessor habet quicquid transmiserit ante:
      sola tenet secum quae prius ire facit.
haec tibi templa dabunt et vasa sacrata, sacerdos,
      et quicquid reliquum nec numerare queo.
ecclesiae columen per tempora longa gubernes
      et mercede pia fructus ubique mices. –
Cogor amore etiam Placidinae pauca referre,
      quae tibi tunc coniunx, est modo cara soror.
lumen ab Arcadio veniens genitore refulget,
      quo manet augustum germen, Avite, tuum;
imperii fastus toto qui rexit in orbe,
      cuius adhuc pollens iura senatus habet,
humani generis si culmina prima requiras,
      semine Caesareo nil superesse potest.
sed genus ipsa suum sensus moderamine vicit,
      cuius ab eloquio dulcia mella fluunt,
cara serena decens sollers pia mitis opima
      quae bona cuncta gerit, quicquid honore placet;
moribus ingenio meritorum luce coruscans
      ornavit sexum mens pretiosa suum.
plurima cur referam, quantis sit praedita rebus,
      quae potuit votis nupta placere tuis?
augeat haec vobis vitam cui templa dedistis
      culminibusque suis culmina vestra tegat.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Hymnus de Leontio episcopo==
&lt;poem&gt;

'''A'''gnoscat omne saeculum
antistitem Leontium.
Burdegalense praemium,
dono superno redditum.

'''B'''ilinguis ore callido
crimen fovebat invidum,
ferens acerbum nuntium
hunc iam sepulchro conditum.

'''C'''elare se non pertulit
qui triste funus edidit:
etsi nocere desiit,
insana vota prodidit.

'''D'''eceptus arte noxia
cassata deflet crimina,
dum, quae putabat tristia,
conversa sunt in gaudia.

'''E'''xempla saeva protulit,
calcanda cuncto tempore,
ut iam sibi conscriberet
decreta vivo antistite.

'''F'''ucata res haec contigit,
vitanda casto pectore,
superstite ut praesumeret
post fata quod vix debuit.

'''G'''ravat sacerdos ordinem
qui episcopatum sic petit:
praecepta qui conplectitur,
fugit honoris ambitum.

'''H'''oc si cui sit debitum,
coactus ascendat gradum:
non se petente callide,
sed dante Christi munere. (20)

'''I'''neptus est quis ipse se
praeferre vult ecclesiae.
nam rem sacratum sumere
electio divina sit.

'''K'''arus sacerdos ordinem
Hilarius non ambiit,
Martinus illud effugit,
Gregorius vix sustulit.

'''L'''eges refutant ambitum,
invasor omnis pellitur:
quod respuunt praetoria,
vitet nefas ecclesia.

'''M'''aligna erant certamina
de sede non tamen sua.
quae nec pati desiderat,
non inferat mens inproba.

'''N'''ec longiore tempore
versantur in hoc murmure;
dum cogitant succedere,
Redit sacerdos qui fuit.

'''O'''rante plebe protenus,
dum nemo credit, redditur:
quae confluunt post tristia,
maiora sunt haec gaudia.

'''P'''lausu favebat civitas
cui redit felicitas,
orbata quem defleverat
patrem recepit anxia;

'''Q'''uem vix putabat redditum,
praeventa voto prospero;
res mira quando cernitur,
solet stupere visio.

'''R'''ecolligit rector gregem
errore captum semitae;
pastoris arce cognita
gavisa sunt ovilia. (21)

'''S'''umpsit gradum quo tempore,
regressus est eo die:
quis non superno munere
hoc contigisse praedicet?

'''T'''antum nec ante praemium
plebi fuit, cum factus est,
laetata quantum tunc fuit,
quando recepit praesulem.

'''V'''enite cives, plaudite
et vota votis addite:
quo facta sunt miracula,
servent eum caelestia.

'''X'''ρ̅s sereno lumine
circumvolet quem reddidit,
ut trina crescat gratia
mercede vita gloria.

'''Y'''mnum canendo concrepet
quisquis deo non invidet:
laus eius est qui praesulem
de mortis ore retrahit.

'''Z'''elante fido pectore
tam vera dici non pudet.
haec parva nobilissimo
papae damus Leontio.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Ad Placidinam==
&lt;poem&gt;

Munera parva nimis, pia, suscipe quaeso libenter,
      quae magis ipsa decens munus in orbe micas.
fluctibus e mediis ut haec daret insula vobis,
      Oceanus tumidas murmure pressit aquas.
quae loca dum volui properans agnoscere ponti,
      a Borea veniens reppulit unda furens;
prosperitas ut vestra tamen se plena probaret,
      obtulit in terris quod peteretur aquis.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. De Bissonno villa Burdegalensi==
&lt;poem&gt;

Est locus, aestifero quamvis sit tempore fervor,
      quo viret assidue flore refectus ager,
respirant croceis depicta coloribus arva,
      fragrat odoriferis blandior herba comis.
incola Bissonnum vocat hunc de nomine prisco
      (milia septem urbs hinc Burdegalensis abest);
qua possessor amans praetoria grata locavit,
      partibus atque tribus porticus aequa subit.
straverat ipsa solo senio rapiente vetustas,
      perdiderat vultum forma decora suum:
haec meliore via revocat labor ille Leonti,
      quo praesente domos nulla ruina premit;
nunc quoque prosperius velut aula sepulta resurgit
      et favet auctori vivificata suo.
reddidit interea prisco nova balnea cultu,
      quo recreant fessos blanda lavacra viros.
hic referunt mitrisse lupos deserta tenentes:
      intulit hic homines, expulit unde feras.

&lt;/poem&gt;
==XIX. De Vereginis villa Burdegalensi==
&lt;poem&gt;

Inter opima ferax qua volvitur unda Garonnae,
      Vereginis ripis vernat amoenus ager:
hic brevis ascensus leni subit aggere clivum,
      carpit et obliqua molle viator iter;
altior a planis arvis minor eminet altis:
      nec humilis nimium necve superbit apex.
colle sedet medio domus aedificata decenter,
      cuius utrumque latus hinc iacet, inde tumet,
machina celsa casae triplici suspenditur arcu,
      quo pelagi pictas currere credis aquas. (23)
exilit unda latens vivo generata metallo,
      dulcis et inriguo fonte perennis aquae;
quo super accumbens celebrat convivia pastor
      inclusoque lacu pisce natante bibit.
nunc renovanda venit papae mercede Leonti,
      quem dominum longo tempore culta cupit.

&lt;/poem&gt;
==XX. De Praemiaco villa Burdegalensi==
&lt;poem&gt;

Quamvis instet iter retraharque volumine curae
      ad te pauca ferens carmine flecto viam.
captus amore tui numquam memoranda tacebo .
      te neque praetereo praetereundo locum;
cui quae digna loquar? si syllaba quarta recedat.
      Praemiacum pollens, praemia nomen habes.
deliciis obsessus ager viridantibus arvis
      et naturalis gratia ruris inest,
condita quo domus est, planus tumor exit in altum,
      nec satis elato vertice regnat apex;
qua super incumbens locus est devexus in amnem.
      florea gemmato gramine prata virent:
leniter adpulsus quotiens insibilat Eurus,
      flexa supinatis fluctuat herba comis.
binc alia de parte seges flavescit aristis,
      pinguis et altricem palmes opacat humum.
piscibus innumeris non deficit unda Garonnae,
      et si desit agris fruges, abundat aquis.
sed te quaerebant haec munera tanta, Leonti :
      solus defueras qui bona plena dares.
nam quod pulchra domus, quod grata lavacra nitescunt.
      consolidatorem te cecinere suum.
ut tamen adquirant adhuc fabricanda decorem,
      temporibus longis haec tua dona regas.

&lt;/poem&gt;
==XXI. De Egircio flumine==
&lt;poem&gt;

Laus tibi forte minor fuerat, generose Garonna.
      si non exiguas alter haberet aquas:
lubricat hic quoniam tenuato Egircius haustu,
      praefert divitias paupere fonte tuas.
denique dissimilem si conparet ullus utrumqne.
      hic ubi fit rivus, tu puto Nilus eris.
te famulans intrat, sed hunc tua regna refrenant:
      Gallicus Eufrates tu fluis, iste latet.
nam quantum Oceanum tumidus tu cursibus auges.
      iste tuas tantum crescere praestat aquas.
torrida praesertim cum terris incubat aestas
      ac sitiente solo tristis anhelat ager.
cum Titan radiis ferventibus exarat arva
      et calor ignifero vomere findit humum,
languidus arentes fugiens vix explicat undas
      et cum pisce suo palpitat ipse simul:
flumine subducto vacuatas lambit harenas.
      sedibus in propriis exul oberrat aquis.
in limo migrante lacu consumitur amnis
      terraque fit sterilis quo fuit unda rapax.
deficiunt usto solacia cuncta rigoris,
      nomine cum proprio tristis et aeger eget.
forte viator iter gradiens non invenit haustus :
      unde alios recreet qui sitit ipse sibi?
se cupit infundi fluvius, si porrigis undas
      (si tamen est fluvius quem madefactat homo).
gurgitis inpressas labens rota signat harenas
      atque resudantes orbita sistit aquas.
si venias equitando viam sub tempore cancri,
      vix tamen insidiens ungula mergit equi.
vidimus exiguum de limo surgere piscem 7
      qui retinente luto naufragus errat humo.
nec fluvius nec campus adest nec terra nec unda :
      piscibus inhabilem nullus arare potest;
sola palude natans querulos dat rana susurros:
      piscibus exclusis advena regnat aquis. (25)
at si forte fluat tenuis de nubibus imber:
      vix pluit in terris, iam tumet iste minax;
ingentes animos parva de nube resumit:
      fit subito pelagus qui fuit ante lacus.
turbidus incedens undis eget ipse lavari,
      semper inaequalis qui nihil aut satis est.
non ripis contentus agit conpendia cursus,
      quod de monte bibit per sata plena vomit.
vertice torrenti rapitur quasi more tyranni.
      indignatus iter munera vastat agri.
discurrit seges in fluvium, stat piscis in arvo:
      ordine perverso messe natante iacet.
quae fuerant ovibus, donantur pascua ranis,
      prata tenent pisces et trahit unda pecus.
obtinet expulsus stabulum campestre silurus,
      plus capitur terris quam modo piscis aquis.
sarcula quos foderent agros male retia miscent,
      figitur hic hamus quo stetit ante palus.
sors una est piscis, siccent aut flumina crescant:
      nunc residet limo, nunc iacet exul agro.
sed cur triste diu loquimur de gurgite parvo?
      uritur et verbis, nec recreatur aquis.
sufficiat flagrare sibi, cur addo vapores
      atque bis aestivum crescere tempus ago?
unica sed tandem damus haec solacia laudis,
      quod tribuit pisces evacuatus aquis.

&lt;/poem&gt;
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]

{{Liber
|Ante= Capitula
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/C
|Post=Liber II
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/II
}}</text>
      <sha1>89cddahp54fzshwigx94vuz8nwj4g1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285295</id>
      <parentid>285292</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T19:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26674" sha1="dphzktv37x4xlhexnp5ibpllwp2rf02" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber I
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Praefatio
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/P
|Post=Liber II
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/II
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Ad Vitalem episcopum Ravennensem==
&lt;poem&gt;

Antistes domini, meritis in saecula vivens,
      gaudia qui Christi de grege pastor habes:
cum te Vitalem voluit vocitare vetustas,
      noverat aeternum te meruisse diem;
dignus apostolica praefulgens mente sacerdos,
      qui sacer Andreae tam pia templa locas.
quam bene pro meritis domini consedit in aula,
      per quem digna deo est aedificata domus!
sumpsisti a domino culmen cui culmina condis:
      qui tibi digna dedit reddis honore vicem.
emicat aula potens, solido perfecta metallo,
      quo sine nocte manet continuata dies,
invitat locus ipse deum sub luce perenni,
      gressibus ut placidis intret amando lares.
qui loca das populis. dominum quo semper adorent,
      ut capiant veniam te facis esse viam.
gratia mens animus bonitas dilectio plebis
      et gradus et pietas te dedit esse patrem.
prosperitas se vestra probat, quae gaudia supplens
      intulit egregios ad tua vota viros. (8)
dux nitet hinc armis. praefectus legibus illinc:
      venerunt per quos crescere festa solent.
ne tibi desit honor, populum deus auxit opimum,
      qui vidit sensum hoc voluisse tuum.
mysterium fidei conplevit vota petenti:
      felix cui dominus quae cupis ipsa vehit!
plurima divino celebres sollemnia dono
      atque dei florens templa locando colas.

&lt;/poem&gt;
==II. Versus de templo domni Andreae quod aedificavit Vitalis episcopus Ravennensis==
&lt;poem&gt;

Quisquis ad haec sancti concurris limina templi,
      si venias supplex, hic prece sumis opem.
quam sacer antistes Vitalis condidit arcem.
      culmine quae celso est tempore ducta brevi:
fundavit, struxit, dotavit, deinde dicavit
      et meruit templi solvere vota sui.
quo veneranda pii requiescunt viscera Petri.
      qui meruit solus clave ligare polos;
Paulus apostolica simul hac retinetur in aula,
      seductor quondam qui modo doctor ovat:
haue sacer Andreas propriam sibi vindicat arcem
      et cum fratre pio participata regit;
haec sua tecta replet Laurentius igne sereno,
      cui pia flamma dedit luce perenne diem;
Vitali domus ista placet, qui vivus harenis
      defossus meruit perdere mortis iter:
sunt loca Martini qui texit veste tonantem:
      ne magis algeret, se spoliare dedit;
ecce Vigili arx est quem rustica turba peremit:
      unde mori voluit, mors magis ipsa fugit;
incolit haec pariter Marturius atque Sisennus,
      quos genus atque fides et tenet una salus;
sanctus Alexander felixque Cicilia pollent,
      quos meritis omnes una corona manet. (9)
haec bonus antistes Vitale urguente Iohannes
      condidit egregio viscera sancta loco.
o nimium felix, aeternum in lumen iture,
      cuius vita suo proficit ista deo!

&lt;/poem&gt;
==III. De basilica domni Stephani==
&lt;poem&gt;

Gloria celsa pios domini circumdat amicos,
      quorum diffuso vivit in orbe decus.
pertulit hic martyr pro Christo orientis in axe:
      ecce sub occasu templa beatus habet,
fundatus virtute dei, de morte triumphans
      excepit lapides cui petra Christus erat.
gens Iudaea ferox, Stephanum quem perdere credis.
      etsi carne, tamen nescit honore mori.
ille tenet palmam meritis, tu crimine poenam;
      possidet ille polos, tu magis ima petis.
haec sacra Palladius Levitae templa locavit,
      unde sibi sciat non peritura domus.

&lt;/poem&gt;
==IV. De basilica S. Martini==
&lt;poem&gt;

Emicat aula decens venerando in culmine ducta,
      nomine Martini sanctificata deo;
cui vitae merito fiducia tanta coruscat,
      ut populis tribuat quod pia vota rogant.
extulit hanc Faustus devoto corde sacerdos,
      reddidit et domino prospera dona suo.

&lt;/poem&gt;
==V. In cellulam S. Martini ubi pauperem vestivit. rogante Gregorio episcopo==
&lt;poem&gt;

Qui celerare paras, iter huc deflecte, viator;
      hic locus orantem cautius ire docet. (10)
exul enim terris, caeli incola, saepe solebat
      clausus Martinus hinc aperire polos:
aede sub hac habitans heremi secreta tenebat,
      per medios populos anachorita potens.
hic se nudato tunica vestivit egenum:
      dum tegit algentem, plus calet ipse fide.
tum vili tunica vestitur et ipse sacerdos
      processitque inopi tegmine summus honor;
qui tamen altaris sacra dum mysteria tractat,
      signando calicem signa beata dedit:
namque viri sacro de vertice flamma refulsit.
      ignis et innocui surgit ad astra globus,
ac brevibus manicis, fieret ne iniuria dextrae,
      texerunt gemmae qua caro nuda fuit;
brachia nobilium lapidum fulgore coruscant
      inque loco tunicae pulchra zmaragdus erat.
quam bene mercatur cui, dum vestivit egenum r
      tegmine pro tunicae brachia gemma tegit!
tu quoque qui caelis habitas, Martine precator,
      pro Fortunato fer pia verba deo.
Imperiis parere tuis, pie care sacerdos,
      quantum posse valet, plus mihi velle placet.

&lt;/poem&gt;
==VI. De basilica S. Martini==
&lt;poem&gt;

Qui cupit aeterna sociari in sede beatis,
      hos sibi participes per pia vota facit,
nec patitur differre diu quod oportet agendo,
      cum bona quae dederit haec sua lucra putet.
condidit ergo arvis delubra Leontius alma,
      talibus officiis intret ut ipse polos.
Martini meritis et nomine fulta coruscant,
      quem certum est terris signa dedisse poli.
qui leprae maculas medicata per oscula purgans
      pacis ab amplexu morbida bella tulit.
haec tamen ingenio sunt aedificata perito,
      quo nihil egregius gloria laudis eget. (11)
additur ad specimen locus ipse quod eminet arvis
      elatoque iugo colle tumente patet;
altius educto sub se tenet omnia dorso
      et quacumque petit, deliciosa videt.
a longe adveniens oculo vicinus habetur.
      iungitur aspectu dissociante loco.
quo fessus rapitur visu invitante viator:
      si pede defecerit, lumine tractus adit.
quae Placidina sacris ornavit culmina velis.
      certantesque simul hic facit, illa colit.

&lt;/poem&gt;
==VII. In honorem basilicae S. Martini quam aedificaverunt Basilius et Baudegundis==
&lt;poem&gt;

Discite, mortales, fidei nihil esse quod obstet,
      cum sacra templa dei flumine fixa manent:
pulchra per angustos ut surgeret aula meatus.
      etsi mons vetuit, praebuit unda locum;
ut famularetur domui vaga lympha supernae.
      cursibus antiquas ars nova subdit aquas.
cum Baudegunde quo mente Basilius una
      hoc renovans priscum reddit et auget opus.
sic, Martine, tuus honor amplus ubique meretur.
      ut loca nulla negent, quo tibi festa sonent.
talibus officiis pacatus, opime sacerdos,
      quorum vota vides, redde benigne vicem.

&lt;/poem&gt;
==VIII. De basilica S. Vincenti ultra Garonnam==
&lt;poem&gt;

Tempore vita brevis meritis fit longior almis
      angustosque dies tendit honore fides.
post finem sine fine manet mens dedita Christo.
      linquens turbam hominum stat sociata deo.
hac ope suffultus Vincentius extat in aevum,
      gloria martyrii cuius opima viret, (12)
vertice succiso rapuit qui ex morte triumphum
      et nova de terris proles ad astra volat.
credidit unde necem, sancto dedit hostis honorem,
      percussorque magis morte perenne iacet:
vicerat ille miser, hunc si iugulare nequisset:
      nam abstulit unde caput. contulit inde polum.
huius amore novo pia vota Leontius explens
      quo sacra membra iacent, stagnea tecta dedit.
et licet eniteat meritis venerabile templum,
      attamen ornatum praebuit iste suum.
praemia succedant operanti longa salutis,
      huius ut obsequiis culmina sancta micent.

&lt;/poem&gt;
==IX. Item de basilica S. Vincenti Vernemetis==
&lt;poem&gt;

Cultoris domini toto sonus exiit orbe
      nec locus est, ubi se gloria celsa neget:
sed cuius meritum scimus percurrere mundum,
      huius ubique viri surgere templa decet.
ecce beata nitent Vincenti culmina summi,
      munere martyrii qui colit astra poli,
promptus amore pio quae papa Leontius olim
      condidit eximio consolidata loco.
nomine Vernemetis voluit vocitare vetustas,
      quod quasi fanum ingens Grallica lingua refert:
auspicii praemissa fides erat arce futura,
      ut modo celsa domus staret honore dei.
hic etiam sanctus, domini suffultus amore.
      virtutis summae signa tremenda dedit.
nam cum templa dei praesul de more dicavit,
      martyris adventu daemonis ira fugit;
redditur incolomis quidam de peste maligna,
      cui vidisse pii templa rnedella fuit.
emicat aula potens divino plena sereno,
      ut merito placeat hic habitare deo. (13)
nunc specie suadente loci ac virtutis honore
      evocat hic populos hinc decus, inde salus.
qui plebem accendit venerandae conditor arcis.
      talibus officiis praemia iusta metet.

&lt;/poem&gt;
==X. De domno Nazario==
&lt;poem&gt;

Culmina conspicui radiant veneranda Nazari.
      cuius membra solum, spiritus astra tenet,
semine terrigeno terrenis usibus exsors,
      inmortale bonum pulvere natus homo,
nil carnale volens, sed Christi praemia poscens.
      sanguine de proprio victima digna deo.
haec tibi templa sacer devota Leontius offert
      maioremque suam hinc cupit esse domum.
hic prius angusto fabricata est machina gyro,
      quo neque tunc poterat plebs veneranda capi:
deiectamque solo rursus fundavit ab imo,
      et dedit haec quae nunc amplificata placent.

&lt;/poem&gt;
==XI. De basilica domni Dionysi==
&lt;poem&gt;

Qui cupis egregii structorem noscere templi,
      tam pia non patiar vota latere tibi.
longius hinc olim sacra cum delubra fuissent
      et plebs ob spatium saepe timeret iter,
exiguam dederat hic praesul Amelius arcem,
      Christicolam populum nec capiente loco :
quo vitae claudente diem dehinc prole graduque
      venit ad heredem hoc opus atque locus,
fundavitque piam hanc papa Leontius aulam.
      obtulit et domino splendida dona suo.
quam venerandus habet propriam Dionysius aedem,
      nomine sub cuius sanctificata nitet;
qui fervente fide, Christi solidatus amore,
      vertice subposito colla secanda dedit. (14)
membrorum contemptor erat cupiendo coronam.
      vile putans quicquid ferret amore dei.
ut moritura caro donum inmortale pararet,
      vulnera dilexit, sed caritura nece;
hostili occurrens gladio se misit Olympo:
      unde mori voluit, vota salutis habet,
nec angusta prius subtraxit fana sacerdos,
      haec nisi perficeret quae modo culta placent.
adsidue in prisco peragens cerimonia templo,
      donec rite sequens consolidasset opus.

&lt;/poem&gt;
==XII. De basilica S. Bibiani==
&lt;poem&gt;

Digna sacerdotis Bibiani templa coruscant.
      quo si iusta petis, dat pia vota fides.
quae praesul fundavit ovans Eusebius olim .
      ne tamen expleret raptus ab orbe fuit.
cui mox Emerius successit in arce sacerdos,
      sed coeptum ut strueret, ferre recusat onus.
qui precibus commisit opus tibi, papa Leonti,
      cuius ad hoc votum iugiter instat amor:
ultro tale decus tibi se servavit agendum,
      nec nisi tu fueras qui loca sacra dares.
o meritum iusti mansurum in luce perenni,
      per quem se cupiunt templa verenda coli!
sacra sepulchra tegunt Bibiani argentea tecta,
      unianimis tecum quae Placidina dedit.
quo super effusum rutilans intermicat aurum
      et spargunt radios pura metalla suos;
ingenio perfecta novo tabulata coruscant
      artificemque putas hic animasse feras.
sed cui vos animo donaria tanta dedistis,
      hic agat ut vobis stet diuturna salus.
nec dubitent qui digna ferunt, sibi magna rependi.
      dum quoque pro parvis reddat opima deus.

&lt;/poem&gt;
==XIII. De basilica S. Eutropis==
&lt;poem&gt;

Quantus amor domini maneat tibi. papa Leonti,
      quem sibi iam sancti templa novare monent!
Eutropitis enim venerandi antistitis aula
      conruerat senio dilacerata suo,
nudatosque trabes paries vacuatus habebat,
      pondere non tecti, sed male pressus aquis:
nocte sopore levi cuidam veniente ministro
      instauratorem te docet esse suum.
pro mercede tui meruit magis ille moneri;
      o felix de quo fit pia cura deo!
nunc meliore via viruit renovata vetustas,
      et lapsae fabricae flos redivivus adit.
aetas accessit, sed haec iuvenescit honore;
      unde senes fieret, iunior inde redit.
hic scalptae camerae decus interrasile pendit;
      quos pictura solet, ligna dedere iocos.
sumpsit imagineas paries simulando figuras:
      quae neque tecta prius, haec modo picta nitent.
urbis Santonicae primus fuit iste sacerdos,
      et tibi qui reparas iure priora dedit.
cum sua templa tenet sanctus habitando quiete.
      instauratori reddet amore vicem.

&lt;/poem&gt;
==XIV. De calice Leonti episcopi==
&lt;poem&gt;

Summus in arce dei pia dona Leontius offert,
      votis iuncta sacris et Placidina simul.
felices quorum labor est altaribus aptus,
      tempore qui parvo non peritura ferunt.

&lt;/poem&gt;
==XV. De Leontio episcopo==
&lt;poem&gt;

Inter quos genuit radians Aquitanicus axis,
      egregiis meritis culmina prima tenes,
civibus ex Gallis supereminet alta potestas:
      tu potior reliquis et tibi nemo prior.
praecedis multos nulli minor atque secundus,
      nec superest aliquid quod dare possit honor.
qui, cum se primo vestivit flore iuventus,
      parvus eras annis et gravitate senes;
versus ad Hispanas acies cum rege sereno,
      militiae crevit palma secunda tuae.
cuius primitiae tanto placuere relatu,
      ut meritis esset debitus iste gradus;
nec poterant subito tibi culmina celsa parari
      haec, nisi digna tuum promeruisset opus.
nobilitate potens praecellis, papa Leonti,
      clarus ab antiquis, si numerentur avi:
nam genus et proavi vel quicquid in ordine dicam ,
      per proceres celsos currit origo vetus.
tempora diffugiunt et stat tamen aula parentum
      nec patitur lapsum te reparante domus.
nobilitas longos non inclinavit in annos,
      cui magis ascensum proles opima dedit:
inclita progenies ornavit luce priores,
      heredis radio splendet origo patrum;
de radice sua vestita est flore vetustas,
      quam merito vestrae laudis obumbrat honor;
quamvis non aliquis potior modo possit haberi,
      tu tibi praecedis amplificando patres,
emicat altus apex generosa stemmata pandens,
      cuius apud reges unica palma patet.
ecclesiae nunc iura regis, venerande sacerdos:
      altera nobilitas additur inde tibi.
pontificalis apex quamvis sit celsus in orbe,
      postquam te meruit, crevit adeptus honor.
aula dei et pastor vicibus sibi praemia reddunt:
      illi tu ornatum, spem dedit illa tibi.
munere divino pariter floretis utrique:
      tu mercede places, illa decore nitet. (17)
tertius a decimo huic urbi antistes haberis,
      sed primus meritis enumerandus eris.
templa vetusta dei revocasti in culmine prisco,
      postque suum lapsum nunc meliora placent;
flore iuventutis senio fugiente coruscant
      et tibi laeta favent, quo renovante virent.
ut tu plus ageres, incendia tecta cremarunt
      et nunc laude tua pulchrius illa micant,
nullaque flammicremae senserunt damna ruinae,
      quae modo post ignes lumine plena nitent.
credo quod ex sese voluissent ipsa cremari,
      ut labor ille tuus haec meliora daret:
post eineres consumpta suos tenuesque favillas
      sic solet et Phoenix se renovare senes.
instaurata etiam sacri est baptismatis aula,
      quo maculas veteres fons lavat unus aquis.
ecce beata sacrae fundasti templa Mariae,
      nox ubi victa fugit semper habendo diem.
lumine plena micans imitata est aula Mariam:
      illa utero lucem clausit et ista diem;
nec solum hic, sed ubique micant tua templa, sacerdos,
      inter quae plaudens Santonus illa docet.
qui loca das populis, ubi Christum iugiter orent,
      unde salus veniat te facis esse viam;
ecclesiaeque domus crescente cacumine pollet
      et probat esse tuum, quod modo culta placet.
fecisti ut libeat cunctos huc currere cives
      et domus una vocet quicquid in urbe manet.
ornasti patriam cui dona perennia praestas,
      tu quoque dicendus Burdegalense decus:
quantum inter reliquas caput haec super extulit urbes,
      tantum pontifices vincis honore gradus;
inferiora velut sunt flumina cuncta Garonnae,
      non aliter vobis subiacet omnis apex.
(Rhenus ab Alpe means neque tantis spumat habenis,
      fortior Hadriacas nec Padus intrat aquas;
Danuvius par est, quia longius egerit undas:
      haec ego transcendi; iudico nota mihi. ) (18)
muneribusque piis dotasti altaria Christi,
      cum tua vasa ferunt viscera sancta dei.
nam cruor et corpus, domini libamina summi,
      rite ministerio te tribuente venit.
o felix cuius ditat pia templa facultas,
      cui res ista magis non peritura manet!
non aerugo teret mordaci dente talentum
      nec contra haec fures arma dolosa movent;
et data res vivit, facit et bene vivere dantem:
      cum moritur terris, ducitur inde polis,
haec possessor habet quicquid transmiserit ante:
      sola tenet secum quae prius ire facit.
haec tibi templa dabunt et vasa sacrata, sacerdos,
      et quicquid reliquum nec numerare queo.
ecclesiae columen per tempora longa gubernes
      et mercede pia fructus ubique mices. –
Cogor amore etiam Placidinae pauca referre,
      quae tibi tunc coniunx, est modo cara soror.
lumen ab Arcadio veniens genitore refulget,
      quo manet augustum germen, Avite, tuum;
imperii fastus toto qui rexit in orbe,
      cuius adhuc pollens iura senatus habet,
humani generis si culmina prima requiras,
      semine Caesareo nil superesse potest.
sed genus ipsa suum sensus moderamine vicit,
      cuius ab eloquio dulcia mella fluunt,
cara serena decens sollers pia mitis opima
      quae bona cuncta gerit, quicquid honore placet;
moribus ingenio meritorum luce coruscans
      ornavit sexum mens pretiosa suum.
plurima cur referam, quantis sit praedita rebus,
      quae potuit votis nupta placere tuis?
augeat haec vobis vitam cui templa dedistis
      culminibusque suis culmina vestra tegat.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Hymnus de Leontio episcopo==
&lt;poem&gt;

'''A'''gnoscat omne saeculum
antistitem Leontium.
Burdegalense praemium,
dono superno redditum.

'''B'''ilinguis ore callido
crimen fovebat invidum,
ferens acerbum nuntium
hunc iam sepulchro conditum.

'''C'''elare se non pertulit
qui triste funus edidit:
etsi nocere desiit,
insana vota prodidit.

'''D'''eceptus arte noxia
cassata deflet crimina,
dum, quae putabat tristia,
conversa sunt in gaudia.

'''E'''xempla saeva protulit,
calcanda cuncto tempore,
ut iam sibi conscriberet
decreta vivo antistite.

'''F'''ucata res haec contigit,
vitanda casto pectore,
superstite ut praesumeret
post fata quod vix debuit.

'''G'''ravat sacerdos ordinem
qui episcopatum sic petit:
praecepta qui conplectitur,
fugit honoris ambitum.

'''H'''oc si cui sit debitum,
coactus ascendat gradum:
non se petente callide,
sed dante Christi munere. (20)

'''I'''neptus est quis ipse se
praeferre vult ecclesiae.
nam rem sacratum sumere
electio divina sit.

'''K'''arus sacerdos ordinem
Hilarius non ambiit,
Martinus illud effugit,
Gregorius vix sustulit.

'''L'''eges refutant ambitum,
invasor omnis pellitur:
quod respuunt praetoria,
vitet nefas ecclesia.

'''M'''aligna erant certamina
de sede non tamen sua.
quae nec pati desiderat,
non inferat mens inproba.

'''N'''ec longiore tempore
versantur in hoc murmure;
dum cogitant succedere,
Redit sacerdos qui fuit.

'''O'''rante plebe protenus,
dum nemo credit, redditur:
quae confluunt post tristia,
maiora sunt haec gaudia.

'''P'''lausu favebat civitas
cui redit felicitas,
orbata quem defleverat
patrem recepit anxia;

'''Q'''uem vix putabat redditum,
praeventa voto prospero;
res mira quando cernitur,
solet stupere visio.

'''R'''ecolligit rector gregem
errore captum semitae;
pastoris arce cognita
gavisa sunt ovilia. (21)

'''S'''umpsit gradum quo tempore,
regressus est eo die:
quis non superno munere
hoc contigisse praedicet?

'''T'''antum nec ante praemium
plebi fuit, cum factus est,
laetata quantum tunc fuit,
quando recepit praesulem.

'''V'''enite cives, plaudite
et vota votis addite:
quo facta sunt miracula,
servent eum caelestia.

'''X'''ρ̅s sereno lumine
circumvolet quem reddidit,
ut trina crescat gratia
mercede vita gloria.

'''Y'''mnum canendo concrepet
quisquis deo non invidet:
laus eius est qui praesulem
de mortis ore retrahit.

'''Z'''elante fido pectore
tam vera dici non pudet.
haec parva nobilissimo
papae damus Leontio.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Ad Placidinam==
&lt;poem&gt;

Munera parva nimis, pia, suscipe quaeso libenter,
      quae magis ipsa decens munus in orbe micas.
fluctibus e mediis ut haec daret insula vobis,
      Oceanus tumidas murmure pressit aquas.
quae loca dum volui properans agnoscere ponti,
      a Borea veniens reppulit unda furens;
prosperitas ut vestra tamen se plena probaret,
      obtulit in terris quod peteretur aquis.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. De Bissonno villa Burdegalensi==
&lt;poem&gt;

Est locus, aestifero quamvis sit tempore fervor,
      quo viret assidue flore refectus ager,
respirant croceis depicta coloribus arva,
      fragrat odoriferis blandior herba comis.
incola Bissonnum vocat hunc de nomine prisco
      (milia septem urbs hinc Burdegalensis abest);
qua possessor amans praetoria grata locavit,
      partibus atque tribus porticus aequa subit.
straverat ipsa solo senio rapiente vetustas,
      perdiderat vultum forma decora suum:
haec meliore via revocat labor ille Leonti,
      quo praesente domos nulla ruina premit;
nunc quoque prosperius velut aula sepulta resurgit
      et favet auctori vivificata suo.
reddidit interea prisco nova balnea cultu,
      quo recreant fessos blanda lavacra viros.
hic referunt mitrisse lupos deserta tenentes:
      intulit hic homines, expulit unde feras.

&lt;/poem&gt;
==XIX. De Vereginis villa Burdegalensi==
&lt;poem&gt;

Inter opima ferax qua volvitur unda Garonnae,
      Vereginis ripis vernat amoenus ager:
hic brevis ascensus leni subit aggere clivum,
      carpit et obliqua molle viator iter;
altior a planis arvis minor eminet altis:
      nec humilis nimium necve superbit apex.
colle sedet medio domus aedificata decenter,
      cuius utrumque latus hinc iacet, inde tumet,
machina celsa casae triplici suspenditur arcu,
      quo pelagi pictas currere credis aquas. (23)
exilit unda latens vivo generata metallo,
      dulcis et inriguo fonte perennis aquae;
quo super accumbens celebrat convivia pastor
      inclusoque lacu pisce natante bibit.
nunc renovanda venit papae mercede Leonti,
      quem dominum longo tempore culta cupit.

&lt;/poem&gt;
==XX. De Praemiaco villa Burdegalensi==
&lt;poem&gt;

Quamvis instet iter retraharque volumine curae
      ad te pauca ferens carmine flecto viam.
captus amore tui numquam memoranda tacebo .
      te neque praetereo praetereundo locum;
cui quae digna loquar? si syllaba quarta recedat.
      Praemiacum pollens, praemia nomen habes.
deliciis obsessus ager viridantibus arvis
      et naturalis gratia ruris inest,
condita quo domus est, planus tumor exit in altum,
      nec satis elato vertice regnat apex;
qua super incumbens locus est devexus in amnem.
      florea gemmato gramine prata virent:
leniter adpulsus quotiens insibilat Eurus,
      flexa supinatis fluctuat herba comis.
binc alia de parte seges flavescit aristis,
      pinguis et altricem palmes opacat humum.
piscibus innumeris non deficit unda Garonnae,
      et si desit agris fruges, abundat aquis.
sed te quaerebant haec munera tanta, Leonti :
      solus defueras qui bona plena dares.
nam quod pulchra domus, quod grata lavacra nitescunt.
      consolidatorem te cecinere suum.
ut tamen adquirant adhuc fabricanda decorem,
      temporibus longis haec tua dona regas.

&lt;/poem&gt;
==XXI. De Egircio flumine==
&lt;poem&gt;

Laus tibi forte minor fuerat, generose Garonna.
      si non exiguas alter haberet aquas:
lubricat hic quoniam tenuato Egircius haustu,
      praefert divitias paupere fonte tuas.
denique dissimilem si conparet ullus utrumqne.
      hic ubi fit rivus, tu puto Nilus eris.
te famulans intrat, sed hunc tua regna refrenant:
      Gallicus Eufrates tu fluis, iste latet.
nam quantum Oceanum tumidus tu cursibus auges.
      iste tuas tantum crescere praestat aquas.
torrida praesertim cum terris incubat aestas
      ac sitiente solo tristis anhelat ager.
cum Titan radiis ferventibus exarat arva
      et calor ignifero vomere findit humum,
languidus arentes fugiens vix explicat undas
      et cum pisce suo palpitat ipse simul:
flumine subducto vacuatas lambit harenas.
      sedibus in propriis exul oberrat aquis.
in limo migrante lacu consumitur amnis
      terraque fit sterilis quo fuit unda rapax.
deficiunt usto solacia cuncta rigoris,
      nomine cum proprio tristis et aeger eget.
forte viator iter gradiens non invenit haustus :
      unde alios recreet qui sitit ipse sibi?
se cupit infundi fluvius, si porrigis undas
      (si tamen est fluvius quem madefactat homo).
gurgitis inpressas labens rota signat harenas
      atque resudantes orbita sistit aquas.
si venias equitando viam sub tempore cancri,
      vix tamen insidiens ungula mergit equi.
vidimus exiguum de limo surgere piscem 7
      qui retinente luto naufragus errat humo.
nec fluvius nec campus adest nec terra nec unda :
      piscibus inhabilem nullus arare potest;
sola palude natans querulos dat rana susurros:
      piscibus exclusis advena regnat aquis. (25)
at si forte fluat tenuis de nubibus imber:
      vix pluit in terris, iam tumet iste minax;
ingentes animos parva de nube resumit:
      fit subito pelagus qui fuit ante lacus.
turbidus incedens undis eget ipse lavari,
      semper inaequalis qui nihil aut satis est.
non ripis contentus agit conpendia cursus,
      quod de monte bibit per sata plena vomit.
vertice torrenti rapitur quasi more tyranni.
      indignatus iter munera vastat agri.
discurrit seges in fluvium, stat piscis in arvo:
      ordine perverso messe natante iacet.
quae fuerant ovibus, donantur pascua ranis,
      prata tenent pisces et trahit unda pecus.
obtinet expulsus stabulum campestre silurus,
      plus capitur terris quam modo piscis aquis.
sarcula quos foderent agros male retia miscent,
      figitur hic hamus quo stetit ante palus.
sors una est piscis, siccent aut flumina crescant:
      nunc residet limo, nunc iacet exul agro.
sed cur triste diu loquimur de gurgite parvo?
      uritur et verbis, nec recreatur aquis.
sufficiat flagrare sibi, cur addo vapores
      atque bis aestivum crescere tempus ago?
unica sed tandem damus haec solacia laudis,
      quod tribuit pisces evacuatus aquis.

&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Praefatio
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/P
|Post=Liber II
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/II
}}
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>dphzktv37x4xlhexnp5ibpllwp2rf02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Venantius Fortunatus)/II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40773</id>
    <revision>
      <id>285290</id>
      <parentid>228013</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T19:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28166" sha1="jf5bkhqzj19557gk6d6yey6h4j4vvg5" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber II
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber I
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/I
|Post=Liber III
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. De cruce domini==
&lt;poem&gt;
Crux benedicta nitet, dominus qua carne pependit
      atque cruore suo vulnera nostra lavat,
mitis amore pio pro nobis victima factus
      traxit ab ore lupi qua sacer agnus oves,
transfixis palmis ubi mundum a clade redemit
      atque suo clausit funere mortis iter;
hic manus illa fuit clavis confixa cruentis,
      quae eripuit Paulum crimine, morte Petrum.
fertilitate potens, o dulce et nobile lignum,
      quando tuis ramis tam nova poma geris!
cuius odore novo defuncta cadavera surgunt
      et redeunt vitae qui caruere diem.
nullum uret aestus sub frondibus arboris huius,
      luna nec in noctem sol neque meridie.
tu plantata micas, secus est ubi cursus aquarum.
      spargis et ornatas flore recente comas.
appensa est vitis inter tua brachia, de qua
      dulcia sanguineo vina rubore fluunt.

&lt;/poem&gt;
==II. In honore sanctae crucis==
&lt;poem&gt;
Pange, lingua, gloriosi proelium certaminis
et super crucis tropaeo dic triumphum nobilem,
qualiter redemptor orbis immolatus vicerit. (28)
De parentis protoplasti fraude factor condolens,
quando pomi noxialis morte morsu conruit,
ipse lignum tunc notavit, damna ligni ut solveret.
Hoc opus nostrae salutis ordo depoposcerat,
multiformis perditoris arte ut artem falleret
et medellam ferret inde, hostis unde laeserat.
Quando venit ergo sacri plenitudo temporis,
missus est ab arce patris natus orbis conditor
atque ventre virginali carne factus prodiit.
Vagit infans inter arta conditus praesepia.
membra pannis involuta virgo mater adligat
et pedes manusque, crura stricta pingit fascia.
Lustra sex qui iam peracta tempus inplens corporis,
se volente natus ad hoc, passioni deditus
agnus in crucis levatur immolandus stipite.
Hic acetum fei harundo sputa clavi lancea.
mite corpus perforatur, sanguis, unda profluit.
terra pontus astra mundus quo lavantur flumine
Crux fidelis, inter omnes arbor una nobilis
(nulla talem silva profert flore fronde germine ,
dulce lignum. dulce clavo dulce pondus sustinens!
Flecte ramos, arbor alta, tensa laxa viscera.
et rigor lentescat ille quem dedit nativitas.
ut superni membra regis mite tendas stipite.
Sola digna tu fuisti ferre pretium saeculi
atque portum praeparare nauta mundo naufrago,
quem sacer cruor perunxit fusus agni corpore.

&lt;/poem&gt;
==III. Item versus in honore sanctae crucis vel oratorii domus ecclesiae apud Toronos==
&lt;poem&gt;
Virtus celsa crucis totum recte occupat orbem,
      haec quoniam mundi perdita cuncta refert,
quodque ferus serpens infecit felle veneni,
      Christi sanguis in hac dulce liquore lavat;
quaeque lupi fuerant raptoris praeda ferocis,
      in cruce restituit virginis agnus oves.
tensus in bis ramis, cum plantis brachia pandens,
      ecclesiam stabilit pendulus ipse cruce,
hoc pius in ligno reparans deperdita pridem,
      quod vetiti ligni poma tulere boni.
addita quin etiam virtutum flamma coruscat,
      dona quod obsequiis crux parat ipsa suis.
denique sancta cruci haec templa Gregorius offers
      dum pallas cuperet signa gerendo crucis,
dona repente dedit divina potentia Christus,
      mox fuit et voti causa secuta pii.
pallia nam meruit, sunt quae cruce textile pulchra
      obsequiisque suis crux habet alma cruces,
serica quae niveis sunt agnava blattea telis,
      et textis crucibus magnificatur opus.
sic cito pontifici dedit haec devota voluntas,
      atque dicata cruci conscia vela placent.
unde salutifero signo tibi, clare sacerdos.
      hoc cui conplacuit reddere magna valet.

&lt;/poem&gt;
==IV. Item de signaculo sanctae crucis==
&lt;poem&gt;
Dius apex carne effigians genetalia limi
vitali terrae conpingit sanguine gluten.
luciferax auras animantes affluit illic:
conditur enixans Adam, faetoris ad instar;
exiluit protoplasma solo , res nobilis usu.
dives in arbitrio radianti lumine: dehinc
ex membris Adae vas fit tum virginis Evvae:
carne creata viri dehinc copulatur eidem,
ut paradyssiaco bene laetaretur in horto.
sed de sede pia pepulit temerabile guttur,
serpentis suasu pomi suco atra propinans.
insatiatrici morti fames accidit illinc.
gavisurus ob hoc caeli fluis arce locator,
nasci pro nobis miseraris et ulcere clavi
in cruce configi: tali malagmate inunctis
una salus nobis ligno agni sanguine venit.
iucunda species: in te pia bracchia Cristi
affixa steterunt et palma beabilis. in hac
cara caro poenas inmites sustulit haustu.
arbor suavis agri, tecum nova vita paratur;
electa ut visu, sic e crucis ordine pulchra
lumen spes scutum gereris livoris ab ictu.
inmortale decus nece iusti laeta parasti.
una omnem vitam sic, crux, tua causa rigavit.
imbre cruenta pio: velis das na vita portum.
tristia summerso mundasti vulnera clavo.
arbor dulcis agri, rorans e cortice nectar.
ramis de cuius vitalia crismata fragrant,
excellens cultu, diva ortu, fulgida fructu.
deliciosa cibo et per poma suavis in umbra.
en regis magni gemmantem et nobile signum,
murus et arma viris, virtus, lux, ara precatu,
pande benigna viam, vivax et fertile lumen;
tum memor adfer opem nobis, e germine David,
in cruce rex fixus iudex cum praeerit orbi.

''a lateribus: ''

Dulce decus signi, via caeli. vita redempti.
In cruce mors Cristi curavit mortua mundi.

''crux ipsa: ''

Crux pia, devotas Agnen tege cum Radegunde.
tu Fortunatum fragilem, crux sancta. tuere.
vera spes nobis ligno. agni sanguine, clavo.
arbor suavis agri, tecum nova vita paratur. (33)
Extorquet hoc sorte dei veniabile signum
rusticulas laudes viventi reddere flatu,
in me qui regit ire lutum plasmabile numen,
portio viventum, curatio fausta medellae,
exclusor culpae, trinitas effusa, creator.
cuius honor lumen ius gloria regna coaeve.

''infra: ''

Sic pater et genitus sic sc̅s̅ spiritus unus.

''a lateribus: ''

Eripe credentes, fidei decus, arma salutis.
Munere, Criste, tuo removetur causa reatus.

''crux ipsa: ''

Dulce mihi lignum, pie, maius odore rosetis.
Dumosi colles lignum generastis honoris.
Ditans templa dei crux et velamen adornas.
Ex fidei merito magnum, pie, reddis Abraham,

&lt;/poem&gt;
==VI. Hymnus in honore sanctae crucis==
&lt;poem&gt;
Vexilla regis prodeunt,
fulget crucis mysterium,
quo carne carnis conditor
suspensus est patibulo.

Confixa clavis viscera
tendens manus, vestigia
redemptionis gratia
hic inmolata est hostia.

Quo vulneratus insuper
mucrone diro lanceae,
ut nos lavaret crimine,
manavit unda et sanguine.

Inpleta sunt quae concinit
David fideli carmine,
dicendo nationibus:
regnavit a ligno deus.

Arbor decora et fulgida,
ornata regis purpura.
electa digno stipite
tam sancta membra tangere!

Beata cuius brachiis
pretium pependit saeculi!
statera facta est corporis
praedam tulitque Tartari.

Fundis aroma cortice,
vincis sapore nectare,
iucunda fructu fertili
plaudis triumpho nobili. (35)

Salve ara, salve victima
de passionis gloria,
qua vita mortem pertulit
et morte vitam reddidit.

&lt;/poem&gt;
==VII. De domno Saturnino==
&lt;poem&gt;

Ianua celsa poli terra pulsante patescit
      et recipit natos quos generavit humus:
admiranda haec est occasio facta salutis,
      ut de morte sua praemia lucis emant.
Saturninus enim cupiens se nectere Christo
      carnali in habitu noluit esse diu,
vincula corporei dissolvere carceris optans,
      plenius ut domino se sociaret homo.
tempore maturo cum iam spes esset adulta,
      sumpserunt pretium vota beata suum.
dumque sacerdotio frueretur in urbe Tolosa
      et populis Christum panderet esse deum,
ostendens verbis, addens miracula factis,
      ut quod sermo daret consequeretur opus,
gentiles animas rapiens de fauce tyranni
      subdebat regi qui dedit arma sibi.
sed vitiata malis et plebs infecta venenis,
      curari effugiens, aegra iacere volens,
conprendit male sana virum. ad capitolia duxit
      atque suo medico vulnera plura dedit;
pro pietate dolum, pro melle venena rependens
      contra tutorem noxia bella movet.
subligat indomiti sanctum ad vestigia tauri
      et stimulat, fieret ne fuga tarda feri.
pessima mens hominum, diri nova bestia monstri!
      nec tauri indomiti sufficit ira tibi?
naturae rabidae feritatem adiungere nosti:
      quod per se nescit te stimulante furit.
turba cruenta nocens, huius te vulnere perdis:
      etsi non illi, parcere disce tibi.
hinc ferus inpatiens mox curva per avia raptus
      passim membra pii fundit in urbe viri. (36)
tum mulier collegit ovans et condidit artus,
      una sed famula participante sibi.
haec fuit insignis rapiendae causa coronae,
      gloria martyrii sic celebrata nitet.
ante sepulchra pii dantur modo dona salutis
      et corpus lacerum corpora multa fovet.
dic ubi, mors inimica, iaces? ubi victa recumbis,
      quando vides sancti funere vota dari?
quem male credebas obitu finire salutem.
      dat vitam multis et tenet ipse suam.
huc captiva cubas quo te regnare putabas :
      invadendo peris teque furendo necas.
te tua poena premit, tua te fera vincula torquent,
      quos dare vis gemitus ipsa ferendo gemis.
martyr ovans caelos retinet, tu livida tristis,
      mors inimica tibi, Tartara nigra colis.
florigera nunc sede manet sine fine beatus
      inter odoratos ture calente choros;
non aliquas metuit placato iudice causas,
      praemia sed miles victor habenda petit.
digna triumphantem quae restat palma sequetur:
      pro te, Christe, mori est gloria vita quies.

&lt;/poem&gt;
==VIII. De Launebode qui aedificavit templum S. Saturnini==
&lt;poem&gt;
Laudibus humanis reliquorum corda resultent,
      at mihi de iustis commemorare vacet.
nam pietatis opus, victores texere libris,
      admonet ingenium res ratione duplex:
una quod est habilem de magnis magna fateri:
      nam bona qui reticet criminis auctor erit.
altera causa monet, quoniam succensus amore
      et meliora cupit qui sua facta legit.
Saturninus enim martyr venerabilis orbi,
      nec latet egregii palma beata viri. (37)
qui cum Romana properasset ab urbe Tolosam
      et pia Christicoli semina ferret agri,
tunc vesana cohors domini conprendit amicum
      instituitque pii membra terenda trahi.
inplicitus tauri pede posteriore pependit,
      tractus in oblicum dilaceratus obit.
hac ope de terris animam transmisit Olympo;
      o felix cuius funere mors moritur!
sed locus ille quidem, quo sanctus vincula sumpsit,
      nullius templi fultus honore fuit.
Launebodis enim post saecula longa. ducatum
      dum gerit, instruxit culmina sancta loci.
quod nullus veniens Romana gente fabrivit,
      hoc vir barbarica prole peregit opus
coniuge cum propria Berethrude, clara decore
      pectore quae blando clarior ipsa nitet,
cui genus egregium fulget de stirpe potentum:
      addidit ornatum vir venerando deum;
quae manibus propriis alimonia digna ministrat:
      pauperibus tribuens se satiare cupit.
indefessa spem Christi per templa requirit,
      iugiter excurrens ad pietatis opus;
nudos veste tegit, sitienti pocula profert:
      se magis aeterno femina fonte replet.
proficit hoc etiam, quidquid gerit illa, marito,
      anxia pro cuius vota salute facit,
dux meritis in gente sua qui pollet opimis,
      celsus ubique micans nobilitatis ope.
sed quamvis altum teneat de stirpe cacumen,
      moribus ipse suos amplificavit avos.
ergo pari voto maneant in saecula iuncti
      et micet ambobus consolidatus amor.

&lt;/poem&gt;
==IX. Ad clerum Parisiacum==
&lt;poem&gt;
Coetus honorifici decus et gradus ordinis ampli,
      quos colo corde fide religione patres,
iam dudum obliti desueto carmine plectri
      cogitis antiquam me renovare lyram. (38)
en stupidis digitis stimulatis tangere cordas,
      cum mihi non solito currat in arte manus.
scabrida nunc resonat mea lingua rubigine verba
      exit et incompto raucus ab ore fragor.
vix dabit in veteri ferrugine cotis acumen
      aut fumo infecto splendet in aere color.
sed quia dulcedo pulsans quasi malleus instat,
      et velut incudo cura relisa terit
pectoris atque mei succenditis igne caminum,
      unde ministratur cordis in arce vapor:
obsequor hinc, quia me veluti fornace recocto
      artis ad officium vester adegit amor. –
Celsa Parisiaci clerus reverentia pollens.
      ecclesiae genium gloria munus honor,
carmine Davitico divina poemata pangens
      cursibus assiduis dulce revolvit opus.
inde sacerdotes, Leviticus hinc micat ordo,
      illos canities, hos stola pulchra tegit ;
illis pallor inest, rubor his in vultibus errat,
      et candunt rutilis lilia mixta rosis.
illi iam senio, sed et hi bene vestibus albent,
      ut placeat summo picta corona deo.
in medios Germanus adest antistes honore,
      qui regit hinc iuvenes, subrigit inde senes.
Levitae praeeunt, sequitur gravis ordo ducatum:
      hos gradiendo movet, hos moderando trahit.
ipse tamen sensim incedit, velut alter Aaron,
      non de veste nitens, sed pietate placens;
non lapides coccus cidar aurum purpura byssus
      exornant humeros, sed micat alma fides.
iste satis melior veteri quam lege sacerdos,
      hic quia vera colit quo prius umbra fuit.
magna futura putans, praesentia cuncta refellens,
      antea carne carens quam caro fine ruens,
sollicitus, quemquam ne devoret ira luporum,
      colligit ad caulas pastor opimus oves.
assiduis monitis ad pascua salsa vocatus
      grex vocem agnoscens currit amore sequax;
miles ad arma celer, signum mox tinnit in aures,
      erigit excusso membra sopore toro, (39)
advolat ante alios, mysteria sacra requirens,
      undique quisque suo templa petendo loco;
flagranti studio populum domus inrigat omnem
      certatimque monent, quis prior ire valet.
pervigiles noctes ad prima crepuscula iungens
      construit angelicos turba verenda choros:
gressibus exertis in opus venerabile constans
      vim factura polo cantibus arma movet;
stamina psalterii lyrico modulamine texens
      versibus orditum carmen amore trahit.
hinc puer exiguis attemperat organa cannis,
      inde senis largam ructat ab ore tubam;
cymbalicae voces calamis miscentur acutis
      disparibusque tropis fistula dulce sonat;
tympana rauca senum puerilis tibia mulcet
      atque hominum reparant verba canora lyram.
leniter iste trahit modulus, rapit alacer ille :
      sexus et aetatis sic variatur opus.
triticeas fruges fervens terit area Christi,
      horrea quando quidem construitura dei,
voce creatoris reminiscens esse beatos
      quos dominus vigiles, dum redit ipse, videt.
in quorum meritis, animo, virtute fideque
      tegmine corporeo lumina quanta latent!
pontificis monitis clerus, plebs psallit et infans,
      unde labore brevi fruge replendus erit.
sub duce Germano felix exercitus hic est,
      Moyses, tende manus et tua castra iuvas.

&lt;/poem&gt;
==X. De ecclesia Parisiaca==
&lt;poem&gt;
Si Salomoniaci memoretur machina templi.
      arte licet par sit, pulchrior ista fide.
nam quaecumque illic veteris velamine legis
      clausa fuere prius, hic reserata patent. (40)
floruit illa quidem vario intertexta metallo:
      clarius haec Christi sanguine tincta nitet;
illam aurum , lapides ornarunt, cedrina ligna:
      huic venerabilior de cruce fulget honor.
constitit illa vetus ruituro structa talento:
      haec pretio mundi stat solidata domus.
splendida marmoreis attollitur aula columnis
      et quia pura manet, gratia maior inest,
prima capit radios vitreis oculata fenestris
      artificisque manu clausit in arce diem;
cursibus Aurorae vaga lux laquearia conplet
      atque suis radiis et sine sole micat.
haec pius egregio rex Childebercthus amore
      dona suo populo non moritura dedit.
totus in affectu divini cultus adhaerens
      ecclesiae iuges amplificavit opes;
Melchisedech noster merito rex atque sacerdos
      conplevit laicus religionis opus.
publica iura regens ac celsa palatia servans
      unica pontificum gloria, norma fuit.
hinc abiens illic meritorum vivit honore;
      hic quoque gestorum laude perennis erit.

&lt;/poem&gt;
==XI. De baptisterio Magantiae==
&lt;poem&gt;
Ardua sacrati baptismatis aula coruscat,
      quo delicta Adae Christus in amne lavat.
hic pastore deo puris grex mergitur undis,
      ne maculata diu vellera gestet ovis.
traxit origo necem de semine, sed pater orbis
      purgavit medicis crimina mortis aquis.
hanc tamen antistes Sidonius extulit arcem,
      qui domini cultum templa novando fovet.
struxit Berthoarae voto conplente sacerdos,
      quae decus ecclesiae cordis amore placet. (41)
catholicae fidei splendor, pietate coruscans,
      templorum cultrix, prodiga pauperibus
seminat unde metat fruges, spargendo recondens:
      terrenis opibus non moritura parat,
filia digna patri te, Theudebercthe, reformans,
      rexisti patriam qui pietate patris
et comitante fide revocasti ex hoste triumphos;
      sed capti pretio mox rediere tuo.
ecclesiae fultor, laus regum, pastor egentum,
      cura sacerdotum, promptus ad omne bonum,
cuius dulce iugum nullus gemuisse fatetur,
      vivis adhuc meritis rex in amore tuis.

&lt;/poem&gt;
==XII. De basilica S. Georgi==
&lt;poem&gt;

Martyris egregii pollens micat aula Georgi,
      cuius in hunc mundum spargitur altus honor:
carcere caede fame vinclis site frigore flammis
      confessus Christum duxit ad astra caput;
qui virtute potens orientis in axe sepultus
      ecce sub occiduo cardine praebet opem.
ergo memento preces et reddere vota, viator:
      obtinet hic meritis quod petit alma fides.
condidit antistes Sidonius ista decenter,
      proficiant animae quae nova templa suae.

&lt;/poem&gt;
==XIII. De oratorio Trasarici==
&lt;poem&gt;

Lucida perspicui nituerunt limina templi,
      quo capit haud dubiam spem veneranda fides.
haec est aula Petri, caelos qui clave catenat,
      substitit et pelagus quo gradiente lapis.
sedibus his Paulus habitat, tuba gentibus una,
      et qui praedo prius, hic modo praeco manet.
Martini domus est, Christum qui vestit egentem,
      regem tiro tegens et homo iure deum. (42)
ecce sacerdotis sacri micat aula Remedi
      qui tenebras mundi liquit et astra tenet.
cultor opime dei templum, Trasarice, locasti:
      has cui persolvis reddet amator opes.

&lt;/poem&gt;
==XIV. De sanctis Agaunensibus==
&lt;poem&gt;

Turbine sub mundi cum persequebantur iniqui
      Christicolasque daret saeva procella neci,
frigore depulso succendens corda peregit
      rupibus in gelidis fervida bella fides;
quo, pie Maurici, ductor legionis opimae
      traxisti fortes subdere colla viros,
quos positis gladiis armasti dogmate Pauli
      nomine pro Christi dulcius esse mori.
pectore belligero poterant qui vincere ferro
      invitant iugulis vulnera cara suis;
hortantes se clade sua sic ire sub astra
      alter in alterius caede natavit heros.
adiuvit rapidas Rhodani fons sanguinis undas.
      tinxit et Alpinas ira cruenta nives.
tali fine polos felix exercitus intrans
      iunctus apostolicis plaudit honore choris;
cingitur angelico virtus trabeata senatu :
      mors fuit unde prius, lux fovet inde viros.
ecce, triumphantum ductor fortissime, tecum
      quattuor hic procerum pignora sancta iacent;
sub luteo tumulo latitat caeleste talentum
      divitiasque dei vilis arena tegit,
qui faciunt sacrum paradisi crescere censum
      heredes domini luce perenne dati.
sidereo chorus iste throno cum carne locandus,
      cum veniet iudex arbiter orbis, erit. (43)
sic pia turba simul, festinans cernere Christum,
      ut caelos peteret, de nece fecit iter.
Fortunatus enim per fulgida dona tonantis,
      ne tenebris crucier, quaeso feratis opem.

&lt;/poem&gt;
==XV. De S. Hilario ==
&lt;poem&gt;

Si Hilarium quaeris qui sit cognoscere, lector,
      Allobroges referunt Pictavios genitum.
cum populum regeret divina mente sacerdos,
      servabat legis foedera sollicitus.
inprobus ut vidit plebes quod scinderet error,
      Graecorum virus protulit in medium,
vipereo promunt semper qui ex corde venena,
      filius ut dicant quia est creatura dei,
quis magis auxilium praestat sapientia mundi.
      de ingenito genitum quae negat esse deum;
quam male conplexus, cupiens calcare prophetas,
      Arrius infelix cum retinet crepuit.
egregius doctor, veterum monumenta secutus,
      quem Stephanus vidit conprobat esse deum.
victus amore dei contempto principe mundi
      intemerata fides pertulit exilium.
in patre, qui potens deus est, cognoscere natum
      divinis tantum vocibus insinuat.
perpetuum lumen Christum dominumque deumque
      bis senis populos edocet esse libris.

&lt;/poem&gt;
==XVI. De S. Medardo ==
&lt;poem&gt;

Inter Christicolas quos actio vexit in astris
      pars tibi pro meritis magna, Medarde, patet,
qui sic vixisti terrenis hospes in oris,
      ut caelos patriam redderes esse tuam;
exilium tibi mundus erat caenosa caventi
      et modo te gaudet cive manente polus.
exutus tenebris, vestitus tegmine lucis
      post obitum frueris liberiore die,
de tellure satus factus possessor Olympi,
      et matrem linquens cum patre laeta tenes;
humani victor vitii super astra triumphas
      atque cremans carnem das animae requiem.
te inter mundanos vepres gradiente fatemur
      calcatis spinis promeruisse rosas:
flore refectus ager suaves tibi fundit odores,
      balsama, tura replent quae paradisus habet;
cauta per angustum figens vestigia callem,
      sic dedit arta tibi semita lucis iter:
lata voluptatum via, quae submergit Averno,
      dulcia carnis alens mortis amara parat;
hoc numquam sacros flexisti tramite gressus
      nec potuere tuos prava tenere pedes.
durum iter ad laudes, gravior via ducit in altum:
      quo labor est potior, gloria maior erit.
quae prius incipiam sacri miracula facti,
      cum, quidquid facias, omnia prima micent?
dum fuit ad superos humano in corpore vita,
      ex oculis fugiens lux tibi cordis erat.
si caecus venit, rapuit palpando salutem;
      in mediis tenebris fulsit aperta dies. (45)
qui voluit furti causa penetrare latenter,
      te religante sedet, te reserante fugit.
fur sine perfectu voto deceptus inani
      omnia restituens crimina fraudis habet,
nam semel ut molles carpserunt palmitis uvas,
      non valuere gradus inde referre foris,
nec potuit raptor pedibus subducere praedam,
      raptori abduxit sed sua praeda pedes.
ergo suis laqueis coepit miser esse ligatus:
      venerat ut caperet, captus at ipse fuit;
nec tetigit mustum, sed iniqua mente rotatur:
      antea quam biberet, ebria turba iacet.
incepit servare magis quam ferre racemos
      et datus est custos qui cupit esse rapax,
donec, sancte, tuis verbis iussisses abire;
      ut furtum inpleret, doctus ab hoste redit.
quae manet haec animi pietas, sanctissime praesul,
      laedentem auxilio qui facis ire tuo? –
Tintinnum rapit alter inops, magis inprobus ille,
      qui iumentorum colla tenere solet,
absconditque sinu, feno praecludit hiatum
      et tenet ipse manu, ne manifestet opus.
te veniente. sacer, causas patefecit opertas
      tinnitu incipiens iam quasi furta loqui.
nil valet abscondi, nil claudi nilve teneri:
      facundo strepitu prodidit omne malum.
pandebat propriam veluti sub iudice causam,
      nil de fure timens liberiore sono.
indicat accusat convincit damnat acerbat:
      te praesente tamen non licet esse reum;
absolvis furem solitae pietatis amore,
      addens et monitus, cautus ut intret iter,
praecipiens querulam secum portare rapinam,
      ne vacua tristis spe remearet inops. –
Hinc tamen, ut potero, cum raptus ab orbe fuisses,
      quae dederis populis signa verenda loquar. (46)
cum pia composito veherentur membra feretro,
      substratus meruit caecus habere diem:
anxius ille sacra lumen suscepit ab umbra,
      et tua mors illi lucis origo fuit;
dumque sepulchra darent, oculi rediere sepulti
      et sopor ille tuus hunc vigilare facit;
cum fugis a mundo, datur illi lumine mundus,
      te linquente die hunc fugiunt tenebrae.
antiqui vultus lucem stupuere modernam
      et veteri fabricae prima fenestra venit. –
Compedibus validis alter manicisque ligatus
      mox tetigit templum, ferrea vincla cadunt.
tam grave fragmentum (dolor est vel cernere poenam) .
      pondera tot miseros sustinuisse pedes!
si conexa forent, elephantum solvere possent
      nec poterat rigidos ipse movere gradus;
non minus est illi quae subvertente procella
      litoribus Libycis anchora fracta iacet.
poena quidem gravior cecidit crescente triumpho:
      vincere rem saevam gloria maior erat:
non habuit tot vincla pati miser ille ligatus,
      sed tua quo virtus plus mereretur opus.
cum solidarentur non sic strepuere catenae,
      ceu tinniverunt, cum crepuere ferae.
quae fuit illa prius nimiis male vincta catenis,
      iam tibi, qui solvis, libera dextra favet. –
Lignea vincla gerens alter confugit ad aulam,
      quae simili merito scissa repente cadunt.
nec mora, vix tetigit sacrati limina templi,
      fit tonitrus caelis, arma ferendo tibi.
grandia divisi ceciderunt pondera ligni,
      et qui gessit onus conruit ipse simul:
expavit subito de libertate recepta
      atque magis timuit quando solutus erat.
quae ratio fuerit. cecidit cur pronus in arvis?
      gaudia magna quidem saepe timere solent. (47)
dum stupet unde salus laceris est reddita plantis,
      admirante animo membra soluta fluunt. –
Inde vetus mulier, pariter nascente periclo,
      vulnere naturae mortua membra tulit:
inclusos digitos morbo numerante tenebat
      nec poterat ducto pollice fila dare;
secum nata quidem, sed non sua, dextra pependit,
      corpore iuncta suo res aliena fuit.
tempore sed tardo est. cum iam spes fracta iaceret,
      ante tuos tumulos vivificata manus.
sic inopinatum commendat gratia votum :
      desperata salus dulcior esse solet.
mobilis ergo venit digitis torpentibus umor
      et dispensatus fluxit in ungue vigor.
arida nervorum sese iunctura tetendit
      agnovitque suum vena soluta locum.
apta ministeriis incepit palma moveri,
      servitium discens libera dextra fuit.
nec tantum profugos pietas tua reddidit artus,
      reddidit et victum pensa trahente manu. –
Eripuisti aliam simili de peste puellam
      membraque restituens plus animae tribuis.
desponsata viro mortali lege iacebat:
      nunc thalamis Christi virgo dicata micat;
sponsa quidem radiat cum virginitate modesta,
      spe meliore fruens, nupta tenenda polis.
nec fructus uteri steriles deperdit onusti:
      flore pudicitiae mater habenda placet;
adquirit cunctos natum quae non habet unum
      progeniemque sibi gignit amore dei. –
Inde pari morbo deflenda infantia parvae
      in lucem veniens membra necata trahit;
mors et origo simul misero processit ab alvo,
      extinctam generans mater anhela manum.
commendata tuo rediit medicata sepulchro:
      quod de matre perit, de tumulo recipit. – (48)
Dum iacet alter inops, visu caligine clauso,
      caecus, nec misero lumine lumen erat,
longa nocte oculos quarto iam mense premebat,
      in lucem obscurus, vivus imago necis:
vocibus hunc medicis monuisti tempore somni.
      tenderet ut velox ad tua templa gradum.
mox veniente die, sed non sibi forfice pressa,
      enituit Christi vertice tonsus ovis.
detrahit hic crines, nitidos ut haberet ocellos
      et mercante coma munera lucis emat.
qui titubante gradu tractus pervenit ad aulam,
      per biduum recubans ante sepulchra fuit;
tertia lux rediens nocturnas solverat umbras,
      et caeco occurrit sic revocata dies,
undique limitae cecidere a fronte tenebrae,
      sanguinis unda rigat, luminis atra lavat.
sicca lucerna novo flagrante refulsit olivo
      obtinuitque suum lux peregrina locum. –
Quid referam mutis qui verbo verba dedisti?
      quod gravat eiciens quod iuvat omne locas.
cuncta nec enumero, tua me praeconia vincunt:
      etsi non potui, velle fuisse vide.
en tua templa colit nimio Sigebercthus amore.
      insistens operi promptus amore tui.
culmina custodi qui templum in culmine duxit,
      protege pro meritis qui tibi tecta dedit.
haec, pie, pauca ferens ego Fortunatus amore
      auxilium posco: da mihi vota, precor.

&lt;/poem&gt;
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>jf5bkhqzj19557gk6d6yey6h4j4vvg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285291</id>
      <parentid>285290</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T19:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28302" sha1="jlpxj5phofkcpv4zcmbnsmrxz7mcgul" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber II
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber I
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/I
|Post=Liber III
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. De cruce domini==
&lt;poem&gt;
Crux benedicta nitet, dominus qua carne pependit
      atque cruore suo vulnera nostra lavat,
mitis amore pio pro nobis victima factus
      traxit ab ore lupi qua sacer agnus oves,
transfixis palmis ubi mundum a clade redemit
      atque suo clausit funere mortis iter;
hic manus illa fuit clavis confixa cruentis,
      quae eripuit Paulum crimine, morte Petrum.
fertilitate potens, o dulce et nobile lignum,
      quando tuis ramis tam nova poma geris!
cuius odore novo defuncta cadavera surgunt
      et redeunt vitae qui caruere diem.
nullum uret aestus sub frondibus arboris huius,
      luna nec in noctem sol neque meridie.
tu plantata micas, secus est ubi cursus aquarum.
      spargis et ornatas flore recente comas.
appensa est vitis inter tua brachia, de qua
      dulcia sanguineo vina rubore fluunt.

&lt;/poem&gt;
==II. In honore sanctae crucis==
&lt;poem&gt;
Pange, lingua, gloriosi proelium certaminis
et super crucis tropaeo dic triumphum nobilem,
qualiter redemptor orbis immolatus vicerit. (28)
De parentis protoplasti fraude factor condolens,
quando pomi noxialis morte morsu conruit,
ipse lignum tunc notavit, damna ligni ut solveret.
Hoc opus nostrae salutis ordo depoposcerat,
multiformis perditoris arte ut artem falleret
et medellam ferret inde, hostis unde laeserat.
Quando venit ergo sacri plenitudo temporis,
missus est ab arce patris natus orbis conditor
atque ventre virginali carne factus prodiit.
Vagit infans inter arta conditus praesepia.
membra pannis involuta virgo mater adligat
et pedes manusque, crura stricta pingit fascia.
Lustra sex qui iam peracta tempus inplens corporis,
se volente natus ad hoc, passioni deditus
agnus in crucis levatur immolandus stipite.
Hic acetum fei harundo sputa clavi lancea.
mite corpus perforatur, sanguis, unda profluit.
terra pontus astra mundus quo lavantur flumine
Crux fidelis, inter omnes arbor una nobilis
(nulla talem silva profert flore fronde germine ,
dulce lignum. dulce clavo dulce pondus sustinens!
Flecte ramos, arbor alta, tensa laxa viscera.
et rigor lentescat ille quem dedit nativitas.
ut superni membra regis mite tendas stipite.
Sola digna tu fuisti ferre pretium saeculi
atque portum praeparare nauta mundo naufrago,
quem sacer cruor perunxit fusus agni corpore.

&lt;/poem&gt;
==III. Item versus in honore sanctae crucis vel oratorii domus ecclesiae apud Toronos==
&lt;poem&gt;
Virtus celsa crucis totum recte occupat orbem,
      haec quoniam mundi perdita cuncta refert,
quodque ferus serpens infecit felle veneni,
      Christi sanguis in hac dulce liquore lavat;
quaeque lupi fuerant raptoris praeda ferocis,
      in cruce restituit virginis agnus oves.
tensus in bis ramis, cum plantis brachia pandens,
      ecclesiam stabilit pendulus ipse cruce,
hoc pius in ligno reparans deperdita pridem,
      quod vetiti ligni poma tulere boni.
addita quin etiam virtutum flamma coruscat,
      dona quod obsequiis crux parat ipsa suis.
denique sancta cruci haec templa Gregorius offers
      dum pallas cuperet signa gerendo crucis,
dona repente dedit divina potentia Christus,
      mox fuit et voti causa secuta pii.
pallia nam meruit, sunt quae cruce textile pulchra
      obsequiisque suis crux habet alma cruces,
serica quae niveis sunt agnava blattea telis,
      et textis crucibus magnificatur opus.
sic cito pontifici dedit haec devota voluntas,
      atque dicata cruci conscia vela placent.
unde salutifero signo tibi, clare sacerdos.
      hoc cui conplacuit reddere magna valet.

&lt;/poem&gt;
==IV. Item de signaculo sanctae crucis==
&lt;poem&gt;
Dius apex carne effigians genetalia limi
vitali terrae conpingit sanguine gluten.
luciferax auras animantes affluit illic:
conditur enixans Adam, faetoris ad instar;
exiluit protoplasma solo , res nobilis usu.
dives in arbitrio radianti lumine: dehinc
ex membris Adae vas fit tum virginis Evvae:
carne creata viri dehinc copulatur eidem,
ut paradyssiaco bene laetaretur in horto.
sed de sede pia pepulit temerabile guttur,
serpentis suasu pomi suco atra propinans.
insatiatrici morti fames accidit illinc.
gavisurus ob hoc caeli fluis arce locator,
nasci pro nobis miseraris et ulcere clavi
in cruce configi: tali malagmate inunctis
una salus nobis ligno agni sanguine venit.
iucunda species: in te pia bracchia Cristi
affixa steterunt et palma beabilis. in hac
cara caro poenas inmites sustulit haustu.
arbor suavis agri, tecum nova vita paratur;
electa ut visu, sic e crucis ordine pulchra
lumen spes scutum gereris livoris ab ictu.
inmortale decus nece iusti laeta parasti.
una omnem vitam sic, crux, tua causa rigavit.
imbre cruenta pio: velis das na vita portum.
tristia summerso mundasti vulnera clavo.
arbor dulcis agri, rorans e cortice nectar.
ramis de cuius vitalia crismata fragrant,
excellens cultu, diva ortu, fulgida fructu.
deliciosa cibo et per poma suavis in umbra.
en regis magni gemmantem et nobile signum,
murus et arma viris, virtus, lux, ara precatu,
pande benigna viam, vivax et fertile lumen;
tum memor adfer opem nobis, e germine David,
in cruce rex fixus iudex cum praeerit orbi.

''a lateribus: ''

Dulce decus signi, via caeli. vita redempti.
In cruce mors Cristi curavit mortua mundi.

''crux ipsa: ''

Crux pia, devotas Agnen tege cum Radegunde.
tu Fortunatum fragilem, crux sancta. tuere.
vera spes nobis ligno. agni sanguine, clavo.
arbor suavis agri, tecum nova vita paratur. (33)
Extorquet hoc sorte dei veniabile signum
rusticulas laudes viventi reddere flatu,
in me qui regit ire lutum plasmabile numen,
portio viventum, curatio fausta medellae,
exclusor culpae, trinitas effusa, creator.
cuius honor lumen ius gloria regna coaeve.

''infra: ''

Sic pater et genitus sic sc̅s̅ spiritus unus.

''a lateribus: ''

Eripe credentes, fidei decus, arma salutis.
Munere, Criste, tuo removetur causa reatus.

''crux ipsa: ''

Dulce mihi lignum, pie, maius odore rosetis.
Dumosi colles lignum generastis honoris.
Ditans templa dei crux et velamen adornas.
Ex fidei merito magnum, pie, reddis Abraham,

&lt;/poem&gt;
==VI. Hymnus in honore sanctae crucis==
&lt;poem&gt;
Vexilla regis prodeunt,
fulget crucis mysterium,
quo carne carnis conditor
suspensus est patibulo.

Confixa clavis viscera
tendens manus, vestigia
redemptionis gratia
hic inmolata est hostia.

Quo vulneratus insuper
mucrone diro lanceae,
ut nos lavaret crimine,
manavit unda et sanguine.

Inpleta sunt quae concinit
David fideli carmine,
dicendo nationibus:
regnavit a ligno deus.

Arbor decora et fulgida,
ornata regis purpura.
electa digno stipite
tam sancta membra tangere!

Beata cuius brachiis
pretium pependit saeculi!
statera facta est corporis
praedam tulitque Tartari.

Fundis aroma cortice,
vincis sapore nectare,
iucunda fructu fertili
plaudis triumpho nobili. (35)

Salve ara, salve victima
de passionis gloria,
qua vita mortem pertulit
et morte vitam reddidit.

&lt;/poem&gt;
==VII. De domno Saturnino==
&lt;poem&gt;

Ianua celsa poli terra pulsante patescit
      et recipit natos quos generavit humus:
admiranda haec est occasio facta salutis,
      ut de morte sua praemia lucis emant.
Saturninus enim cupiens se nectere Christo
      carnali in habitu noluit esse diu,
vincula corporei dissolvere carceris optans,
      plenius ut domino se sociaret homo.
tempore maturo cum iam spes esset adulta,
      sumpserunt pretium vota beata suum.
dumque sacerdotio frueretur in urbe Tolosa
      et populis Christum panderet esse deum,
ostendens verbis, addens miracula factis,
      ut quod sermo daret consequeretur opus,
gentiles animas rapiens de fauce tyranni
      subdebat regi qui dedit arma sibi.
sed vitiata malis et plebs infecta venenis,
      curari effugiens, aegra iacere volens,
conprendit male sana virum. ad capitolia duxit
      atque suo medico vulnera plura dedit;
pro pietate dolum, pro melle venena rependens
      contra tutorem noxia bella movet.
subligat indomiti sanctum ad vestigia tauri
      et stimulat, fieret ne fuga tarda feri.
pessima mens hominum, diri nova bestia monstri!
      nec tauri indomiti sufficit ira tibi?
naturae rabidae feritatem adiungere nosti:
      quod per se nescit te stimulante furit.
turba cruenta nocens, huius te vulnere perdis:
      etsi non illi, parcere disce tibi.
hinc ferus inpatiens mox curva per avia raptus
      passim membra pii fundit in urbe viri. (36)
tum mulier collegit ovans et condidit artus,
      una sed famula participante sibi.
haec fuit insignis rapiendae causa coronae,
      gloria martyrii sic celebrata nitet.
ante sepulchra pii dantur modo dona salutis
      et corpus lacerum corpora multa fovet.
dic ubi, mors inimica, iaces? ubi victa recumbis,
      quando vides sancti funere vota dari?
quem male credebas obitu finire salutem.
      dat vitam multis et tenet ipse suam.
huc captiva cubas quo te regnare putabas :
      invadendo peris teque furendo necas.
te tua poena premit, tua te fera vincula torquent,
      quos dare vis gemitus ipsa ferendo gemis.
martyr ovans caelos retinet, tu livida tristis,
      mors inimica tibi, Tartara nigra colis.
florigera nunc sede manet sine fine beatus
      inter odoratos ture calente choros;
non aliquas metuit placato iudice causas,
      praemia sed miles victor habenda petit.
digna triumphantem quae restat palma sequetur:
      pro te, Christe, mori est gloria vita quies.

&lt;/poem&gt;
==VIII. De Launebode qui aedificavit templum S. Saturnini==
&lt;poem&gt;
Laudibus humanis reliquorum corda resultent,
      at mihi de iustis commemorare vacet.
nam pietatis opus, victores texere libris,
      admonet ingenium res ratione duplex:
una quod est habilem de magnis magna fateri:
      nam bona qui reticet criminis auctor erit.
altera causa monet, quoniam succensus amore
      et meliora cupit qui sua facta legit.
Saturninus enim martyr venerabilis orbi,
      nec latet egregii palma beata viri. (37)
qui cum Romana properasset ab urbe Tolosam
      et pia Christicoli semina ferret agri,
tunc vesana cohors domini conprendit amicum
      instituitque pii membra terenda trahi.
inplicitus tauri pede posteriore pependit,
      tractus in oblicum dilaceratus obit.
hac ope de terris animam transmisit Olympo;
      o felix cuius funere mors moritur!
sed locus ille quidem, quo sanctus vincula sumpsit,
      nullius templi fultus honore fuit.
Launebodis enim post saecula longa. ducatum
      dum gerit, instruxit culmina sancta loci.
quod nullus veniens Romana gente fabrivit,
      hoc vir barbarica prole peregit opus
coniuge cum propria Berethrude, clara decore
      pectore quae blando clarior ipsa nitet,
cui genus egregium fulget de stirpe potentum:
      addidit ornatum vir venerando deum;
quae manibus propriis alimonia digna ministrat:
      pauperibus tribuens se satiare cupit.
indefessa spem Christi per templa requirit,
      iugiter excurrens ad pietatis opus;
nudos veste tegit, sitienti pocula profert:
      se magis aeterno femina fonte replet.
proficit hoc etiam, quidquid gerit illa, marito,
      anxia pro cuius vota salute facit,
dux meritis in gente sua qui pollet opimis,
      celsus ubique micans nobilitatis ope.
sed quamvis altum teneat de stirpe cacumen,
      moribus ipse suos amplificavit avos.
ergo pari voto maneant in saecula iuncti
      et micet ambobus consolidatus amor.

&lt;/poem&gt;
==IX. Ad clerum Parisiacum==
&lt;poem&gt;
Coetus honorifici decus et gradus ordinis ampli,
      quos colo corde fide religione patres,
iam dudum obliti desueto carmine plectri
      cogitis antiquam me renovare lyram. (38)
en stupidis digitis stimulatis tangere cordas,
      cum mihi non solito currat in arte manus.
scabrida nunc resonat mea lingua rubigine verba
      exit et incompto raucus ab ore fragor.
vix dabit in veteri ferrugine cotis acumen
      aut fumo infecto splendet in aere color.
sed quia dulcedo pulsans quasi malleus instat,
      et velut incudo cura relisa terit
pectoris atque mei succenditis igne caminum,
      unde ministratur cordis in arce vapor:
obsequor hinc, quia me veluti fornace recocto
      artis ad officium vester adegit amor. –
Celsa Parisiaci clerus reverentia pollens.
      ecclesiae genium gloria munus honor,
carmine Davitico divina poemata pangens
      cursibus assiduis dulce revolvit opus.
inde sacerdotes, Leviticus hinc micat ordo,
      illos canities, hos stola pulchra tegit ;
illis pallor inest, rubor his in vultibus errat,
      et candunt rutilis lilia mixta rosis.
illi iam senio, sed et hi bene vestibus albent,
      ut placeat summo picta corona deo.
in medios Germanus adest antistes honore,
      qui regit hinc iuvenes, subrigit inde senes.
Levitae praeeunt, sequitur gravis ordo ducatum:
      hos gradiendo movet, hos moderando trahit.
ipse tamen sensim incedit, velut alter Aaron,
      non de veste nitens, sed pietate placens;
non lapides coccus cidar aurum purpura byssus
      exornant humeros, sed micat alma fides.
iste satis melior veteri quam lege sacerdos,
      hic quia vera colit quo prius umbra fuit.
magna futura putans, praesentia cuncta refellens,
      antea carne carens quam caro fine ruens,
sollicitus, quemquam ne devoret ira luporum,
      colligit ad caulas pastor opimus oves.
assiduis monitis ad pascua salsa vocatus
      grex vocem agnoscens currit amore sequax;
miles ad arma celer, signum mox tinnit in aures,
      erigit excusso membra sopore toro, (39)
advolat ante alios, mysteria sacra requirens,
      undique quisque suo templa petendo loco;
flagranti studio populum domus inrigat omnem
      certatimque monent, quis prior ire valet.
pervigiles noctes ad prima crepuscula iungens
      construit angelicos turba verenda choros:
gressibus exertis in opus venerabile constans
      vim factura polo cantibus arma movet;
stamina psalterii lyrico modulamine texens
      versibus orditum carmen amore trahit.
hinc puer exiguis attemperat organa cannis,
      inde senis largam ructat ab ore tubam;
cymbalicae voces calamis miscentur acutis
      disparibusque tropis fistula dulce sonat;
tympana rauca senum puerilis tibia mulcet
      atque hominum reparant verba canora lyram.
leniter iste trahit modulus, rapit alacer ille :
      sexus et aetatis sic variatur opus.
triticeas fruges fervens terit area Christi,
      horrea quando quidem construitura dei,
voce creatoris reminiscens esse beatos
      quos dominus vigiles, dum redit ipse, videt.
in quorum meritis, animo, virtute fideque
      tegmine corporeo lumina quanta latent!
pontificis monitis clerus, plebs psallit et infans,
      unde labore brevi fruge replendus erit.
sub duce Germano felix exercitus hic est,
      Moyses, tende manus et tua castra iuvas.

&lt;/poem&gt;
==X. De ecclesia Parisiaca==
&lt;poem&gt;
Si Salomoniaci memoretur machina templi.
      arte licet par sit, pulchrior ista fide.
nam quaecumque illic veteris velamine legis
      clausa fuere prius, hic reserata patent. (40)
floruit illa quidem vario intertexta metallo:
      clarius haec Christi sanguine tincta nitet;
illam aurum , lapides ornarunt, cedrina ligna:
      huic venerabilior de cruce fulget honor.
constitit illa vetus ruituro structa talento:
      haec pretio mundi stat solidata domus.
splendida marmoreis attollitur aula columnis
      et quia pura manet, gratia maior inest,
prima capit radios vitreis oculata fenestris
      artificisque manu clausit in arce diem;
cursibus Aurorae vaga lux laquearia conplet
      atque suis radiis et sine sole micat.
haec pius egregio rex Childebercthus amore
      dona suo populo non moritura dedit.
totus in affectu divini cultus adhaerens
      ecclesiae iuges amplificavit opes;
Melchisedech noster merito rex atque sacerdos
      conplevit laicus religionis opus.
publica iura regens ac celsa palatia servans
      unica pontificum gloria, norma fuit.
hinc abiens illic meritorum vivit honore;
      hic quoque gestorum laude perennis erit.

&lt;/poem&gt;
==XI. De baptisterio Magantiae==
&lt;poem&gt;
Ardua sacrati baptismatis aula coruscat,
      quo delicta Adae Christus in amne lavat.
hic pastore deo puris grex mergitur undis,
      ne maculata diu vellera gestet ovis.
traxit origo necem de semine, sed pater orbis
      purgavit medicis crimina mortis aquis.
hanc tamen antistes Sidonius extulit arcem,
      qui domini cultum templa novando fovet.
struxit Berthoarae voto conplente sacerdos,
      quae decus ecclesiae cordis amore placet. (41)
catholicae fidei splendor, pietate coruscans,
      templorum cultrix, prodiga pauperibus
seminat unde metat fruges, spargendo recondens:
      terrenis opibus non moritura parat,
filia digna patri te, Theudebercthe, reformans,
      rexisti patriam qui pietate patris
et comitante fide revocasti ex hoste triumphos;
      sed capti pretio mox rediere tuo.
ecclesiae fultor, laus regum, pastor egentum,
      cura sacerdotum, promptus ad omne bonum,
cuius dulce iugum nullus gemuisse fatetur,
      vivis adhuc meritis rex in amore tuis.

&lt;/poem&gt;
==XII. De basilica S. Georgi==
&lt;poem&gt;

Martyris egregii pollens micat aula Georgi,
      cuius in hunc mundum spargitur altus honor:
carcere caede fame vinclis site frigore flammis
      confessus Christum duxit ad astra caput;
qui virtute potens orientis in axe sepultus
      ecce sub occiduo cardine praebet opem.
ergo memento preces et reddere vota, viator:
      obtinet hic meritis quod petit alma fides.
condidit antistes Sidonius ista decenter,
      proficiant animae quae nova templa suae.

&lt;/poem&gt;
==XIII. De oratorio Trasarici==
&lt;poem&gt;

Lucida perspicui nituerunt limina templi,
      quo capit haud dubiam spem veneranda fides.
haec est aula Petri, caelos qui clave catenat,
      substitit et pelagus quo gradiente lapis.
sedibus his Paulus habitat, tuba gentibus una,
      et qui praedo prius, hic modo praeco manet.
Martini domus est, Christum qui vestit egentem,
      regem tiro tegens et homo iure deum. (42)
ecce sacerdotis sacri micat aula Remedi
      qui tenebras mundi liquit et astra tenet.
cultor opime dei templum, Trasarice, locasti:
      has cui persolvis reddet amator opes.

&lt;/poem&gt;
==XIV. De sanctis Agaunensibus==
&lt;poem&gt;

Turbine sub mundi cum persequebantur iniqui
      Christicolasque daret saeva procella neci,
frigore depulso succendens corda peregit
      rupibus in gelidis fervida bella fides;
quo, pie Maurici, ductor legionis opimae
      traxisti fortes subdere colla viros,
quos positis gladiis armasti dogmate Pauli
      nomine pro Christi dulcius esse mori.
pectore belligero poterant qui vincere ferro
      invitant iugulis vulnera cara suis;
hortantes se clade sua sic ire sub astra
      alter in alterius caede natavit heros.
adiuvit rapidas Rhodani fons sanguinis undas.
      tinxit et Alpinas ira cruenta nives.
tali fine polos felix exercitus intrans
      iunctus apostolicis plaudit honore choris;
cingitur angelico virtus trabeata senatu :
      mors fuit unde prius, lux fovet inde viros.
ecce, triumphantum ductor fortissime, tecum
      quattuor hic procerum pignora sancta iacent;
sub luteo tumulo latitat caeleste talentum
      divitiasque dei vilis arena tegit,
qui faciunt sacrum paradisi crescere censum
      heredes domini luce perenne dati.
sidereo chorus iste throno cum carne locandus,
      cum veniet iudex arbiter orbis, erit. (43)
sic pia turba simul, festinans cernere Christum,
      ut caelos peteret, de nece fecit iter.
Fortunatus enim per fulgida dona tonantis,
      ne tenebris crucier, quaeso feratis opem.

&lt;/poem&gt;
==XV. De S. Hilario ==
&lt;poem&gt;

Si Hilarium quaeris qui sit cognoscere, lector,
      Allobroges referunt Pictavios genitum.
cum populum regeret divina mente sacerdos,
      servabat legis foedera sollicitus.
inprobus ut vidit plebes quod scinderet error,
      Graecorum virus protulit in medium,
vipereo promunt semper qui ex corde venena,
      filius ut dicant quia est creatura dei,
quis magis auxilium praestat sapientia mundi.
      de ingenito genitum quae negat esse deum;
quam male conplexus, cupiens calcare prophetas,
      Arrius infelix cum retinet crepuit.
egregius doctor, veterum monumenta secutus,
      quem Stephanus vidit conprobat esse deum.
victus amore dei contempto principe mundi
      intemerata fides pertulit exilium.
in patre, qui potens deus est, cognoscere natum
      divinis tantum vocibus insinuat.
perpetuum lumen Christum dominumque deumque
      bis senis populos edocet esse libris.

&lt;/poem&gt;
==XVI. De S. Medardo ==
&lt;poem&gt;

Inter Christicolas quos actio vexit in astris
      pars tibi pro meritis magna, Medarde, patet,
qui sic vixisti terrenis hospes in oris,
      ut caelos patriam redderes esse tuam;
exilium tibi mundus erat caenosa caventi
      et modo te gaudet cive manente polus.
exutus tenebris, vestitus tegmine lucis
      post obitum frueris liberiore die,
de tellure satus factus possessor Olympi,
      et matrem linquens cum patre laeta tenes;
humani victor vitii super astra triumphas
      atque cremans carnem das animae requiem.
te inter mundanos vepres gradiente fatemur
      calcatis spinis promeruisse rosas:
flore refectus ager suaves tibi fundit odores,
      balsama, tura replent quae paradisus habet;
cauta per angustum figens vestigia callem,
      sic dedit arta tibi semita lucis iter:
lata voluptatum via, quae submergit Averno,
      dulcia carnis alens mortis amara parat;
hoc numquam sacros flexisti tramite gressus
      nec potuere tuos prava tenere pedes.
durum iter ad laudes, gravior via ducit in altum:
      quo labor est potior, gloria maior erit.
quae prius incipiam sacri miracula facti,
      cum, quidquid facias, omnia prima micent?
dum fuit ad superos humano in corpore vita,
      ex oculis fugiens lux tibi cordis erat.
si caecus venit, rapuit palpando salutem;
      in mediis tenebris fulsit aperta dies. (45)
qui voluit furti causa penetrare latenter,
      te religante sedet, te reserante fugit.
fur sine perfectu voto deceptus inani
      omnia restituens crimina fraudis habet,
nam semel ut molles carpserunt palmitis uvas,
      non valuere gradus inde referre foris,
nec potuit raptor pedibus subducere praedam,
      raptori abduxit sed sua praeda pedes.
ergo suis laqueis coepit miser esse ligatus:
      venerat ut caperet, captus at ipse fuit;
nec tetigit mustum, sed iniqua mente rotatur:
      antea quam biberet, ebria turba iacet.
incepit servare magis quam ferre racemos
      et datus est custos qui cupit esse rapax,
donec, sancte, tuis verbis iussisses abire;
      ut furtum inpleret, doctus ab hoste redit.
quae manet haec animi pietas, sanctissime praesul,
      laedentem auxilio qui facis ire tuo? –
Tintinnum rapit alter inops, magis inprobus ille,
      qui iumentorum colla tenere solet,
absconditque sinu, feno praecludit hiatum
      et tenet ipse manu, ne manifestet opus.
te veniente. sacer, causas patefecit opertas
      tinnitu incipiens iam quasi furta loqui.
nil valet abscondi, nil claudi nilve teneri:
      facundo strepitu prodidit omne malum.
pandebat propriam veluti sub iudice causam,
      nil de fure timens liberiore sono.
indicat accusat convincit damnat acerbat:
      te praesente tamen non licet esse reum;
absolvis furem solitae pietatis amore,
      addens et monitus, cautus ut intret iter,
praecipiens querulam secum portare rapinam,
      ne vacua tristis spe remearet inops. –
Hinc tamen, ut potero, cum raptus ab orbe fuisses,
      quae dederis populis signa verenda loquar. (46)
cum pia composito veherentur membra feretro,
      substratus meruit caecus habere diem:
anxius ille sacra lumen suscepit ab umbra,
      et tua mors illi lucis origo fuit;
dumque sepulchra darent, oculi rediere sepulti
      et sopor ille tuus hunc vigilare facit;
cum fugis a mundo, datur illi lumine mundus,
      te linquente die hunc fugiunt tenebrae.
antiqui vultus lucem stupuere modernam
      et veteri fabricae prima fenestra venit. –
Compedibus validis alter manicisque ligatus
      mox tetigit templum, ferrea vincla cadunt.
tam grave fragmentum (dolor est vel cernere poenam) .
      pondera tot miseros sustinuisse pedes!
si conexa forent, elephantum solvere possent
      nec poterat rigidos ipse movere gradus;
non minus est illi quae subvertente procella
      litoribus Libycis anchora fracta iacet.
poena quidem gravior cecidit crescente triumpho:
      vincere rem saevam gloria maior erat:
non habuit tot vincla pati miser ille ligatus,
      sed tua quo virtus plus mereretur opus.
cum solidarentur non sic strepuere catenae,
      ceu tinniverunt, cum crepuere ferae.
quae fuit illa prius nimiis male vincta catenis,
      iam tibi, qui solvis, libera dextra favet. –
Lignea vincla gerens alter confugit ad aulam,
      quae simili merito scissa repente cadunt.
nec mora, vix tetigit sacrati limina templi,
      fit tonitrus caelis, arma ferendo tibi.
grandia divisi ceciderunt pondera ligni,
      et qui gessit onus conruit ipse simul:
expavit subito de libertate recepta
      atque magis timuit quando solutus erat.
quae ratio fuerit. cecidit cur pronus in arvis?
      gaudia magna quidem saepe timere solent. (47)
dum stupet unde salus laceris est reddita plantis,
      admirante animo membra soluta fluunt. –
Inde vetus mulier, pariter nascente periclo,
      vulnere naturae mortua membra tulit:
inclusos digitos morbo numerante tenebat
      nec poterat ducto pollice fila dare;
secum nata quidem, sed non sua, dextra pependit,
      corpore iuncta suo res aliena fuit.
tempore sed tardo est. cum iam spes fracta iaceret,
      ante tuos tumulos vivificata manus.
sic inopinatum commendat gratia votum :
      desperata salus dulcior esse solet.
mobilis ergo venit digitis torpentibus umor
      et dispensatus fluxit in ungue vigor.
arida nervorum sese iunctura tetendit
      agnovitque suum vena soluta locum.
apta ministeriis incepit palma moveri,
      servitium discens libera dextra fuit.
nec tantum profugos pietas tua reddidit artus,
      reddidit et victum pensa trahente manu. –
Eripuisti aliam simili de peste puellam
      membraque restituens plus animae tribuis.
desponsata viro mortali lege iacebat:
      nunc thalamis Christi virgo dicata micat;
sponsa quidem radiat cum virginitate modesta,
      spe meliore fruens, nupta tenenda polis.
nec fructus uteri steriles deperdit onusti:
      flore pudicitiae mater habenda placet;
adquirit cunctos natum quae non habet unum
      progeniemque sibi gignit amore dei. –
Inde pari morbo deflenda infantia parvae
      in lucem veniens membra necata trahit;
mors et origo simul misero processit ab alvo,
      extinctam generans mater anhela manum.
commendata tuo rediit medicata sepulchro:
      quod de matre perit, de tumulo recipit. – (48)
Dum iacet alter inops, visu caligine clauso,
      caecus, nec misero lumine lumen erat,
longa nocte oculos quarto iam mense premebat,
      in lucem obscurus, vivus imago necis:
vocibus hunc medicis monuisti tempore somni.
      tenderet ut velox ad tua templa gradum.
mox veniente die, sed non sibi forfice pressa,
      enituit Christi vertice tonsus ovis.
detrahit hic crines, nitidos ut haberet ocellos
      et mercante coma munera lucis emat.
qui titubante gradu tractus pervenit ad aulam,
      per biduum recubans ante sepulchra fuit;
tertia lux rediens nocturnas solverat umbras,
      et caeco occurrit sic revocata dies,
undique limitae cecidere a fronte tenebrae,
      sanguinis unda rigat, luminis atra lavat.
sicca lucerna novo flagrante refulsit olivo
      obtinuitque suum lux peregrina locum. –
Quid referam mutis qui verbo verba dedisti?
      quod gravat eiciens quod iuvat omne locas.
cuncta nec enumero, tua me praeconia vincunt:
      etsi non potui, velle fuisse vide.
en tua templa colit nimio Sigebercthus amore.
      insistens operi promptus amore tui.
culmina custodi qui templum in culmine duxit,
      protege pro meritis qui tibi tecta dedit.
haec, pie, pauca ferens ego Fortunatus amore
      auxilium posco: da mihi vota, precor.

&lt;/poem&gt;
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]


{{Liber
|Ante= Liber I
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/I
|Post=Liber III
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
}}</text>
      <sha1>jlpxj5phofkcpv4zcmbnsmrxz7mcgul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Venantius Fortunatus)/III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40774</id>
    <revision>
      <id>285311</id>
      <parentid>228014</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47576" sha1="59skmk6nqpjh737qb9w7fh25arrc76p" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber III
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber II
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/II
|Post=Liber IV
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/IV
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''


==I. Ad Eufronium episcopum Turonensem==

DOMINO SANCTO ET MERITIS APOSTOLICO DOMNO ET DVLCI PATRI EVFRONIO PAPAE
FORTVNATVS. 

Ante paucorum dierum volubilitatem transcursam, deferente praesentium
portitore, venerabilis oris vestri salutare conloquium a me caelesti pro munere
significo fuisse perceptum; quod ea aviditate, teste rerum creatore, conplexus sum, qua
et vestrum piissimum animum circa meam humilitatem iugiter adprobavi profusum: et
me supplicem multis repletum beneficiis agnosco devotum. qui quamvis in altera
commorer civitate, novit deus quia [a] vobis absens sum tantummodo loco, non
animo; et quocumque fuero, intra me vos clausos habebo. 

(2) Vere dico, non est
illud cor carneum ubi vestrae animae non recipitur miranda dulcedo, sed est marmore
durior si tantae caritatis non amplectitur blandimentum. nam quis de te tam
congrua praedicet quam mens vere sancta deposcit? aut quis suo sic satisfaciat animo,
ut vestrum sicut condecet digne prodat affectum? qui in terra sic humilis es, ut
habites erectus in caelis et inclinando ad infima te sublevari facias ad excelsa, ut iam
agnoscaris, qui Christi humilitatem libenter amplecteris, de eius regni munere quid
habebis. quoniam, sicut ipsius mandata sunt, qui se parvulum inter homines vult
videri magnificum se elatus respiciet in supernis; unusquisque qualiter desiderat et
expugnat. 

(3) Ego vero gratulor in corde domni Eufronii dilectionem domni mei
sensisse Martini: quapropter multiplici me prece apostolatui et sanctae caritati vestrae
commendans, rogo per ipsum domnum Martinum, cuius frueris participato consortio, (50)
ut apud eum memorari praecipias me famulum et devotum, quatenus quid apud eum
meritis praevaletis in meae humilitatis protectione iugiter ostendatis. ora pro me,
domine sancte et apostolice, peculiaris domne et pater.

==II. Ad eundem ==

DOMINO SANCTO MIHIQVE IN DEO PECVLIARI PATRONO EVFRONIO PAPAE FORTVNATVS.

Copiosam et superabundantem pectoris vestri dulcedinem, quam circa devotionem
personae meae vestram beatitudinem, pater amantissime, fateor inpendisse, quis illam
ut dignum est vel corde possit concipere vel sermone valeat explicare ? quae tanto me
sibi vinculo admirandae caritatis adstrinxit, ut nec unius horae spatio ab illo mihi
videar separari conspectu. quem et si praesentem non video, attamen intra pectoris
habitaculum retineo conditum et reclausum. 

(2) Quis enim tuae pietati peculiaris
non redditur, in quo tantae bonitatis beneficia continentur? aut quem ad tuam
dulcedinem non ducas invitum, cuius probavimus animum ineffabili caritate profusum? qua
autem illud admiratione complectar, cum te sic video cunctos diligere, ac si
unumquemque de proprio visus sis latere generasse? 

(3) Quis vero filiorum superbus
esse desideret, ubi te patrem et doctorem tantae humilitatis agnoscit? aut, quamvis
summo nobilitatis descendat de culmine, cum te sic respicit supplicem, non se tuis
vestigiis in terra provolutus extendit? vere dico: si tumidum superbia deicit, vos
multum est laudabilis humilitas quod erigit. quis denique illic esse possit iracundus aut
turbidus, ubi sacerdos et pontifex tam placidus es inventus? seit enim totus sine
rapacitate grex vivere ubi vivendi tranquillitas discitur a pastore. 

(4) Quid de rebus
reliquis referam? in quibus te sic inpendis in singulis, ut lauderis in cunctis; quae
tamen etsi imitari non possumus, vel vidisse quod imitari deceat congaudemus.

(5) Quapropter dominationi et sanctitati vestrae peculiariter me commendans rogo et
obtestor (sic ille domnus meus Martinus sua intercessione obtineat, ut cum ipso iuxta
merita vestra in luce perpetua vos conlocet divina misericordia) , ut pro me humili
filio et servo vestro ad eius beatum sepulcrum orare digneris et pro peccatorum
meorum remissione pius intercessor accedas. 

(6) Eos vero qui vestri sunt omnes
domnos et dulces meos reverenter saluto : domnum meum per omnia dulcissimum, filium (51)
vestrum Aventium pro me multipliciter supplico salutari. domno meo Felici episcopo,
si per vos venit, me benigno animo commendari deposco. ora pro me.


==III. Ad eundem==

&lt;poem&gt;
Quamvis pigra mihi iaceat sine fomite lingua
      nec valeam dignis reddere digna viris,
attamen, alme pater, Christi venerande sacerdos
      Eufroni, cupio solvere parva tibi.
debeo multa quidem, sed suscipe pauca libenter:
      sit veniale precor quod tuus edit amor.
ecclesiae lampas sub te radiante coruscat,
      lumine pontificis fulget ubique fides;
gratia praecellens sincero in pectore vernat,
      quo nullus dolus est, Israhelita vires;
inmaculata tibi feliciter actio currit:
      ut penetres caelos, haec via pandit iter.
dulcia conloquii sine fuco dicta refundis:
      non sic mella mihi quam tua verba placent;
quidquid habet sensus, hoc lingua serena relaxat:
      pectore sub vestro fraus loca nulla tenet,
qui sine felle manes in simplicitate columbae,
      nec serpens in te dira venena fovet.
advena si veniat, patriam tu reddis amatam
      et per te proprias hic habet exul opes;
si quis iniqua gemit, tristis hinc nemo recedit,
      sed lacrimas removens laetificare facis.
Martinus meritis hac vos in sede locavit:
      dignus eras heres qui sua iussa colis.
ille tenet caelum largo dans omnia voto:
      iunctus eris Christo hunc imitando virum.
non perit hic vestrum qui grex ad ovile recurrit,
      candida nec spinis vellera perdit ovis,
non lupus ore rapit praedam pastore vigente,
      sed fugit exclusus non lacerando greges.
haec tibi lux maneat longos, venerande, per annos
      atque futura dies lucidiora ferat.

&lt;/poem&gt;
==IV. Ad Felicem episcopum Namneticum ==

(51)

DOMINO SANCTO ET APOSTOLICA SEDE DIGNISSIMO DOMNO ET PATRI FELICI PAPAE
FORTVNATVS. 

Oscitantem me prope finitima pelagi, blandimento naturalis torporis
inlectum et litorali diutius in margine decubantem subito per undifragos vestri fluctus
eloquii quasi scopulis incurrentibus elisa salis spargine me contigit inrorari; sed ad
primos evigilandi stimulos infundi poteram, non tamen excitari: qui adhuc more solito
graviter obdormitans tandem aliquando inter crepitantia verborum vestrorum tonitrua
vix surrexi. 

(2) Igitur cum considerarem dicta singula de more tubarum clangente
sermone prolata et sidereo quodammodo splendore perfusa, velut coruscantium
radiorum perspicabili lumine mea visi estis lumina perstrinxisse et soporantes oculos, quos
mihi aperuistis tonitruo, clausistis corusco: tantus enim exercitati claritate conloquii
vestrae linguae iubar effulsit, tanta se renidentis eloquentiae lux vibravit, ut converso
ordine mihi videretur verbis radiantibus ab occidentali parte te loquente sol nasci.

(3) Credebam enim, quasi sofo Pindarico conpactus tetrastrophos pedestri glutine
suggillatus et ac si enthymematum parturiens catenatum vinculum fecunda fluxisset oratio
spiris intertexta, sofismate peregrino. denique quantum ad profunditatem vestrae
dictionis adtinet, feceratis ignorantem per sermonum conpitos velut inter cautes Echinadas
oberrare, nisi a vobis ipsis lampas praeviatrix itineris occurrisset. 

(4) Quod vero
vestris inseruistis epistulis vocem meam nec adclamatione laudum superatam in Ultimo
orbis angulo personasse, haec ipsa dum relego, coepi me mirari vestro subito crevisse
conloquio qui favorem proprio non mererer ornatu, gavisus usque adeo affectu fautoris
erigi qui me recognoscerem ingenii qualitate substerni. 

(5) O quantum caritas
praevalet, cum illud lingua laudantis adicit quod laudati vena subducit! optandum est
siquidem, ut de me humillimo tali credatur testi potius quam auctori. non enim
Polydeucen suae commendasset venae salientis ubertas, nisi Smyrnaei fontis fatidico latice
fuisset adtactus. 

(6) Illud itaque quod dixistis, in ultimo orbis angulo quasi vestram
habitare praesentiam, satis hoc fieri iustum est: ut de vobis mihi credatis qui de me (53)
vobis credi blandius suadetis; quoniam loca, quamvis regione ultima, te cive sunt
prima, nam si personae merito urbes sibi vindicant principatum, nulli per vos est ille
locus inferior, ubi quidquid de laude requiritur Felix actibus pontifex est adsertor.
denique non Cecaumene rabida nec ursae situs frigoribus intertextus respirat, sed per
vos mutatis sedibus assiduo Favoni sibilo modulante vernatur. 

(7) Hoc etiam, quod
sanctitas vestra conqueritur, me invento Turonis parva prolixitate potitam se fuisse
conloquiis (cum me e contra pudeat in brevi spatio prodidisse inscitiam, sed latere tanti
gratiam pontificis adquisitam) : tamen, si nostri animi partes considerare velitis,
quamvis protracto spatio aspectu vestro fruerer, incitari poteram, non expleri. 

(8) Quis
enim semel odore suavium rosarum adflatus vel satiatum quandoque se iudicet vel
patiatur reddere fastidentem? cum, si diuturnius fuissemus incomminus, tanto magis
dilectione succenderer quanto plus agnoscerem quem amarem. 

(9) Quod enim
intulistis: 'si Ligerem vobiscum ascendissem, secundis fluctibus Namnetas occurrissem',
novi quidem, te mihi Canobo, Cherucis adcersientibus myoparonem praepetem, catus
arte armoniaca tutus inter Symplegadas se mordentes exissem, et si res exigeret plausu
creperegico Oetam Tirynthiacum Pindo respirante pulsassem. 

(10) Qua vero
aviditate illud me creditis perlegisse (quod vos intexere mera caritas imperavit) quod
dixistis: 'nec si vulsci venissent in solacio, me vobis abripere valuissent'? credite,
quantum meus animus inspicit, ipsa vix Roma tantum mihi dare ad auxilia poterat
quantum praestitistis in verba; nec apud me plus aliquid est factis inpendere, quam vota
voluntatis offerre : nam alloquii refluente dulcedine nihil opus est plus egere. 

(11) Quod
vero facetiis addidistis: 'nisi sollicitatus laudibus rusticus calamus non turnasset', licet
talis cultor Christicola feracissima iugera saepius exaravit, attamen nuper illum, id
est vos, confiteor ludos ithyfallicos Amphioneo barbito reboasse. 

(12) Hoc quoque
quod delectabiliter adiecistis me domnae meae Radegundae muro caritatis inclusum,
scio quidem quia non ex meis meritis. sed, ex illius consuetudine, quam circa cunctos (54)
novit inpendere, conlegistis et quantum in mea persona panegyricum poetice
tangitis, tantum in eius laudis historiam retulistis. tamen in verbis vestris illud
relegere merui quod in eius gratia iam percepi. sed qui de me parvo magna depingitis,
quaeso de magnis maxima praedicetis. 

(13) Quapropter dominationi et sanctitati
vestrae me humili supplicatione commendans deprecor per dominum redemptorem
animarum nostrarum, qui vos praedestinatos sua facturus est in luce consortes, ut me in
sanctis orationibus pietatis intuitu dignemini memorare. magnum enim erit spei meae
auxilium a vobis obtinere quod posco.

&lt;poem&gt;
Si veniant linguae pariter Graeca atque Latina,
pro meritis nequeunt solvere cuncta tuis.
laudibus obsessus, votis venerandus haberis,
Felix, qui sensus luce perennis eris.

&lt;/poem&gt;
==V. Item ad Felicem episcopum ex nomine suo==
&lt;poem&gt;

Fida salus patriae, Felix spe nomine corde,
      Ordo sacerdotum quo radiante micat,
Restituis terris quod publica iura petebant,
      Temporibus nostris gaudia prisca ferens.
Vox procerum, lumen generis, defensio plebis
      Naufragium prohibes hic ubi portus ades.
Actor apostolicus qui iura Britannica vincens,
      Tutus in adversis, spe crucis arma fugas.
Vive decus patriae, fidei lux, auctor honoris,
      Splendor pontificum, noster et orbis amor.

&lt;/poem&gt;
==VI. Item ad Felicem episcopum de dedicatione ecclesiae suae ==
&lt;poem&gt;
(54)
Cum Salomon coleret generosi encaenia templi,
      Israhel electos fecit adesse viros:
Levitas proceres pueros iuvenesque senesque
      undique certatim regia pompa trahit.
mactantur vituli, tauri iugulantur ad aras
      et populi in votis gaudia caedis erant.
nunc vero adsurgit ritu placitura beato
      tempore decurso iustior ara deo:
prospera quae populis Felix modo festa ministrans
      exsuperat rebus gesta priora novis.
convocat egregios sacra ad sollemnia patres,
      quo stat vera salus et fugit umbra vetus;
docti clave Petri caelos aperire petenti
      ac monitis Pauli noscere clausa poli.
ne lupus intret oves neu morbus inulceret agnos
      hinc sunt custodes, inde medella gregis;
quorum vox refluens populo de fonte salutis,
      ut bibat aure fidem, porrigit ore salem.
inter quos medios Martini sede sacerdos
      Eufronius fulget metropolita sacer;
plaudens in sancta fratrum coeunte corona
      et sua membra videns fortior exstat apex:
laetius inde caput, quia sunt sua viscera secum,
      ecclesiae iuncto corpore crescit honor.
Domitianus, item Victorius, ambo columnae,
      spes in utrisque manens pro regionis ope.
Domnulus hinc fulget meritis, Romacharius inde,
      iure sacerdotii cultor uterque dei.
en spectata diu, data nunc memoranda per aevum,
      votis plena piis fulget in urbe dies,
in qua promeruit sua gaudia cernere pastor
      officioque sacro reddere vota deo; (56)
tempore qui longo adventu pendebat in isto
      despiciens aliud (hoc erat omnis amor),
omnia tuta timens suspecto in tramite vitae,
      ne prius iret iter quam daret ista deo;
saepius occultans suspiria lassa trahebat,
      cederet ut dominus hoc properare decus;
anxius incerto curarum fasce laborans
      dum votum spectat, pondera tempus erant.
sed iam festus adest, solvatur sarcina curae,
      laetitiae cumulus triste repellat onus.
prospera dans populis et gaudia larga per urbem
      Felix felici cum grege pastor age.
hinc te pontifices circumdant, inde ministri:
      cingit te totum hinc honor, inde favor.
clericus ecce choris resonat, plebs inde choraulis:
      quisque tuum votum qua valet arte canit.
tarda fuere tibi. quia fit mora semper amanti;
      res sublimis enim tarda, sed ampla venit.
nunc domini laudes inter tua classica canta
      et trinitatis opem machina trina sonet.
adde medullata in templis holocausta sacerdos,
      quo diuturna mices hostia pura deo.

&lt;/poem&gt;
==VII. In honore eorum quorum ibi reliquiae continentur==
&lt;poem&gt;

Siderei montes, speciosa cacumina Sion,
      a Libano gemini flore comante cedri,
caelorum portae, lati duo lumina mundi:
      ore tonat Paulus, fulgorat arce Petrus,
inter apostolicas radianti luce coronas
      doctior hic monitu, celsior ille gradu.
per hunc corda hominum reserantur et astra per illum:
      quos docet iste stilo, suscipit ille polo.
pandit iter caeli hic dogmate, clavibus alter:
      est via cui Paulus, ianua fida Petrus. (57)
hic petra firma manens, ille architectus habetur:
      surgit in his templum, quo placet ara deo.
uno fonte pares medicata fluenta rigantes
      restingunt avidam dulce liquore sitim.
fortia bella gerens quisquis cupit astra tenere,
      rex dedit hos proceres militis esse duces.
Gallia, plaude libens, mittit tibi Roma salutem:
      fulgor apostolicus visitat Allobrogas;
a facie hostili duo propugnacula praesunt,
      quos fidei turres urbs caput orbis habet,
hi radiant oculi pretioso in corpore Christi,
      lumine qui proprio cetera membra regunt.
munere Felicis caeli cape, Gallia, fruges
      pontificisque tui vota beata cole.
cuius castus amor dedit hanc in honore superno
      ecclesiae nuptae dote perenne domum.
vertice sublimi patet aulae forma triformis,
      nomine apostolico sanctificata deo.
quantum inter sanctos meritum supereminet illis,
      celsius haec tantum culmina culmen habent.
in medium turritus apex super ardua tendit,
      quadratumque levans crista rotundat opus.
altius, ut stupeas, arce ascendente per arcus
      instar montis agens aedis acumen habet,
illic expositas fucis animantibus artus
      vivere picturas arte reflante putas.
sol vagus ut dederit per stagnea tecta colorem,
      lactea lux resilit, cum rubor inde ferit.
ire redire vides radio crispante figuras
      atque lacunar agit quod maris unda solet.
fulgorem astrorum meditantur tecta metallo,
      et splendore suo culmina sidus habent.
luna coronato quotiens radiaverit ortu,
      alter ab aede sacra surgit ad astra iubar.
si nocte inspiciat hanc praetereundo viator.
      et terram stellas credit habere suas.
tota rapit radios, patulis oculata fenestris,
      et quod mireris hic foris, intus habes.
tempore quo redeunt tenebrae, mihi dicere fas sit,
      mundus habet noctem, detinet aula diem. (58)
dextera pars templi meritis praefulget Hilari,
      compare Martino consociante gradum.
Gallia sic proprios dum fudit ubique patronos,
      quos hic terra tegit, lumina mundus habet,
altera Ferreoli pars est, qui vulnere fern
      munere martyrii gemma superba nitet.
obtulit haec Felix, ut sit magis ipse sacerdos,
      Christe, tuum templum, qui tibi templa dedit.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Item ad eundem in laude==
&lt;poem&gt;

Inluxit festiva dies, me gaudia cogunt,
      ut quod plebs poterat, solus amore loquar.
ultima quamvis sit regio Armoricus in orbe,
      Felicis merito cernitur esse prior.
miserunt similes Oriens et Gallia sortes:
      illa micat radiis solis et ista tuis:
nam splendore novo sua munera quisque ministrat:
      tu fers Oceano lumen et ille rubro;
denique si sensus clara pro lampade fulget,
      ingenium vestrum luminis instar habet,
maxima progenies, titulis ornata vetustis,
      cuius et a proavis gloria celsa tonat:
nam quicumque potens Aquitanica rura subegit,
      extitit ille tuo sanguine luce parens.
germinis antiqui venerabile culmen in orbe,
      laudibus in cuius militat omne decus,
flos generis, tutor patriae , correctio plebis,
      eloquii flumen, fons salis, unda loquax,
semita doctrinae, ius causae, terminus irae,
      cuius in ingenium hic nova Roma venit
(illic quod poterat per plures illa docere,
      te contenta suo Gallia cive placet),
ornamenta geris gemino fulgentia dono,
      et te concelebrant hinc opus, inde genus.
sed qui terrena de nobilitate nitebas,
      ecclesiam nunc spe nobiliore regis.
cuius ad ornatum bone cultor iugiter instans.
      ut iam multa deo splendida dona dares, (59)
nupsisti ecclesiae, felicia vota iugasti,
      hanc qui matronam dote potente reples;
cuius in amplexu ducis sine crimine vitam,
      altera nec mulier corde recepta fuit.
hanc oculis, animo retines et corde pudico:
      unde tibi nupsit, castior inde manet.
illa tibi prolem peperit, sed corpore virgo.
      et populum gremio fudit amata tuo.
ecce tuos natos divina ex coniuge sumptos,
      et modo te gaudent quos patris umbra tegit.
proque salute gregis pastor per conpita curris,
      exclusoque lupo tuta tenetur ovis.
insidiatores removes vigil arte Britannos:
      nullius arma valent quod tua lingua facit.
tu quoque ieiunis cibus es, tu panis egenti:
      quae sibi quisque cupit, hic sua vota videt.
divitias proprias in pauperis ore recondis,
      largas mendici ventre reponis opes.
tempore quo veniet Christus, tunc omnia vobis
      iudicis in facie sacculus iste refert.
sit tibi fixa salus numerosos ampla per annos,
      perpetuo Felix nomine mente fide.

&lt;/poem&gt;
==IX. Ad Felicem episcopum de pascha==
&lt;poem&gt;

Tempora florigero rutilant distincta sereno
      et maiore poli lumine porta patet,
altius ignivomum solem caeli orbita ducit,
      qui vagus Oceanas exit et intrat aquas;
armatis radiis elementa liquentia lustrans
      adhuc nocte brevi tendit in orbe diem.
splendida sincerum producunt aethera vultum
      laetitiamque suam sidera clara probant. (60)
terra favens vario fundit munuscula fetu,
      cum bene vernales reddidit annus opes:
mollia purpureum pingunt violaria campum,
      prata virent herbis et micat herba comis.
paulatim subeunt stellantia lumina florum
      arridentque oculis gramina tincta suis.
semine deposito lactans seges exilit arvis,
      spondens agricolae vincere posse famem.
caudice desecto lacrimat sua gaudia palmes:
      unde merum tribuat, dat modo vitis aquam.
cortice de matris tenera lanugine surgens
      praeparat ad partum turgida gemma sinum.
tempore sub hiemis foliorum crine revulso
      iam reparat viridans frondea tecta nemus:
myrta salix abies corylus siler ulmus acernus
      plaudit quaeque suis arbor amoena comis.
construitura favos apes hinc alvearia linquens
      floribus instrepitans poplite mella rapit.
ad cantus revocatur aves, quae carmine clauso
      pigrior hiberno frigore muta fuit.
hinc filomela suis adtemperat organa cannis
      fitque repercusso dulcior aura melo.
ecce renascentis testatur gratia mundi
      omnia cum domino dona redisse suo.
namque triumphanti post tristia Tartara Christo
      undique fronde nemus, gramina flore favent.
legibus inferni oppressis super astra meantem
      laudant rite deum lux polus arva fretum;
qui crucifixus erat. deus ecce per omnia regnat,
      dantque creatori cuncta creata precem.
salve, festa dies, toto venerabilis aevo,
      qua deus infernum vicit et astra tenet,
nobilitas anni, mensum decus, arma dierum,
      horarum splendor, scripula, puncta fovens.
hinc tibi silva comis plaudit, hinc campus aristis,
      hinc grates tacito palmite vitis agit.
si tibi nunc avium resonant virgulta susurro,
      has inter minimus passer amore cano. (61)
Christe, salus rerum, bone conditor atque redemptor,
      unica progenies ex deitate patris,
inrecitabiliter manans de corde parentis,
      verbum subsistens et penetrare potens,
aequalis concors socius, cum patre coaevus,
      quo sumpsit mundus principe principium:
aethera suspendis, sola congeris, aequora fundis,
      quaeque locis habitant quo moderante vigent,
qui genus humanum cernens mersisse profundo,
      ut hominem eriperes es quoque factus homo;
nec voluisti etenim tantum te corpore nasci,
      sed caro quae nasci, pertulit atque mori:
funeris exequias pateris vitae auctor et orbis,
      intras mortis iter dando salutis opem.
tristia cesserunt infernae vincula legis
      expavitque chaos luminis ore premi;
depereunt tenebrae Christi fulgore fugatae
      et tetrae noctis pallia crassa cadunt.
pollicitam sed redde fidem, precor, alma potestas:
      tertia lux rediit, surge, sepulte meus.
non decet, ut humili tumulo tua membra tegantur,
      neu pretium mundi vilia saxa premant.
indignum est, cuius clauduntur cuncta pugillo,
      ut tegat inclusum rupe vetante lapis.
lintea tolle, precor, sudaria linque sepulchro :
      tu satis es nobis et sine te nihil est.
solve catenatas inferni carceris umbras
      et revoca sursum quidquid ad ima ruit.
redde tuam faciem, videant ut saecula lumen,
      redde diem qui nos te moriente fugit.
sed plane inplesti remeans, pie victor, ad orbem:
      Tartara pressa iacent nec sua iura tenent;
inferus insaturabiliter cava guttura pandens,
      qui rapuit semper, fit tua praeda, deus:
eripis innumerum populum de carcere mortis
      et sequitur liber quo suus auctor adit;
evomit absorptam trepide fera belua plebem
      et de fauce lupi subtrahit agnus oves.
hinc tumulum repetens, post Tartara carne resumpta,
      belliger ad caelos ampla tropaea refers: (62)
quos habuit poenale chaos, iam reddidit in te,
      et quos mors peteret, hos nova vita tenet.
rex sacer, ecce tui radiat pars magna triumphi,
      cum puras animas sancta lavacra beant:
candidus egreditur nitidis exercitus undis
      atque vetus vitium purgat in amne novo;
fulgentes animas vestis quoque candida signat
      et grege de niveo gaudia pastor habet,
additur hac Felix consors mercede sacerdos,
      qui dare vult domino dupla talenta suo.
ad meliora trahens gentili errore vagantes,
      bestia ne raperet, munit ovile dei.
quos prius Evva nocens infecerat, hos modo reddit
      ecclesiae pastos ubere , lacte, sinu.
mitibus alloquiis agrestia corda colendo:
      munere Felicis de vepre nata seges.
aspera gens, saxo vivens quasi more ferino:
      te medicante. sacer, belua reddit ovem.
centeno reditu tecum mansura per aevum
      messis abundantis horrea fruge reples.
inmaculata tuis plebs haec vegetetur in ulnis,
      atque deo purum pignus ad astra feras.
una corona tibi de te tribuatur ab alto.
      altera de populo vernet adepta tuo.

&lt;/poem&gt;
==X. De domno Felice Namnetico, cum fluvium alibi detorqueret==
&lt;poem&gt;

Cedant antiqui quidquid meminere poetae:
      vincuntur rebus facta vetusta novis.
includi fluvios si tunc spectasset Homerus,
      inde suum potius dulce replesset opus:
cuncti Felicem legerent modo, nullus Achillem,
      nomine sub cuius cresceret artis honor:
qui probus ingenio mutans meliore rotatu
      currere prisca facis flumina lege nova.
aggere composito removens in gurgite lapsum
      quo natura negat cogis habere viam.
erigis hic vallem, subdens ad concava montem,
      et vice conversa haec tumet, ille iacet. (63)
altera in alterius migravit imagine forma:
      mons in valle sedet, vallis ad alta subit.
quo fuit unda fugax, crevit pigro obice terra,
      et quo prora prius, huc modo plaustra meant.
collibus adversis flexas super invehis undas
      et fluvium docilem monte vetante trahis.
qua rapidus flueret, veniens celer amnis obhaesit
      et subito nato colle retorsit iter.
quae prius in praeceps veluti sine fruge rigabant,
      ad victum plebis nunc famulantur aquae.
altera de fluvio metitur seges orta virorum,
      cum per te populo parturit unda cibum.
qualiter incertos hominum scis flectere motus
      qui rapidos fontes ad tua frena regis?
stet sine labe tibi, Felix, pia vita per aevum,
      cuius ad Imperium transtulit unda locum.

&lt;/poem&gt;
==XI. De Nicetio episcopo Treverensi==
&lt;poem&gt;

Splendor, apex fidei, venerabile mente Niceti,
      totius orbis amor pontificumque caput,
summus apostolico praecellens pastor ovili
      auxisti meritis quidquid honoris habes.
divino insistens operi terrena relinquis:
      cui moritur mundus, non moriture manes.
vita brevis cunctis, sed non brevis illa beatis:
      cum bona non pereant, iure perennis eris.
dum tibi restrictus maneas et largus egenis,
      quod facis in minimis te dare crede deo.
captivus quicumque redit sua limina cernens,
      ille lares patrios, tu capis inde polos.
hic habet exul opem, ieiunans invenit escas,
      qui venit esuriens hinc satiatus abit.
tristibus inponis curas purgando querellas,
      et sanat cunctos una medella viros. (64)
pauperis hinc lacrimas desiccas gaudia praestans:
      qui prius ingemuit, vota salutis habet,
te pascente greges numquam lupus abripit agnos:
      sunt bene securi quos tua caula tegit.
templa vetusta dei revocasti in culmine prisco
      et floret senior te reparante domus.
hic populis longos tribuas pia vota per annos
      et maneas pastor, ne lacerentur oves.

&lt;/poem&gt;
==XII. Item de castello eiusdem super Mosella==
&lt;poem&gt;

Mons in praecipiti suspensa mole tumescit
      et levat excelsum saxea ripa caput:
rupibus expositis intonsa cacumina tollit,
      tutus et elato vertice regnat apex.
proficiunt colli quae vallibus arva recedunt:
      undique terra minor vergit et iste subit;
quem Mosella tumens, Rodanus quoque parvulus ambit.
      certanturque suo pascere pisce locum.
diripiunt dulces alibi vaga flumina fruges:
      haec tibi parturiunt, Mediolane, dapes.
quantum crescit aquis, pisces vicinius offert;
      exhibet hinc epulas, unde rapina venit.
cernit frugiferos congaudens incola sulcos,
      vota ferens segeti fertilitate gravi.
agricolae pascunt oculos de messe futura,
      ante metit visu quam ferat annus opem.
ridet amoenus ager, tectus viridantibus herbis,
      oblectant animos mollia prata vagos.
hoc vir apostolicus Nicetius ergo peragrans
      condidit optatum pastor ovile gregi;
turribus incinxit ter denis undique collem,
      praebuit hic fabricam, quo nemus ante fuit.
vertice de summo demittunt brachia murum,
      dum Mosella suis terminus extet aquis. (65)
aula tamen nituit constructa cacumine rupis,
      et monti inposito mons erit ipsa domus.
conplacuit latum muro concludere campum,
      et prope castellum haec casa sola facit.
ardua marmoreis suspenditur aula columnis,
      qua super aestivas cernit in amne rates.
ordinibus ternis extensaque machina crevit,
      ut, postquam ascendas, iugera tecta putes.
turris ab adverso quae constitit ob via clivo,
      sanctorum locus est, arma tenenda viris.
illic est etiam gemino ballista volatu,
      quae post se mortem linquit et ipsa fugit.
ducitur inriguis sinuosa canalibus unda,
      ex qua fert populo hic mola rapta cibum.
blandifluas stupidis induxit collibus uvas,
      vinea culta viret quo fuit ante frutex.
insita pomorum passim plantaria surgunt
      et pascunt vario floris odore locum.
haec tibi proficiunt quidquid laudamus in illis,
      qui qui bona tot tribuis, pastor opime gregis.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Ad Vilicum episcopum Mettensem ==
&lt;poem&gt;

Gurgite caeruleo pelagus Mosella relaxat
      et movet ingentes molliter amnis aquas;
lambit odoriferas vernanti gramine ripas
      et lavat herbarum leniter unda comas.
hinc dextra de parte fluit qui Salia fertur,
      flumine sed fluctus pauperiore trahit;
hic ubi perspicuis Mosellam cursibus intrat,
      alterius vires implet et ipse perit.
hoc Mettis fundata loco speciosa coruscans
      piscibus obsessum gaudet utrumque latus.
deliciosus ager ridet vernantibus arvis;
      hinc sata culta vides, cernis at inde rosas.
prospicis umbroso vestitos palmite colles,
      certatur varia fertilitate locus. (66)
urbs munita nimis, quam cingit murus et amnis,
      pontificis merito stas valitura magis:
Vilicus, aetheriis qui sic bene militat armis,
      stratus humi genibus te levat ille suis.
unde humilis terris te proicis, alme sacerdos,
      orando hinc patriae ducis ad astra caput;
fletibus adsiduis adquiris gaudia plebi:
      pastoris lacrimis laetificantur oves.
ictibus invalidis quamvis minitetur iniquus,
      tu quibus es murus, vulnera nulla timent,
et licet incluso lupus iusidietur ovili,
      te custode gregis nil ibi praedo nocet.
oblectas populos vultu sine nube sereno
      cunctorumque animos gratia blanda fovet;
si poscat novus hospes opem, tu porrigis escas.
      invenit et proprios ad tua tecta lares.
dum satias querulum, magis obliviscitur illas
      quas habet in patriis finibus exul opes.
qui sua damna refert, gemitus subducis ab ore,
      gaudia restituens tristia cuncta fugas.
protegis hinc nudos, illinc tu pascis egentes;
      nil tibi reddit inops, reddit amore deus.
horrea praemittis melius quam condita servans:
      quas sic diffundis dat paradisus opes.
culmina templorum renovasti, Vilice cultor:
      cum veniet dominus, stat labor ecce tuus.
commissum video non suffodisse talentum,
      sed magis aptatum multiplicatur opus.
longius extensos peragas tam digna per annos
      et maneat semper nomen, opime, tuum.

&lt;/poem&gt;
===a) Item ad eundem===
&lt;poem&gt;
Pastor opime gregis, cunctis tua pabula prosunt:
      qui satias animas, quam bene membra foves!
sic avidos reddis convivas nectare lactis,
      ut scutella levet quod cocleare solet. (67)

&lt;/poem&gt;
===b) Item ad eundem===
&lt;poem&gt;
Currit ovis repetens a te sua pascua, pastor:
      qui cibus esse soles, da mihi panis opem.

&lt;/poem&gt;
===c) De pictura vitis in mensa eius dictum===
&lt;poem&gt;

Vitibus intextis ales sub palmite vernat
      et leviter pictas carpit ab ore dapes.
multiplices epulas meruit conviva tenere:
      aspicit hinc uvas, inde Falerna bibit.

&lt;/poem&gt;
===d) De piscibus in mensa eius===
&lt;poem&gt;
Retia vestra, pater, oneroso pisce redundant.
      apparet Petri vos meruisse vices.

&lt;/poem&gt;
==XIV. De pontifice Carentino Coloniae==
&lt;poem&gt;

Carentine, decus fidei, deitatis amice,
      nomine de proprio care, perennis amor,
pontificem pollens Agripina Colonia praefert,
      frugiferis agris digne colone dei.
si videas aliquos quacumque ex gente creatos,
      quamvis ignotos mox facis esse tuos.
quos semel adfectu adstringis pietate paterna
      ulterius numquam dissociare potes;
nec subito veniens veluti fugitiva recedit,
      sed concessa cito gratia fixa manet.
verba dei conplens sicut te diligis ipsum,
      a te ita diligitur proximus omnis homo.
vocis apostolicae sectator dignus haberis,
      quae caros animos praeposuit fidei.
tranquillus placidus mitis, sine nube serenus,
      cui rabies mundi nil dominare potest, (68)
pectora cunctorum reficis dulcedine verbi,
      laetificas vultu tristia corda tuo.
pauperibus cibus es, sed et esurientibus esca,
      rite pater populi dando salutis opem.
aurea templa novas pretioso fulta decore;
      tu nites, unde dei fulget honore domus.
maioris numeri quo templa capacia constent,
      alter in excelso pendulus ordo datur.
sollicitat pia cura gregis te, pastor opime,
      nil lupus ab stabulis quo vigilante rapit.
tempora longaevo teneas felicia tractu
      et per te domini multiplicentur oves.

&lt;/poem&gt;
==XV. De Igidio episcopo Remorum ==
&lt;poem&gt;

Actibus egregiis venerabile culmen, Igidi,
      ex cuius meritis crevit honore gradus,
subtrahor ingenio, compellor amore parato
      laudibus in vestris prodere pauca favens.
namque reus videor tantis existere causis,
      si solus taceam quidquid ubique sonat.
sed quamvis nequeam digno sermone fateri,
      da veniam voto me voluisse loqui.
exiit in mundo gestorum fama tuorum
      et meritis propriis sidus in orbe micas.
clarior effulges quam Lucifer ore sereno:
      ille suis radiis, tu pietate nites.
nil lupus insidiis cauto subducit ovili
      te pastore sacro pervigilante gregem.
facundo eloquio caelestia dogmata fundis,
      ecclesiae crevit te monitore domus.
pontificis studio correctio plebis haberis;
      ne tenebrae noceant, semita lucis ades.
cunctorum recreas animos dulcedine verbi,
      qui satias epulis, pascis et ore greges.
praecepta inplentur: non solo pane cibamur;
      delicias capimus quas tua verba ferunt.
ut gaudet corpus cui mitior esca paratur,
      sic animae gaudent si tua lingua sonet. (69)
haeresis ira cadit forti te milite Christi,
      adquiris regi qui dedit arma tibi,
qui purgas spinis agros sermone colente,
      et mundata deo surgit ubique seges.
qui venit huc exul tristis defessus egenus,
      hic recipit patriam te refovente suam.
quae doluit tollis, gemitus in gaudia vertens,
      exilium removes, reddis amore lares.
pauper habere cibum, meruit quoque nudus amictum,
      invenit hic semper, quae bona quisque cupit.
consultum tribuis generaliter omnibus unum,
      qui populi pater es, tot pia rite regis.
haec tibi vita diu domino tribuente supersit
      atque futura micet lucidiore die.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Ad Hilarium==
&lt;poem&gt;

Lux sincera animi, semper mihi dulcis Hilari,
      quamvis absentem quem mea cura videt,
cuius honestus amor tantum mea corda replevit,
      ut sine te numquam mente vacante loquar:
versibus exiguis mandamus vota salutis;
      quae dedit affectus sint tibi cara, precor.

&lt;/poem&gt;
==XVII. De Bertechramno episcopo, cum elevaretur in currum==
&lt;poem&gt;

Curriculi genus est memorat quod Gallia raedam:
      molliter incedens orbita sulcat humum ;
exiliens duplici biiugo volat axe citato
      atque movet rapidas iuncta quadriga rotas.
huc ego dum famulans comitatu iungor eodem
      et mea membra cito dum veherentur equo,
pontificisque sacri Bertechramni actus honore
      conprendente manu raptus in axe levor. (70)
qualiter inplumes fetus pia mater hirundo
      confovet et placide pinnula tensa tegit,
sic bonitate potens, affectu dives opimo
      in proprium pastor molle sedile locat.
nec solum amplectens pia mens, sed diligit omnes,
      unde magis populis unicus extat amor.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Item ad eundem de opusculis suis ==
&lt;poem&gt;

Ardua suscepi missis epigrammata chartis
      atque cothurnato verba rotata sofo.
percurrens tumido spumantia carmina versu
      credidi in undoso me dare vela freto:
plana procellosos ructavit pagina fluctus
      et velut Oceanas fonte refudit aquas.
vix modo tam nitido pomposa poemata cultu
      audit Traiano Roma verenda foro.
quid si tale decus recitasses in aure senatus?
      stravissent plantis aurea fila tuis;
per loca, per populos, per compita cuncta videres
      currere versiculos plebe favente tuos.
sed tamen in vestro quaedam sermone notavi
      carmine de veteri furta novella loqui;
ex quibus in paucis superaddita syllaba fregit
      et pede laesa suo musica cloda gemit.
nunc, venerande pater, prece voto voce saluto,
      commendans animum supplice corde meum.
sit tua vita diu, cuius modulante Camena
      cogimur optatis reddere verba iocis.

&lt;/poem&gt;
==XIX. Ad Agricolam episcopum ==
&lt;poem&gt;

Praesul, honoris apex, generis fideique cacumen,
      cultor agri pollens, pastor opime gregis,
cum mea terra manu meruit genitoris arari,
      reddatur nati vomere culta sui. (71)
nam pater, affectu dulci memorabilis orbi,
      me vobiscum uno fovit amore duos;
corde parens, pastu nutrix, bonus ore magister
      dilexit coluit rexit, honesta dedit.
ille pio studio sulcata novalia sevit:
      quod pater effudit hoc mihi semen ale.

&lt;/poem&gt;
==XX. Ad Felicem episcopum Biturigum, scriptum in turrem eius==
&lt;poem&gt;

Quam bene iuncta decent, sacrati ut corporis agni
      margaritum ingens aurea dona ferant!
cedant chrysolitis Salomonia vasa metallis:
      ista placere magis ars facit atque fides.
quae data, Christe, tibi Felicis munera sic sint,
      qualia tunc tribuit de grege pastor Abel,
et cuius tu corda vides, pietate coaeques
      siraptae merito quae dedit aera duo.

&lt;/poem&gt;
==XXI. Domino sancto atque apostolicis actibus praeconando, domno pio et peculiariter dulci in Christo, patri Avito papae Fortunatus humilis ==
&lt;poem&gt;

Officiis intente piis, pater urbis Avite,
      gloria pontificum, noster et altus amor,
per quem plebs, regio, peregrinus et hospes aluntur,
      in quo cuncta capit quae sibi quisque cupit:
ex opere inmeritus merui pia dona patroni.
      ne minimam pascens inmemor esses ovem.
qui trahis ore greges aeterna ad pabula Christi,
      qualiter hinc vivant est quoque cura tui.
semper et absentes praesens tua protegit ala:
      quo pede non curris, munere totus ades. (72)
muneribus vestris Agnes aut Radegundis
      multiplici orantes fomite vocis agunt.
ad caelos penetranda seras, pater alte, talenta,
      quae centena suo tempore culta metas.
per dominum regemque bonum precor, aulice praesul,
      ut Fortunati sis memor, alme, tui.

&lt;/poem&gt;
==XXII. Ad eundem==
&lt;poem&gt;

Paruimus iussis, sacer ac venerande sacerdos
      et pater, imperiis, dulcis Avite, tuis.
garrulitate levi potius stridente cicuta
      quam placeat liquido nostra camena melo;
sed tamen, ut veniam tribuas, pietatis amator
      intende obsequium nec trutinato sophum.
munere pro magno modicus haec parvula solvo:
      pensetur votis. est cui lingua rudis.

&lt;/poem&gt;
===a) Item ad eundem===
&lt;poem&gt;

Virtutum quid celsa fides mereatur honoris,
      summe sacerdotum, dulcis Avite , probas ,
qui nectens animos cunctorum in amore beato
      post te, care pater, pectora capta trahis.
sed tamen inter eos, tua quos dulcedo replevit,
      promptus in affectu portio maior agor.
lumen dulce meum, patriae vigor, altor egentum.
      spes peregrinorum, ductor honorque patrum,
si mea vox iugi resonaret acumine carmen,
      laude minor loquerer, maior amore, pater;
maxima sed nostri datur haec occasio voti,
      vel memorare tuum nomen, opime, sacrum.
commendantur item vestrae pietatis amori,
      Agnes voce humili cum Radegunde pari,
larga salutiferos vigeat tibi vita per annos,
      nam tua quae fuerit fit mea, care, salus.

&lt;/poem&gt;
==XXIII. De domno Agerico episcopo de Vereduno ==
&lt;poem&gt;

Vrbs Vereduna, brevi quamvis claudaris in orbe,
      pontificis meritis amplificata places:
maior in angusto praefulget gratia gyro,
      Agerice, tuus quam magis auxit honor.
plurima magnarum fudisti semina laudum,
      quae matura operis fertilitate metes.
tempore praesenti victum largiris egenis,
      unde futura dies centuplicabit opes.
dogmatis arcani reseras penetralia pastor,
      nec solum dapibus, pascis et ore greges.
templa vetusta novas pretiosius et nova condis,
      cultior est domini te famulante domus.
egregios fontes sacri baptismatis exples :
      tam pia divino fonte repletus agis.
candida sincero radiat haec aula sereno,
      et si sol fugiat, hic manet arte dies,
ad nova templa avide concurrunt undique plebes
      et tribuis populis plus in amore deum.
te solamen inops meruit, te nudus amictum,
      et solus cunctis potus et esca manes.
felix qui meritis, aeternae lucis amator,
tempore tam modico non moritura paras.

&lt;/poem&gt;
===a) Item de Agerico episcopo de Vereduno===
&lt;poem&gt;

Phoebus ut elatum suspendit in aethera currum
      purus et igniferum spargit ubique iubar,
effusis radiis totum sibi vindicat orbem,
      montes, plana replens ima vel alta tenet.
sic, praesul, splendore animi cum sole coruscas:
      ille suis radiis fulget et ipse tuis.
Agerice sacer, cuius sermone colente
      ecclesiae segetes fertilitate placent,
terrenis sterilis rebus, fecunde supernis,
      humana spernens, dives iture polis, (74)
inlecebris mundi mundus, lasciva repellens,
      nil cui subripuit carnis amarus amor.
lubrica culpa perit, neque mors de crimine gaudet,
      cum tua delictis liber a membra vides.
in templis habitando piis sic purus haberis,
      ut tua corda, pater, sint pia templa dei.
eligit in tali Christus se vase recondi:
      quam sibi purgavit possidet ipse domum.
non dolus in labiis, nec sunt fera nubila mentis:
      sinceris animis vernat in ore dies,
doctilocum flumen salienti fonte refundis
      et sensus steriles voce rigante foves.
ardua caelorum pandis mysteria terris,
      per quem plebs dominum seit timet orat amat.
dogmate divino, praesul facunde, triumphas,
      dans pastor monitis, ne premat error oves.
deliciis reficis quas caelum arva unda ministrat,
      et satiat populos hinc cibus, inde fides.
sumit pauper opem, tristis spem, nudus amictum,
      omnia quidquid habes omnibus esse facis.
hic tibi longa salus maneat, licet inde futura,
      atque diu, pastor, pro grege vota feras.

&lt;/poem&gt;
==XXIV. Ad virum venerabilem Anfionem presbyterum ==
&lt;poem&gt;

Vir pietate calens, blanda dulcedine vernans,
      cuius in aspectu mens pretiosa micat,
quem prius ut merui cognoscere lumine vultus,
      conspexi sensus lumen inesse tibi,
Anfion, mihi care pater, venerande sacerdos
      atque meo semper corde tenendus amor;
qui quemcumque novum videas facis esse propinquum,
      si genus ignores, fit tibi mente parens.
provocat alloquio cunctos iucunda voluntas,
      cogis et unianimes iugiter esse tuos.
ingenio vivax, sensus moderamine firmus,
      pondere consilii fixus ubique manes, (75)
qui bene cauta regis maturae frena senectae,
      cui quem praestat honor scis moderare gradum.
promptus ad omne decus larga bonitate redundas,
      cui se coniungit quisquis in urbe venit.
profluus humane frugem venientibus öfters
      et tua fit populis omnibus una domus;
verbis quippe suis quem papa Leontius effert:
      iudicio tanti credimus ista viri.

&lt;/poem&gt;
==XXV. Ad Paternum abbatem de codice emendato ==
&lt;poem&gt;

Paruimus tandem iussis, venerande sacerdos,
      nominis officium iure, Paterne, regens,
qui propriis meritis ornans altaria Christi
      tam prece quam voto das placitura deo.
supplico, cede tamen, si quid me forte fefellit:
      nam solet iste meas error habere manus.
obtineat supplex modo pagina missa salutis,
      haec quoque cum relegis me memorare velis.

&lt;/poem&gt;
==XXVI. Ad Rucconem diaconum, modo presbyterum==
&lt;poem&gt;

Altaris domini pollens , bone Rucco, minister,
      hinc tibi festinus mando salutis opus.
nos maris Oceani tumidum circumfluit aequor,
      te quoque Parisius, care sodalis, habet;
Sequana te retinet, nos unda Britannica cingit:
      divisos terris alligat unus amor.
non furor hic pelagi vultum mihi subtrahit illum
      nec boreas aufert nomen, amice, tuum.
pectore sub nostro tam saepe recurris amator,
      tempore sub hiemis quam solet unda maris.
ut quatitur pelagus quotiens proflaverit eurus,
      stat neque sic animus te sine, care, meus.
blanda serenato tempestas pectore fervet
      atque ad te varia mobilitate trahit. (76)
sed memor esto mei votumque repende petenti,
      ut pariter paribus det sua dona deus,
humanam mentem Christi quo gratia ditet
      ac domino nostro sensus et ora vacent.

&lt;/poem&gt;
==XXVII. Ad archidiaconum de Meldis==
&lt;poem&gt;

Si mihi vel vestros licuisset cernere vultus,
      munere pro tanto plurima verba darem.
direxit nobis mustum tua cara voluntas,
      et dulces animos dulcia dona probant.
quem non vidisti promptus satiare parasti:
      quid facias illi qui tibi notus adest?
det tibi larga deus, qui curam mente fideli
      de grege pontificis, magne minister, habes.

&lt;/poem&gt;
==XXVIII. Ad Iohannem diaconum ==
&lt;poem&gt;

Pignus amicitiae semper memorabile nostrae
      versibus exiguis, care Iohannis , habe ,
ut, cum me rapiunt loca nunc incognita forsan,
      non animo videar, dulcis, abesse tuo.
Anthemium patrem per te, venerande, saluto,
      cuius in affectu consolidatus agor.
Hilarium pariter nobis in amore tenacem
      insero carminibus, quem mea corda colunt.
perpetuo maneas meritis felicibus aevo:
      haec quoque cum relegis me memorare velis.

&lt;/poem&gt;
==XXIX. Ad Anthimium diaconum==
&lt;poem&gt;

Suscipe versiculos, Anthimi, pignus amantis ,
      quos tibi sincero pectore fudit amor. (77)
cum tua blanditus retineret lumina somnus
      lassaque fecisset membra iacere toro,
dum dubito, pecco nolens vexare quietum:
      sic mea culpa tui causa soporis erit.
discedo tacitus, veluti fur, indice nullo,
      nec dixi amplectens: frater amate, vale.
non licuit mandata animo committere caro
      nec tenuit verbis hora vel una tuis.
testificor dominum mihi fortiter esse molestum,
      quod sic abscedo nec tua dicta fero.
sed cui plura volens poteram tunc dicere praesens,
      nunc faciat paucis pagina missa loqui.
haec tamen ante deum rogo te mihi munera praestes:
      omnibus ut semper, carus ubique mices;
nemo mihi vestem, denaria nemo ministret :
      quod dulcedo monet, hoc mihi nemo neget.

&lt;/poem&gt;
==XXX. Ad Sindulfum diaconum==
&lt;poem&gt;

Frater amore dei, digno memorabilis actu,
      pectore fixe meo frater amore dei:
carpe libenter iter quod ducit ad aetheris aulam:
      altius ut surgas, carpe libenter iter.
fer patienter onus neque te pia sarcina lasset:
      unde manet requies, fer patienter onus.
subdere colla decet, quia sunt iuga dulcia Christi:
      quo mereamur opem, subdere colla decet.
qui sua rura colit solet horrea plena tenere,
      nec ieiunus erit qui sua rura colit.
per mare nauta volat quo multa pecunia crescat:
      mercibus ut placeat per mare nauta volat;
non timet ille necem rabie turbante procellae:
      ut lucretur opes non timet ille necem.
miles ad arma venit quaerens per vulnera palmam:
      ut redeat victor, miles ad arma venit.
proelia sume libens mihi tu quoque, care sodalis:
      unde triumphus erit, proelia sume libens. (78)
quisquis amore venit nescit se ferre laborem:
      nemo labore iacet quisquis amore venit.
carmina parva ferens tibi debita reddo salutis:
      des meliora, precor, carmina parva ferens.

&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber II
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/II
|Post=Liber IV
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/IV
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>59skmk6nqpjh737qb9w7fh25arrc76p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Venantius Fortunatus)/IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40776</id>
    <revision>
      <id>285315</id>
      <parentid>228015</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18063" sha1="32hwou91ahvddppqrn6a46yhyms32u9" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XIX. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XX. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXI. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXII. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIII. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIV. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXV. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVI. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVII. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>32hwou91ahvddppqrn6a46yhyms32u9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285316</id>
      <parentid>285315</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XVIII. */</comment>
      <origin>285316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19255" sha1="ogttorkzy6vojzltkm4cs1wvkrp5pnj" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XX. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXI. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXII. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIII. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIV. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXV. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVI. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVII. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. ==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>ogttorkzy6vojzltkm4cs1wvkrp5pnj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285317</id>
      <parentid>285316</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19477" sha1="s2hgpkh5p5k4bgd3kaxps0k1lbgngfo" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>s2hgpkh5p5k4bgd3kaxps0k1lbgngfo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285318</id>
      <parentid>285317</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XIX. Epitaphium Aracharii. */</comment>
      <origin>285318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19839" sha1="g42pxfzwp1ktxgny9fkq2y90fc0g1sg" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
Partu terra suo fraudem non sustinet ullam:
      Quae dedit, haec recipit debita membra luto.
Hic uergente suo situs est Aracharius aeuo,
      Sex qui lustra gerens raptus ab orbe fuit.
Ipse palatina refulsit clarus in aula
      Et placido meruit regis amore coli.
Omnia restituit mundo quae sumpsit ab ipso:
      Sola tamen pro se quae bene gessit habet.

&lt;/poem&gt;

==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>g42pxfzwp1ktxgny9fkq2y90fc0g1sg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285319</id>
      <parentid>285318</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XX. Epitaphium Brumachii */</comment>
      <origin>285319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20299" sha1="1964zu5qy7sly2xwyo77pz5ur2hi49y" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
Partu terra suo fraudem non sustinet ullam:
      Quae dedit, haec recipit debita membra luto.
Hic uergente suo situs est Aracharius aeuo,
      Sex qui lustra gerens raptus ab orbe fuit.
Ipse palatina refulsit clarus in aula
      Et placido meruit regis amore coli.
Omnia restituit mundo quae sumpsit ab ipso:
      Sola tamen pro se quae bene gessit habet.

&lt;/poem&gt;

==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
Quisquis in hoc tumulo cineres uis nosse sepulti:
      Brumachius quondam fulsit in orbe potens.
Quem sensu, eloquio legati nomine functum,
      Dum remeat patriae, sors inimica tulit.
Finibus Italiae raptus, sed Frigia coniunx
      Detulit huc cari funus amando uiri.
Ceu uiuum coluit cui grata est umbra mariti:
      Coniugibus castis ipsa fauilla placet.
Ipse quater denos permansit in orbe per annos;
      Mox obit et magnum parua sepulchra tegunt.

&lt;/poem&gt;

==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>1964zu5qy7sly2xwyo77pz5ur2hi49y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285320</id>
      <parentid>285319</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXI. Epitaphium Avoli */</comment>
      <origin>285320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20956" sha1="o1h7h19exeh5k8a49qoc8d5ygorixu7" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
Partu terra suo fraudem non sustinet ullam:
      Quae dedit, haec recipit debita membra luto.
Hic uergente suo situs est Aracharius aeuo,
      Sex qui lustra gerens raptus ab orbe fuit.
Ipse palatina refulsit clarus in aula
      Et placido meruit regis amore coli.
Omnia restituit mundo quae sumpsit ab ipso:
      Sola tamen pro se quae bene gessit habet.

&lt;/poem&gt;

==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
Quisquis in hoc tumulo cineres uis nosse sepulti:
      Brumachius quondam fulsit in orbe potens.
Quem sensu, eloquio legati nomine functum,
      Dum remeat patriae, sors inimica tulit.
Finibus Italiae raptus, sed Frigia coniunx
      Detulit huc cari funus amando uiri.
Ceu uiuum coluit cui grata est umbra mariti:
      Coniugibus castis ipsa fauilla placet.
Ipse quater denos permansit in orbe per annos;
      Mox obit et magnum parua sepulchra tegunt.

&lt;/poem&gt;

==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
Irriguis Auolum lacrimis ne flete sepultum,
      Qui propriis meritis gaudia lucis habet.
Nam si pensentur morum pia gesta suorum,
      Felix post tumulos possidet ille polos.
Templa dei coluit, latitans satiauit egentem:
      Plenius illa metit quae sine teste dedit.
Nobilitate potens, animo probus, ore serenus,
      Plebis amore placens, fundere promptus opes,
Non usurae auidus, licet esset munere largus,
      Plus nihil expetiit quam numerando dedit.
Nil mercedis egens, merces fuit una salutis:
      Quod minus est pretio, proficit hoc merito.
Luce perenne fruens felix, cui mortua mors est,
      Quem non poena premit, uita superna manet.

&lt;/poem&gt;

==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>o1h7h19exeh5k8a49qoc8d5ygorixu7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285321</id>
      <parentid>285320</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXII. Epitaphium innocentum */</comment>
      <origin>285321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21489" sha1="2nwxzd9hna0aht4i9ksq7rlwmz34x9u" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
Partu terra suo fraudem non sustinet ullam:
      Quae dedit, haec recipit debita membra luto.
Hic uergente suo situs est Aracharius aeuo,
      Sex qui lustra gerens raptus ab orbe fuit.
Ipse palatina refulsit clarus in aula
      Et placido meruit regis amore coli.
Omnia restituit mundo quae sumpsit ab ipso:
      Sola tamen pro se quae bene gessit habet.

&lt;/poem&gt;

==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
Quisquis in hoc tumulo cineres uis nosse sepulti:
      Brumachius quondam fulsit in orbe potens.
Quem sensu, eloquio legati nomine functum,
      Dum remeat patriae, sors inimica tulit.
Finibus Italiae raptus, sed Frigia coniunx
      Detulit huc cari funus amando uiri.
Ceu uiuum coluit cui grata est umbra mariti:
      Coniugibus castis ipsa fauilla placet.
Ipse quater denos permansit in orbe per annos;
      Mox obit et magnum parua sepulchra tegunt.

&lt;/poem&gt;

==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
Irriguis Auolum lacrimis ne flete sepultum,
      Qui propriis meritis gaudia lucis habet.
Nam si pensentur morum pia gesta suorum,
      Felix post tumulos possidet ille polos.
Templa dei coluit, latitans satiauit egentem:
      Plenius illa metit quae sine teste dedit.
Nobilitate potens, animo probus, ore serenus,
      Plebis amore placens, fundere promptus opes,
Non usurae auidus, licet esset munere largus,
      Plus nihil expetiit quam numerando dedit.
Nil mercedis egens, merces fuit una salutis:
      Quod minus est pretio, proficit hoc merito.
Luce perenne fruens felix, cui mortua mors est,
      Quem non poena premit, uita superna manet.

&lt;/poem&gt;

==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
Hoc iacet in tumulo non flenda infantia fratrum,
      Quos tulit innocuos uita beata uiros.
Vno utero geniti simili sunt sorte sepulti,
      Et pariter natos lux tenet una duos.
Lotus fonte sacro prius ille recessit in albis,
      Iste gerens lustrum ducitur ante deum.
Nomine sed primus uocitatus rite Iohannes,
      Alter, Patricius, munere maior erat:
De cuius merito se plurima signa dederunt;
      Felices animae, quae pia uota colunt!
Hic etiam felix genetrix requiescit eorum,
      Quae meruit partu lumina ferre suo.

&lt;/poem&gt;

==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>2nwxzd9hna0aht4i9ksq7rlwmz34x9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285322</id>
      <parentid>285321</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXIII. Epitaphium Iuliani. */</comment>
      <origin>285322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22304" sha1="kmirhl9je82v1u9kukawtn19owf738z" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
Partu terra suo fraudem non sustinet ullam:
      Quae dedit, haec recipit debita membra luto.
Hic uergente suo situs est Aracharius aeuo,
      Sex qui lustra gerens raptus ab orbe fuit.
Ipse palatina refulsit clarus in aula
      Et placido meruit regis amore coli.
Omnia restituit mundo quae sumpsit ab ipso:
      Sola tamen pro se quae bene gessit habet.

&lt;/poem&gt;

==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
Quisquis in hoc tumulo cineres uis nosse sepulti:
      Brumachius quondam fulsit in orbe potens.
Quem sensu, eloquio legati nomine functum,
      Dum remeat patriae, sors inimica tulit.
Finibus Italiae raptus, sed Frigia coniunx
      Detulit huc cari funus amando uiri.
Ceu uiuum coluit cui grata est umbra mariti:
      Coniugibus castis ipsa fauilla placet.
Ipse quater denos permansit in orbe per annos;
      Mox obit et magnum parua sepulchra tegunt.

&lt;/poem&gt;

==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
Irriguis Auolum lacrimis ne flete sepultum,
      Qui propriis meritis gaudia lucis habet.
Nam si pensentur morum pia gesta suorum,
      Felix post tumulos possidet ille polos.
Templa dei coluit, latitans satiauit egentem:
      Plenius illa metit quae sine teste dedit.
Nobilitate potens, animo probus, ore serenus,
      Plebis amore placens, fundere promptus opes,
Non usurae auidus, licet esset munere largus,
      Plus nihil expetiit quam numerando dedit.
Nil mercedis egens, merces fuit una salutis:
      Quod minus est pretio, proficit hoc merito.
Luce perenne fruens felix, cui mortua mors est,
      Quem non poena premit, uita superna manet.

&lt;/poem&gt;

==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
Hoc iacet in tumulo non flenda infantia fratrum,
      Quos tulit innocuos uita beata uiros.
Vno utero geniti simili sunt sorte sepulti,
      Et pariter natos lux tenet una duos.
Lotus fonte sacro prius ille recessit in albis,
      Iste gerens lustrum ducitur ante deum.
Nomine sed primus uocitatus rite Iohannes,
      Alter, Patricius, munere maior erat:
De cuius merito se plurima signa dederunt;
      Felices animae, quae pia uota colunt!
Hic etiam felix genetrix requiescit eorum,
      Quae meruit partu lumina ferre suo.

&lt;/poem&gt;

==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
Condita sunt tumulo Iuliani membra sub isto,
      Cuius in aeternum uiuere nouit honor,
Mercator quondam, conuersus fine beato,
      Raptus ab hoc mundo crimine liber homo.
Collegit nimium, sed sparsit egentibus aurum:
      Praemisit cunctas quas sequeretur opes.
Sollicitus quemcumque nouum prospexit in urbe;
      Hunc meruit ueniens exul habere patrem.
Pascere se credens Christum sub paupere forma,
      Ante omnes apud hunc sumpsit egenus opem.
Nec solum refouens, sed dona latendo ministrans
      Amplius inde placet quod sine teste dedit.
Felicem censum qui fratris migrat in aluo!
      Et uiuos lapides aedificare potest.
Extulit hunc tumulum genitoris honore Iohannes,
      Qui modo diuinis fungitur officiis.
Qualiter hic uiuo seruiret amore parenti,
      Cum nati pietas ipsa sepulchra colit!

&lt;/poem&gt;

==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>kmirhl9je82v1u9kukawtn19owf738z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285323</id>
      <parentid>285322</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXIV. Epitaphium Orientii */</comment>
      <origin>285323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22941" sha1="sb0clyjybd0c64dvtdcrnrgbdcc8pym" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
Partu terra suo fraudem non sustinet ullam:
      Quae dedit, haec recipit debita membra luto.
Hic uergente suo situs est Aracharius aeuo,
      Sex qui lustra gerens raptus ab orbe fuit.
Ipse palatina refulsit clarus in aula
      Et placido meruit regis amore coli.
Omnia restituit mundo quae sumpsit ab ipso:
      Sola tamen pro se quae bene gessit habet.

&lt;/poem&gt;

==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
Quisquis in hoc tumulo cineres uis nosse sepulti:
      Brumachius quondam fulsit in orbe potens.
Quem sensu, eloquio legati nomine functum,
      Dum remeat patriae, sors inimica tulit.
Finibus Italiae raptus, sed Frigia coniunx
      Detulit huc cari funus amando uiri.
Ceu uiuum coluit cui grata est umbra mariti:
      Coniugibus castis ipsa fauilla placet.
Ipse quater denos permansit in orbe per annos;
      Mox obit et magnum parua sepulchra tegunt.

&lt;/poem&gt;

==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
Irriguis Auolum lacrimis ne flete sepultum,
      Qui propriis meritis gaudia lucis habet.
Nam si pensentur morum pia gesta suorum,
      Felix post tumulos possidet ille polos.
Templa dei coluit, latitans satiauit egentem:
      Plenius illa metit quae sine teste dedit.
Nobilitate potens, animo probus, ore serenus,
      Plebis amore placens, fundere promptus opes,
Non usurae auidus, licet esset munere largus,
      Plus nihil expetiit quam numerando dedit.
Nil mercedis egens, merces fuit una salutis:
      Quod minus est pretio, proficit hoc merito.
Luce perenne fruens felix, cui mortua mors est,
      Quem non poena premit, uita superna manet.

&lt;/poem&gt;

==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
Hoc iacet in tumulo non flenda infantia fratrum,
      Quos tulit innocuos uita beata uiros.
Vno utero geniti simili sunt sorte sepulti,
      Et pariter natos lux tenet una duos.
Lotus fonte sacro prius ille recessit in albis,
      Iste gerens lustrum ducitur ante deum.
Nomine sed primus uocitatus rite Iohannes,
      Alter, Patricius, munere maior erat:
De cuius merito se plurima signa dederunt;
      Felices animae, quae pia uota colunt!
Hic etiam felix genetrix requiescit eorum,
      Quae meruit partu lumina ferre suo.

&lt;/poem&gt;

==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
Condita sunt tumulo Iuliani membra sub isto,
      Cuius in aeternum uiuere nouit honor,
Mercator quondam, conuersus fine beato,
      Raptus ab hoc mundo crimine liber homo.
Collegit nimium, sed sparsit egentibus aurum:
      Praemisit cunctas quas sequeretur opes.
Sollicitus quemcumque nouum prospexit in urbe;
      Hunc meruit ueniens exul habere patrem.
Pascere se credens Christum sub paupere forma,
      Ante omnes apud hunc sumpsit egenus opem.
Nec solum refouens, sed dona latendo ministrans
      Amplius inde placet quod sine teste dedit.
Felicem censum qui fratris migrat in aluo!
      Et uiuos lapides aedificare potest.
Extulit hunc tumulum genitoris honore Iohannes,
      Qui modo diuinis fungitur officiis.
Qualiter hic uiuo seruiret amore parenti,
      Cum nati pietas ipsa sepulchra colit!

&lt;/poem&gt;

==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
Non hic nostra diu est fugienti tempore uita,
      Quae sub fine breui, uix uenit, inde redit.
Ecce caduca uolant praesentia saecula mundi,
      Sola fides meriti nescit honore mori.
Clauditur hic pollens Orientius ille sepultus,
      Cui palatina prius mansit aperta domus.
Consiliis habilis regalique intimus aulae
      Obtinuit celsum dignus in arce locum.
Vir sapiens iustus moderatus honestus amatus
      Hoc rapuit mundo quod bene gessit homo,
Sexaginta annis uix implens tempora lucis,
      Coniuge Nicasia, qua tumulante cubat.
Cuius castus amor colit ipsa sepulchra mariti,
      Nec placitura homini se dedit esse dei.

&lt;/poem&gt;

==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>sb0clyjybd0c64dvtdcrnrgbdcc8pym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285324</id>
      <parentid>285323</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXV. Epitaphium Theodechildis reginae */</comment>
      <origin>285324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23949" sha1="eu4bknfjpxiqgtxm82nvvsbmnx4k6m3" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
Partu terra suo fraudem non sustinet ullam:
      Quae dedit, haec recipit debita membra luto.
Hic uergente suo situs est Aracharius aeuo,
      Sex qui lustra gerens raptus ab orbe fuit.
Ipse palatina refulsit clarus in aula
      Et placido meruit regis amore coli.
Omnia restituit mundo quae sumpsit ab ipso:
      Sola tamen pro se quae bene gessit habet.

&lt;/poem&gt;

==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
Quisquis in hoc tumulo cineres uis nosse sepulti:
      Brumachius quondam fulsit in orbe potens.
Quem sensu, eloquio legati nomine functum,
      Dum remeat patriae, sors inimica tulit.
Finibus Italiae raptus, sed Frigia coniunx
      Detulit huc cari funus amando uiri.
Ceu uiuum coluit cui grata est umbra mariti:
      Coniugibus castis ipsa fauilla placet.
Ipse quater denos permansit in orbe per annos;
      Mox obit et magnum parua sepulchra tegunt.

&lt;/poem&gt;

==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
Irriguis Auolum lacrimis ne flete sepultum,
      Qui propriis meritis gaudia lucis habet.
Nam si pensentur morum pia gesta suorum,
      Felix post tumulos possidet ille polos.
Templa dei coluit, latitans satiauit egentem:
      Plenius illa metit quae sine teste dedit.
Nobilitate potens, animo probus, ore serenus,
      Plebis amore placens, fundere promptus opes,
Non usurae auidus, licet esset munere largus,
      Plus nihil expetiit quam numerando dedit.
Nil mercedis egens, merces fuit una salutis:
      Quod minus est pretio, proficit hoc merito.
Luce perenne fruens felix, cui mortua mors est,
      Quem non poena premit, uita superna manet.

&lt;/poem&gt;

==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
Hoc iacet in tumulo non flenda infantia fratrum,
      Quos tulit innocuos uita beata uiros.
Vno utero geniti simili sunt sorte sepulti,
      Et pariter natos lux tenet una duos.
Lotus fonte sacro prius ille recessit in albis,
      Iste gerens lustrum ducitur ante deum.
Nomine sed primus uocitatus rite Iohannes,
      Alter, Patricius, munere maior erat:
De cuius merito se plurima signa dederunt;
      Felices animae, quae pia uota colunt!
Hic etiam felix genetrix requiescit eorum,
      Quae meruit partu lumina ferre suo.

&lt;/poem&gt;

==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
Condita sunt tumulo Iuliani membra sub isto,
      Cuius in aeternum uiuere nouit honor,
Mercator quondam, conuersus fine beato,
      Raptus ab hoc mundo crimine liber homo.
Collegit nimium, sed sparsit egentibus aurum:
      Praemisit cunctas quas sequeretur opes.
Sollicitus quemcumque nouum prospexit in urbe;
      Hunc meruit ueniens exul habere patrem.
Pascere se credens Christum sub paupere forma,
      Ante omnes apud hunc sumpsit egenus opem.
Nec solum refouens, sed dona latendo ministrans
      Amplius inde placet quod sine teste dedit.
Felicem censum qui fratris migrat in aluo!
      Et uiuos lapides aedificare potest.
Extulit hunc tumulum genitoris honore Iohannes,
      Qui modo diuinis fungitur officiis.
Qualiter hic uiuo seruiret amore parenti,
      Cum nati pietas ipsa sepulchra colit!

&lt;/poem&gt;

==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
Non hic nostra diu est fugienti tempore uita,
      Quae sub fine breui, uix uenit, inde redit.
Ecce caduca uolant praesentia saecula mundi,
      Sola fides meriti nescit honore mori.
Clauditur hic pollens Orientius ille sepultus,
      Cui palatina prius mansit aperta domus.
Consiliis habilis regalique intimus aulae
      Obtinuit celsum dignus in arce locum.
Vir sapiens iustus moderatus honestus amatus
      Hoc rapuit mundo quod bene gessit homo,
Sexaginta annis uix implens tempora lucis,
      Coniuge Nicasia, qua tumulante cubat.
Cuius castus amor colit ipsa sepulchra mariti,
      Nec placitura homini se dedit esse dei.

&lt;/poem&gt;

==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
Quamuis aetatis senio iam flecteret annos,
      Multorumque tamen spes cito rapta fuit.
Si precibus possent naturae debita flecti,
      Plebs ageret lacrimis hanc superesse sibi.
Gaudia quanta inopum tumulo sunt clausa sub isto
      Votaque quot populis abstulit una dies!
Inclita nobilitas genitali luce coruscans,
      Hic properante die Theodechilde iacet.
Cui frater, genitor, coniunx, auus atque priores
      Culmine succiduo regius ordo fuit.
Orfanus exul egens, uiduae nudaeque iacentes
      Matrem escam tegmen hic sepelisse dolent.
Vnica res placuit cumulo mercedis opimae:
      Antea cuncta dedit quam peteretur opem,
Occultans sua dona suis neu forte uetarent;
      Sed quae clausa dedit. iudice teste docet:
Templorum domini cultrix, pia munera praebens,
      Hoc proprium reputans quidquid habebat inops.
Vna mori sors est et terrae reddere terram:
      Felix cui meritis stat sine fine dies!
Actibus his instans, aeterna in luce relata,
      Ter quino lustro uixit in orbe decus.
 
&lt;/poem&gt;

==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>eu4bknfjpxiqgtxm82nvvsbmnx4k6m3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285325</id>
      <parentid>285324</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae] */</comment>
      <origin>285325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31197" sha1="h3w0u92kojt4kcdbtqh0lxui1r1rqq9" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
Partu terra suo fraudem non sustinet ullam:
      Quae dedit, haec recipit debita membra luto.
Hic uergente suo situs est Aracharius aeuo,
      Sex qui lustra gerens raptus ab orbe fuit.
Ipse palatina refulsit clarus in aula
      Et placido meruit regis amore coli.
Omnia restituit mundo quae sumpsit ab ipso:
      Sola tamen pro se quae bene gessit habet.

&lt;/poem&gt;

==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
Quisquis in hoc tumulo cineres uis nosse sepulti:
      Brumachius quondam fulsit in orbe potens.
Quem sensu, eloquio legati nomine functum,
      Dum remeat patriae, sors inimica tulit.
Finibus Italiae raptus, sed Frigia coniunx
      Detulit huc cari funus amando uiri.
Ceu uiuum coluit cui grata est umbra mariti:
      Coniugibus castis ipsa fauilla placet.
Ipse quater denos permansit in orbe per annos;
      Mox obit et magnum parua sepulchra tegunt.

&lt;/poem&gt;

==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
Irriguis Auolum lacrimis ne flete sepultum,
      Qui propriis meritis gaudia lucis habet.
Nam si pensentur morum pia gesta suorum,
      Felix post tumulos possidet ille polos.
Templa dei coluit, latitans satiauit egentem:
      Plenius illa metit quae sine teste dedit.
Nobilitate potens, animo probus, ore serenus,
      Plebis amore placens, fundere promptus opes,
Non usurae auidus, licet esset munere largus,
      Plus nihil expetiit quam numerando dedit.
Nil mercedis egens, merces fuit una salutis:
      Quod minus est pretio, proficit hoc merito.
Luce perenne fruens felix, cui mortua mors est,
      Quem non poena premit, uita superna manet.

&lt;/poem&gt;

==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
Hoc iacet in tumulo non flenda infantia fratrum,
      Quos tulit innocuos uita beata uiros.
Vno utero geniti simili sunt sorte sepulti,
      Et pariter natos lux tenet una duos.
Lotus fonte sacro prius ille recessit in albis,
      Iste gerens lustrum ducitur ante deum.
Nomine sed primus uocitatus rite Iohannes,
      Alter, Patricius, munere maior erat:
De cuius merito se plurima signa dederunt;
      Felices animae, quae pia uota colunt!
Hic etiam felix genetrix requiescit eorum,
      Quae meruit partu lumina ferre suo.

&lt;/poem&gt;

==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
Condita sunt tumulo Iuliani membra sub isto,
      Cuius in aeternum uiuere nouit honor,
Mercator quondam, conuersus fine beato,
      Raptus ab hoc mundo crimine liber homo.
Collegit nimium, sed sparsit egentibus aurum:
      Praemisit cunctas quas sequeretur opes.
Sollicitus quemcumque nouum prospexit in urbe;
      Hunc meruit ueniens exul habere patrem.
Pascere se credens Christum sub paupere forma,
      Ante omnes apud hunc sumpsit egenus opem.
Nec solum refouens, sed dona latendo ministrans
      Amplius inde placet quod sine teste dedit.
Felicem censum qui fratris migrat in aluo!
      Et uiuos lapides aedificare potest.
Extulit hunc tumulum genitoris honore Iohannes,
      Qui modo diuinis fungitur officiis.
Qualiter hic uiuo seruiret amore parenti,
      Cum nati pietas ipsa sepulchra colit!

&lt;/poem&gt;

==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
Non hic nostra diu est fugienti tempore uita,
      Quae sub fine breui, uix uenit, inde redit.
Ecce caduca uolant praesentia saecula mundi,
      Sola fides meriti nescit honore mori.
Clauditur hic pollens Orientius ille sepultus,
      Cui palatina prius mansit aperta domus.
Consiliis habilis regalique intimus aulae
      Obtinuit celsum dignus in arce locum.
Vir sapiens iustus moderatus honestus amatus
      Hoc rapuit mundo quod bene gessit homo,
Sexaginta annis uix implens tempora lucis,
      Coniuge Nicasia, qua tumulante cubat.
Cuius castus amor colit ipsa sepulchra mariti,
      Nec placitura homini se dedit esse dei.

&lt;/poem&gt;

==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
Quamuis aetatis senio iam flecteret annos,
      Multorumque tamen spes cito rapta fuit.
Si precibus possent naturae debita flecti,
      Plebs ageret lacrimis hanc superesse sibi.
Gaudia quanta inopum tumulo sunt clausa sub isto
      Votaque quot populis abstulit una dies!
Inclita nobilitas genitali luce coruscans,
      Hic properante die Theodechilde iacet.
Cui frater, genitor, coniunx, auus atque priores
      Culmine succiduo regius ordo fuit.
Orfanus exul egens, uiduae nudaeque iacentes
      Matrem escam tegmen hic sepelisse dolent.
Vnica res placuit cumulo mercedis opimae:
      Antea cuncta dedit quam peteretur opem,
Occultans sua dona suis neu forte uetarent;
      Sed quae clausa dedit. iudice teste docet:
Templorum domini cultrix, pia munera praebens,
      Hoc proprium reputans quidquid habebat inops.
Vna mori sors est et terrae reddere terram:
      Felix cui meritis stat sine fine dies!
Actibus his instans, aeterna in luce relata,
      Ter quino lustro uixit in orbe decus.
 
&lt;/poem&gt;

==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
Omne bonum uelox fugitiuaque gaudia mundi:
      Monstrantur terris et cito lapsa ruunt.
Vt dolor acquirat uires cum perdit amantem,
      Ante placere facit, durius inde premit.
Heu lacrimae rerum, heu sors inimica uirorum!
      Cur placitura facis quae dolitura rapis?
Vilithute decens, Dagaulfi cara iugalis,
      Coniugis amplexu dissociata iacet.
Corpore iuncta toro, plus pectore nexa marito:
      Lucis in occasu uincula rupit amor.
Tempora cui poterant adhuc in flore manere,
      Principium uitae finis acerbus habet.
Sanguine nobilium generata Parisius urbe
      Romana studio, barbara prole fuit.
Ingenium mitem torua de gente trahebat:
      Vincere naturam gloria maior erat.
Numquam maesta manens, uultu noua gaudia portans,
      Nubila fronte fugans corde serena fuit.
Fudit ab ore iubar species redimita decore,
      Protulit et radios forma uenusta suos.
Stirpe sua reliquas superauit pulchra puellas
      Et rosea facie lactea colla tulit.
Splendida conspectu meliori pectore fulsit,
      Digna micans animo nec pietate minor.
Cui quamuis nullus hac in regione propinquus,
      Obsequio facta est omnibus una parens,
Diuinis intenta bonis, alimenta ministrans,
      Qua mercede magis se satiasse uidet.
Haec data post obitum faciunt quoque uiuere functam:
      Forma perit hominum, nam benefacta manent.
Corpora puluis erunt et mens pia floret in aeuo:
      Omnia praetereunt praeter amare deum.
Orfana tunc auiae studiis adoleuit opimae
      Inque loco natae neptis adulta fuit.
Tertius a decimo ut hanc primum acceperat annus,
      Traditur optato consociata uiro,
Nobilitas in gente sua cui celsa refulsit,
      Atque suis meritis additur alter honor.
Dulcis, ouans, alacris, studiis ornata iuuentus:
      Quod natura nequit, littera prompta dedit.
Tres meruere tamen iuncti superesse per annos
      Coniugioque suo corde ligante frui.
Ambo pares animo uoto spe moribus actu
      Certantesque sibi mente decore fide.
Tempore iam certo est enixa puerpera prolem,
      Damno feta suo, quae pariendo perit.
Abripuit teneram subito mors inuida formam,
      Annos quippe duos, lustra gerendo tria.
Sic animam generans anima spoliatur et ipsa,
      Spem peperit luci luce negante sibi.
Exemplum sed triste dedit fetura parenti:
      Vnde redire solet, deficit inde genus.
Tertius esse pater cupiens, heu, solus habetur:
      Crescere quo numerus debuit, ecce cadit.
Nam partus cum matre perit, nascendo sepultus,
      Nil uitale trahens, natus in ore necis.
Plus fuerant soli, si tunc sine prole fuissent:
      Addita posteritas abstulit id quod erat.
Infaustis uotis genitus de funere matris
      Et genetrix nato mortis origo fuit.
Alter in alterius letali sorte pependit,
      Inque uicem sibi mox ambo dedere necem.
Sed sensit grauiora dolens pater atque maritus,
      Qui gemit uno obitu se sepelisse duos.
Pro uixdum genito lacrimas iam soluit humato,
      Vidit quod fleret, non quod haberet amor.
Tristitiae cumulum tribuit cui rapta iugalis,
      Dans longas lacrimas tempore nupta breui.
Consultum tamen illud habet de coniuge coniux,
      Huic quia mercedis non uacuatur opus.
Nam quod ad ornatum potuit muliebre uideri,
      Ecclesiis prompte pauperibusque dedit.
Hic nulla ex illis rebus peritura reliquit,
      Vt modo praemissas diues haberet opes.
Quam bene distribuens sine se sua noluit esse!
      Nam quae larga dedit, haec modo plena metit.
Condidit ergo sibi quidquid porrexit egenti,
      Et quos sumpsit inops hos habet illa cibos.
Felices quos nulla grauant de morte secunda
      Nec faciunt poenis subdita membra feris!
Dulcibus illecebris qui non sibi condit amarum
      Nec per carnem animam uult sepelire suam,
Sed casta pietate manens sine crimine uitae,
      Illius in luce hac praemia lucis emit.
Tempore quam paruo lacrimas aut colligit amplas
      Aut, cui uita nitet, gaudia longa capit!
Hac de morte leuis dolor est; nam durius illud.
      Hic quem uiuentem Tartara nigra tenent
Infelix quisquis maculosis actibus usus
      Ante redemptorem se laqueasse uidet,
Nubibus inuectus cum uenerit arbiter orbis
      Et tuba terribilis commouet arma polis!
His uenit Helias, illis in curribus Enoch,
      Anteuiando suos hinc Petrus, hinc Stephanus.
Flore puellarum rosea stipante corona
      Inter uirgineos prima Maria choros:
Hinc mater, hinc sponsa Agnes, Tecla dulcis, Agathe
      Et quaecumque deo uirginitate placet.
Tunc ibi quis terror caeli assistente senatu!
      Quid dicturae animae iudicis in facie?
Mox aut poena manet miseros aut palma beatos:
      Quisque suae uitae semina iacta metit.
Sunt dicturi alii: &quot;cade mons et comprime corpus&quot;,
      Sed iussi colles ferre sepulchra negant.
Cogentur minimi quadrantem soluere nummi;
      Nemo pedem remouet quo sua culpa trahit.
Spe uacui paleae similes mittentur in ignes,
      Pascendis flammis fit caro nostra cibus.
Viuunt ad poenas aeterno ardente camino;
      Vt cruciet grauius, mors mala non moritur.
Ne fessi recreent animas longo igne crematas,
      Porrigit, heu, nullas flammiger amnis aquas.
Parte alia, meritis felicibus alta tenentes,
      Fulgebunt iusti sol uelut arce poli.
Digni lumen habent, damnati incendia deflent,
      Illos splendor alit, hos uapor igne coquit.
Res est una quidem, duplici sed finditur actu:
      Nam cremat indignos quo probat igne pios.
Aeterna radiant paradisi in luce beati
      Cum facie Christi regna tenendo sui.
Gratia quanta manet, uultus qui aspexerit illos!
      Quantus honor hominum, posse uidere deum!
Si nimis erigitur fragilem qui cernit amicum,
      Qualiter exultet qui uidet ora dei!
Lilia narcissus uiolae rosa nardus amomus,
      Quidquid odorifero germine mittit Arabs
Iudicis in uultu, florentia lumina, uernant:
      Sed super haec domini suauior efflat odor.
Nam quantum obsceno melior lux aurea plumbo,
      Tantum tura deo, cedit et omnis odor;
Quantum nocte dies distat, sol lampade lunae,
      Factori cedunt sic sua facta suo.
Cum uero iusti tanto splendore fruantur,
      Congaudent nimium se caruisse mori.
De tenebris migrasse fauent in luce perenni,
      Et magis ad bona tot tardius isse dolent.
Tu quoque ne lacrimis uras pia fata iugalis,
      Cui modo creduntur huc meliora dari.
Nam si deplores meritis quae uiuit opimis.
      Coniugis ipse bonis inuidiosus eris,
Praesertim quam sensu animo tibi corpore iunctam
      Cum Christo semper corde fuisse refers.
Post domini uultus ad te si iussa rediret,
      Fleret in hunc mundum se reuocare gradum.
Carius illa diem retinet quem perdere nescit,
      Quam hunc quem timuit fine sequente sibi.
Nec graue funus agas cunctis natura quod offert,
      Quod cum principibus participatur inops.
Nullum paupertas, non eripit ampla facultas,
      Hoc commune simul diues, egenus habet.
Nam puer atque senes, niger albus, turpis honestus,
      Debilis et fortis, mitis et asper obit.
Huc sapiens stolidus, probus improbus, * omnis
      Plenior exiguus, paruus et altus adit.
Tardius aut citius currit sors ista per omnes,
      Dissimili merito mors trahit una uiros.
Non decet ergo graues pro coniuge fundere fletus,
      De cuius meritis te dubitare negas.
Felices nimium hic qui sine crimine praesunt?
      Qui melius discunt uiuere post obitum!

&lt;/poem&gt;

==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;
==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>h3w0u92kojt4kcdbtqh0lxui1r1rqq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285326</id>
      <parentid>285325</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXVII. Epitaphium Euphrasiae */</comment>
      <origin>285326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32180" sha1="co2m8ggzw0i8hyvs9sc9ksabv965gp4" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
Partu terra suo fraudem non sustinet ullam:
      Quae dedit, haec recipit debita membra luto.
Hic uergente suo situs est Aracharius aeuo,
      Sex qui lustra gerens raptus ab orbe fuit.
Ipse palatina refulsit clarus in aula
      Et placido meruit regis amore coli.
Omnia restituit mundo quae sumpsit ab ipso:
      Sola tamen pro se quae bene gessit habet.

&lt;/poem&gt;

==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
Quisquis in hoc tumulo cineres uis nosse sepulti:
      Brumachius quondam fulsit in orbe potens.
Quem sensu, eloquio legati nomine functum,
      Dum remeat patriae, sors inimica tulit.
Finibus Italiae raptus, sed Frigia coniunx
      Detulit huc cari funus amando uiri.
Ceu uiuum coluit cui grata est umbra mariti:
      Coniugibus castis ipsa fauilla placet.
Ipse quater denos permansit in orbe per annos;
      Mox obit et magnum parua sepulchra tegunt.

&lt;/poem&gt;

==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
Irriguis Auolum lacrimis ne flete sepultum,
      Qui propriis meritis gaudia lucis habet.
Nam si pensentur morum pia gesta suorum,
      Felix post tumulos possidet ille polos.
Templa dei coluit, latitans satiauit egentem:
      Plenius illa metit quae sine teste dedit.
Nobilitate potens, animo probus, ore serenus,
      Plebis amore placens, fundere promptus opes,
Non usurae auidus, licet esset munere largus,
      Plus nihil expetiit quam numerando dedit.
Nil mercedis egens, merces fuit una salutis:
      Quod minus est pretio, proficit hoc merito.
Luce perenne fruens felix, cui mortua mors est,
      Quem non poena premit, uita superna manet.

&lt;/poem&gt;

==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
Hoc iacet in tumulo non flenda infantia fratrum,
      Quos tulit innocuos uita beata uiros.
Vno utero geniti simili sunt sorte sepulti,
      Et pariter natos lux tenet una duos.
Lotus fonte sacro prius ille recessit in albis,
      Iste gerens lustrum ducitur ante deum.
Nomine sed primus uocitatus rite Iohannes,
      Alter, Patricius, munere maior erat:
De cuius merito se plurima signa dederunt;
      Felices animae, quae pia uota colunt!
Hic etiam felix genetrix requiescit eorum,
      Quae meruit partu lumina ferre suo.

&lt;/poem&gt;

==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
Condita sunt tumulo Iuliani membra sub isto,
      Cuius in aeternum uiuere nouit honor,
Mercator quondam, conuersus fine beato,
      Raptus ab hoc mundo crimine liber homo.
Collegit nimium, sed sparsit egentibus aurum:
      Praemisit cunctas quas sequeretur opes.
Sollicitus quemcumque nouum prospexit in urbe;
      Hunc meruit ueniens exul habere patrem.
Pascere se credens Christum sub paupere forma,
      Ante omnes apud hunc sumpsit egenus opem.
Nec solum refouens, sed dona latendo ministrans
      Amplius inde placet quod sine teste dedit.
Felicem censum qui fratris migrat in aluo!
      Et uiuos lapides aedificare potest.
Extulit hunc tumulum genitoris honore Iohannes,
      Qui modo diuinis fungitur officiis.
Qualiter hic uiuo seruiret amore parenti,
      Cum nati pietas ipsa sepulchra colit!

&lt;/poem&gt;

==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
Non hic nostra diu est fugienti tempore uita,
      Quae sub fine breui, uix uenit, inde redit.
Ecce caduca uolant praesentia saecula mundi,
      Sola fides meriti nescit honore mori.
Clauditur hic pollens Orientius ille sepultus,
      Cui palatina prius mansit aperta domus.
Consiliis habilis regalique intimus aulae
      Obtinuit celsum dignus in arce locum.
Vir sapiens iustus moderatus honestus amatus
      Hoc rapuit mundo quod bene gessit homo,
Sexaginta annis uix implens tempora lucis,
      Coniuge Nicasia, qua tumulante cubat.
Cuius castus amor colit ipsa sepulchra mariti,
      Nec placitura homini se dedit esse dei.

&lt;/poem&gt;

==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
Quamuis aetatis senio iam flecteret annos,
      Multorumque tamen spes cito rapta fuit.
Si precibus possent naturae debita flecti,
      Plebs ageret lacrimis hanc superesse sibi.
Gaudia quanta inopum tumulo sunt clausa sub isto
      Votaque quot populis abstulit una dies!
Inclita nobilitas genitali luce coruscans,
      Hic properante die Theodechilde iacet.
Cui frater, genitor, coniunx, auus atque priores
      Culmine succiduo regius ordo fuit.
Orfanus exul egens, uiduae nudaeque iacentes
      Matrem escam tegmen hic sepelisse dolent.
Vnica res placuit cumulo mercedis opimae:
      Antea cuncta dedit quam peteretur opem,
Occultans sua dona suis neu forte uetarent;
      Sed quae clausa dedit. iudice teste docet:
Templorum domini cultrix, pia munera praebens,
      Hoc proprium reputans quidquid habebat inops.
Vna mori sors est et terrae reddere terram:
      Felix cui meritis stat sine fine dies!
Actibus his instans, aeterna in luce relata,
      Ter quino lustro uixit in orbe decus.
 
&lt;/poem&gt;

==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
Omne bonum uelox fugitiuaque gaudia mundi:
      Monstrantur terris et cito lapsa ruunt.
Vt dolor acquirat uires cum perdit amantem,
      Ante placere facit, durius inde premit.
Heu lacrimae rerum, heu sors inimica uirorum!
      Cur placitura facis quae dolitura rapis?
Vilithute decens, Dagaulfi cara iugalis,
      Coniugis amplexu dissociata iacet.
Corpore iuncta toro, plus pectore nexa marito:
      Lucis in occasu uincula rupit amor.
Tempora cui poterant adhuc in flore manere,
      Principium uitae finis acerbus habet.
Sanguine nobilium generata Parisius urbe
      Romana studio, barbara prole fuit.
Ingenium mitem torua de gente trahebat:
      Vincere naturam gloria maior erat.
Numquam maesta manens, uultu noua gaudia portans,
      Nubila fronte fugans corde serena fuit.
Fudit ab ore iubar species redimita decore,
      Protulit et radios forma uenusta suos.
Stirpe sua reliquas superauit pulchra puellas
      Et rosea facie lactea colla tulit.
Splendida conspectu meliori pectore fulsit,
      Digna micans animo nec pietate minor.
Cui quamuis nullus hac in regione propinquus,
      Obsequio facta est omnibus una parens,
Diuinis intenta bonis, alimenta ministrans,
      Qua mercede magis se satiasse uidet.
Haec data post obitum faciunt quoque uiuere functam:
      Forma perit hominum, nam benefacta manent.
Corpora puluis erunt et mens pia floret in aeuo:
      Omnia praetereunt praeter amare deum.
Orfana tunc auiae studiis adoleuit opimae
      Inque loco natae neptis adulta fuit.
Tertius a decimo ut hanc primum acceperat annus,
      Traditur optato consociata uiro,
Nobilitas in gente sua cui celsa refulsit,
      Atque suis meritis additur alter honor.
Dulcis, ouans, alacris, studiis ornata iuuentus:
      Quod natura nequit, littera prompta dedit.
Tres meruere tamen iuncti superesse per annos
      Coniugioque suo corde ligante frui.
Ambo pares animo uoto spe moribus actu
      Certantesque sibi mente decore fide.
Tempore iam certo est enixa puerpera prolem,
      Damno feta suo, quae pariendo perit.
Abripuit teneram subito mors inuida formam,
      Annos quippe duos, lustra gerendo tria.
Sic animam generans anima spoliatur et ipsa,
      Spem peperit luci luce negante sibi.
Exemplum sed triste dedit fetura parenti:
      Vnde redire solet, deficit inde genus.
Tertius esse pater cupiens, heu, solus habetur:
      Crescere quo numerus debuit, ecce cadit.
Nam partus cum matre perit, nascendo sepultus,
      Nil uitale trahens, natus in ore necis.
Plus fuerant soli, si tunc sine prole fuissent:
      Addita posteritas abstulit id quod erat.
Infaustis uotis genitus de funere matris
      Et genetrix nato mortis origo fuit.
Alter in alterius letali sorte pependit,
      Inque uicem sibi mox ambo dedere necem.
Sed sensit grauiora dolens pater atque maritus,
      Qui gemit uno obitu se sepelisse duos.
Pro uixdum genito lacrimas iam soluit humato,
      Vidit quod fleret, non quod haberet amor.
Tristitiae cumulum tribuit cui rapta iugalis,
      Dans longas lacrimas tempore nupta breui.
Consultum tamen illud habet de coniuge coniux,
      Huic quia mercedis non uacuatur opus.
Nam quod ad ornatum potuit muliebre uideri,
      Ecclesiis prompte pauperibusque dedit.
Hic nulla ex illis rebus peritura reliquit,
      Vt modo praemissas diues haberet opes.
Quam bene distribuens sine se sua noluit esse!
      Nam quae larga dedit, haec modo plena metit.
Condidit ergo sibi quidquid porrexit egenti,
      Et quos sumpsit inops hos habet illa cibos.
Felices quos nulla grauant de morte secunda
      Nec faciunt poenis subdita membra feris!
Dulcibus illecebris qui non sibi condit amarum
      Nec per carnem animam uult sepelire suam,
Sed casta pietate manens sine crimine uitae,
      Illius in luce hac praemia lucis emit.
Tempore quam paruo lacrimas aut colligit amplas
      Aut, cui uita nitet, gaudia longa capit!
Hac de morte leuis dolor est; nam durius illud.
      Hic quem uiuentem Tartara nigra tenent
Infelix quisquis maculosis actibus usus
      Ante redemptorem se laqueasse uidet,
Nubibus inuectus cum uenerit arbiter orbis
      Et tuba terribilis commouet arma polis!
His uenit Helias, illis in curribus Enoch,
      Anteuiando suos hinc Petrus, hinc Stephanus.
Flore puellarum rosea stipante corona
      Inter uirgineos prima Maria choros:
Hinc mater, hinc sponsa Agnes, Tecla dulcis, Agathe
      Et quaecumque deo uirginitate placet.
Tunc ibi quis terror caeli assistente senatu!
      Quid dicturae animae iudicis in facie?
Mox aut poena manet miseros aut palma beatos:
      Quisque suae uitae semina iacta metit.
Sunt dicturi alii: &quot;cade mons et comprime corpus&quot;,
      Sed iussi colles ferre sepulchra negant.
Cogentur minimi quadrantem soluere nummi;
      Nemo pedem remouet quo sua culpa trahit.
Spe uacui paleae similes mittentur in ignes,
      Pascendis flammis fit caro nostra cibus.
Viuunt ad poenas aeterno ardente camino;
      Vt cruciet grauius, mors mala non moritur.
Ne fessi recreent animas longo igne crematas,
      Porrigit, heu, nullas flammiger amnis aquas.
Parte alia, meritis felicibus alta tenentes,
      Fulgebunt iusti sol uelut arce poli.
Digni lumen habent, damnati incendia deflent,
      Illos splendor alit, hos uapor igne coquit.
Res est una quidem, duplici sed finditur actu:
      Nam cremat indignos quo probat igne pios.
Aeterna radiant paradisi in luce beati
      Cum facie Christi regna tenendo sui.
Gratia quanta manet, uultus qui aspexerit illos!
      Quantus honor hominum, posse uidere deum!
Si nimis erigitur fragilem qui cernit amicum,
      Qualiter exultet qui uidet ora dei!
Lilia narcissus uiolae rosa nardus amomus,
      Quidquid odorifero germine mittit Arabs
Iudicis in uultu, florentia lumina, uernant:
      Sed super haec domini suauior efflat odor.
Nam quantum obsceno melior lux aurea plumbo,
      Tantum tura deo, cedit et omnis odor;
Quantum nocte dies distat, sol lampade lunae,
      Factori cedunt sic sua facta suo.
Cum uero iusti tanto splendore fruantur,
      Congaudent nimium se caruisse mori.
De tenebris migrasse fauent in luce perenni,
      Et magis ad bona tot tardius isse dolent.
Tu quoque ne lacrimis uras pia fata iugalis,
      Cui modo creduntur huc meliora dari.
Nam si deplores meritis quae uiuit opimis.
      Coniugis ipse bonis inuidiosus eris,
Praesertim quam sensu animo tibi corpore iunctam
      Cum Christo semper corde fuisse refers.
Post domini uultus ad te si iussa rediret,
      Fleret in hunc mundum se reuocare gradum.
Carius illa diem retinet quem perdere nescit,
      Quam hunc quem timuit fine sequente sibi.
Nec graue funus agas cunctis natura quod offert,
      Quod cum principibus participatur inops.
Nullum paupertas, non eripit ampla facultas,
      Hoc commune simul diues, egenus habet.
Nam puer atque senes, niger albus, turpis honestus,
      Debilis et fortis, mitis et asper obit.
Huc sapiens stolidus, probus improbus, * omnis
      Plenior exiguus, paruus et altus adit.
Tardius aut citius currit sors ista per omnes,
      Dissimili merito mors trahit una uiros.
Non decet ergo graues pro coniuge fundere fletus,
      De cuius meritis te dubitare negas.
Felices nimium hic qui sine crimine praesunt?
      Qui melius discunt uiuere post obitum!

&lt;/poem&gt;

==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
Si pietatis opus numquam morietur in aeuo,
      Viuis pro merito, femina sancta, tuo,
Inclita sidereo radians, Eufrasia, regno:
      Nec mihi flenda manes, cum tibi laeta places.
Terrae terra redit, sed spiritus astra recepit:
      Pars iacet haec tumulo, pars tenet illa polum.
Corpore deposito, leuiori uecta uolatu,
      Stas melior caelo, quam prius esses humo.
Carnis iniqua domans, de te tibi, sancta, triumphans,
      Ad patriae sedes ciuis opima redis.
Ardua nobilitas proauorum luce coruscans
      Plus tamen es meritis glorificanda tuis.
Vir cui Namatius datus inde Vienna sacerdos,
      Coniuge defuncto consociata deo.
Exulibus uiduis captiuis omnia fundens
      Paupertate pia diues ad astra subis.
Aeternum mercata diem sub tempore paruo
      Misisti ad caelos quas sequereris opes.
Sed rogo per regem paradisi gaudia dantem:
      Pro Fortunato supplice funde precem.
Obtineas uotis, haec qui tibi carmina misi
      Vt merear claudi quandoque claue Petri.

&lt;/poem&gt;

==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>co2m8ggzw0i8hyvs9sc9ksabv965gp4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285327</id>
      <parentid>285326</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXVIII. Epitaphium Eusebiae */</comment>
      <origin>285327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33007" sha1="1g8uly856pdzmebz1c2i4d0dkn8uc9f" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber IV
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Epitaphium Eumeri episcopi civitatis Namneticae==
&lt;poem&gt;
Quamvis cuncta avido rapiantur ab orbe volatu,
      attamen extendit vita beata diem,
nec damnum de fine capit cui, gloria, vivis,
      aeternumque locum missus ad astra tenet.
hoc igitur tumulo requiescit Eumerius almo,
      per quem pontificum surgit opimus honor.
stemmate deducit fulgens ab origine culmen,
      et meritis priscos crescere fecit avos.
emicuit populis geminum memorabile donum:
      inde gradu iudex, hinc pietate pater.
dulcis in eloquio, placidus moderamine sacro,
      in cuius sensu perdidit ira locum,
alterius motus patienti pectore vicit:
      ut levitas laesit, hoc gravitate tulit.
si ab externis properavit sedibus hospes,
      mox apud hunc proprios sensit habere lares;
hic habitare volens patriis rudis exul ab oris
      oblitus veterem huius amore patrem.
gaudet arrisit, probat is se cernere flentem:
      alterius lacrimas mox facit esse suas. (80)
partitus cum ventre vices pietate magistra
      unde tulit luctus, mox ibi vota dedit.
pauperibus dives censum transfudit egenis,
      ante bonus tribuit quam peteretur opem.
semina iactavit centeno pinguia fructu,
      cui modo de reditu messis adulta placet.
unica cura fuit, cunctos ut viseret aegros,
      ipse quibus medicus vixit et ipse cibus.
extulit ecclesiae culmen; quod restitit unum
      venit ad heredem, qui cumularet opus.
felix ille abiit, Felicem in sede reliquit,
      heredis meritis vivit in orbe pater.

&lt;/poem&gt;
==II. Epitaphium domni Gregori episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Postquam sidereus disrupit Tartara princeps, 
      sub pedibus iusti, mors inimica, iaces.
hoc veneranda sacri testatur vita Gregori,
      qui modo post tumulos intrat honore polos.
nobilis antiqua decurrens prole parentum,
      nobilior gestis nunc super astra manet.
arbiter ante ferox, dehinc pius ipse sacerdos
      quos domuit iudex fovit amore patris.
triginta et geminos pie rexit ovile per annos
      et grege de Christi gaudia pastor habet,
si quaeras meritum, produnt miracula rerum,
      per quem debilibus fertur amica salus.

&lt;/poem&gt;
==III. Epitaphium domni Tetrici episcopi civitatis Lingonicae==
&lt;poem&gt;
Palma sacerdoti, venerando Tetrice cultu,
      te patriae sedes, nos peregrina tenent.
te custode pio numquam lupus abstulit agnum,
      nec de fure timens pascua carpsit ovis; (81)
sex qui lustra gerens et per tres insuper annos
      rexisti placido pastor amore gregem.
nam ut condirentur divino corda sapore,
      fudisti dulcem iugiter ore salem.
summus amor regum, populi decus, arma parentum,
      ecclesiae cultor, nobilitatis honor,
esca inopum, tutor viduarum, cura minorum:
      omnibus officiis omnia, pastor, eras.
sed cui praebebat varie tua cura medellam,
      funere rectoris plebs modo triste gemit.
hoc tamen, alme pater. speramus: dignus in astris
      qualis honore nites, hic pietate probes.

&lt;/poem&gt;
==IV. Epitaphium domni Galli episcopi civitatis Arvernae==
&lt;poem&gt;
Hostis inique Adam, paradiso fraude repellis:
      ecce deus famulos praestat adire polos.
invide, sic tua mors homini meliora paravit:
      tu expellis terris, hic dat et astra suis.
testis et antestis Gallus probat ista beatus.
      nobilis in terris, dives eundo polis.
qui Christi auxilio fultus nec adultus in annis,
      se maiora petens, odit amore lares.
effugit amplexus patrios matremque relinquit:
      qui monachum regeret, quaeritur abba parens.
illic tiro rudis generoso coepit ab aevo
      militiae domini belliger arma pati.
Quintiano demum sancto erudiente magistro
      pulchrius est auro corde probatus homo.
inde palatina regis translatus in aula.
      Theuderice, tuo vixit amore pio.
mox ubi destituens terras petit astra magister,
      cessit discipulo cura tuenda gregem.
pontificatus enim moderans ita rexit habenas,
      pastor ut officiis esset, amore pater, (82)
mansuetus patiens bonus aequus amator amandus;
      non erat offensae, sed locus hic veniae.
si qua supervenit, facta est iniuria virtus:
      unde furor poterat, inde triumphus erat.
plebem voce fovens quasi natos ubere nutrix,
      dulcia condito cum sale mella rigans,
hoc opus exercens praesciit dona futuri,
      se pastore nihil posse perire gregi.
sic pater ecclesiam regit in quinquennia quinque,
      bis terdena tamen lustra superstes agens.
hinc meliore via sanctum ad caelestia vectum
      non premit urna rogi, sed tenet ulna dei.

&lt;/poem&gt;
==V. Epitaphium Ruriciorum episcoporum civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Invida mors, rabido quamvis miniteris hiatu,
      non tamen in sanctis iura tenere vales.
nam postquam remeans domuit fera Tartara Christus,
      iustorum meritis sub pede victa iaces.
hic sacra pontificum toto radiantia mundo
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra colit.
Ruricii gemini flores, quibus Aniciorum
      iuncta parentali culmine Roma fuit,
actu mente gradu spe nomine sanguine nexi
      exultant pariter hinc avus, inde nepus.
tempore quisque suo fundans pia templa patroni
      iste Augustini, condidit ille Petri.
hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus,
      certantes pariter quis cui maior erit,
plurima pauperibus tribuentes divite censu
      misere ad caelos quas sequerentur opes. (83)
quos spargente manu redimentes crimina mundi
      inter apostolicos credimus esse choros.
felices qui sic de nobilitate fugaci
      mercati in caelis iura senatus habent!

&lt;/poem&gt;
==VI. Epitaphium Exoci episcopi civitatis Limovecinae==
&lt;poem&gt;
Quamvis pontificem premeret tremebunda senectus,
      attamen haec voluit plebs superesse patrem;
aut si naturae mutari debita possent,
      pro pastore suo grex properasset iter.
sed quia non licuit, populum spes consulat illa,
      quod hunc pro meritis vexit ad astra fides.
inmaculata deo conservans membra pudore
      Exocius meruit iam sine fine diem,
pectore sub cuius regnans patientia victrix
      fluctibus in tantis anchora sensus erat.
felle carens animus, placida dulcedine pastus,.
      nesciit offensis ira referre vices.
templorum cultor. recreans modulamine cives
      vulneribus patriae fida medella fuit.
qui tria lustra gerens in pontificatus honore
      pergit ad antiquos plebe gemente patres,
non decet hunc igitur vacuis deflere querellis,
      post tenebras mundi quem tenet aula poli.

&lt;/poem&gt;
==VII. Epitaphium Chalacterici episcopi civitatis Carnotenae==
&lt;poem&gt;
Inlacrimant oculi, quatiuntur viscera fletu
      nec tremuli digiti scribere dura valent,
dum modo, qui volui vivo, dabo verba sepulto,
      carmine vel dulci cogor amara loqui. (84)
digne tuis meritis. Chalacterice sacerdos,
      tarde note mihi, quam cito, care, fugis!
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis:
      te tenet aula nitens, nos lacrimosa dies,
ecce sub hoc tumulo pietatis membra quiescunt
      dulcior et melli lingua sepulta iacet:
forma venusta decens, animus sine fine benignus
      vox suavis, legem promeditata dei,
spes cleri, tutor viduarum, panis egentum,
      cura propinquorum, totus ad omne bonum;
organa psalterii cecinit modulamine dulci
      et tetigit laudi plectra beata dei,
cautere eloquii bene purgans vulnera morbi,
      quo pascente fuit fida medella gregi.
sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos,
      ereptus terrae iustus ad astra redis.
ad paradisiacas epulas te cive reducto
      unde gemit mundus gaudet honore polus.
et quia non dubito quanta est tibi gloria laudum,
      nec debes fleri, talis amice dei.
haec qui, sancte pater, pro magnis parva susurro,
      pro Fortunato, quaeso, precare tuo.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Epitaphium Cronopi episcopi civitatis Petrocoricae==
&lt;poem&gt;
Si terrena, sacer, quondam tibi cura fuisset,
      carmine plus lacrimas, quam modo verba darem.
sed quia tu mundus nec sunt tibi crimina mundi,
      nos gaudere mones qui sine morte manes.
antistes pietate calens, venerande Cronopi,
      membra sepulchra tegunt, spiritus astra tenet.
ordo sacerdotum cui fluxit utroque parente:
      venit ad heredem pontificalis apex.
hunc tibi iure gradum successio sancta paravit,
      ut quasi iam merito debitus esset honor.
nobilis antiquo veniens de germine patrum,
      sed magis in Christo nobilior merito, (85)
sic vultu semper placidus ceu mente serenus,
      pectore sincero frons sine nube fuit;
cuius ab eloquio nectar per verba fluebat,
      vinceres ut dulces ore rigante favos.
nudorum tu vestis eras, algentis amictus:
      qui ad tua tecta fugit. tectus et ipse redit.
divitias omnes inopum sub ventre locasti,
      unde tibi semper viva talenta manent:
esuriens epulum, sitiens te sumere potum.
      cernere te meruit tristis et exul opem.
implesti propriis viduatam civibus urbem
      videruntque suos te redimente lares.
quam lupus ab stabulis tulerat frendente rapina,
      te pastore gregis reddita plaudit ovis.
templa exusta celer revocasti in culmine prisco,
      hinc tua sed caelis stat sine labe domus.
ipse bis octono vixisti in corpore lustro:
      nunc tibi pro meritis est sine fine dies.

&lt;/poem&gt;
==IX. Epitaphium Leonti episcopi anterioris civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Vltima sors avido graviter properavit hiatu,
      pastorem rapiens qui fuit arma gregis.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quo stetit eximium pontificale caput.
quem plebs cuncta gemens confusa voce requirit:
      hinc puer, hinc iuvenis deflet, et inde senes.
defensoris opem hic omnis perdidit aetas,
      et quantum coluit nunc lacrimando docet.
nemo valet siccis oculis memorare sepultum,
      qui tamen in populo vivit amore pio.
egregius, nulli de nobilitate secundus,
      moribus excellens, culmine primus erat.
hic pietate nova cunctis minor esse volebat:
      sed magis his meritis et sibi maior erat.
quo praesente viro meruit discordia pacem,
      expulsa rabie corda ligabat amor.
ecclesiae totum concessit in ordine censum
      et tribuit Christo quod fuit ante suum; (86)
ad quem pauper opem, pretium captivus habebat,
      hoc proprium reputans quod capiebat egens;
cuius de terris migravit ad astra facultas,
      et plus iste deo quam sibi vixit homo,
cordis in amplexu retinens et pectore plebem.
      diceret ut populum se generasse patrem.
namque suos cives placida sic voce monebat,
      confitereris ut hunc ad sua membra loqui.
ingenio vigilans, dives quoque dogmate Christi,
      et meruit studio multiplicare gradum.
largior in donis absens sibi iunxit amantes:
      et quo non fuerat, munere notus erat.
principibus carus huiusque amor unicus urbis.
      festinans animis omnibus esse parens.
lustra decem pollens, septem quoque vixit in annos;
      mox urguente die raptus ab orbe fuit.
sed quis cuncta canat, cum tot bona solus habebat?
      nunc uno in tumulo plurima vota iacent.
haec tibi parva nimis, cum tu merearis opima,
      carmina Theudosius praebet amore tuus.

&lt;/poem&gt;
==X. Epitaphium Leonti episcopi sequentis civitatis Burdegalensis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivaque gaudia mundi;
      prosperitas hominum quam cito rapta volat!
malueram potius cui carmina ferre salutis.
      perverso voto flere sepulchra vocor.
hoc recubant tumulo venerandi membra Leonti,
      quem sua pontificem fama sub astra levat.
nobilitas altum ducens ab origine nomen.
      quale genus Romae forte senatus habet;
et quamvis celso flueret de sanguine patrum,
      hic propriis meritis crescere fecit avos:
regum summus amor, patriae caput, arma parentum,
      tutor amicorum, plebis et urbis honor.
templorum cultor,. tacitus largitor egentum,
      susceptor peregrum distribuendo cibum. (87)
longius extremo si quis properasset ab orbe,
      advena mox vidit, hunc ait esse patrem;
ingenio vivax, animo probus, ore serenus,
      et mihi qualis erat pectore flente loquor.
hunc habuit darum, qualem modo Gallia nullum;
      nunc humili tumulo culmina celsa iacent.
placabat reges, recreans moderamine cives:
      gaudia tot populis, heu, tulit una dies,
lustra decem felix et quattuor insuper annos
      vixit, et a nostro lumine raptus obit.
funeris officium, magni solamen amoris,
      dulcis adhuc cineri dat Placidina tibi.

&lt;/poem&gt;
==XI. Epitaphium Victoriani abbatis de monasterio Asanae==
&lt;poem&gt;
Quisquis ab occasu properas huc, quisquis ab ortu,
      munus in hoc tumulo quod venereris habes.
respice ditatum caelesti dote talentum,
      cuius semper habet pectoris arca deum.
religionis apex, vitae decus, arma salutis
      eximius meritis Victorianus adest,
dignum opus exercens qui fructificante labore
      cunctis, non soli vixit in orbe sibi.
plurima per patriam monachorum examina fundens
      floribus aeternis mellificavit apes.
lingua potens, pietas praesens, oratio iugis :
      sic fuit, ut iam tum totus ad astra foret.
plura salutiferis tribuens oracula rebus
      saepe dedit signis vita beata fidem.
bis senis rexit patrio moderamine lustris
      rite deo placitas pastor opimus oves.
calle sequens recto sacra per vestigia Christum,
      nunc fruitur vultum quem cupiebat amor.

&lt;/poem&gt;
==XII. Epitaphium Hilari presbyteri==
&lt;poem&gt;
Omnes una manet sors inreparabilis horae,
      cum venit extremus lege trahente dies,
sic furit ira necis neque nos fugit orbita mortis;
      pulvere facta caro est. non nisi pulvis erit.
haec tamen insignes animas spes non vacua pascit,
      quod qui digna gerit de nece nulla timet.
hoc iacet in tumulo venerandus Hilarius actu,
      corpore qui terras et tenet astra fide,
vir bonus. egregia de nobilitate refulgens,
      inter honoratos germinis altus apex.
conubio iunctus simili. sed coniuge rapta,
      stans in amore dei, non fuit alter amor.
utilis in propriis, doctus moderamine legis,
      cuius iudicium pondere libra fuit,
iustitiam tribuens populis examine recto:
      vendita res pretio non fuit ulla suo.
funeris officio lacrimans Euantia caro
      contulit haec genero membra sepulchra suo.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Epitaphium Servilionis presbyteri==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa dies, brevis hic et hospita lux est;
      sola tamen nescit vita beata mori.
hoc igitur tumulo Servilio clausus habetur,
      nobilis et merito nobiliore potens.
ipse palatinam rexit moderatius aulam
      commissaeque domus crescere fecit opes.
presbyter inde sacer mansit venerabilis urbi,
      servitioque dei libera vita fuit. (89)
orfanus hic patrem, viduae solacia deflent,
      unde magis caelis gaudia vera tenet.
pontificem genitum vidit dehinc munere Christi;
      raptus ab orbe quidem laetus ad astra redit.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Epitaphium domni Praesidi==
&lt;poem&gt;
Vita brevis hominum, sed non brevis illa piorum,
      dum migrante die prosperiora tenent.
qui meruere magis de carcere carnis euntes
      post tenebras mundi luce perenne frui.
ex quibus hic recubans meritis Praesidius almis
      carne tenet tumulum , spiritus igne polum.
pectore de proprio Christi responsa rigando
      multorum extinxit fonte fluente sitim.
invitans instanter oves ad pascua regis
      distribuit dulcem fratribus ore salem.
nam quotiens monachus peccati est vulnere fixus
      missus ad artificem, certa medella fuit.
ibat ad abbatem famulans sanctumque magistrum
      discipulus humilis, qui fuit ante tumens.
talibus officiis intentus amore Tonantis
      inter et angelicos fulget honore choros.

&lt;/poem&gt;
==XV. Epitaphium Boboleni diaconi==
&lt;poem&gt;
Innumeris hominum subiecta est vita periclis,
      casibus et variis sors inimica premit.
nam recubando toro Bobolenus, honore diacon,
      dum fruitur somno, mors rapit atra virum.
hostis in insidiis securo caede securis
      percutiens cerebrum fecit obire dolo.
die, tibi quid prodest scelus hoc peragendo, nefande?
      ille deo vivit, tu moriture peris.
martyris ille decus meruit, tu damna latronis;
      hinc sibi palma placet. sed tibi poena manet.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Epitaphium Attici==
&lt;poem&gt;
Quamvis longa seni ducatur in ordine vita,
      cum venit extremum, nil valet esse diu.
sed quia nemo fugit, nisi terram terra recondat,
      lege sub hac cunctos sors rapit una viros.
celsus in hoc humili tumulo iacet Atticus ille,
      qui dabat eloquio dulcia mella suo,
inpendens placidam suavi modulamine linguam,
      pacificusque suus sermo medella fuit.
cuius abundantem venerata est Gallia sensum
      excoluitque senem semper honore patrem.
clarus ab antiquis, spes nobilitatis opimae,
      sufficiens propriis nulla rapina fuit,
dogmata corde tenens plenus velut arca libellos?
      quisquis quod voluit fonte fluente bibit,
consilio sapiens, animo pius, ore serenus,
      omnibus ut populis esset amore parens.
sic venerabilibus templis, sic fudit egenis.
      mitteret ut caelis quas sequeretur opes.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Epitaphium Arcadi iuvenis==
&lt;poem&gt;
Omne bonum velox fugitivo tempore transit;
      quae placitura videt, mors magis illa rapit.
hic puer Arcadius, veniens de prole senatus,
      festinante die raptus ab orbe iacet.
parvula cuius adhuc freno se vinxerat aetas,
      ut teneris annis surgeret ipse senes.
eloquio torrens, specie radiante venustus,
      vincens artifices et puer arte rudis.
quo me, forma, rapis laudes memorare sepulti?
      singula si memores, plus lacrimanda mones.
sed quoniam nulla maculatus sorde recessit,
      nulli flendus erit quem paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Epitaphium Basilii==
&lt;poem&gt;
Impedior lacrimis prorumpere nomen amantis
      Vixque dolenda potest scribere uerba manus.
Coniugis affectu cogor dare pauca sepulto:
      Si loquor, affligor; si nego, durus ero
Qui cupis hoc tumulo cognoscere, lector, humatum:
      Basilium illustrem maesta sepulchra tegunt,
Cuius blanda pio recreabat lingua relatu
      Et dabat eloquio uerba benigna suo.
Hinc doctrina rigans, illinc dulcedo redundans
      Ornauit radio, lux geminata, uirum.
Regis amor, carus populis, ita pectore dulcis,
      Vt fieret cunctis in bonitate parens,
Tranquillus sapiens iucundus, pacis amicus,
      Nullaque quo stabat semina litis erant.
Hunc consultantem legati sorte frequenter
      Misit ad Hispanos Gallica cura uiros.
Sufficienter habens numquam fuit arma rapinae:
      Non propriis eguit, non aliena tulit.
Ecclesias ditans, loca sancta decenter honorans,
      Pauperibus tribuens diues ad astra subit.
Annis bis denis cum Baudegunde iugali
      Iunxit in orbe duos unus amore torus.
Qui tamen undecimo lustro cito raptus ab aeuo
      Post finem terrae regna superna petit.
Non iam flendus eris humana sorte recedens,
      Dum patriam caeli, dulcis amice, tenes.

&lt;/poem&gt;

==XIX. Epitaphium Aracharii.==
&lt;poem&gt;
Partu terra suo fraudem non sustinet ullam:
      Quae dedit, haec recipit debita membra luto.
Hic uergente suo situs est Aracharius aeuo,
      Sex qui lustra gerens raptus ab orbe fuit.
Ipse palatina refulsit clarus in aula
      Et placido meruit regis amore coli.
Omnia restituit mundo quae sumpsit ab ipso:
      Sola tamen pro se quae bene gessit habet.

&lt;/poem&gt;

==XX. Epitaphium Brumachii==
&lt;poem&gt;
Quisquis in hoc tumulo cineres uis nosse sepulti:
      Brumachius quondam fulsit in orbe potens.
Quem sensu, eloquio legati nomine functum,
      Dum remeat patriae, sors inimica tulit.
Finibus Italiae raptus, sed Frigia coniunx
      Detulit huc cari funus amando uiri.
Ceu uiuum coluit cui grata est umbra mariti:
      Coniugibus castis ipsa fauilla placet.
Ipse quater denos permansit in orbe per annos;
      Mox obit et magnum parua sepulchra tegunt.

&lt;/poem&gt;

==XXI. Epitaphium Avoli==
&lt;poem&gt;
Irriguis Auolum lacrimis ne flete sepultum,
      Qui propriis meritis gaudia lucis habet.
Nam si pensentur morum pia gesta suorum,
      Felix post tumulos possidet ille polos.
Templa dei coluit, latitans satiauit egentem:
      Plenius illa metit quae sine teste dedit.
Nobilitate potens, animo probus, ore serenus,
      Plebis amore placens, fundere promptus opes,
Non usurae auidus, licet esset munere largus,
      Plus nihil expetiit quam numerando dedit.
Nil mercedis egens, merces fuit una salutis:
      Quod minus est pretio, proficit hoc merito.
Luce perenne fruens felix, cui mortua mors est,
      Quem non poena premit, uita superna manet.

&lt;/poem&gt;

==XXII. Epitaphium innocentum==
&lt;poem&gt;
Hoc iacet in tumulo non flenda infantia fratrum,
      Quos tulit innocuos uita beata uiros.
Vno utero geniti simili sunt sorte sepulti,
      Et pariter natos lux tenet una duos.
Lotus fonte sacro prius ille recessit in albis,
      Iste gerens lustrum ducitur ante deum.
Nomine sed primus uocitatus rite Iohannes,
      Alter, Patricius, munere maior erat:
De cuius merito se plurima signa dederunt;
      Felices animae, quae pia uota colunt!
Hic etiam felix genetrix requiescit eorum,
      Quae meruit partu lumina ferre suo.

&lt;/poem&gt;

==XXIII. Epitaphium Iuliani.==
&lt;poem&gt;
Condita sunt tumulo Iuliani membra sub isto,
      Cuius in aeternum uiuere nouit honor,
Mercator quondam, conuersus fine beato,
      Raptus ab hoc mundo crimine liber homo.
Collegit nimium, sed sparsit egentibus aurum:
      Praemisit cunctas quas sequeretur opes.
Sollicitus quemcumque nouum prospexit in urbe;
      Hunc meruit ueniens exul habere patrem.
Pascere se credens Christum sub paupere forma,
      Ante omnes apud hunc sumpsit egenus opem.
Nec solum refouens, sed dona latendo ministrans
      Amplius inde placet quod sine teste dedit.
Felicem censum qui fratris migrat in aluo!
      Et uiuos lapides aedificare potest.
Extulit hunc tumulum genitoris honore Iohannes,
      Qui modo diuinis fungitur officiis.
Qualiter hic uiuo seruiret amore parenti,
      Cum nati pietas ipsa sepulchra colit!

&lt;/poem&gt;

==XXIV. Epitaphium Orientii==
&lt;poem&gt;
Non hic nostra diu est fugienti tempore uita,
      Quae sub fine breui, uix uenit, inde redit.
Ecce caduca uolant praesentia saecula mundi,
      Sola fides meriti nescit honore mori.
Clauditur hic pollens Orientius ille sepultus,
      Cui palatina prius mansit aperta domus.
Consiliis habilis regalique intimus aulae
      Obtinuit celsum dignus in arce locum.
Vir sapiens iustus moderatus honestus amatus
      Hoc rapuit mundo quod bene gessit homo,
Sexaginta annis uix implens tempora lucis,
      Coniuge Nicasia, qua tumulante cubat.
Cuius castus amor colit ipsa sepulchra mariti,
      Nec placitura homini se dedit esse dei.

&lt;/poem&gt;

==XXV. Epitaphium Theodechildis reginae==
&lt;poem&gt;
Quamuis aetatis senio iam flecteret annos,
      Multorumque tamen spes cito rapta fuit.
Si precibus possent naturae debita flecti,
      Plebs ageret lacrimis hanc superesse sibi.
Gaudia quanta inopum tumulo sunt clausa sub isto
      Votaque quot populis abstulit una dies!
Inclita nobilitas genitali luce coruscans,
      Hic properante die Theodechilde iacet.
Cui frater, genitor, coniunx, auus atque priores
      Culmine succiduo regius ordo fuit.
Orfanus exul egens, uiduae nudaeque iacentes
      Matrem escam tegmen hic sepelisse dolent.
Vnica res placuit cumulo mercedis opimae:
      Antea cuncta dedit quam peteretur opem,
Occultans sua dona suis neu forte uetarent;
      Sed quae clausa dedit. iudice teste docet:
Templorum domini cultrix, pia munera praebens,
      Hoc proprium reputans quidquid habebat inops.
Vna mori sors est et terrae reddere terram:
      Felix cui meritis stat sine fine dies!
Actibus his instans, aeterna in luce relata,
      Ter quino lustro uixit in orbe decus.
 
&lt;/poem&gt;

==XXVI. Epitaphium Vilithutae [Vilitrutae]==
&lt;poem&gt;
Omne bonum uelox fugitiuaque gaudia mundi:
      Monstrantur terris et cito lapsa ruunt.
Vt dolor acquirat uires cum perdit amantem,
      Ante placere facit, durius inde premit.
Heu lacrimae rerum, heu sors inimica uirorum!
      Cur placitura facis quae dolitura rapis?
Vilithute decens, Dagaulfi cara iugalis,
      Coniugis amplexu dissociata iacet.
Corpore iuncta toro, plus pectore nexa marito:
      Lucis in occasu uincula rupit amor.
Tempora cui poterant adhuc in flore manere,
      Principium uitae finis acerbus habet.
Sanguine nobilium generata Parisius urbe
      Romana studio, barbara prole fuit.
Ingenium mitem torua de gente trahebat:
      Vincere naturam gloria maior erat.
Numquam maesta manens, uultu noua gaudia portans,
      Nubila fronte fugans corde serena fuit.
Fudit ab ore iubar species redimita decore,
      Protulit et radios forma uenusta suos.
Stirpe sua reliquas superauit pulchra puellas
      Et rosea facie lactea colla tulit.
Splendida conspectu meliori pectore fulsit,
      Digna micans animo nec pietate minor.
Cui quamuis nullus hac in regione propinquus,
      Obsequio facta est omnibus una parens,
Diuinis intenta bonis, alimenta ministrans,
      Qua mercede magis se satiasse uidet.
Haec data post obitum faciunt quoque uiuere functam:
      Forma perit hominum, nam benefacta manent.
Corpora puluis erunt et mens pia floret in aeuo:
      Omnia praetereunt praeter amare deum.
Orfana tunc auiae studiis adoleuit opimae
      Inque loco natae neptis adulta fuit.
Tertius a decimo ut hanc primum acceperat annus,
      Traditur optato consociata uiro,
Nobilitas in gente sua cui celsa refulsit,
      Atque suis meritis additur alter honor.
Dulcis, ouans, alacris, studiis ornata iuuentus:
      Quod natura nequit, littera prompta dedit.
Tres meruere tamen iuncti superesse per annos
      Coniugioque suo corde ligante frui.
Ambo pares animo uoto spe moribus actu
      Certantesque sibi mente decore fide.
Tempore iam certo est enixa puerpera prolem,
      Damno feta suo, quae pariendo perit.
Abripuit teneram subito mors inuida formam,
      Annos quippe duos, lustra gerendo tria.
Sic animam generans anima spoliatur et ipsa,
      Spem peperit luci luce negante sibi.
Exemplum sed triste dedit fetura parenti:
      Vnde redire solet, deficit inde genus.
Tertius esse pater cupiens, heu, solus habetur:
      Crescere quo numerus debuit, ecce cadit.
Nam partus cum matre perit, nascendo sepultus,
      Nil uitale trahens, natus in ore necis.
Plus fuerant soli, si tunc sine prole fuissent:
      Addita posteritas abstulit id quod erat.
Infaustis uotis genitus de funere matris
      Et genetrix nato mortis origo fuit.
Alter in alterius letali sorte pependit,
      Inque uicem sibi mox ambo dedere necem.
Sed sensit grauiora dolens pater atque maritus,
      Qui gemit uno obitu se sepelisse duos.
Pro uixdum genito lacrimas iam soluit humato,
      Vidit quod fleret, non quod haberet amor.
Tristitiae cumulum tribuit cui rapta iugalis,
      Dans longas lacrimas tempore nupta breui.
Consultum tamen illud habet de coniuge coniux,
      Huic quia mercedis non uacuatur opus.
Nam quod ad ornatum potuit muliebre uideri,
      Ecclesiis prompte pauperibusque dedit.
Hic nulla ex illis rebus peritura reliquit,
      Vt modo praemissas diues haberet opes.
Quam bene distribuens sine se sua noluit esse!
      Nam quae larga dedit, haec modo plena metit.
Condidit ergo sibi quidquid porrexit egenti,
      Et quos sumpsit inops hos habet illa cibos.
Felices quos nulla grauant de morte secunda
      Nec faciunt poenis subdita membra feris!
Dulcibus illecebris qui non sibi condit amarum
      Nec per carnem animam uult sepelire suam,
Sed casta pietate manens sine crimine uitae,
      Illius in luce hac praemia lucis emit.
Tempore quam paruo lacrimas aut colligit amplas
      Aut, cui uita nitet, gaudia longa capit!
Hac de morte leuis dolor est; nam durius illud.
      Hic quem uiuentem Tartara nigra tenent
Infelix quisquis maculosis actibus usus
      Ante redemptorem se laqueasse uidet,
Nubibus inuectus cum uenerit arbiter orbis
      Et tuba terribilis commouet arma polis!
His uenit Helias, illis in curribus Enoch,
      Anteuiando suos hinc Petrus, hinc Stephanus.
Flore puellarum rosea stipante corona
      Inter uirgineos prima Maria choros:
Hinc mater, hinc sponsa Agnes, Tecla dulcis, Agathe
      Et quaecumque deo uirginitate placet.
Tunc ibi quis terror caeli assistente senatu!
      Quid dicturae animae iudicis in facie?
Mox aut poena manet miseros aut palma beatos:
      Quisque suae uitae semina iacta metit.
Sunt dicturi alii: &quot;cade mons et comprime corpus&quot;,
      Sed iussi colles ferre sepulchra negant.
Cogentur minimi quadrantem soluere nummi;
      Nemo pedem remouet quo sua culpa trahit.
Spe uacui paleae similes mittentur in ignes,
      Pascendis flammis fit caro nostra cibus.
Viuunt ad poenas aeterno ardente camino;
      Vt cruciet grauius, mors mala non moritur.
Ne fessi recreent animas longo igne crematas,
      Porrigit, heu, nullas flammiger amnis aquas.
Parte alia, meritis felicibus alta tenentes,
      Fulgebunt iusti sol uelut arce poli.
Digni lumen habent, damnati incendia deflent,
      Illos splendor alit, hos uapor igne coquit.
Res est una quidem, duplici sed finditur actu:
      Nam cremat indignos quo probat igne pios.
Aeterna radiant paradisi in luce beati
      Cum facie Christi regna tenendo sui.
Gratia quanta manet, uultus qui aspexerit illos!
      Quantus honor hominum, posse uidere deum!
Si nimis erigitur fragilem qui cernit amicum,
      Qualiter exultet qui uidet ora dei!
Lilia narcissus uiolae rosa nardus amomus,
      Quidquid odorifero germine mittit Arabs
Iudicis in uultu, florentia lumina, uernant:
      Sed super haec domini suauior efflat odor.
Nam quantum obsceno melior lux aurea plumbo,
      Tantum tura deo, cedit et omnis odor;
Quantum nocte dies distat, sol lampade lunae,
      Factori cedunt sic sua facta suo.
Cum uero iusti tanto splendore fruantur,
      Congaudent nimium se caruisse mori.
De tenebris migrasse fauent in luce perenni,
      Et magis ad bona tot tardius isse dolent.
Tu quoque ne lacrimis uras pia fata iugalis,
      Cui modo creduntur huc meliora dari.
Nam si deplores meritis quae uiuit opimis.
      Coniugis ipse bonis inuidiosus eris,
Praesertim quam sensu animo tibi corpore iunctam
      Cum Christo semper corde fuisse refers.
Post domini uultus ad te si iussa rediret,
      Fleret in hunc mundum se reuocare gradum.
Carius illa diem retinet quem perdere nescit,
      Quam hunc quem timuit fine sequente sibi.
Nec graue funus agas cunctis natura quod offert,
      Quod cum principibus participatur inops.
Nullum paupertas, non eripit ampla facultas,
      Hoc commune simul diues, egenus habet.
Nam puer atque senes, niger albus, turpis honestus,
      Debilis et fortis, mitis et asper obit.
Huc sapiens stolidus, probus improbus, * omnis
      Plenior exiguus, paruus et altus adit.
Tardius aut citius currit sors ista per omnes,
      Dissimili merito mors trahit una uiros.
Non decet ergo graues pro coniuge fundere fletus,
      De cuius meritis te dubitare negas.
Felices nimium hic qui sine crimine praesunt?
      Qui melius discunt uiuere post obitum!

&lt;/poem&gt;

==XXVII. Epitaphium Euphrasiae==
&lt;poem&gt;
Si pietatis opus numquam morietur in aeuo,
      Viuis pro merito, femina sancta, tuo,
Inclita sidereo radians, Eufrasia, regno:
      Nec mihi flenda manes, cum tibi laeta places.
Terrae terra redit, sed spiritus astra recepit:
      Pars iacet haec tumulo, pars tenet illa polum.
Corpore deposito, leuiori uecta uolatu,
      Stas melior caelo, quam prius esses humo.
Carnis iniqua domans, de te tibi, sancta, triumphans,
      Ad patriae sedes ciuis opima redis.
Ardua nobilitas proauorum luce coruscans
      Plus tamen es meritis glorificanda tuis.
Vir cui Namatius datus inde Vienna sacerdos,
      Coniuge defuncto consociata deo.
Exulibus uiduis captiuis omnia fundens
      Paupertate pia diues ad astra subis.
Aeternum mercata diem sub tempore paruo
      Misisti ad caelos quas sequereris opes.
Sed rogo per regem paradisi gaudia dantem:
      Pro Fortunato supplice funde precem.
Obtineas uotis, haec qui tibi carmina misi
      Vt merear claudi quandoque claue Petri.

&lt;/poem&gt;

==XXVIII. Epitaphium Eusebiae==
&lt;poem&gt;
Scribere per lacrimas si possent dura parentes,
      Hic pro pictura littera fletus erat.
Sed quia lumen aquis non signat nomen amantis,
      Tracta manus sequitur qua iubet ire dolor.
Nobilis Eusebiae furibundi sorte sepulchri
      Hic, obscure lapis, fulgida membra tegis.
Cuius in ingenio seu formae corpore pulchro
      Alte Minerua fuit, uicta decore Venus.
Docta tenens calamos, apices quoque figere filo,
      Quod tibi charta ualet hoc sibi tela fuit.
Dulcis in Eusebii iam desponsata cubile,
      Viuere sed tenerae uix duo lustra licet.
Vt stupeas iuuenem, sensum superabat anilem;
      Se quoque uincebat non habitura diu.
Conteriturque socer cui nata generque recedit:
      Haec letalis obit, ille superstes abit.
Sit tamen auxilium, quia non es mortua Christo:
      Viues post tumulum uirgo recepta deo.

&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/III
|Post=Liber V
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>1g8uly856pdzmebz1c2i4d0dkn8uc9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Venantius Fortunatus)/V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40784</id>
    <revision>
      <id>285328</id>
      <parentid>228016</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T23:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37661" sha1="hngllndkf579srnv0wb6rrr2k01d6ro" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber V
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber IV
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/IV
|Post=Liber VI
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VI
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Ad Martinum episcopum Galliciae==
DOMINO SANCTO ATQVE APOSTOLICO ET IN CHRISTI REGIS EXERCITV POST DVCEM PAVLVM PRIMIPILO MARTINO EPISCOPO FORTVNATVS. 

Felici propulsa flatu recreabilis
opinionis vestrae nostras aures aura demulsit et molli blandita lapsu, sibilo crepitante
paradisiaci horti odoramenta saburrans, suavium florum nuntia nares ipsas aromate
respirante suffivit, admodulanter indicans, sicut ad orientem Eden a principio, ita
decurso saeculo alterum ad occasum deus plantasset Elysium, in quo fortior Adam,
id est Martius Martinus, inexpugnabilis accola, Christi fide ditior viveret perpetuo
servante mandato; quem non tam ad auram dominus revisendum post meridiem
pergeret, quam ipse vir factus paradisus inter perspicui cordis zmaragdinas plateas et
vernantis operis inumbrantes corymbos (non quod ficus tegeret, sed fructus ornaret)
inambulantis in se beati redemptoris adhaesura vestigia coherceret fide figente: unde
nec ad momentum pii conditoris laberetur praesentia quia nec in atomo plasma
notaretur in culpa, sed per illas beatitudines velut odori nemoris inlectus deliciis et
vernulam dominus et verna dominum possideret; utpote cum, alternante sibi concatenati
dulcedine, nec iste fugaretur admissu nec ille fraudaretur amplexu. 

(2) Hinc
inhiantibus animis, medullis aestuantibus, oculis suspectis, palmis extensis, fervens
magis quam sitiens praestolabar epistolae vestrae magna, si vel parva nubecula
madidanti vellere bibulus umectarer, desiderii conscius, vota voto praeveniens, si (102)
quid de vobis certissime vel per undas mobiles fixa mihi littera nuntiaret, ita ut
ariditatem meam conloquii vestri temperaturus imber sic inrigaret, paginam ne
deleret. 

(3) Quo tamen providentiae divinae consulto per filium vestrum, venerandum
mihi Domitium, sancta caritate refertam suscepi crescens epistolam quae, ut vos nostis
arte conpacta, ut ego sensi flore confecta, bibentem se potius quam legentem fere per
singulos apices pigmentato affamine inebriatura dives pauperem propinavit et, ut ita
dixerim, quasi Falerni nobilis ipso me prius odore pincernante supplevit, gemina
dicendi fruge congesta, condita sale, melle perfusa, permixta blanditie cum vigore,
me[que] peregrini poculi quantum desuetum plus avidum dum pars inlicet, pars
deterret (in ancipiti posito conviva rusticulo nec sustinente magna bibente) consentio
dulcedini qui cedo virtuti. 

(4) Hoc igitur fluente dono venit ad me, fateor, per
cana ponti fons poculi, venit, pater optime, per salsum mare quod sitim restingueret,
venit Oceanitide miscente [e] fluctu mera dulcedo, cuius liquor non fauce tenus saperet,
sed arcana mulceret: quippe quod non carnem foveris tali potu, sed spiritum; unde,
ut vere prosequar, huius uva palmitis nobis sitim prorogat, dum propinat. 

(5) Hac
inopina fruge delapsa per gurgitem primus iste mihimet venit fructus e fluctibus:
detulit puppis illa reliquis forsan alumen, mihi vestri conloquii certe lumen. commercio
tali discrepante mercatu, quod aliis illud ad pretium, hoc nobis inemptum: illinc
restinguitur, hinc purgatur; illud inficit, hinc nivescit. 

(6) Quid loquar de perihodis
epichirematibus enthymemis syllogismisque perplexis? quo laborat quadrus Maro, quo
rotundus Cicero, quod apud illos est profundum, hic profluum, quod illic difficillimum,
hic in promptu: comperi paucis punctis quoniam quo volueris colae pampinosae
diffundis propagines, quod vero libuerit acuti commatis falce succidis, ut cauti
vinitoris studio moderante nec in hoc luxurians germinet umbra fastidium et illuc tensa
placeat propago cum fructu. 

(7) Nam quod refertis, in litteris post Stoicam
Peripateticamque censuram me theologiae ac theoriae tirocinio mancipatum, agnosco
quid amor faciat, cum et non merentes exornat. cur tamen, bone pater, in me
reflectis quod tuum est ac de me publice profers quod tibi privatum est? cum prima
sint vobis nota et secunda domestica: nam Plato Aristoteles Chrysippus vel Pittacus
cum mihi vix opinione noti sint nec legenti Hilarius Gregorius Ambrosius Augustinusque (103)
vel, si visione noti fierent, dormitanti; et ego vere senserim (eo quod copiae artium
apud vos velut in commune diversorium convenerunt) ipsa vobis tenacius quae sunt
caelo propinquius, quia non oblectamini tam pompa dogmatum quam norma virtutum.
unde procul dubio caelestium clientela factus es Cleantharum. 

(8) Sed quid ego
haec autumo, dulcissime pater et vere Christi discipule, qui. ad instar Samaritani
vinum miscens et oleum aegroto decubanti, blandum mihi malagma porrexisti,
mercedem pii operis relaturus cum venerit qui se stabulario aera pensare debiti repromisit,
custodiens in vobis, pontifex summe, quod contulit, sciens suis oculis hoc placere
dignissime, quod ipsam apud te vincit dignatio dignitatem. 

(9) Quapropter
sacratissimae, sincerissimae atque clementissimae apostolicae coronae vestrae plantas supra
meum pectus stratus inponens et ultimus ego membra subdita vel pedum vestrorum
recubatorium faciens ita vestrae pietati avido desiderio me commendans deposco in
domino, ut inter peccatorem et redemptorem mundi alter quodammodo mediator
accedens levigato delicto, probe pater, reprobum reconcilies post reatum. 

(10) Et quia
vestris litteris fiduciae pignus accepi, pietati vestrae filias et famulas Agnem et
Radegundem una mecum devote earum desiderio mandato commendo, communiter
supplicantes, ut apud domnum Martinum pro nobis verba faciens tam fidus intercessor
accedas qualis apud dominum ipse tunc promptus extitit. cum cadaver exanimum non
prius dimitteret quam mors mortuum dimisisset (est enim ratio consequens, ut per vos
illinc nobis redeat spes patrocinii, quia ad vos hinc prodiit pars patroni) ; coram
domino supplicans, pie pater, ut in gratia vestra receptus vel apud eos, qui vestri
sunt, commendatus sentiam tam oratione quam carmine te doctore regi, genitore diligi,
duce progredi, tutore muniri. 

(11) Praesentium vero portitorem famulum vestrum
vere mihi bonum Bonosum pietati vestrae supplex accedens nec prius relaxans pedes.
quam dulcis pater promiseris, qua valeo prece Supplex commendo: qui interventu
sanctorum cum vobis sospes occurrerit absentis vota praesens exsolvens, illud prius
obtineam, ut quis quam primum huc commeat, me celebris verbi vestri gaudia festiva
respergant.

&lt;poem&gt;
Martini meritis cum nomine nobilis heres,
      pro Fortunato, quaeso, precare deum.
&lt;/poem&gt;

==II. Item ad eundem ==
&lt;poem&gt;
(103)
Lumen apostolicum cum spargeret una triades
      exciperetque novum mundus honore diem,
ut tenebras animae lux sementiva fugaret
      et claram hauriret mens oculata fidem,
redditur avulsis spinis urbs Romula princeps,
      principis egregii vomere culta Petri;
Paulus ad Illyricos Scythicas penetrando pruinas
      dogmate ferventi frigora solvit humi;
Mattheus Aethiopos adtemperat ore vapores
      vivaque in exusto flumina fundit agro;
bellica Persidis Thomae subiecta vigori
      fortior efficitur victa tiara deo;
lurida perspicuo datur India Bartholomaeo;
      Andreae monitis extat Achaia seges.
ne morer adcelerans, Martini Gallia prisci
      excellente fide luminis arma capit.
Martino servata novo , Gallicia, plaude :
      sortis apostolicae vir tuus iste fuit.
qui virtute Petrum praebet tibi, dogmate Paulum,
      hinc Iacobi tribuens, inde Iohannis opem.
Pannoniae, ut perhibent, veniens e parte Quiritis
      est magis effectus Gallisueba salus.
in sulcum sterilem vitae plantaria sevit,
      quo matura seges fertilitate placet.
Heliae meritis alter redit imber aristis,
      munera roris habens, ne premat arva sitis:
neu iaceant stupidis arentia iugera sulcis.
      influit inriguae fonte perennis aquae.
in ramis heresis fidei pia germina fixit,
      quodque oleaster erat pinguis oliva viret.
quae stetit exilis viduatis frondibus arbor
      iam paritura cibum floret honore novo. (105)
inponenda focis sine spe ficulnea tristis
      praeparat ad fructum stercore culta sinum.
palmitis uva tumens, avium laceranda rapinis,
      hoc custode bono non perit una lacu.
rebus apostolicis direxit vinitor antes,
      arva ligone movens, falce flagella premens.
ex agro domini labruscam excidit inertem
      atque racemus adest quo fuit ante frutex.
de satione dei zezania vulsit amara,
      surgit et aequalis laetificata seges.
Martino servata novo , Gallicia, plaude:
      sortis apostolicae vir tuus iste fuit.
pastoris studio circum sua saepta recurrens,
      ne lupus intret oves, servat amore greges;
subportante manu trahit ipse ad pabula Christi,
      montibus instabilem ne voret error, ovem.
cuius vox refluens plebi de fonte salubri
      ut bibat aure fidem, porrigit ore salem.
hosti damna quidem, domino pia vota paravit
      et commissa sibi dupla talenta refert,
vocem euangelicam expectans operarius almus,
      ut sibi dicatur: ῾ servule perge bone:
quando fidelis enim mihi supra pauca fuisti,
      supra multa nimis constituendus eris.
ecce tui domini modo gaudia laetior intra
      proque labore brevi magna parata tibi᾿.
auditurus eris vocem, Martine, beatam,
      sed Fortunati sis memor ipse tui.
quaeso precare, pater, videam tua gaudia tecum:
      sic placeas regi poste patente Petri.
cum Radegunde humili supplex, pie, postulat Agnes,
      ut commendatae sint tibi, sancte pater :
et crescente choro per carmina sancta sororum
      conplaceant domino, te duce mite, suo;
atque adscita sibi servetur ab urbe Genesi
      regula Caesarii praesulis alma pii,
qui fuit antistes Arelas de sorte Lerini,
      et mansit monachus pontificale decus. (106)
sedulitate patris proprias tuearis alumnas,
      ut tibi proficiat hae bona si qua gerant:
unde inlustre caput cingas diademate pulchro
      et grates dignas pro grege pastor agas.

&lt;/poem&gt;
III. Ad cives Turonicos de Gregorio episcopo==
&lt;poem&gt;
Plaudite, felices populi, nova vota tenentes.
      praesulis adventu reddite vota deo.
hoc puer exertus celebret, hoc curva senectus.
      hoc commune bonum praedicet omnis homo.
spes gregis ecce venit, plebis pater, urbis amator:
      munere pastoris laetificentur oves.
sollicitis oculis quem prospera vota petebant
      venisse aspiciant, gaudia festa colant.
iura sacerdoti merito reverenter adeptus
      nomine Gregorius, pastor in urbe gregis.
Martino proprium mittit Iulianus alumnum
      et fratri praebet quod sibi dulce fuit.
quem patris Aegidii domino manus alma sacravit,
      ut populum recreet, quem Radegundis amet.
huic Sigibercthus ovans favet et Brunichildis honori:
      iudicio regis nobile culmen adest.
quo pascente greges per pascua sancta regantur
      et Paradisiaco germine dona metant,
inmaculata pii qui servet ovilia Christi,
      ne pateant rabidis dilaceranda lupis.
pervigili cura stabulum sine labe gubernet
      commissumque gregem nulla rapina gravet.
muniat inclusos pretiosi velleris agnos
      atque soporantes protegat ipse vigil.
florea divino pinguescat vinea cultu
      et matura suo sit speciosa botro, (107)
fructibus aeternis ut compleat horrea caeli,
      unde animae vivo fonte fluenta bibant,
ne sitis excruciet: digito quam Lazarus udo
      ignem ut leniret, tunc petebatur opem.
sed magis in gremio Abrahae vernante locandas
      pastor oves placido ducat ad astra sinu,
ut bene commisso sese duplicante talento
      introeat domini gaudia vera sui.
laetus agat sub clave Petri, per dogmata Pauli
      inter sidereos luce micante choros,
fortis Athanasius, qua clarus Hilarius adstant,
      dives Martinus, suavis et Ambrosius,
Gregorius radiat, sacer Augustinus inundat,
      Basilius rutilat Caesariusque micat.
quorum gesta sequens et dicta fideliter implens
      perpetuae vitae participatus ovet,
atque coronatus digna mercede laborum
      obtineat miles regis in arce locum.

&lt;/poem&gt;
IV. Item versus in natalicio Gregori episcopi, cum antiphona dicere rogaretur, in mensa dictum ==
&lt;poem&gt;

Martini meritis per tempora longa, Gregori,
      Turonicum foveas pastor in urbe gregem.
conciliis sacris sis norma et vita piorum
      exemploque tuo crescat adeptus honor.
lumen apostolicum populis tua lingua ministret
      et caeli donum te radiante micet.

&lt;/poem&gt;
V. Item ad eundem de Iudaeis conversis per Avitum episcopum Arvernum==

DOMINO SANCTO ET MERITIS APOSTOLICIS PRAECONANDO DOMNO ET IN CHRISTO
PATRI GREGORIO PAPAE FORTVNATVS. 

Instigas; pater optime, seria curiositate, sincera
tamen dulcedine, carmine elinguem proloqui et currere pigrum versu pedestri atque (108)
de laude laudabilis et apostolici viri domni Aviti pontificis ex eventu occasionis inlatae
etsi non aliqua compte, saltim comiter praelibare; cum in me non inveneris quod
dictionis luculentia diligeres, sed deleres et, ut ipse mei sum conscius, habeas apud
nos non quod tam probes quam reprobes: praesertim cum instans portitor per verba
singillatim hianti fauce cadentia quasi gravis exactor non me tam fenora solvere
cogeret quam pensaret. (2) Sub quo, licet illum praeceps iter inpingeret, mihi
interanhelanti vix licuerit respirare, tamen praeceptis vestris, licet inpliciter expeditis,
paremus devoti potius quam placemus, vobis reputaturi nescio magis an tempori, quod
illi hoc iniungitur qui non habebat apud se nec modum nec spatium. sed obsequella
morigeri, servitute devoti, quod a vobis in laude praedicti pontificis amore praecipitur,
honore cantetur.
&lt;poem&gt;

In venerabilibus famulis operator opime.
      condecet ut semper laus tua, Christe, sonet:
inspirans animum, votum effectumque ministrans,
      et sine quo nullum praevalet esse bonum.
lumine perspicuo fecundans pectora vatum,
      ut populis generent viscera sancta fidem,
supra candelabrum positi, quorum ore corusco
      dogmatis igne micans luceat alma domus,
et velut est oculus capitis qui dirigit artus,
      sic pia pastoris cura gubernet oves;
pectora pontificum ditans virtute superna,
      tu deus omnipotens, summe, perennis apex,
spiritus alme, sacri labiis infusus Aviti,
      per famulum loqueris, crescat ut ordo gregis.
qui non contentus numero quem accepit ab illo
      vilicus hic domini dupla talenta refert.
plebs Arverna etenim, bifido discissa tumultu,
      urbe manens una non erat una fide.
Christicolis Iudaeus odor resilibat amarus
      obstabatque piis impia turba sacris.
extollens cervix domini iuga ferre recusans,
      sic tumidis animis turget inane cutis. (109)
quos in amore dei monitabat saepe sacerdos,
      ut de conversis iret ad astra seges.
sed caligosi recubans velaminis umbra
      pectora taetra premens cernere clara vetat.
venerat ergo dies, dominus qua est redditus astris
      ac homo sidereum pendulus iit iter:
plebs armante fide Iudaica templa revellit
      et campus patuit quo synagoga fuit.
tempore quo Christi repedavit ad alta potestas,
      ille quod ascendit, res inimica ruit.
hic tamen antistes Moysei lege rebelies
      adloquitur blande, quos dabat ira truces:
῾ quid facis, o Iudaea cohors nec docta vetustas?
      ut vitam renoves, credere disce senes.
lactea canities sapiat maiora iuventae;
      sensum pone gravem quo puerile fuit.
non pudeat meliora sequi vel tarda veternos:
      corpore deficiens crescat honore senes.
èst deus, alta fides, unus trinus et trinus unus :
      personis propriis stat tribus unus apex.
nam pater et genitus, quoque sanctus spiritus idem:
      sic tribus est unum ius opus ordo thronus.
legifer hoc reboat, patriarcha hoc credit Abraham:
      hinc pater est nobis, est quia nostra fides.
tres videt aequales, unum veneratus adorat;
      unum voce rogat, tres quoque pelve lavat.
sic patruo similis Loth suscipit hospes euntes;
      quos cibat in Sodomis, hi rapuere Segor,
cum a domino dominus pluit igni triste Gomorrae:
      filius et pater est, a domino dominus.
qui tuus, ipse meus stat conditor atque creator:
      huius plasma sumus, qui est trinitate deus.
unius estis oves, heu, cur non uniter itis?
      sit rogo grex unus, pastor ut unus adest. (110)
rennuis? an recolis quod canna Davitica pangit
      quodque prophetali virgine fetus agit?
in cruce transfixus palmis pedibusque pependit,
      sed corrupta caro non fuit ex tumulo;
post triduum remeans sanat nos vulnere longo:
      quod rediit caelis, testis et ista dies,
crede meis aut crede tuis, convicta senectus;
      si fugis ac trepidas, nec legis ista legens.
protrahimus verbum brevitatis tempore longum:
      aut admitte preces aut, rogo, cede loco.
vis hic nulla premit, quo vis te collige liber:
      aut meus esto sequax aut tuus ito fugax.
redde, colone, locum, tua duc contagia tecum :
      aut ea sit sedes, si tenet una fides᾿.
haec pia verba viris miti dedit ore sacerdos,
      ut sibi quo libeat semita cordis eat.
ast Iudaea manus, stimulante furore rebellis,
      colligitur, rapitur, conditur inde domo.
Christicolae ut cernunt tunc agmina Manzara iungi,
      protinus insiliunt qua latet ille dolus.
si fremerent, gladiis sentirent iusta cadentes:
      vivere quo possint aut daret arma fides,
legati occurrunt vati mandata ferentes:
      ῾nos Iudaea manus iam tua caula sumus.
ne pereant, adquire deo qui vivere possunt;
      si mora fit, morimur et tua lucra cadunt.
tende celer gressum: properes nisi praepete cursu,
      funera natorum sunt tibi flenda, pater᾿.
fletibus his victus rapitur miserando sacerdos,
      ut ferat adflictis rite salutis opem.
perveniunt quo clausa loco fera turba latebat,
      quae occurrens lacrimis ingerit ore preces:
῾mens est tarda boni Iudaica iura tenenti,
      lucem sero videt praetereunte die.
sic oculis cordis velum est ab origine tensum,
      caecus ut ignoret quo via recta vocet.
sed tandem sequimur, pastor, quo saepe monebas,
      qui sale tam dulci currere cogis oves. (111)
credentes iam crede tuos nec fallere falsis;
      nos lavacrum petimus, sit tibi praesto lacus.
sensimus effectu quod agebas rite precando,
      quod per te hominem nos deus ipse monet᾿.
hinc trahit ad lucem quos texerat umbra negantes
      militiaeque novae rex aperibat iter.
agmina conveniunt quondam diversa sub unum,
      partibus et geminis fit deus unus amor.
hinc oleare ovium perfunditur unguine vellus
      aspersuque sacro fit gregis alter odor.
ecce dies aderat qua spiritus almus ab alto
      missus apostolicis fluxit in ora viris.
res sacra ruricolas, urbanos excitat omnes
      certatimque aditus ad pia festa terunt.
abluitur Iudaeus odor baptismate divo
      et nova progenies reddita surgit aquis.
vincens ambrosios suavi spiramine rores
      vertice perfuso chrismatis efflat odor.
ingenti numero celebratur pascha novellum
      ac de stirpe lupi progenerantur oves.
excepit populus populum, plebs altera plebem :
      germine qui non est, fit sibi fonte parens.
undique rapta manu lux cerea provocat astra,
      credas ut stellas ire trahendo comas.
lacteus hinc vestis color est, hinc lampade fulgor
      ducitur et vario lumine picta dies,
nec festiva minus quam tunc fuit illa coruscans,
      diversis linguis quae dedit una loqui.
quis, rogo, pontificis fuit illic sensus Aviti?
      quam validus fervor, cum daret ista deo?
inter candelabros radiabat et ipse sacerdos,
      diffuso interius spiritus igne micans.
tum sibi qualis erat, tam vera holocausta ferendo,
      cum libeat vivo hostia viva deo?
si patriarcha placet, quoniam natum obtulit unum,
      qui tantos offert quam placiturus erit?
Moyses non valuit fidei quos subdere nostrae
      qui Christo adquirit, quod sibi munus erit? (112)
fudit aromaticum domini libamen ad aram
      incensumque novum misit ad astra deo.
obtinuit votum, quia iunxit ovile sub uno,
      et grege de niveo gaudia pastor habet. –
Haec inculta tibi reputa, pater alme Gregor,
      qui Fortunato non valitura iubes;
adde quod exiguum me portitor inpulit instans
      et datur in spatiis vix geminata dies,
novimus, affectu potius quo diligis illum
      hinc quem corde vides semper et ore tenes.
hoc tibi nec satis est, huius quod es ipse relator:
      conpellis reliquos plaudere voce sibi.
non fuit in vacuum, quod te provexit alumnum:
      sic cui mente fidem, reddis amore vicem.
annuat omnipotens, longo memoraliter aevo
      ut tu laus illi, laus sit et ille tibi.
me quoque vos humilem pariter memoretis utrique
      et pro spe veniae voce feratis opem.

&lt;/poem&gt;
VI. Ad Syagrium episcopum Augustidunensem==

DOMINO SANCTO ET APOSTOLICA SEDE DIGNISSIMO DOMNO SYAGRIO PAPAE

FORTVNATVS. Torpore vecordis otii, quo mens ebria desipit diutina tabe morbescente
brutiscens, et velut ignavi soporis hebetante marcore suffectus, negotii indulti nulla
mordente cura dormitans, cum videretur scilicet tam lectio neglegi quam usus abuti, neque
nancisceretur quicquam occasionis ex themate quod digereretur in poesi, et, ut ita
dictum sit, nihil velleretur ex vellere quod carminaretur in carmine, intra me
quodammodo me ipsum silentio sarcofagante sepeliens, et, cum nulla canerem , obsoleto
linguae plectro aeruginavissem; tandem nec opinato concaptivo meo, sed tamen ut
arbitror vestrae felicitatis ad me sorte delato, quis, unde, quidve deferat dum
percontor, de fili calamitate suae necessitatis, meae conpassionis, vestrae mercedis causas, (113)
indice singultu vix laxante, prorupit: quo voce intercepta tam viscerum maerore quam
luminum flumine dum loqui non permittitur, ipso silentio patrem lacrimae fatebantur;
quia, dum anxius in verbo genitor pendet nec exprimit, tacente faucis organo pupilla
fletibus loquebatur. tantum est in caritate natura quod praevalet, ut parens ante se
prodat affectu quam labio. (2) Fluebant igitur lumina suggestionem suam blandito
ploratu conpunctam , ut etiam quamvis crudelem redderent lamenta clementem;
inrigabant lacrimae tam semen miseriae quam frugem misericordiae: uno fonte manabant
res maeroris et muneris, uno luctus et merces, ut unus rigans oculis alter bibens
auribus quod iste torcularet in fletu ille apothecaret in fructu. (3) Itaque signo
singulti fecit se intellegi mens captivi. et quasi speculariter traxit maeror in facie qui
videbatur angor in corde. unde inter tacentes causa rerum cognita, dum apud me
valuit hoc fari quod flere, videbatur affectus mire sine lingua sic loqui. (4) Igitur
cum me moveret lamentabilis concivis tam iactura quam patria, cum cernerentur vultus
patris pietatis imbre perfundi, ut paene totus et ipse in alieno affectu migrarem,
lacrimantes oculi querellas mihi fixerunt ad vicem incausti et admirabili modo aqua,
quae delere solet, per fletus scripsit. quis enim flenti non crederet quem lapis non
genuit? quem non humanitas flecteret quem partus tigridis non effudit? cum lentiscat
blanditiis cursus pardi, virtus apri, dens leonis et moles elephanti. (5) Qui tandem
sedato querellarum strepitu doloris sui prosperum te designat antidotum: scilicet dum
aeger mente sibi poscit medellam, si se dignanter inpendat vestra lingua sit malagma.
quo loquente media per verba me miscens, mihi de vobis credulus fidem feci homini,
ex hoc per me te consuli, se non flere. (6) Restabat tamen conici, utrumne pro
redemptione dirigerem: quod suboles valeret? an quod vobis proficeret? de conpendio
cogitans, ne vilitate pretii depretiaretur tibi merces captivi; illud certe metuens, si
caperetur in nummo, res periret in talento: praesertim cum desiderem, thesauros ex
aequo te tuo frui cum martyre. (7) Quid vero pro munere modicitas proferret? cum
in electione cunctarer, venit in mentem letargico dictum Flacci Pindarici :
&lt;poem&gt;
                             pictoribus atque poetis
:quaelibet audendi semper fuit aequa potestas.
&lt;/poem&gt;
considerans versiculum, si quae vult artifex permiscet uterque, cur [non], etsi non ab
artifice, misceantur utraque, ut ordiretur una tela simul poesis et pictura? (8) Dehinc (114)
cum pro captivo velim versu suggerere, adtendens quae fuerint tempora redemptoris,
quoto nos suae aetatis anno Christus absolverit, totidemque versiculis texerem carmen
quot litteris, hac protenus operis difficultate repulsus aut magis difficulter inclusus tam
metri necessitate quam litterarum epitome quid facerem, quo prodirem? nova
calculatione angustus mihi numerus angustias dilatavit, quia praefixo termino non erat nec
ubi se prolixitas excuteret aut brevitas angularet, nec evagari propter descendentes
versus frenante repagulo orditura permisit. in quo quippe exordio supercrescente
apice non licuit vel solvere vel fila laxare, ne numerum transiliens erratica se tela
turbaret. (9) Hinc cura commoveor, ut duo per capita, duo ex obliquo, unus vero per
medium descendentes integri versiculi legerentur. altera pars restiterat, quam inter
omnes litteram meditullio conlocarem, quae sic reciperet omnem ut offenderet
neminem. (10) Igitur huius telae cum licia numero collegissem, ut texere coeperam, et
se et me fila rumpebant; incipiens ego opere propter absoluturo ligari, atque mutata
vice, dum captivi solvere lora cupio, me catena constringo. nam huius opusculi quae
sit hinc conicitur difficultas: ubicumque volueris, si addis, crescit linea; subtrahis,
perit gratia; mutas, non consonant capita: figis nec fugis litteram. (11) Itaque
cum penderet haec tela versibus laqueata, ut si duo transirem, adhuc tria non
fugerem, ego incautus passer quasi mentita per nubila incurri pantheram, quia quod cavere
volebam huc pinna ligabar, aut magis. ut dictum sit, velut plumis inlitis quinquifida
viscatura tendebar; inter haec illud me commovens, quod tale non solum feceram, sed
nec_exemplo simili trahente ducebar. (12) His incertus et trepidus, ipsa novitate
suspensus utrumne temptarem quae numquam adgressus sim, an cautius respuerem
quam incaute proferrem, tamen, licet invitus. loquor paene quae nescio; et tu me
vincis amore, ne vincar ab opere. ecce exigis a me et quod in me vix invenis;
violentiam facis qui tuus, non rebellis est: extorques nec repelleris; amor blandus tyrannus
est. (13) Vt hoc pararem conmercii, per incertum pelagi rudis nauta vela suspendi:
affectu raptus deferor per fluctus et scopulos. urgues me praecipitem per ignota
transire: quid est quod non obtineas? sicut amas, sic imperas. (14) Habes igitur opus
sic uno textu quadratum, ut sit legendo quinquifidum; et cum sint triginta tres tam
versus quam litterae, ad similitudinem Christi carnalis aetatis, qua nos absolvit unus
resurgens, adhuc duo per capita, duo ex obliquo, unus quoque per medium legitur in (115)
descensu: unde fit ut se finito versu littera non finiret, quia etsi indirecto pervenit
ad terminum, tamen cursus illi superest in descensu, quia adhuc coniungitur in finali
versiculo. (15) In meditullio autem parvi huius opusculi illam fiximus litteram quae
inter viginti tres numeratur permedia ac tantas ante se respicit quantas et post se
transilit, quia concurrentibus versibus et dividitur tota et manet integra res divisa.
littera vero quae tinguitur in descenderiti versiculo, et tenetur in uno et currit in
altero et, ut ita dicatur, et stat pro stamine et pro trama currit in tramite, ut esse
potest in pagina: licia litterata. (16) Ne tamen causa nos oneret, quod velut
aragnaea arte videmur picta fila miscere: quod vobis conpertum est in Moysi prophetae
libris, polymitarius artifex vestes texuit sacerdotis. unde, cum desit hic coccinum, res
est texta de minio. versus autem ex obliquo descendentes ab angulis ratione stant,
etsi positione succlinant. qualiter autem conexi sint singulive quid continent satis
est prudentiae sine indice rem probare. (17) In summa, commendato me piae
beatitati et exuberanti vestrae dulcedini, tribuentes petita confidenti vicarietate servitii,
si placet, hoc opere parieti conscripto pro me ostiario pictura servet vestibulum. ora
pro me. (117)
&lt;poem&gt;
Augustidunensis opus tibi solvo, Syagri.
Dius apex Adam ut fecit, dat somnia, donec
avulsa costa plasmata est Eva nec inpar:
felices pariter, diploide lucis operti,
ore coruscantes inter pia rura iugales;
ripae iucundae nari grata aura redibat,
turis deliciae saturabant ubere flatu,
una fovens ambos florosa sede voluptas,
nota bonis regio pascebat Tempe beatos.
at cum tam magno pollerent maius honore,
tota hominum mire parebat terra duorum,
occultus mendax mox exerit arma veneni:
serpens elatus, zelator, larveus hostis,
atrox innocuos evincens felle nocenti
conlisit suasu quos gratia diva bearat.
et homo de terra tum denuo decidit illuc
reptantisque dolo Eoois excluditur ortu.
hac nati morimur damnati lege parentum.
at deus excellens aie et de lumine lumen
e caeli solio dum munera providet ultro,
castae carne rudi vivax introiit agnus.
prodiit inde salus matutinive lucerna
intactae partu lux eruit excita mundum:
a patre iure deus, homo dehinc carneus alvo,
ut nos eriperet, vili se detrahit auctor.
o regis venale caput, quod de cruce fixit,
telo voce manu malfactus verbere felle,
ac tu hac solvis captivos sorte, creator:
sero vera data est vitalis emptio morte;
ymnos unde deo loquor absolvente reatu.
at vos, aeternae suffulti laude coronae,
Gallorum radii, vobis quo fulgeat et nox,
rumpite lora iugis et sumitis arma diei:
ipsave libertas vos liberat atque beabit.
Da Fortunato sacer haec pia vota Syagri.
Captivos laxans domini meditatio fies.
Cristus se misit cum nos a morte revexit.
Dulce dei munus quo merx te care coronet,
Cara deo pietas animam dat de nece solvi.

&lt;/poem&gt;
VII. Item ad Felicem episcopum Namneticum==
&lt;poem&gt;

Sentio, summe pater, lumen venerabile cunctis,
urbis dulce caput, mihi nomen amabile, Felix,
amplectens quem corde gero pietatis in ulnis,
pondus suave meum (nec onus gravat istud amantem)
cur humilem me, summe, vocas loca visere blanda
quae te, care, tenent? tecum modularer in illis.
qua tua rura lavat vitrea Liger algidus unda.
Cariaci speciosus ager devexus in amnem,
hinc ubi flumen aquis recreat, hinc pampinus umbris
et crepitans Boreas pineta comata flagellat:
liber nempe solum, piscoso litore pulchrum.
sed Fortunato facies tua reddit amoenum.

&lt;/poem&gt;
VIII. Ad Gregorium episcopum post iter==
&lt;poem&gt;
Culmen honoratum, decus almum, lumen opimum,
      pastor apostolicae sedis amore placens ,
amplectende mihi semper, sacer arce Gregori,
      nec divulse animo, vir venerande, meo:
gaudeo quod rediit Turonis antistes honore
      laetificorque mihi te remeasse patrem.
plaudimus instanter communia vota tenere,
      civibus et patriae te revocasse diem.
praesentem famulum mecum commendo, sacerdos,
      optantes longe vos moderare gregem.

&lt;/poem&gt;
===a) Ad eundem===
&lt;poem&gt;
Officiis generose piis, pater alme Gregori,
      mente salutifera qui petis astra palam,
et quicumque tuis monitis animatur inermis.
      militiae sacrae victor habebit opem; (119)
commendans humilem famulum me solvo salutem
      semper amore pio, vir benedicte deo.
pagina si brevis est, non est brevis ardor amantis,
      nam plus corda colunt quam mea verba canunt.

&lt;/poem&gt;
===b) Ad eundem pro libro praestito===
&lt;poem&gt;
Carmina diva legens proprioque e pectore condens,
      participans aliis fit tibi palma, parens.
haec quoque, quae pridem tribuisti pastor ovili,
      grates persolvens debite laudo libens.
vos tamen hinc maneant donaria celsa tonantis,
      qui sacras inopi distribuistis opes.
quae cum percontare queam, pro munere tanto
      tunc magis ore meo gratia vestra sonet. –
praesentem famulum Prodomerem, summe sacerdos,
      commendo supplex, dulcis amore pater.
cui sua concedens iustae moderamine librae
      crescat honore dei palma futura tibi.

&lt;/poem&gt;
IX. Ad eundem pro invitatione==
&lt;poem&gt;

Invitas pietate patris sacer ire Gregori
      qua domini Turonis pascis amore greges.
quo sacer antistes meritis Martinus opimis
      quas prius obtinuit, has tibi cessit oves.
nunc quoque per caulas et florea pascua Christi
      rite gubernantes ducitis ambo greges.
sed mihi vim faciens vester modo frater honore,
      ad vos ne properem nempe, retorsit iter,
saepe rogans voto, mandato et missile verbo;
      et coniuratus sum sibi pollicitus.
vir bonitate placens et pastor pacis amator:
      foederis ob studium sit veniale, precor.
vos quoque sed genitae propriae, venerande, salutant,
      ast ego commender, quaeso, beate pater.

&lt;/poem&gt;
X. Ad eundem pro commendatione mulieris==
&lt;poem&gt;

Summe pater patriae, specimen pietatis opimae,
      dulce caput Turonis, religionis apex,
iugiter alta sequens, clementi corde Gregori,
      unde animae decus est huc ratione petens:
quam commendasti venientem, celse sacerdos,
      hanc redeuntem ad te suscipe more patris.
sis quoque longaevus cunctorum, care, recursus,
      et mihi vel reliquis sit tua vita seges.

&lt;/poem&gt;
XI. Ad eundem de itinere suo==
&lt;poem&gt;

Iugiter opto libens, sacer amplectende Gregori,
      cernere vos oculis, quaerere litterulis.
dulce videre mihi, at si desit copia cerni,
      spes erit oranti vel dare verba patri.
nuper ab aspectu decedens concite vestro
      per glaciem vitreas me loquor isse vias.
sed crucis auxilio, Martino operante patrono,
      perveni ad matres salvus, opime pater.
quae vos multiplici veneranter honore salutant:
      ast ego pro reditu vota salutis ago.

&lt;/poem&gt;
XII. Ad eundem salutatoria==
&lt;poem&gt;

Summe sacerdotum, bonitatis opima facultas,
      culmen honore tuo, lumen amore meo,
officiis venerande sacris, pietatis alumne,
      pignore amicitiae corde tenende meae,
florens in studiis et sacra in lege fidelis,
      semper agens animae dona futura tuae:
te? pater, ergo precans terram freta sidera testor.
      ut velis ore sacro me memor esse tuum.

&lt;/poem&gt;
XIII. Ad eundem pro pomis et grafiolis==
&lt;poem&gt;

Officiis generose piis, sacer arce Gregori,
      absens fis praesens munere, summe pater:
qui mihi transmittis propria cum prole parentes,
      insita cum fructu: surcula, poma simul.
det deus omnipotens, meritorum fruge repletus
      mala legas avide quae paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
XIV. Ad eundem de commendatione puellae==
&lt;poem&gt;

Cum graderer festinus iter, pater alme Gregori,
      qua praecessoris sunt pia signa tui,
quod fertur convulsa iacens radicitus arbor
      Martini ante preces exiluisse comis,
quae fidei merito nunc stat spargendo medellas,
      corpora multa medens, cortice nuda manens:
fletibus huc genitor genetrixque puella,
      voce inplendo auras et lacrimando genas,
figo pedem, suspendo aurem: mihi panditur ore
      vix per singultus vendita nata suos.
quaero adhuc: questus perhibet nullo indice furto
      furti ex obiectu hanc pater ire iugo;
se voluisse dare et iurantes ordine testes
      nomine quemque tenens, nec potuisset egens.
non aderat iudex, erat accusator adurguens:
      hic ego quid facerem, posse vetante, sacer?
῾si plus hic᾿, dixi, ῾praesens Martinus adesset,
      nil permisisset perdere pastor ovem᾿.
sed tamen invalui recolens te, summe sacerdos,
      spem praecessoris qui pietate refers,
discute, distringe ac, si sit secus, eripe dulcis
      et pater adde gregi: hanc quoque redde patri.
me simul officio famulum tibi, care, subactum
      protege perfugio, pastor opime, pio.

&lt;/poem&gt;
XV. Item ad eundem de commendatione peregrini==
&lt;poem&gt;

Vir bone, pro meritis adipiscens culmen honoris,
      nobile praesidium. pontificale caput,
quem gradus et genium fructu pietatis opimo
      dignius adtollunt amplificante deo:
ut tibi sit famulans memoratus amore benigno,
      Fortunati humilis te, pater, orat apex.
hic peregrinus item laetetur, summe sacerdos,
      pastorem et patriam te meruisse suam.

&lt;/poem&gt;
XVI. Ad eundem salutatoria==
&lt;poem&gt;
Pastor honoris apex, venerabilis arce sacerdos
      et decus alme patrum, religionis amor.
gloria pontificum, meriti pia palma, Gregori,
      adsurgente gradu nobile iure caput;
Fortunatus, opem tribui qui poscit Olympi,
      per te, care pater. quo mereatur age.

&lt;/poem&gt;
XVII. Item ad eundem salutatoria==
&lt;poem&gt;

Visitat a vobis dignanter epistula currens
      me, sacer antistes, vir pietate pater.
hanc avidus capiens oculis animoque recurro.
      sospite te gaudens, quod referebat apex.
longius huc vestro sub nomine, papa Gregori,
      pagina me recreet missa salutis ope.

&lt;/poem&gt;
XVIII. Dominis sanctis atque apostolicis in Christo patribus ecclesiae pontificibus Fortunatus ==
&lt;poem&gt;

Gloria pontificum, veneratio Christicolarum,
      norma sacerdotum, culmen et orbis honor,
qui loca perspicitis propriae mercedis amore.
      succurrendo viris vester ut extet apex: (123)
ecce venit praesens Italus, peregrinus et hospes:
      cernens pastores ne, precor, erret ovis.
qualiter ad patriam properet, solacia poscit:
      inveniat munus vos vagus exul inops.
me Fortunatum proprium pietate parentum
      conciliate polo, quaeso, precando deum.

&lt;/poem&gt;
XIX. Ad Aredium abbatem==
&lt;poem&gt;

Opto, benigne pater, verbo tibi ferre salutem,
      si minus hinc oculo cernere te valeo.
est etenim vestri tantus mihi cultus honoris,
      ut pro me occurrat hinc tibi missus apex.
quaeso, beate, tamen per dulcia pabula Christi:
      me quoque commemores, cum dabis ore preces.
munera credo dei tribui mihi, pastor Aredi,
      si Fortunati sis memor, alme, tui.
pro me etiam sanctam genetricem, care, salutans,
      cum redit iste puer, redde loquentis opem.
vos itidem genitae propriae, pater ample, salutant,
      Agnes amore pio cum Radegunde simul.

&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber IV
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/IV
|Post=Liber VI
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VI
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>hngllndkf579srnv0wb6rrr2k01d6ro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285329</id>
      <parentid>285328</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T23:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* b) Ad eundem pro libro praestito */</comment>
      <origin>285329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37683" sha1="3r7ya8dyxllor7r5npojo4zt8czznu6" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber V
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber IV
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/IV
|Post=Liber VI
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VI
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Ad Martinum episcopum Galliciae==
DOMINO SANCTO ATQVE APOSTOLICO ET IN CHRISTI REGIS EXERCITV POST DVCEM PAVLVM PRIMIPILO MARTINO EPISCOPO FORTVNATVS. 

Felici propulsa flatu recreabilis
opinionis vestrae nostras aures aura demulsit et molli blandita lapsu, sibilo crepitante
paradisiaci horti odoramenta saburrans, suavium florum nuntia nares ipsas aromate
respirante suffivit, admodulanter indicans, sicut ad orientem Eden a principio, ita
decurso saeculo alterum ad occasum deus plantasset Elysium, in quo fortior Adam,
id est Martius Martinus, inexpugnabilis accola, Christi fide ditior viveret perpetuo
servante mandato; quem non tam ad auram dominus revisendum post meridiem
pergeret, quam ipse vir factus paradisus inter perspicui cordis zmaragdinas plateas et
vernantis operis inumbrantes corymbos (non quod ficus tegeret, sed fructus ornaret)
inambulantis in se beati redemptoris adhaesura vestigia coherceret fide figente: unde
nec ad momentum pii conditoris laberetur praesentia quia nec in atomo plasma
notaretur in culpa, sed per illas beatitudines velut odori nemoris inlectus deliciis et
vernulam dominus et verna dominum possideret; utpote cum, alternante sibi concatenati
dulcedine, nec iste fugaretur admissu nec ille fraudaretur amplexu. 

(2) Hinc
inhiantibus animis, medullis aestuantibus, oculis suspectis, palmis extensis, fervens
magis quam sitiens praestolabar epistolae vestrae magna, si vel parva nubecula
madidanti vellere bibulus umectarer, desiderii conscius, vota voto praeveniens, si (102)
quid de vobis certissime vel per undas mobiles fixa mihi littera nuntiaret, ita ut
ariditatem meam conloquii vestri temperaturus imber sic inrigaret, paginam ne
deleret. 

(3) Quo tamen providentiae divinae consulto per filium vestrum, venerandum
mihi Domitium, sancta caritate refertam suscepi crescens epistolam quae, ut vos nostis
arte conpacta, ut ego sensi flore confecta, bibentem se potius quam legentem fere per
singulos apices pigmentato affamine inebriatura dives pauperem propinavit et, ut ita
dixerim, quasi Falerni nobilis ipso me prius odore pincernante supplevit, gemina
dicendi fruge congesta, condita sale, melle perfusa, permixta blanditie cum vigore,
me[que] peregrini poculi quantum desuetum plus avidum dum pars inlicet, pars
deterret (in ancipiti posito conviva rusticulo nec sustinente magna bibente) consentio
dulcedini qui cedo virtuti. 

(4) Hoc igitur fluente dono venit ad me, fateor, per
cana ponti fons poculi, venit, pater optime, per salsum mare quod sitim restingueret,
venit Oceanitide miscente [e] fluctu mera dulcedo, cuius liquor non fauce tenus saperet,
sed arcana mulceret: quippe quod non carnem foveris tali potu, sed spiritum; unde,
ut vere prosequar, huius uva palmitis nobis sitim prorogat, dum propinat. 

(5) Hac
inopina fruge delapsa per gurgitem primus iste mihimet venit fructus e fluctibus:
detulit puppis illa reliquis forsan alumen, mihi vestri conloquii certe lumen. commercio
tali discrepante mercatu, quod aliis illud ad pretium, hoc nobis inemptum: illinc
restinguitur, hinc purgatur; illud inficit, hinc nivescit. 

(6) Quid loquar de perihodis
epichirematibus enthymemis syllogismisque perplexis? quo laborat quadrus Maro, quo
rotundus Cicero, quod apud illos est profundum, hic profluum, quod illic difficillimum,
hic in promptu: comperi paucis punctis quoniam quo volueris colae pampinosae
diffundis propagines, quod vero libuerit acuti commatis falce succidis, ut cauti
vinitoris studio moderante nec in hoc luxurians germinet umbra fastidium et illuc tensa
placeat propago cum fructu. 

(7) Nam quod refertis, in litteris post Stoicam
Peripateticamque censuram me theologiae ac theoriae tirocinio mancipatum, agnosco
quid amor faciat, cum et non merentes exornat. cur tamen, bone pater, in me
reflectis quod tuum est ac de me publice profers quod tibi privatum est? cum prima
sint vobis nota et secunda domestica: nam Plato Aristoteles Chrysippus vel Pittacus
cum mihi vix opinione noti sint nec legenti Hilarius Gregorius Ambrosius Augustinusque (103)
vel, si visione noti fierent, dormitanti; et ego vere senserim (eo quod copiae artium
apud vos velut in commune diversorium convenerunt) ipsa vobis tenacius quae sunt
caelo propinquius, quia non oblectamini tam pompa dogmatum quam norma virtutum.
unde procul dubio caelestium clientela factus es Cleantharum. 

(8) Sed quid ego
haec autumo, dulcissime pater et vere Christi discipule, qui. ad instar Samaritani
vinum miscens et oleum aegroto decubanti, blandum mihi malagma porrexisti,
mercedem pii operis relaturus cum venerit qui se stabulario aera pensare debiti repromisit,
custodiens in vobis, pontifex summe, quod contulit, sciens suis oculis hoc placere
dignissime, quod ipsam apud te vincit dignatio dignitatem. 

(9) Quapropter
sacratissimae, sincerissimae atque clementissimae apostolicae coronae vestrae plantas supra
meum pectus stratus inponens et ultimus ego membra subdita vel pedum vestrorum
recubatorium faciens ita vestrae pietati avido desiderio me commendans deposco in
domino, ut inter peccatorem et redemptorem mundi alter quodammodo mediator
accedens levigato delicto, probe pater, reprobum reconcilies post reatum. 

(10) Et quia
vestris litteris fiduciae pignus accepi, pietati vestrae filias et famulas Agnem et
Radegundem una mecum devote earum desiderio mandato commendo, communiter
supplicantes, ut apud domnum Martinum pro nobis verba faciens tam fidus intercessor
accedas qualis apud dominum ipse tunc promptus extitit. cum cadaver exanimum non
prius dimitteret quam mors mortuum dimisisset (est enim ratio consequens, ut per vos
illinc nobis redeat spes patrocinii, quia ad vos hinc prodiit pars patroni) ; coram
domino supplicans, pie pater, ut in gratia vestra receptus vel apud eos, qui vestri
sunt, commendatus sentiam tam oratione quam carmine te doctore regi, genitore diligi,
duce progredi, tutore muniri. 

(11) Praesentium vero portitorem famulum vestrum
vere mihi bonum Bonosum pietati vestrae supplex accedens nec prius relaxans pedes.
quam dulcis pater promiseris, qua valeo prece Supplex commendo: qui interventu
sanctorum cum vobis sospes occurrerit absentis vota praesens exsolvens, illud prius
obtineam, ut quis quam primum huc commeat, me celebris verbi vestri gaudia festiva
respergant.

&lt;poem&gt;
Martini meritis cum nomine nobilis heres,
      pro Fortunato, quaeso, precare deum.
&lt;/poem&gt;

==II. Item ad eundem ==
&lt;poem&gt;
(103)
Lumen apostolicum cum spargeret una triades
      exciperetque novum mundus honore diem,
ut tenebras animae lux sementiva fugaret
      et claram hauriret mens oculata fidem,
redditur avulsis spinis urbs Romula princeps,
      principis egregii vomere culta Petri;
Paulus ad Illyricos Scythicas penetrando pruinas
      dogmate ferventi frigora solvit humi;
Mattheus Aethiopos adtemperat ore vapores
      vivaque in exusto flumina fundit agro;
bellica Persidis Thomae subiecta vigori
      fortior efficitur victa tiara deo;
lurida perspicuo datur India Bartholomaeo;
      Andreae monitis extat Achaia seges.
ne morer adcelerans, Martini Gallia prisci
      excellente fide luminis arma capit.
Martino servata novo , Gallicia, plaude :
      sortis apostolicae vir tuus iste fuit.
qui virtute Petrum praebet tibi, dogmate Paulum,
      hinc Iacobi tribuens, inde Iohannis opem.
Pannoniae, ut perhibent, veniens e parte Quiritis
      est magis effectus Gallisueba salus.
in sulcum sterilem vitae plantaria sevit,
      quo matura seges fertilitate placet.
Heliae meritis alter redit imber aristis,
      munera roris habens, ne premat arva sitis:
neu iaceant stupidis arentia iugera sulcis.
      influit inriguae fonte perennis aquae.
in ramis heresis fidei pia germina fixit,
      quodque oleaster erat pinguis oliva viret.
quae stetit exilis viduatis frondibus arbor
      iam paritura cibum floret honore novo. (105)
inponenda focis sine spe ficulnea tristis
      praeparat ad fructum stercore culta sinum.
palmitis uva tumens, avium laceranda rapinis,
      hoc custode bono non perit una lacu.
rebus apostolicis direxit vinitor antes,
      arva ligone movens, falce flagella premens.
ex agro domini labruscam excidit inertem
      atque racemus adest quo fuit ante frutex.
de satione dei zezania vulsit amara,
      surgit et aequalis laetificata seges.
Martino servata novo , Gallicia, plaude:
      sortis apostolicae vir tuus iste fuit.
pastoris studio circum sua saepta recurrens,
      ne lupus intret oves, servat amore greges;
subportante manu trahit ipse ad pabula Christi,
      montibus instabilem ne voret error, ovem.
cuius vox refluens plebi de fonte salubri
      ut bibat aure fidem, porrigit ore salem.
hosti damna quidem, domino pia vota paravit
      et commissa sibi dupla talenta refert,
vocem euangelicam expectans operarius almus,
      ut sibi dicatur: ῾ servule perge bone:
quando fidelis enim mihi supra pauca fuisti,
      supra multa nimis constituendus eris.
ecce tui domini modo gaudia laetior intra
      proque labore brevi magna parata tibi᾿.
auditurus eris vocem, Martine, beatam,
      sed Fortunati sis memor ipse tui.
quaeso precare, pater, videam tua gaudia tecum:
      sic placeas regi poste patente Petri.
cum Radegunde humili supplex, pie, postulat Agnes,
      ut commendatae sint tibi, sancte pater :
et crescente choro per carmina sancta sororum
      conplaceant domino, te duce mite, suo;
atque adscita sibi servetur ab urbe Genesi
      regula Caesarii praesulis alma pii,
qui fuit antistes Arelas de sorte Lerini,
      et mansit monachus pontificale decus. (106)
sedulitate patris proprias tuearis alumnas,
      ut tibi proficiat hae bona si qua gerant:
unde inlustre caput cingas diademate pulchro
      et grates dignas pro grege pastor agas.

&lt;/poem&gt;
III. Ad cives Turonicos de Gregorio episcopo==
&lt;poem&gt;
Plaudite, felices populi, nova vota tenentes.
      praesulis adventu reddite vota deo.
hoc puer exertus celebret, hoc curva senectus.
      hoc commune bonum praedicet omnis homo.
spes gregis ecce venit, plebis pater, urbis amator:
      munere pastoris laetificentur oves.
sollicitis oculis quem prospera vota petebant
      venisse aspiciant, gaudia festa colant.
iura sacerdoti merito reverenter adeptus
      nomine Gregorius, pastor in urbe gregis.
Martino proprium mittit Iulianus alumnum
      et fratri praebet quod sibi dulce fuit.
quem patris Aegidii domino manus alma sacravit,
      ut populum recreet, quem Radegundis amet.
huic Sigibercthus ovans favet et Brunichildis honori:
      iudicio regis nobile culmen adest.
quo pascente greges per pascua sancta regantur
      et Paradisiaco germine dona metant,
inmaculata pii qui servet ovilia Christi,
      ne pateant rabidis dilaceranda lupis.
pervigili cura stabulum sine labe gubernet
      commissumque gregem nulla rapina gravet.
muniat inclusos pretiosi velleris agnos
      atque soporantes protegat ipse vigil.
florea divino pinguescat vinea cultu
      et matura suo sit speciosa botro, (107)
fructibus aeternis ut compleat horrea caeli,
      unde animae vivo fonte fluenta bibant,
ne sitis excruciet: digito quam Lazarus udo
      ignem ut leniret, tunc petebatur opem.
sed magis in gremio Abrahae vernante locandas
      pastor oves placido ducat ad astra sinu,
ut bene commisso sese duplicante talento
      introeat domini gaudia vera sui.
laetus agat sub clave Petri, per dogmata Pauli
      inter sidereos luce micante choros,
fortis Athanasius, qua clarus Hilarius adstant,
      dives Martinus, suavis et Ambrosius,
Gregorius radiat, sacer Augustinus inundat,
      Basilius rutilat Caesariusque micat.
quorum gesta sequens et dicta fideliter implens
      perpetuae vitae participatus ovet,
atque coronatus digna mercede laborum
      obtineat miles regis in arce locum.

&lt;/poem&gt;
IV. Item versus in natalicio Gregori episcopi, cum antiphona dicere rogaretur, in mensa dictum ==
&lt;poem&gt;

Martini meritis per tempora longa, Gregori,
      Turonicum foveas pastor in urbe gregem.
conciliis sacris sis norma et vita piorum
      exemploque tuo crescat adeptus honor.
lumen apostolicum populis tua lingua ministret
      et caeli donum te radiante micet.

&lt;/poem&gt;
V. Item ad eundem de Iudaeis conversis per Avitum episcopum Arvernum==

DOMINO SANCTO ET MERITIS APOSTOLICIS PRAECONANDO DOMNO ET IN CHRISTO
PATRI GREGORIO PAPAE FORTVNATVS. 

Instigas; pater optime, seria curiositate, sincera
tamen dulcedine, carmine elinguem proloqui et currere pigrum versu pedestri atque (108)
de laude laudabilis et apostolici viri domni Aviti pontificis ex eventu occasionis inlatae
etsi non aliqua compte, saltim comiter praelibare; cum in me non inveneris quod
dictionis luculentia diligeres, sed deleres et, ut ipse mei sum conscius, habeas apud
nos non quod tam probes quam reprobes: praesertim cum instans portitor per verba
singillatim hianti fauce cadentia quasi gravis exactor non me tam fenora solvere
cogeret quam pensaret. (2) Sub quo, licet illum praeceps iter inpingeret, mihi
interanhelanti vix licuerit respirare, tamen praeceptis vestris, licet inpliciter expeditis,
paremus devoti potius quam placemus, vobis reputaturi nescio magis an tempori, quod
illi hoc iniungitur qui non habebat apud se nec modum nec spatium. sed obsequella
morigeri, servitute devoti, quod a vobis in laude praedicti pontificis amore praecipitur,
honore cantetur.
&lt;poem&gt;

In venerabilibus famulis operator opime.
      condecet ut semper laus tua, Christe, sonet:
inspirans animum, votum effectumque ministrans,
      et sine quo nullum praevalet esse bonum.
lumine perspicuo fecundans pectora vatum,
      ut populis generent viscera sancta fidem,
supra candelabrum positi, quorum ore corusco
      dogmatis igne micans luceat alma domus,
et velut est oculus capitis qui dirigit artus,
      sic pia pastoris cura gubernet oves;
pectora pontificum ditans virtute superna,
      tu deus omnipotens, summe, perennis apex,
spiritus alme, sacri labiis infusus Aviti,
      per famulum loqueris, crescat ut ordo gregis.
qui non contentus numero quem accepit ab illo
      vilicus hic domini dupla talenta refert.
plebs Arverna etenim, bifido discissa tumultu,
      urbe manens una non erat una fide.
Christicolis Iudaeus odor resilibat amarus
      obstabatque piis impia turba sacris.
extollens cervix domini iuga ferre recusans,
      sic tumidis animis turget inane cutis. (109)
quos in amore dei monitabat saepe sacerdos,
      ut de conversis iret ad astra seges.
sed caligosi recubans velaminis umbra
      pectora taetra premens cernere clara vetat.
venerat ergo dies, dominus qua est redditus astris
      ac homo sidereum pendulus iit iter:
plebs armante fide Iudaica templa revellit
      et campus patuit quo synagoga fuit.
tempore quo Christi repedavit ad alta potestas,
      ille quod ascendit, res inimica ruit.
hic tamen antistes Moysei lege rebelies
      adloquitur blande, quos dabat ira truces:
῾ quid facis, o Iudaea cohors nec docta vetustas?
      ut vitam renoves, credere disce senes.
lactea canities sapiat maiora iuventae;
      sensum pone gravem quo puerile fuit.
non pudeat meliora sequi vel tarda veternos:
      corpore deficiens crescat honore senes.
èst deus, alta fides, unus trinus et trinus unus :
      personis propriis stat tribus unus apex.
nam pater et genitus, quoque sanctus spiritus idem:
      sic tribus est unum ius opus ordo thronus.
legifer hoc reboat, patriarcha hoc credit Abraham:
      hinc pater est nobis, est quia nostra fides.
tres videt aequales, unum veneratus adorat;
      unum voce rogat, tres quoque pelve lavat.
sic patruo similis Loth suscipit hospes euntes;
      quos cibat in Sodomis, hi rapuere Segor,
cum a domino dominus pluit igni triste Gomorrae:
      filius et pater est, a domino dominus.
qui tuus, ipse meus stat conditor atque creator:
      huius plasma sumus, qui est trinitate deus.
unius estis oves, heu, cur non uniter itis?
      sit rogo grex unus, pastor ut unus adest. (110)
rennuis? an recolis quod canna Davitica pangit
      quodque prophetali virgine fetus agit?
in cruce transfixus palmis pedibusque pependit,
      sed corrupta caro non fuit ex tumulo;
post triduum remeans sanat nos vulnere longo:
      quod rediit caelis, testis et ista dies,
crede meis aut crede tuis, convicta senectus;
      si fugis ac trepidas, nec legis ista legens.
protrahimus verbum brevitatis tempore longum:
      aut admitte preces aut, rogo, cede loco.
vis hic nulla premit, quo vis te collige liber:
      aut meus esto sequax aut tuus ito fugax.
redde, colone, locum, tua duc contagia tecum :
      aut ea sit sedes, si tenet una fides᾿.
haec pia verba viris miti dedit ore sacerdos,
      ut sibi quo libeat semita cordis eat.
ast Iudaea manus, stimulante furore rebellis,
      colligitur, rapitur, conditur inde domo.
Christicolae ut cernunt tunc agmina Manzara iungi,
      protinus insiliunt qua latet ille dolus.
si fremerent, gladiis sentirent iusta cadentes:
      vivere quo possint aut daret arma fides,
legati occurrunt vati mandata ferentes:
      ῾nos Iudaea manus iam tua caula sumus.
ne pereant, adquire deo qui vivere possunt;
      si mora fit, morimur et tua lucra cadunt.
tende celer gressum: properes nisi praepete cursu,
      funera natorum sunt tibi flenda, pater᾿.
fletibus his victus rapitur miserando sacerdos,
      ut ferat adflictis rite salutis opem.
perveniunt quo clausa loco fera turba latebat,
      quae occurrens lacrimis ingerit ore preces:
῾mens est tarda boni Iudaica iura tenenti,
      lucem sero videt praetereunte die.
sic oculis cordis velum est ab origine tensum,
      caecus ut ignoret quo via recta vocet.
sed tandem sequimur, pastor, quo saepe monebas,
      qui sale tam dulci currere cogis oves. (111)
credentes iam crede tuos nec fallere falsis;
      nos lavacrum petimus, sit tibi praesto lacus.
sensimus effectu quod agebas rite precando,
      quod per te hominem nos deus ipse monet᾿.
hinc trahit ad lucem quos texerat umbra negantes
      militiaeque novae rex aperibat iter.
agmina conveniunt quondam diversa sub unum,
      partibus et geminis fit deus unus amor.
hinc oleare ovium perfunditur unguine vellus
      aspersuque sacro fit gregis alter odor.
ecce dies aderat qua spiritus almus ab alto
      missus apostolicis fluxit in ora viris.
res sacra ruricolas, urbanos excitat omnes
      certatimque aditus ad pia festa terunt.
abluitur Iudaeus odor baptismate divo
      et nova progenies reddita surgit aquis.
vincens ambrosios suavi spiramine rores
      vertice perfuso chrismatis efflat odor.
ingenti numero celebratur pascha novellum
      ac de stirpe lupi progenerantur oves.
excepit populus populum, plebs altera plebem :
      germine qui non est, fit sibi fonte parens.
undique rapta manu lux cerea provocat astra,
      credas ut stellas ire trahendo comas.
lacteus hinc vestis color est, hinc lampade fulgor
      ducitur et vario lumine picta dies,
nec festiva minus quam tunc fuit illa coruscans,
      diversis linguis quae dedit una loqui.
quis, rogo, pontificis fuit illic sensus Aviti?
      quam validus fervor, cum daret ista deo?
inter candelabros radiabat et ipse sacerdos,
      diffuso interius spiritus igne micans.
tum sibi qualis erat, tam vera holocausta ferendo,
      cum libeat vivo hostia viva deo?
si patriarcha placet, quoniam natum obtulit unum,
      qui tantos offert quam placiturus erit?
Moyses non valuit fidei quos subdere nostrae
      qui Christo adquirit, quod sibi munus erit? (112)
fudit aromaticum domini libamen ad aram
      incensumque novum misit ad astra deo.
obtinuit votum, quia iunxit ovile sub uno,
      et grege de niveo gaudia pastor habet. –
Haec inculta tibi reputa, pater alme Gregor,
      qui Fortunato non valitura iubes;
adde quod exiguum me portitor inpulit instans
      et datur in spatiis vix geminata dies,
novimus, affectu potius quo diligis illum
      hinc quem corde vides semper et ore tenes.
hoc tibi nec satis est, huius quod es ipse relator:
      conpellis reliquos plaudere voce sibi.
non fuit in vacuum, quod te provexit alumnum:
      sic cui mente fidem, reddis amore vicem.
annuat omnipotens, longo memoraliter aevo
      ut tu laus illi, laus sit et ille tibi.
me quoque vos humilem pariter memoretis utrique
      et pro spe veniae voce feratis opem.

&lt;/poem&gt;
VI. Ad Syagrium episcopum Augustidunensem==

DOMINO SANCTO ET APOSTOLICA SEDE DIGNISSIMO DOMNO SYAGRIO PAPAE

FORTVNATVS. Torpore vecordis otii, quo mens ebria desipit diutina tabe morbescente
brutiscens, et velut ignavi soporis hebetante marcore suffectus, negotii indulti nulla
mordente cura dormitans, cum videretur scilicet tam lectio neglegi quam usus abuti, neque
nancisceretur quicquam occasionis ex themate quod digereretur in poesi, et, ut ita
dictum sit, nihil velleretur ex vellere quod carminaretur in carmine, intra me
quodammodo me ipsum silentio sarcofagante sepeliens, et, cum nulla canerem , obsoleto
linguae plectro aeruginavissem; tandem nec opinato concaptivo meo, sed tamen ut
arbitror vestrae felicitatis ad me sorte delato, quis, unde, quidve deferat dum
percontor, de fili calamitate suae necessitatis, meae conpassionis, vestrae mercedis causas, (113)
indice singultu vix laxante, prorupit: quo voce intercepta tam viscerum maerore quam
luminum flumine dum loqui non permittitur, ipso silentio patrem lacrimae fatebantur;
quia, dum anxius in verbo genitor pendet nec exprimit, tacente faucis organo pupilla
fletibus loquebatur. tantum est in caritate natura quod praevalet, ut parens ante se
prodat affectu quam labio. (2) Fluebant igitur lumina suggestionem suam blandito
ploratu conpunctam , ut etiam quamvis crudelem redderent lamenta clementem;
inrigabant lacrimae tam semen miseriae quam frugem misericordiae: uno fonte manabant
res maeroris et muneris, uno luctus et merces, ut unus rigans oculis alter bibens
auribus quod iste torcularet in fletu ille apothecaret in fructu. (3) Itaque signo
singulti fecit se intellegi mens captivi. et quasi speculariter traxit maeror in facie qui
videbatur angor in corde. unde inter tacentes causa rerum cognita, dum apud me
valuit hoc fari quod flere, videbatur affectus mire sine lingua sic loqui. (4) Igitur
cum me moveret lamentabilis concivis tam iactura quam patria, cum cernerentur vultus
patris pietatis imbre perfundi, ut paene totus et ipse in alieno affectu migrarem,
lacrimantes oculi querellas mihi fixerunt ad vicem incausti et admirabili modo aqua,
quae delere solet, per fletus scripsit. quis enim flenti non crederet quem lapis non
genuit? quem non humanitas flecteret quem partus tigridis non effudit? cum lentiscat
blanditiis cursus pardi, virtus apri, dens leonis et moles elephanti. (5) Qui tandem
sedato querellarum strepitu doloris sui prosperum te designat antidotum: scilicet dum
aeger mente sibi poscit medellam, si se dignanter inpendat vestra lingua sit malagma.
quo loquente media per verba me miscens, mihi de vobis credulus fidem feci homini,
ex hoc per me te consuli, se non flere. (6) Restabat tamen conici, utrumne pro
redemptione dirigerem: quod suboles valeret? an quod vobis proficeret? de conpendio
cogitans, ne vilitate pretii depretiaretur tibi merces captivi; illud certe metuens, si
caperetur in nummo, res periret in talento: praesertim cum desiderem, thesauros ex
aequo te tuo frui cum martyre. (7) Quid vero pro munere modicitas proferret? cum
in electione cunctarer, venit in mentem letargico dictum Flacci Pindarici :
&lt;poem&gt;
                             pictoribus atque poetis
:quaelibet audendi semper fuit aequa potestas.
&lt;/poem&gt;
considerans versiculum, si quae vult artifex permiscet uterque, cur [non], etsi non ab
artifice, misceantur utraque, ut ordiretur una tela simul poesis et pictura? (8) Dehinc (114)
cum pro captivo velim versu suggerere, adtendens quae fuerint tempora redemptoris,
quoto nos suae aetatis anno Christus absolverit, totidemque versiculis texerem carmen
quot litteris, hac protenus operis difficultate repulsus aut magis difficulter inclusus tam
metri necessitate quam litterarum epitome quid facerem, quo prodirem? nova
calculatione angustus mihi numerus angustias dilatavit, quia praefixo termino non erat nec
ubi se prolixitas excuteret aut brevitas angularet, nec evagari propter descendentes
versus frenante repagulo orditura permisit. in quo quippe exordio supercrescente
apice non licuit vel solvere vel fila laxare, ne numerum transiliens erratica se tela
turbaret. (9) Hinc cura commoveor, ut duo per capita, duo ex obliquo, unus vero per
medium descendentes integri versiculi legerentur. altera pars restiterat, quam inter
omnes litteram meditullio conlocarem, quae sic reciperet omnem ut offenderet
neminem. (10) Igitur huius telae cum licia numero collegissem, ut texere coeperam, et
se et me fila rumpebant; incipiens ego opere propter absoluturo ligari, atque mutata
vice, dum captivi solvere lora cupio, me catena constringo. nam huius opusculi quae
sit hinc conicitur difficultas: ubicumque volueris, si addis, crescit linea; subtrahis,
perit gratia; mutas, non consonant capita: figis nec fugis litteram. (11) Itaque
cum penderet haec tela versibus laqueata, ut si duo transirem, adhuc tria non
fugerem, ego incautus passer quasi mentita per nubila incurri pantheram, quia quod cavere
volebam huc pinna ligabar, aut magis. ut dictum sit, velut plumis inlitis quinquifida
viscatura tendebar; inter haec illud me commovens, quod tale non solum feceram, sed
nec_exemplo simili trahente ducebar. (12) His incertus et trepidus, ipsa novitate
suspensus utrumne temptarem quae numquam adgressus sim, an cautius respuerem
quam incaute proferrem, tamen, licet invitus. loquor paene quae nescio; et tu me
vincis amore, ne vincar ab opere. ecce exigis a me et quod in me vix invenis;
violentiam facis qui tuus, non rebellis est: extorques nec repelleris; amor blandus tyrannus
est. (13) Vt hoc pararem conmercii, per incertum pelagi rudis nauta vela suspendi:
affectu raptus deferor per fluctus et scopulos. urgues me praecipitem per ignota
transire: quid est quod non obtineas? sicut amas, sic imperas. (14) Habes igitur opus
sic uno textu quadratum, ut sit legendo quinquifidum; et cum sint triginta tres tam
versus quam litterae, ad similitudinem Christi carnalis aetatis, qua nos absolvit unus
resurgens, adhuc duo per capita, duo ex obliquo, unus quoque per medium legitur in (115)
descensu: unde fit ut se finito versu littera non finiret, quia etsi indirecto pervenit
ad terminum, tamen cursus illi superest in descensu, quia adhuc coniungitur in finali
versiculo. (15) In meditullio autem parvi huius opusculi illam fiximus litteram quae
inter viginti tres numeratur permedia ac tantas ante se respicit quantas et post se
transilit, quia concurrentibus versibus et dividitur tota et manet integra res divisa.
littera vero quae tinguitur in descenderiti versiculo, et tenetur in uno et currit in
altero et, ut ita dicatur, et stat pro stamine et pro trama currit in tramite, ut esse
potest in pagina: licia litterata. (16) Ne tamen causa nos oneret, quod velut
aragnaea arte videmur picta fila miscere: quod vobis conpertum est in Moysi prophetae
libris, polymitarius artifex vestes texuit sacerdotis. unde, cum desit hic coccinum, res
est texta de minio. versus autem ex obliquo descendentes ab angulis ratione stant,
etsi positione succlinant. qualiter autem conexi sint singulive quid continent satis
est prudentiae sine indice rem probare. (17) In summa, commendato me piae
beatitati et exuberanti vestrae dulcedini, tribuentes petita confidenti vicarietate servitii,
si placet, hoc opere parieti conscripto pro me ostiario pictura servet vestibulum. ora
pro me. (117)
&lt;poem&gt;
Augustidunensis opus tibi solvo, Syagri.
Dius apex Adam ut fecit, dat somnia, donec
avulsa costa plasmata est Eva nec inpar:
felices pariter, diploide lucis operti,
ore coruscantes inter pia rura iugales;
ripae iucundae nari grata aura redibat,
turis deliciae saturabant ubere flatu,
una fovens ambos florosa sede voluptas,
nota bonis regio pascebat Tempe beatos.
at cum tam magno pollerent maius honore,
tota hominum mire parebat terra duorum,
occultus mendax mox exerit arma veneni:
serpens elatus, zelator, larveus hostis,
atrox innocuos evincens felle nocenti
conlisit suasu quos gratia diva bearat.
et homo de terra tum denuo decidit illuc
reptantisque dolo Eoois excluditur ortu.
hac nati morimur damnati lege parentum.
at deus excellens aie et de lumine lumen
e caeli solio dum munera providet ultro,
castae carne rudi vivax introiit agnus.
prodiit inde salus matutinive lucerna
intactae partu lux eruit excita mundum:
a patre iure deus, homo dehinc carneus alvo,
ut nos eriperet, vili se detrahit auctor.
o regis venale caput, quod de cruce fixit,
telo voce manu malfactus verbere felle,
ac tu hac solvis captivos sorte, creator:
sero vera data est vitalis emptio morte;
ymnos unde deo loquor absolvente reatu.
at vos, aeternae suffulti laude coronae,
Gallorum radii, vobis quo fulgeat et nox,
rumpite lora iugis et sumitis arma diei:
ipsave libertas vos liberat atque beabit.
Da Fortunato sacer haec pia vota Syagri.
Captivos laxans domini meditatio fies.
Cristus se misit cum nos a morte revexit.
Dulce dei munus quo merx te care coronet,
Cara deo pietas animam dat de nece solvi.

&lt;/poem&gt;
VII. Item ad Felicem episcopum Namneticum==
&lt;poem&gt;

Sentio, summe pater, lumen venerabile cunctis,
urbis dulce caput, mihi nomen amabile, Felix,
amplectens quem corde gero pietatis in ulnis,
pondus suave meum (nec onus gravat istud amantem)
cur humilem me, summe, vocas loca visere blanda
quae te, care, tenent? tecum modularer in illis.
qua tua rura lavat vitrea Liger algidus unda.
Cariaci speciosus ager devexus in amnem,
hinc ubi flumen aquis recreat, hinc pampinus umbris
et crepitans Boreas pineta comata flagellat:
liber nempe solum, piscoso litore pulchrum.
sed Fortunato facies tua reddit amoenum.

&lt;/poem&gt;
VIII. Ad Gregorium episcopum post iter==
&lt;poem&gt;
Culmen honoratum, decus almum, lumen opimum,
      pastor apostolicae sedis amore placens ,
amplectende mihi semper, sacer arce Gregori,
      nec divulse animo, vir venerande, meo:
gaudeo quod rediit Turonis antistes honore
      laetificorque mihi te remeasse patrem.
plaudimus instanter communia vota tenere,
      civibus et patriae te revocasse diem.
praesentem famulum mecum commendo, sacerdos,
      optantes longe vos moderare gregem.

&lt;/poem&gt;
===a) Ad eundem===
&lt;poem&gt;
Officiis generose piis, pater alme Gregori,
      mente salutifera qui petis astra palam,
et quicumque tuis monitis animatur inermis.
      militiae sacrae victor habebit opem; (119)
commendans humilem famulum me solvo salutem
      semper amore pio, vir benedicte deo.
pagina si brevis est, non est brevis ardor amantis,
      nam plus corda colunt quam mea verba canunt.

&lt;/poem&gt;
===b) Ad eundem pro libro praestito===
&lt;poem&gt;
Carmina diva legens proprioque e pectore condens,
      participans aliis fit tibi palma, parens.
haec quoque, quae pridem tribuisti pastor ovili,
      grates persolvens debite laudo libens.
vos tamen hinc maneant donaria celsa tonantis,
      qui sacras inopi distribuistis opes.
quae cum percontare queam, pro munere tanto
      tunc magis ore meo gratia vestra sonet. –
praesentem famulum Prodomerem, summe sacerdos,
      commendo supplex, dulcis amore pater.
cui sua concedens iustae moderamine librae
      crescat honore dei palma futura tibi.

&lt;/poem&gt;
==IX. Ad eundem pro invitatione==
&lt;poem&gt;

Invitas pietate patris sacer ire Gregori
      qua domini Turonis pascis amore greges.
quo sacer antistes meritis Martinus opimis
      quas prius obtinuit, has tibi cessit oves.
nunc quoque per caulas et florea pascua Christi
      rite gubernantes ducitis ambo greges.
sed mihi vim faciens vester modo frater honore,
      ad vos ne properem nempe, retorsit iter,
saepe rogans voto, mandato et missile verbo;
      et coniuratus sum sibi pollicitus.
vir bonitate placens et pastor pacis amator:
      foederis ob studium sit veniale, precor.
vos quoque sed genitae propriae, venerande, salutant,
      ast ego commender, quaeso, beate pater.

&lt;/poem&gt;
==X. Ad eundem pro commendatione mulieris==
&lt;poem&gt;

Summe pater patriae, specimen pietatis opimae,
      dulce caput Turonis, religionis apex,
iugiter alta sequens, clementi corde Gregori,
      unde animae decus est huc ratione petens:
quam commendasti venientem, celse sacerdos,
      hanc redeuntem ad te suscipe more patris.
sis quoque longaevus cunctorum, care, recursus,
      et mihi vel reliquis sit tua vita seges.

&lt;/poem&gt;
==XI. Ad eundem de itinere suo==
&lt;poem&gt;

Iugiter opto libens, sacer amplectende Gregori,
      cernere vos oculis, quaerere litterulis.
dulce videre mihi, at si desit copia cerni,
      spes erit oranti vel dare verba patri.
nuper ab aspectu decedens concite vestro
      per glaciem vitreas me loquor isse vias.
sed crucis auxilio, Martino operante patrono,
      perveni ad matres salvus, opime pater.
quae vos multiplici veneranter honore salutant:
      ast ego pro reditu vota salutis ago.

&lt;/poem&gt;
==XII. Ad eundem salutatoria==
&lt;poem&gt;

Summe sacerdotum, bonitatis opima facultas,
      culmen honore tuo, lumen amore meo,
officiis venerande sacris, pietatis alumne,
      pignore amicitiae corde tenende meae,
florens in studiis et sacra in lege fidelis,
      semper agens animae dona futura tuae:
te? pater, ergo precans terram freta sidera testor.
      ut velis ore sacro me memor esse tuum.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Ad eundem pro pomis et grafiolis==
&lt;poem&gt;

Officiis generose piis, sacer arce Gregori,
      absens fis praesens munere, summe pater:
qui mihi transmittis propria cum prole parentes,
      insita cum fructu: surcula, poma simul.
det deus omnipotens, meritorum fruge repletus
      mala legas avide quae paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Ad eundem de commendatione puellae==
&lt;poem&gt;

Cum graderer festinus iter, pater alme Gregori,
      qua praecessoris sunt pia signa tui,
quod fertur convulsa iacens radicitus arbor
      Martini ante preces exiluisse comis,
quae fidei merito nunc stat spargendo medellas,
      corpora multa medens, cortice nuda manens:
fletibus huc genitor genetrixque puella,
      voce inplendo auras et lacrimando genas,
figo pedem, suspendo aurem: mihi panditur ore
      vix per singultus vendita nata suos.
quaero adhuc: questus perhibet nullo indice furto
      furti ex obiectu hanc pater ire iugo;
se voluisse dare et iurantes ordine testes
      nomine quemque tenens, nec potuisset egens.
non aderat iudex, erat accusator adurguens:
      hic ego quid facerem, posse vetante, sacer?
῾si plus hic᾿, dixi, ῾praesens Martinus adesset,
      nil permisisset perdere pastor ovem᾿.
sed tamen invalui recolens te, summe sacerdos,
      spem praecessoris qui pietate refers,
discute, distringe ac, si sit secus, eripe dulcis
      et pater adde gregi: hanc quoque redde patri.
me simul officio famulum tibi, care, subactum
      protege perfugio, pastor opime, pio.

&lt;/poem&gt;
==XV. Item ad eundem de commendatione peregrini==
&lt;poem&gt;

Vir bone, pro meritis adipiscens culmen honoris,
      nobile praesidium. pontificale caput,
quem gradus et genium fructu pietatis opimo
      dignius adtollunt amplificante deo:
ut tibi sit famulans memoratus amore benigno,
      Fortunati humilis te, pater, orat apex.
hic peregrinus item laetetur, summe sacerdos,
      pastorem et patriam te meruisse suam.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Ad eundem salutatoria==
&lt;poem&gt;
Pastor honoris apex, venerabilis arce sacerdos
      et decus alme patrum, religionis amor.
gloria pontificum, meriti pia palma, Gregori,
      adsurgente gradu nobile iure caput;
Fortunatus, opem tribui qui poscit Olympi,
      per te, care pater. quo mereatur age.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Item ad eundem salutatoria==
&lt;poem&gt;

Visitat a vobis dignanter epistula currens
      me, sacer antistes, vir pietate pater.
hanc avidus capiens oculis animoque recurro.
      sospite te gaudens, quod referebat apex.
longius huc vestro sub nomine, papa Gregori,
      pagina me recreet missa salutis ope.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Dominis sanctis atque apostolicis in Christo patribus ecclesiae pontificibus Fortunatus ==
&lt;poem&gt;

Gloria pontificum, veneratio Christicolarum,
      norma sacerdotum, culmen et orbis honor,
qui loca perspicitis propriae mercedis amore.
      succurrendo viris vester ut extet apex: (123)
ecce venit praesens Italus, peregrinus et hospes:
      cernens pastores ne, precor, erret ovis.
qualiter ad patriam properet, solacia poscit:
      inveniat munus vos vagus exul inops.
me Fortunatum proprium pietate parentum
      conciliate polo, quaeso, precando deum.

&lt;/poem&gt;
==XIX. Ad Aredium abbatem==
&lt;poem&gt;

Opto, benigne pater, verbo tibi ferre salutem,
      si minus hinc oculo cernere te valeo.
est etenim vestri tantus mihi cultus honoris,
      ut pro me occurrat hinc tibi missus apex.
quaeso, beate, tamen per dulcia pabula Christi:
      me quoque commemores, cum dabis ore preces.
munera credo dei tribui mihi, pastor Aredi,
      si Fortunati sis memor, alme, tui.
pro me etiam sanctam genetricem, care, salutans,
      cum redit iste puer, redde loquentis opem.
vos itidem genitae propriae, pater ample, salutant,
      Agnes amore pio cum Radegunde simul.

&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber IV
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/IV
|Post=Liber VI
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VI
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>3r7ya8dyxllor7r5npojo4zt8czznu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285330</id>
      <parentid>285329</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T23:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* II. Item ad eundem */</comment>
      <origin>285330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37697" sha1="544ljjnhyuod139xjwonhzix1gyumqs" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Carmina
|OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus)
|Annus= Saeculo VI
|SubTitulus=Liber V
|Genera=
|Liber=
}}

{{Liber
|Ante= Liber IV
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/IV
|Post=Liber VI
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VI
}}
'''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]'''

==I. Ad Martinum episcopum Galliciae==
DOMINO SANCTO ATQVE APOSTOLICO ET IN CHRISTI REGIS EXERCITV POST DVCEM PAVLVM PRIMIPILO MARTINO EPISCOPO FORTVNATVS. 

Felici propulsa flatu recreabilis
opinionis vestrae nostras aures aura demulsit et molli blandita lapsu, sibilo crepitante
paradisiaci horti odoramenta saburrans, suavium florum nuntia nares ipsas aromate
respirante suffivit, admodulanter indicans, sicut ad orientem Eden a principio, ita
decurso saeculo alterum ad occasum deus plantasset Elysium, in quo fortior Adam,
id est Martius Martinus, inexpugnabilis accola, Christi fide ditior viveret perpetuo
servante mandato; quem non tam ad auram dominus revisendum post meridiem
pergeret, quam ipse vir factus paradisus inter perspicui cordis zmaragdinas plateas et
vernantis operis inumbrantes corymbos (non quod ficus tegeret, sed fructus ornaret)
inambulantis in se beati redemptoris adhaesura vestigia coherceret fide figente: unde
nec ad momentum pii conditoris laberetur praesentia quia nec in atomo plasma
notaretur in culpa, sed per illas beatitudines velut odori nemoris inlectus deliciis et
vernulam dominus et verna dominum possideret; utpote cum, alternante sibi concatenati
dulcedine, nec iste fugaretur admissu nec ille fraudaretur amplexu. 

(2) Hinc
inhiantibus animis, medullis aestuantibus, oculis suspectis, palmis extensis, fervens
magis quam sitiens praestolabar epistolae vestrae magna, si vel parva nubecula
madidanti vellere bibulus umectarer, desiderii conscius, vota voto praeveniens, si (102)
quid de vobis certissime vel per undas mobiles fixa mihi littera nuntiaret, ita ut
ariditatem meam conloquii vestri temperaturus imber sic inrigaret, paginam ne
deleret. 

(3) Quo tamen providentiae divinae consulto per filium vestrum, venerandum
mihi Domitium, sancta caritate refertam suscepi crescens epistolam quae, ut vos nostis
arte conpacta, ut ego sensi flore confecta, bibentem se potius quam legentem fere per
singulos apices pigmentato affamine inebriatura dives pauperem propinavit et, ut ita
dixerim, quasi Falerni nobilis ipso me prius odore pincernante supplevit, gemina
dicendi fruge congesta, condita sale, melle perfusa, permixta blanditie cum vigore,
me[que] peregrini poculi quantum desuetum plus avidum dum pars inlicet, pars
deterret (in ancipiti posito conviva rusticulo nec sustinente magna bibente) consentio
dulcedini qui cedo virtuti. 

(4) Hoc igitur fluente dono venit ad me, fateor, per
cana ponti fons poculi, venit, pater optime, per salsum mare quod sitim restingueret,
venit Oceanitide miscente [e] fluctu mera dulcedo, cuius liquor non fauce tenus saperet,
sed arcana mulceret: quippe quod non carnem foveris tali potu, sed spiritum; unde,
ut vere prosequar, huius uva palmitis nobis sitim prorogat, dum propinat. 

(5) Hac
inopina fruge delapsa per gurgitem primus iste mihimet venit fructus e fluctibus:
detulit puppis illa reliquis forsan alumen, mihi vestri conloquii certe lumen. commercio
tali discrepante mercatu, quod aliis illud ad pretium, hoc nobis inemptum: illinc
restinguitur, hinc purgatur; illud inficit, hinc nivescit. 

(6) Quid loquar de perihodis
epichirematibus enthymemis syllogismisque perplexis? quo laborat quadrus Maro, quo
rotundus Cicero, quod apud illos est profundum, hic profluum, quod illic difficillimum,
hic in promptu: comperi paucis punctis quoniam quo volueris colae pampinosae
diffundis propagines, quod vero libuerit acuti commatis falce succidis, ut cauti
vinitoris studio moderante nec in hoc luxurians germinet umbra fastidium et illuc tensa
placeat propago cum fructu. 

(7) Nam quod refertis, in litteris post Stoicam
Peripateticamque censuram me theologiae ac theoriae tirocinio mancipatum, agnosco
quid amor faciat, cum et non merentes exornat. cur tamen, bone pater, in me
reflectis quod tuum est ac de me publice profers quod tibi privatum est? cum prima
sint vobis nota et secunda domestica: nam Plato Aristoteles Chrysippus vel Pittacus
cum mihi vix opinione noti sint nec legenti Hilarius Gregorius Ambrosius Augustinusque (103)
vel, si visione noti fierent, dormitanti; et ego vere senserim (eo quod copiae artium
apud vos velut in commune diversorium convenerunt) ipsa vobis tenacius quae sunt
caelo propinquius, quia non oblectamini tam pompa dogmatum quam norma virtutum.
unde procul dubio caelestium clientela factus es Cleantharum. 

(8) Sed quid ego
haec autumo, dulcissime pater et vere Christi discipule, qui. ad instar Samaritani
vinum miscens et oleum aegroto decubanti, blandum mihi malagma porrexisti,
mercedem pii operis relaturus cum venerit qui se stabulario aera pensare debiti repromisit,
custodiens in vobis, pontifex summe, quod contulit, sciens suis oculis hoc placere
dignissime, quod ipsam apud te vincit dignatio dignitatem. 

(9) Quapropter
sacratissimae, sincerissimae atque clementissimae apostolicae coronae vestrae plantas supra
meum pectus stratus inponens et ultimus ego membra subdita vel pedum vestrorum
recubatorium faciens ita vestrae pietati avido desiderio me commendans deposco in
domino, ut inter peccatorem et redemptorem mundi alter quodammodo mediator
accedens levigato delicto, probe pater, reprobum reconcilies post reatum. 

(10) Et quia
vestris litteris fiduciae pignus accepi, pietati vestrae filias et famulas Agnem et
Radegundem una mecum devote earum desiderio mandato commendo, communiter
supplicantes, ut apud domnum Martinum pro nobis verba faciens tam fidus intercessor
accedas qualis apud dominum ipse tunc promptus extitit. cum cadaver exanimum non
prius dimitteret quam mors mortuum dimisisset (est enim ratio consequens, ut per vos
illinc nobis redeat spes patrocinii, quia ad vos hinc prodiit pars patroni) ; coram
domino supplicans, pie pater, ut in gratia vestra receptus vel apud eos, qui vestri
sunt, commendatus sentiam tam oratione quam carmine te doctore regi, genitore diligi,
duce progredi, tutore muniri. 

(11) Praesentium vero portitorem famulum vestrum
vere mihi bonum Bonosum pietati vestrae supplex accedens nec prius relaxans pedes.
quam dulcis pater promiseris, qua valeo prece Supplex commendo: qui interventu
sanctorum cum vobis sospes occurrerit absentis vota praesens exsolvens, illud prius
obtineam, ut quis quam primum huc commeat, me celebris verbi vestri gaudia festiva
respergant.

&lt;poem&gt;
Martini meritis cum nomine nobilis heres,
      pro Fortunato, quaeso, precare deum.
&lt;/poem&gt;

==II. Item ad eundem ==
&lt;poem&gt;
(103)
Lumen apostolicum cum spargeret una triades
      exciperetque novum mundus honore diem,
ut tenebras animae lux sementiva fugaret
      et claram hauriret mens oculata fidem,
redditur avulsis spinis urbs Romula princeps,
      principis egregii vomere culta Petri;
Paulus ad Illyricos Scythicas penetrando pruinas
      dogmate ferventi frigora solvit humi;
Mattheus Aethiopos adtemperat ore vapores
      vivaque in exusto flumina fundit agro;
bellica Persidis Thomae subiecta vigori
      fortior efficitur victa tiara deo;
lurida perspicuo datur India Bartholomaeo;
      Andreae monitis extat Achaia seges.
ne morer adcelerans, Martini Gallia prisci
      excellente fide luminis arma capit.
Martino servata novo , Gallicia, plaude :
      sortis apostolicae vir tuus iste fuit.
qui virtute Petrum praebet tibi, dogmate Paulum,
      hinc Iacobi tribuens, inde Iohannis opem.
Pannoniae, ut perhibent, veniens e parte Quiritis
      est magis effectus Gallisueba salus.
in sulcum sterilem vitae plantaria sevit,
      quo matura seges fertilitate placet.
Heliae meritis alter redit imber aristis,
      munera roris habens, ne premat arva sitis:
neu iaceant stupidis arentia iugera sulcis.
      influit inriguae fonte perennis aquae.
in ramis heresis fidei pia germina fixit,
      quodque oleaster erat pinguis oliva viret.
quae stetit exilis viduatis frondibus arbor
      iam paritura cibum floret honore novo. (105)
inponenda focis sine spe ficulnea tristis
      praeparat ad fructum stercore culta sinum.
palmitis uva tumens, avium laceranda rapinis,
      hoc custode bono non perit una lacu.
rebus apostolicis direxit vinitor antes,
      arva ligone movens, falce flagella premens.
ex agro domini labruscam excidit inertem
      atque racemus adest quo fuit ante frutex.
de satione dei zezania vulsit amara,
      surgit et aequalis laetificata seges.
Martino servata novo , Gallicia, plaude:
      sortis apostolicae vir tuus iste fuit.
pastoris studio circum sua saepta recurrens,
      ne lupus intret oves, servat amore greges;
subportante manu trahit ipse ad pabula Christi,
      montibus instabilem ne voret error, ovem.
cuius vox refluens plebi de fonte salubri
      ut bibat aure fidem, porrigit ore salem.
hosti damna quidem, domino pia vota paravit
      et commissa sibi dupla talenta refert,
vocem euangelicam expectans operarius almus,
      ut sibi dicatur: ῾ servule perge bone:
quando fidelis enim mihi supra pauca fuisti,
      supra multa nimis constituendus eris.
ecce tui domini modo gaudia laetior intra
      proque labore brevi magna parata tibi᾿.
auditurus eris vocem, Martine, beatam,
      sed Fortunati sis memor ipse tui.
quaeso precare, pater, videam tua gaudia tecum:
      sic placeas regi poste patente Petri.
cum Radegunde humili supplex, pie, postulat Agnes,
      ut commendatae sint tibi, sancte pater :
et crescente choro per carmina sancta sororum
      conplaceant domino, te duce mite, suo;
atque adscita sibi servetur ab urbe Genesi
      regula Caesarii praesulis alma pii,
qui fuit antistes Arelas de sorte Lerini,
      et mansit monachus pontificale decus. (106)
sedulitate patris proprias tuearis alumnas,
      ut tibi proficiat hae bona si qua gerant:
unde inlustre caput cingas diademate pulchro
      et grates dignas pro grege pastor agas.

&lt;/poem&gt;
==III. Ad cives Turonicos de Gregorio episcopo==
&lt;poem&gt;
Plaudite, felices populi, nova vota tenentes.
      praesulis adventu reddite vota deo.
hoc puer exertus celebret, hoc curva senectus.
      hoc commune bonum praedicet omnis homo.
spes gregis ecce venit, plebis pater, urbis amator:
      munere pastoris laetificentur oves.
sollicitis oculis quem prospera vota petebant
      venisse aspiciant, gaudia festa colant.
iura sacerdoti merito reverenter adeptus
      nomine Gregorius, pastor in urbe gregis.
Martino proprium mittit Iulianus alumnum
      et fratri praebet quod sibi dulce fuit.
quem patris Aegidii domino manus alma sacravit,
      ut populum recreet, quem Radegundis amet.
huic Sigibercthus ovans favet et Brunichildis honori:
      iudicio regis nobile culmen adest.
quo pascente greges per pascua sancta regantur
      et Paradisiaco germine dona metant,
inmaculata pii qui servet ovilia Christi,
      ne pateant rabidis dilaceranda lupis.
pervigili cura stabulum sine labe gubernet
      commissumque gregem nulla rapina gravet.
muniat inclusos pretiosi velleris agnos
      atque soporantes protegat ipse vigil.
florea divino pinguescat vinea cultu
      et matura suo sit speciosa botro, (107)
fructibus aeternis ut compleat horrea caeli,
      unde animae vivo fonte fluenta bibant,
ne sitis excruciet: digito quam Lazarus udo
      ignem ut leniret, tunc petebatur opem.
sed magis in gremio Abrahae vernante locandas
      pastor oves placido ducat ad astra sinu,
ut bene commisso sese duplicante talento
      introeat domini gaudia vera sui.
laetus agat sub clave Petri, per dogmata Pauli
      inter sidereos luce micante choros,
fortis Athanasius, qua clarus Hilarius adstant,
      dives Martinus, suavis et Ambrosius,
Gregorius radiat, sacer Augustinus inundat,
      Basilius rutilat Caesariusque micat.
quorum gesta sequens et dicta fideliter implens
      perpetuae vitae participatus ovet,
atque coronatus digna mercede laborum
      obtineat miles regis in arce locum.

&lt;/poem&gt;
==IV. Item versus in natalicio Gregori episcopi, cum antiphona dicere rogaretur, in mensa dictum ==
&lt;poem&gt;

Martini meritis per tempora longa, Gregori,
      Turonicum foveas pastor in urbe gregem.
conciliis sacris sis norma et vita piorum
      exemploque tuo crescat adeptus honor.
lumen apostolicum populis tua lingua ministret
      et caeli donum te radiante micet.

&lt;/poem&gt;
==V. Item ad eundem de Iudaeis conversis per Avitum episcopum Arvernum==

DOMINO SANCTO ET MERITIS APOSTOLICIS PRAECONANDO DOMNO ET IN CHRISTO
PATRI GREGORIO PAPAE FORTVNATVS. 

Instigas; pater optime, seria curiositate, sincera
tamen dulcedine, carmine elinguem proloqui et currere pigrum versu pedestri atque (108)
de laude laudabilis et apostolici viri domni Aviti pontificis ex eventu occasionis inlatae
etsi non aliqua compte, saltim comiter praelibare; cum in me non inveneris quod
dictionis luculentia diligeres, sed deleres et, ut ipse mei sum conscius, habeas apud
nos non quod tam probes quam reprobes: praesertim cum instans portitor per verba
singillatim hianti fauce cadentia quasi gravis exactor non me tam fenora solvere
cogeret quam pensaret. (2) Sub quo, licet illum praeceps iter inpingeret, mihi
interanhelanti vix licuerit respirare, tamen praeceptis vestris, licet inpliciter expeditis,
paremus devoti potius quam placemus, vobis reputaturi nescio magis an tempori, quod
illi hoc iniungitur qui non habebat apud se nec modum nec spatium. sed obsequella
morigeri, servitute devoti, quod a vobis in laude praedicti pontificis amore praecipitur,
honore cantetur.
&lt;poem&gt;

In venerabilibus famulis operator opime.
      condecet ut semper laus tua, Christe, sonet:
inspirans animum, votum effectumque ministrans,
      et sine quo nullum praevalet esse bonum.
lumine perspicuo fecundans pectora vatum,
      ut populis generent viscera sancta fidem,
supra candelabrum positi, quorum ore corusco
      dogmatis igne micans luceat alma domus,
et velut est oculus capitis qui dirigit artus,
      sic pia pastoris cura gubernet oves;
pectora pontificum ditans virtute superna,
      tu deus omnipotens, summe, perennis apex,
spiritus alme, sacri labiis infusus Aviti,
      per famulum loqueris, crescat ut ordo gregis.
qui non contentus numero quem accepit ab illo
      vilicus hic domini dupla talenta refert.
plebs Arverna etenim, bifido discissa tumultu,
      urbe manens una non erat una fide.
Christicolis Iudaeus odor resilibat amarus
      obstabatque piis impia turba sacris.
extollens cervix domini iuga ferre recusans,
      sic tumidis animis turget inane cutis. (109)
quos in amore dei monitabat saepe sacerdos,
      ut de conversis iret ad astra seges.
sed caligosi recubans velaminis umbra
      pectora taetra premens cernere clara vetat.
venerat ergo dies, dominus qua est redditus astris
      ac homo sidereum pendulus iit iter:
plebs armante fide Iudaica templa revellit
      et campus patuit quo synagoga fuit.
tempore quo Christi repedavit ad alta potestas,
      ille quod ascendit, res inimica ruit.
hic tamen antistes Moysei lege rebelies
      adloquitur blande, quos dabat ira truces:
῾ quid facis, o Iudaea cohors nec docta vetustas?
      ut vitam renoves, credere disce senes.
lactea canities sapiat maiora iuventae;
      sensum pone gravem quo puerile fuit.
non pudeat meliora sequi vel tarda veternos:
      corpore deficiens crescat honore senes.
èst deus, alta fides, unus trinus et trinus unus :
      personis propriis stat tribus unus apex.
nam pater et genitus, quoque sanctus spiritus idem:
      sic tribus est unum ius opus ordo thronus.
legifer hoc reboat, patriarcha hoc credit Abraham:
      hinc pater est nobis, est quia nostra fides.
tres videt aequales, unum veneratus adorat;
      unum voce rogat, tres quoque pelve lavat.
sic patruo similis Loth suscipit hospes euntes;
      quos cibat in Sodomis, hi rapuere Segor,
cum a domino dominus pluit igni triste Gomorrae:
      filius et pater est, a domino dominus.
qui tuus, ipse meus stat conditor atque creator:
      huius plasma sumus, qui est trinitate deus.
unius estis oves, heu, cur non uniter itis?
      sit rogo grex unus, pastor ut unus adest. (110)
rennuis? an recolis quod canna Davitica pangit
      quodque prophetali virgine fetus agit?
in cruce transfixus palmis pedibusque pependit,
      sed corrupta caro non fuit ex tumulo;
post triduum remeans sanat nos vulnere longo:
      quod rediit caelis, testis et ista dies,
crede meis aut crede tuis, convicta senectus;
      si fugis ac trepidas, nec legis ista legens.
protrahimus verbum brevitatis tempore longum:
      aut admitte preces aut, rogo, cede loco.
vis hic nulla premit, quo vis te collige liber:
      aut meus esto sequax aut tuus ito fugax.
redde, colone, locum, tua duc contagia tecum :
      aut ea sit sedes, si tenet una fides᾿.
haec pia verba viris miti dedit ore sacerdos,
      ut sibi quo libeat semita cordis eat.
ast Iudaea manus, stimulante furore rebellis,
      colligitur, rapitur, conditur inde domo.
Christicolae ut cernunt tunc agmina Manzara iungi,
      protinus insiliunt qua latet ille dolus.
si fremerent, gladiis sentirent iusta cadentes:
      vivere quo possint aut daret arma fides,
legati occurrunt vati mandata ferentes:
      ῾nos Iudaea manus iam tua caula sumus.
ne pereant, adquire deo qui vivere possunt;
      si mora fit, morimur et tua lucra cadunt.
tende celer gressum: properes nisi praepete cursu,
      funera natorum sunt tibi flenda, pater᾿.
fletibus his victus rapitur miserando sacerdos,
      ut ferat adflictis rite salutis opem.
perveniunt quo clausa loco fera turba latebat,
      quae occurrens lacrimis ingerit ore preces:
῾mens est tarda boni Iudaica iura tenenti,
      lucem sero videt praetereunte die.
sic oculis cordis velum est ab origine tensum,
      caecus ut ignoret quo via recta vocet.
sed tandem sequimur, pastor, quo saepe monebas,
      qui sale tam dulci currere cogis oves. (111)
credentes iam crede tuos nec fallere falsis;
      nos lavacrum petimus, sit tibi praesto lacus.
sensimus effectu quod agebas rite precando,
      quod per te hominem nos deus ipse monet᾿.
hinc trahit ad lucem quos texerat umbra negantes
      militiaeque novae rex aperibat iter.
agmina conveniunt quondam diversa sub unum,
      partibus et geminis fit deus unus amor.
hinc oleare ovium perfunditur unguine vellus
      aspersuque sacro fit gregis alter odor.
ecce dies aderat qua spiritus almus ab alto
      missus apostolicis fluxit in ora viris.
res sacra ruricolas, urbanos excitat omnes
      certatimque aditus ad pia festa terunt.
abluitur Iudaeus odor baptismate divo
      et nova progenies reddita surgit aquis.
vincens ambrosios suavi spiramine rores
      vertice perfuso chrismatis efflat odor.
ingenti numero celebratur pascha novellum
      ac de stirpe lupi progenerantur oves.
excepit populus populum, plebs altera plebem :
      germine qui non est, fit sibi fonte parens.
undique rapta manu lux cerea provocat astra,
      credas ut stellas ire trahendo comas.
lacteus hinc vestis color est, hinc lampade fulgor
      ducitur et vario lumine picta dies,
nec festiva minus quam tunc fuit illa coruscans,
      diversis linguis quae dedit una loqui.
quis, rogo, pontificis fuit illic sensus Aviti?
      quam validus fervor, cum daret ista deo?
inter candelabros radiabat et ipse sacerdos,
      diffuso interius spiritus igne micans.
tum sibi qualis erat, tam vera holocausta ferendo,
      cum libeat vivo hostia viva deo?
si patriarcha placet, quoniam natum obtulit unum,
      qui tantos offert quam placiturus erit?
Moyses non valuit fidei quos subdere nostrae
      qui Christo adquirit, quod sibi munus erit? (112)
fudit aromaticum domini libamen ad aram
      incensumque novum misit ad astra deo.
obtinuit votum, quia iunxit ovile sub uno,
      et grege de niveo gaudia pastor habet. –
Haec inculta tibi reputa, pater alme Gregor,
      qui Fortunato non valitura iubes;
adde quod exiguum me portitor inpulit instans
      et datur in spatiis vix geminata dies,
novimus, affectu potius quo diligis illum
      hinc quem corde vides semper et ore tenes.
hoc tibi nec satis est, huius quod es ipse relator:
      conpellis reliquos plaudere voce sibi.
non fuit in vacuum, quod te provexit alumnum:
      sic cui mente fidem, reddis amore vicem.
annuat omnipotens, longo memoraliter aevo
      ut tu laus illi, laus sit et ille tibi.
me quoque vos humilem pariter memoretis utrique
      et pro spe veniae voce feratis opem.

&lt;/poem&gt;
==VI. Ad Syagrium episcopum Augustidunensem==

DOMINO SANCTO ET APOSTOLICA SEDE DIGNISSIMO DOMNO SYAGRIO PAPAE

FORTVNATVS. Torpore vecordis otii, quo mens ebria desipit diutina tabe morbescente
brutiscens, et velut ignavi soporis hebetante marcore suffectus, negotii indulti nulla
mordente cura dormitans, cum videretur scilicet tam lectio neglegi quam usus abuti, neque
nancisceretur quicquam occasionis ex themate quod digereretur in poesi, et, ut ita
dictum sit, nihil velleretur ex vellere quod carminaretur in carmine, intra me
quodammodo me ipsum silentio sarcofagante sepeliens, et, cum nulla canerem , obsoleto
linguae plectro aeruginavissem; tandem nec opinato concaptivo meo, sed tamen ut
arbitror vestrae felicitatis ad me sorte delato, quis, unde, quidve deferat dum
percontor, de fili calamitate suae necessitatis, meae conpassionis, vestrae mercedis causas, (113)
indice singultu vix laxante, prorupit: quo voce intercepta tam viscerum maerore quam
luminum flumine dum loqui non permittitur, ipso silentio patrem lacrimae fatebantur;
quia, dum anxius in verbo genitor pendet nec exprimit, tacente faucis organo pupilla
fletibus loquebatur. tantum est in caritate natura quod praevalet, ut parens ante se
prodat affectu quam labio. (2) Fluebant igitur lumina suggestionem suam blandito
ploratu conpunctam , ut etiam quamvis crudelem redderent lamenta clementem;
inrigabant lacrimae tam semen miseriae quam frugem misericordiae: uno fonte manabant
res maeroris et muneris, uno luctus et merces, ut unus rigans oculis alter bibens
auribus quod iste torcularet in fletu ille apothecaret in fructu. (3) Itaque signo
singulti fecit se intellegi mens captivi. et quasi speculariter traxit maeror in facie qui
videbatur angor in corde. unde inter tacentes causa rerum cognita, dum apud me
valuit hoc fari quod flere, videbatur affectus mire sine lingua sic loqui. (4) Igitur
cum me moveret lamentabilis concivis tam iactura quam patria, cum cernerentur vultus
patris pietatis imbre perfundi, ut paene totus et ipse in alieno affectu migrarem,
lacrimantes oculi querellas mihi fixerunt ad vicem incausti et admirabili modo aqua,
quae delere solet, per fletus scripsit. quis enim flenti non crederet quem lapis non
genuit? quem non humanitas flecteret quem partus tigridis non effudit? cum lentiscat
blanditiis cursus pardi, virtus apri, dens leonis et moles elephanti. (5) Qui tandem
sedato querellarum strepitu doloris sui prosperum te designat antidotum: scilicet dum
aeger mente sibi poscit medellam, si se dignanter inpendat vestra lingua sit malagma.
quo loquente media per verba me miscens, mihi de vobis credulus fidem feci homini,
ex hoc per me te consuli, se non flere. (6) Restabat tamen conici, utrumne pro
redemptione dirigerem: quod suboles valeret? an quod vobis proficeret? de conpendio
cogitans, ne vilitate pretii depretiaretur tibi merces captivi; illud certe metuens, si
caperetur in nummo, res periret in talento: praesertim cum desiderem, thesauros ex
aequo te tuo frui cum martyre. (7) Quid vero pro munere modicitas proferret? cum
in electione cunctarer, venit in mentem letargico dictum Flacci Pindarici :
&lt;poem&gt;
                             pictoribus atque poetis
:quaelibet audendi semper fuit aequa potestas.
&lt;/poem&gt;
considerans versiculum, si quae vult artifex permiscet uterque, cur [non], etsi non ab
artifice, misceantur utraque, ut ordiretur una tela simul poesis et pictura? (8) Dehinc (114)
cum pro captivo velim versu suggerere, adtendens quae fuerint tempora redemptoris,
quoto nos suae aetatis anno Christus absolverit, totidemque versiculis texerem carmen
quot litteris, hac protenus operis difficultate repulsus aut magis difficulter inclusus tam
metri necessitate quam litterarum epitome quid facerem, quo prodirem? nova
calculatione angustus mihi numerus angustias dilatavit, quia praefixo termino non erat nec
ubi se prolixitas excuteret aut brevitas angularet, nec evagari propter descendentes
versus frenante repagulo orditura permisit. in quo quippe exordio supercrescente
apice non licuit vel solvere vel fila laxare, ne numerum transiliens erratica se tela
turbaret. (9) Hinc cura commoveor, ut duo per capita, duo ex obliquo, unus vero per
medium descendentes integri versiculi legerentur. altera pars restiterat, quam inter
omnes litteram meditullio conlocarem, quae sic reciperet omnem ut offenderet
neminem. (10) Igitur huius telae cum licia numero collegissem, ut texere coeperam, et
se et me fila rumpebant; incipiens ego opere propter absoluturo ligari, atque mutata
vice, dum captivi solvere lora cupio, me catena constringo. nam huius opusculi quae
sit hinc conicitur difficultas: ubicumque volueris, si addis, crescit linea; subtrahis,
perit gratia; mutas, non consonant capita: figis nec fugis litteram. (11) Itaque
cum penderet haec tela versibus laqueata, ut si duo transirem, adhuc tria non
fugerem, ego incautus passer quasi mentita per nubila incurri pantheram, quia quod cavere
volebam huc pinna ligabar, aut magis. ut dictum sit, velut plumis inlitis quinquifida
viscatura tendebar; inter haec illud me commovens, quod tale non solum feceram, sed
nec_exemplo simili trahente ducebar. (12) His incertus et trepidus, ipsa novitate
suspensus utrumne temptarem quae numquam adgressus sim, an cautius respuerem
quam incaute proferrem, tamen, licet invitus. loquor paene quae nescio; et tu me
vincis amore, ne vincar ab opere. ecce exigis a me et quod in me vix invenis;
violentiam facis qui tuus, non rebellis est: extorques nec repelleris; amor blandus tyrannus
est. (13) Vt hoc pararem conmercii, per incertum pelagi rudis nauta vela suspendi:
affectu raptus deferor per fluctus et scopulos. urgues me praecipitem per ignota
transire: quid est quod non obtineas? sicut amas, sic imperas. (14) Habes igitur opus
sic uno textu quadratum, ut sit legendo quinquifidum; et cum sint triginta tres tam
versus quam litterae, ad similitudinem Christi carnalis aetatis, qua nos absolvit unus
resurgens, adhuc duo per capita, duo ex obliquo, unus quoque per medium legitur in (115)
descensu: unde fit ut se finito versu littera non finiret, quia etsi indirecto pervenit
ad terminum, tamen cursus illi superest in descensu, quia adhuc coniungitur in finali
versiculo. (15) In meditullio autem parvi huius opusculi illam fiximus litteram quae
inter viginti tres numeratur permedia ac tantas ante se respicit quantas et post se
transilit, quia concurrentibus versibus et dividitur tota et manet integra res divisa.
littera vero quae tinguitur in descenderiti versiculo, et tenetur in uno et currit in
altero et, ut ita dicatur, et stat pro stamine et pro trama currit in tramite, ut esse
potest in pagina: licia litterata. (16) Ne tamen causa nos oneret, quod velut
aragnaea arte videmur picta fila miscere: quod vobis conpertum est in Moysi prophetae
libris, polymitarius artifex vestes texuit sacerdotis. unde, cum desit hic coccinum, res
est texta de minio. versus autem ex obliquo descendentes ab angulis ratione stant,
etsi positione succlinant. qualiter autem conexi sint singulive quid continent satis
est prudentiae sine indice rem probare. (17) In summa, commendato me piae
beatitati et exuberanti vestrae dulcedini, tribuentes petita confidenti vicarietate servitii,
si placet, hoc opere parieti conscripto pro me ostiario pictura servet vestibulum. ora
pro me. (117)
&lt;poem&gt;

Augustidunensis opus tibi solvo, Syagri.
Dius apex Adam ut fecit, dat somnia, donec
avulsa costa plasmata est Eva nec inpar:
felices pariter, diploide lucis operti,
ore coruscantes inter pia rura iugales;
ripae iucundae nari grata aura redibat,
turis deliciae saturabant ubere flatu,
una fovens ambos florosa sede voluptas,
nota bonis regio pascebat Tempe beatos.
at cum tam magno pollerent maius honore,
tota hominum mire parebat terra duorum,
occultus mendax mox exerit arma veneni:
serpens elatus, zelator, larveus hostis,
atrox innocuos evincens felle nocenti
conlisit suasu quos gratia diva bearat.
et homo de terra tum denuo decidit illuc
reptantisque dolo Eoois excluditur ortu.
hac nati morimur damnati lege parentum.
at deus excellens aie et de lumine lumen
e caeli solio dum munera providet ultro,
castae carne rudi vivax introiit agnus.
prodiit inde salus matutinive lucerna
intactae partu lux eruit excita mundum:
a patre iure deus, homo dehinc carneus alvo,
ut nos eriperet, vili se detrahit auctor.
o regis venale caput, quod de cruce fixit,
telo voce manu malfactus verbere felle,
ac tu hac solvis captivos sorte, creator:
sero vera data est vitalis emptio morte;
ymnos unde deo loquor absolvente reatu.
at vos, aeternae suffulti laude coronae,
Gallorum radii, vobis quo fulgeat et nox,
rumpite lora iugis et sumitis arma diei:
ipsave libertas vos liberat atque beabit.
Da Fortunato sacer haec pia vota Syagri.
Captivos laxans domini meditatio fies.
Cristus se misit cum nos a morte revexit.
Dulce dei munus quo merx te care coronet,
Cara deo pietas animam dat de nece solvi.

&lt;/poem&gt;
==VII. Item ad Felicem episcopum Namneticum==
&lt;poem&gt;

Sentio, summe pater, lumen venerabile cunctis,
urbis dulce caput, mihi nomen amabile, Felix,
amplectens quem corde gero pietatis in ulnis,
pondus suave meum (nec onus gravat istud amantem)
cur humilem me, summe, vocas loca visere blanda
quae te, care, tenent? tecum modularer in illis.
qua tua rura lavat vitrea Liger algidus unda.
Cariaci speciosus ager devexus in amnem,
hinc ubi flumen aquis recreat, hinc pampinus umbris
et crepitans Boreas pineta comata flagellat:
liber nempe solum, piscoso litore pulchrum.
sed Fortunato facies tua reddit amoenum.

&lt;/poem&gt;
==VIII. Ad Gregorium episcopum post iter==
&lt;poem&gt;
Culmen honoratum, decus almum, lumen opimum,
      pastor apostolicae sedis amore placens ,
amplectende mihi semper, sacer arce Gregori,
      nec divulse animo, vir venerande, meo:
gaudeo quod rediit Turonis antistes honore
      laetificorque mihi te remeasse patrem.
plaudimus instanter communia vota tenere,
      civibus et patriae te revocasse diem.
praesentem famulum mecum commendo, sacerdos,
      optantes longe vos moderare gregem.

&lt;/poem&gt;
===a) Ad eundem===
&lt;poem&gt;
Officiis generose piis, pater alme Gregori,
      mente salutifera qui petis astra palam,
et quicumque tuis monitis animatur inermis.
      militiae sacrae victor habebit opem; (119)
commendans humilem famulum me solvo salutem
      semper amore pio, vir benedicte deo.
pagina si brevis est, non est brevis ardor amantis,
      nam plus corda colunt quam mea verba canunt.

&lt;/poem&gt;
===b) Ad eundem pro libro praestito===
&lt;poem&gt;
Carmina diva legens proprioque e pectore condens,
      participans aliis fit tibi palma, parens.
haec quoque, quae pridem tribuisti pastor ovili,
      grates persolvens debite laudo libens.
vos tamen hinc maneant donaria celsa tonantis,
      qui sacras inopi distribuistis opes.
quae cum percontare queam, pro munere tanto
      tunc magis ore meo gratia vestra sonet. –
praesentem famulum Prodomerem, summe sacerdos,
      commendo supplex, dulcis amore pater.
cui sua concedens iustae moderamine librae
      crescat honore dei palma futura tibi.

&lt;/poem&gt;

==IX. Ad eundem pro invitatione==
&lt;poem&gt;

Invitas pietate patris sacer ire Gregori
      qua domini Turonis pascis amore greges.
quo sacer antistes meritis Martinus opimis
      quas prius obtinuit, has tibi cessit oves.
nunc quoque per caulas et florea pascua Christi
      rite gubernantes ducitis ambo greges.
sed mihi vim faciens vester modo frater honore,
      ad vos ne properem nempe, retorsit iter,
saepe rogans voto, mandato et missile verbo;
      et coniuratus sum sibi pollicitus.
vir bonitate placens et pastor pacis amator:
      foederis ob studium sit veniale, precor.
vos quoque sed genitae propriae, venerande, salutant,
      ast ego commender, quaeso, beate pater.

&lt;/poem&gt;
==X. Ad eundem pro commendatione mulieris==
&lt;poem&gt;

Summe pater patriae, specimen pietatis opimae,
      dulce caput Turonis, religionis apex,
iugiter alta sequens, clementi corde Gregori,
      unde animae decus est huc ratione petens:
quam commendasti venientem, celse sacerdos,
      hanc redeuntem ad te suscipe more patris.
sis quoque longaevus cunctorum, care, recursus,
      et mihi vel reliquis sit tua vita seges.

&lt;/poem&gt;
==XI. Ad eundem de itinere suo==
&lt;poem&gt;

Iugiter opto libens, sacer amplectende Gregori,
      cernere vos oculis, quaerere litterulis.
dulce videre mihi, at si desit copia cerni,
      spes erit oranti vel dare verba patri.
nuper ab aspectu decedens concite vestro
      per glaciem vitreas me loquor isse vias.
sed crucis auxilio, Martino operante patrono,
      perveni ad matres salvus, opime pater.
quae vos multiplici veneranter honore salutant:
      ast ego pro reditu vota salutis ago.

&lt;/poem&gt;
==XII. Ad eundem salutatoria==
&lt;poem&gt;

Summe sacerdotum, bonitatis opima facultas,
      culmen honore tuo, lumen amore meo,
officiis venerande sacris, pietatis alumne,
      pignore amicitiae corde tenende meae,
florens in studiis et sacra in lege fidelis,
      semper agens animae dona futura tuae:
te? pater, ergo precans terram freta sidera testor.
      ut velis ore sacro me memor esse tuum.

&lt;/poem&gt;
==XIII. Ad eundem pro pomis et grafiolis==
&lt;poem&gt;

Officiis generose piis, sacer arce Gregori,
      absens fis praesens munere, summe pater:
qui mihi transmittis propria cum prole parentes,
      insita cum fructu: surcula, poma simul.
det deus omnipotens, meritorum fruge repletus
      mala legas avide quae paradisus habet.

&lt;/poem&gt;
==XIV. Ad eundem de commendatione puellae==
&lt;poem&gt;

Cum graderer festinus iter, pater alme Gregori,
      qua praecessoris sunt pia signa tui,
quod fertur convulsa iacens radicitus arbor
      Martini ante preces exiluisse comis,
quae fidei merito nunc stat spargendo medellas,
      corpora multa medens, cortice nuda manens:
fletibus huc genitor genetrixque puella,
      voce inplendo auras et lacrimando genas,
figo pedem, suspendo aurem: mihi panditur ore
      vix per singultus vendita nata suos.
quaero adhuc: questus perhibet nullo indice furto
      furti ex obiectu hanc pater ire iugo;
se voluisse dare et iurantes ordine testes
      nomine quemque tenens, nec potuisset egens.
non aderat iudex, erat accusator adurguens:
      hic ego quid facerem, posse vetante, sacer?
῾si plus hic᾿, dixi, ῾praesens Martinus adesset,
      nil permisisset perdere pastor ovem᾿.
sed tamen invalui recolens te, summe sacerdos,
      spem praecessoris qui pietate refers,
discute, distringe ac, si sit secus, eripe dulcis
      et pater adde gregi: hanc quoque redde patri.
me simul officio famulum tibi, care, subactum
      protege perfugio, pastor opime, pio.

&lt;/poem&gt;
==XV. Item ad eundem de commendatione peregrini==
&lt;poem&gt;

Vir bone, pro meritis adipiscens culmen honoris,
      nobile praesidium. pontificale caput,
quem gradus et genium fructu pietatis opimo
      dignius adtollunt amplificante deo:
ut tibi sit famulans memoratus amore benigno,
      Fortunati humilis te, pater, orat apex.
hic peregrinus item laetetur, summe sacerdos,
      pastorem et patriam te meruisse suam.

&lt;/poem&gt;
==XVI. Ad eundem salutatoria==
&lt;poem&gt;
Pastor honoris apex, venerabilis arce sacerdos
      et decus alme patrum, religionis amor.
gloria pontificum, meriti pia palma, Gregori,
      adsurgente gradu nobile iure caput;
Fortunatus, opem tribui qui poscit Olympi,
      per te, care pater. quo mereatur age.

&lt;/poem&gt;
==XVII. Item ad eundem salutatoria==
&lt;poem&gt;

Visitat a vobis dignanter epistula currens
      me, sacer antistes, vir pietate pater.
hanc avidus capiens oculis animoque recurro.
      sospite te gaudens, quod referebat apex.
longius huc vestro sub nomine, papa Gregori,
      pagina me recreet missa salutis ope.

&lt;/poem&gt;
==XVIII. Dominis sanctis atque apostolicis in Christo patribus ecclesiae pontificibus Fortunatus ==
&lt;poem&gt;

Gloria pontificum, veneratio Christicolarum,
      norma sacerdotum, culmen et orbis honor,
qui loca perspicitis propriae mercedis amore.
      succurrendo viris vester ut extet apex: (123)
ecce venit praesens Italus, peregrinus et hospes:
      cernens pastores ne, precor, erret ovis.
qualiter ad patriam properet, solacia poscit:
      inveniat munus vos vagus exul inops.
me Fortunatum proprium pietate parentum
      conciliate polo, quaeso, precando deum.

&lt;/poem&gt;
==XIX. Ad Aredium abbatem==
&lt;poem&gt;

Opto, benigne pater, verbo tibi ferre salutem,
      si minus hinc oculo cernere te valeo.
est etenim vestri tantus mihi cultus honoris,
      ut pro me occurrat hinc tibi missus apex.
quaeso, beate, tamen per dulcia pabula Christi:
      me quoque commemores, cum dabis ore preces.
munera credo dei tribui mihi, pastor Aredi,
      si Fortunati sis memor, alme, tui.
pro me etiam sanctam genetricem, care, salutans,
      cum redit iste puer, redde loquentis opem.
vos itidem genitae propriae, pater ample, salutant,
      Agnes amore pio cum Radegunde simul.

&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber IV
|AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/IV
|Post=Liber VI
|PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VI
}}

[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>544ljjnhyuod139xjwonhzix1gyumqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistola (Augustinus Picolomineus)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53067</id>
    <revision>
      <id>285278</id>
      <parentid>256496</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7576" sha1="7hozqy9rpjg5vy57i49nxwz1ofdjc3c" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Augustinus Picolomineus 
|OperaeTitulus= Epistola   
|OperaeWikiPagina=Epistola (Augustinus Picolomineus)
|Annus=  Saeculo V
|SubTitulus= 
|Genera=Epistulae
|Editio=Migne 1849
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Augustinus_Picolomineus_cps2&amp;corpus=2&amp;allow_download=0&amp;lang=0 Corpus Corporum]
}} 
'''[[Patrologia Latina/78|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 78]]'''

''AugPic.Episto94 78 Augustinus Picolomineus Parisiis J. P. Migne 1849 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin ''

Epistola

Sanctissimo domino nostro Innocentio octavo, universalis Ecclesiae summo pontifici, Augustinus Patricius Picolomineus, indignus episcopus Pientinus, felicitatem. Absoluta nuper satis feliciter divino munere emendatione libri Pontificalis, explicationem ordinationemque sacrarum caeremoniarum quibus Romani pontifices uti consueverunt, tuo jussu, tuisque auspiciis, beatissime Pater, aggredior. Certamen profecto priori laboriosius, longeque difficilius, cum propter incertam ejus rei disciplinam, lateque per multa capita vagantem, tum etiam ob frequeniem caeremoniarum additionem, diminutionem, variationem, ac pro tempore multiplicem mutationem. Cogitavit sane circumspectissima beatitudo tua, et recte quidem, plurimum ad divinam clementiam nobis propitiandam pertinere, si puris, castis, congruisque caeremoniis illa colatur; nec minus spectare ad majestatem apostolicam, sacrique senatus auctoritatem venerationemque praeservandam atque augendam, si suo ordine, rituque decenti omnia peragantur; si rerum, temporum, personarum ratio habeatur; si cuique reddantur debitus honor, et propria reverentia, quae quidem omnia hac una disciplina continentur, suggeruntur, administranturque. Quanta fuerit apud omnes gentes, apud omnes populos, apud omnes nationes sacrorum cura, nimis longum esset enarrare. Praetermittam Eleusinae Cereris vana, atque abdita sacra, furiosa pudendaque Dionysii orgia; Aegyptiorum irridenda et portentuosa minima, et Romanorum superstitiosam religionem; apud quos nulli magistratus legitimi putabantur, nullae expeditiones sive mari, sive terra suscipiebantur, nihil a senatu, populove statuebant, nisi prius justis caeremoniis superum voluntas explorata esset. 585 Sacra certe Pentateuchi historia tota fere in tradendis divinis ritibus versatur; ita ut nihil magis Moysen, imo ipsum Deum curasse constet, quam ut statutis congruisque caeremoniis divina Majestas ab hominibus coleretur, ubi eodem tenore servari mandantur praecepta, caeremoniae atque judicia.

Majores vero nostri, duces et doctores christiani populi, ab initio nascentis Ecclesiae sacros ritus divino afflati numine nobis tradiderunt; quos deinde crescente fidelium multitudine illorum successores Romani pontifices, salva rerum substantia, auxerunt, ornaverunt, atque mirum in modum ampliaverunt, adduntque in dies: mutantur et variantur permulta, quae non tam priscis institutionibus adversa sunt quam tempori et rebus quae aguntur accommoda atque decora. Quo fit ut cum propter rei vetustatem pauca admodum ex priorum observantiis reperiantur, et quae deinde a posteris litteris mandata exstent, tum propter Romanae curiae crebras apud exteras gentes peregrinationes, tum etiam propter varias confusasque scribentium sententias, parum usui et utilitati nostris temporibus esse videantur, caeremoniis non tam scriptis quam jam pridem consuetis hactenus magna ex parte usi sumus. Hinc variae aliquando inter Patres de peragendis sacris opiniones, hinc contentiones indecentes interdum, inter ministros caeremoniarum, cum memoria hominum labilis sit et fluxa, saepeque aliae pro aliis succurrant, et quid certi tenendum sit fixa regula ostendi non possit. Haec igitur, ut reor, provide considerans sanctitas tua, beatissime Pater, cupiensque ut in rebus omnibus, tam divinis quam humanis decus et ordo debite servetur, utque sine tumultu, quiete, tranquille, cum gravitate et dignitate omnia peragantur, injunxit mihi ut tam ex libris majorum quos ex archiviis Romanae Ecclesiae complures deprompsi, quam ex quotidiano usu capellae apostolicae, in quo annis supra viginti non sine labore assiduo versatus sum, caeremonias omnes, quibus nostro tempore uti consueverunt Romani pontifices, praetermissis superfluis et antiquatis, in ordinem redigerem. Devitassem recusassemque hoc munus perlibenter, et sarcinam humeris meis omnino imparem excussissem, si licuisset pontifici maximo non obtemperare. Sed sciens obedientiam victimis praestantiorem esse, et reum esse mortis, qui summo pontifici non paret, malui rudis atque ignarus judicari quam protervus et inobediens. Erexit, et mirum in modum confirmavit mihi labentem animum, in primis summa tuae pietatis in omnes benignitas atque clementia, quae non tam ineptitudinem meam quam optimam mentem et parendi promptitudinem metietur, tum illorum reverendissimorum Patrum, quos hujus nostrae lucubrationis recognitores revisoresque constituisti, prudentia, diligentia, acerrimum, integrumque judicium, et omnium rerum divinarum, atque humanarum summa doctrina, qui profecto nihil admittent quod gravitati ac dignitati apostolicae sedis et tanti senatus non conveniat. Quorum exactissimae censurae hos libros per multos dies libentissime submisi, 586 ratus, ut si a tantis viris approbarentur, fore ut a nemine merito possent damnari.

Totum opus in tres libros divisimus. Primus et major ea continebit quae ad summum pontificem et sacrum senatum pertinent extra ordinem divini officii, ut puta electionem, et consecrationem Romani pontificis, Caesaris coronationem, canonizationes sanctorum, creationes cardinalium, et caetera hujusmodi. Secundus ordinem et ritum celebrandi sacras solemnitates per totum anni circulum complectetur, et quae ad divinum officium spectant tam in Vesperis quam in Missis et aliis horis. Et in hoc quidem libro secundo, quoniam minutiora multa insunt, quibus sine continua exercitatione nemo facile meminisse posset, adhibuimus nobis adjutorem Joannem Burcardum Argentinensem, praepositum Haselatensem, et sacrarum caeremoniarum ministrum, cujus solerti opera etiam usi sumus in emendatione libri pontificalis; qui omnia quam diligentissime collegit, et accuratissime annotavit, ut parvo labore in digerendo libro opus fuerit. Tertium librum addidimus generalia quaedam, normas atque cujusque officii summarias instructiones continentem, praeposuimusque cuique libro capita rerum quae in eo continentur, ut facilius quid quisque desiderat invenire queat. Admirabuntur fortasse complures diserti et Latinae linguae censores quod vim proprietatemque verborum Latinorum non usquequaque servaverimus, quodque plura admiscuerimus nova vocabuli quae latinius dici potuissent. Quibus ingenue fatebimur ignorantiam nostram. Et tamen multa ibi esse affirmabimus quae, si aliter dicerentur, non facile ab omnibus intelligerentur. Secuti sumus in his terminos a superioribus harum rerum scriptoribus usurpatos, et qui hodie etiam sunt in usu apud sacrorum ministros, arbitrati sanctitatem tuam, et sacrum senatum non tam verborum lenocinia quam rerum ordinem et explicationem a nobis exacturos. Quibus si satisfecerimus, Deo optimo maximo bonorum omnium largiteri, qui unde satisfacere possemus clementissime tribuit, gratias agimus immortales; sin minus, ut imbecillitati ruditatique nostrae ignoscas, et obtemperandi studium benigne suscipias, etiam atque etiam supplices exoramus. Vale. Romae Kal. Martiis, anno salutis 1488.</text>
      <sha1>7hozqy9rpjg5vy57i49nxwz1ofdjc3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Versus ad Bertichramnum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54944</id>
    <revision>
      <id>285283</id>
      <parentid>257694</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T18:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* II. Ad eumdem de opusculis suis (ejus ). */</comment>
      <origin>285283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2006" sha1="sdlk5au26lgsqho8ggo1xwja14iq771" xml:space="preserve">
{{titulus2
|Scriptor= Venantius Fortunatus
|OperaeTitulus= Versus ad Bertichramnum
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=  Saeculo VI
|SubTitulus= 
|Genera=carmina
|Editio=Migne 1849
|Fons=[https://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/80|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 80]]'''


==I. Ad Bertichramnum episcopum, cum elevaretur in currum.==
&lt;poem&gt;
(0387B)
Curriculi genus est, memorat quod Gallia rhedam,
     Molliter incedens orbita sulcat humum.
Exsiliens duplici bijugo volat axe citato,
     Atque movet rapidas juncta quadriga rotas.
Huc ego dum famulans comitatu jungor eodem,
     Et mea membra cito dum veherentur equo,
Pontificisque sacri Bertichramni actus honore,
     Comprehendente manu raptus in axe levor.
Qualiter implumes fetus pia mater hirundo
     Confovet, et placide pennula tensa regit;
Sic bonitate potens, affectu dives opimo,
     In proprium pastor molle sedile locat.
(0387C)Nec solum amplectens pia mens, sed diligit omnes,
     Unde magis populis unicus exstet amor.
&lt;/poem&gt;
==II. Ad eumdem de opusculis suis (ejus).==
&lt;poem&gt;
Ardua suscepi missis epigrammata chartis,
     (0388B)Atque cothurnato verba rotata Sapho.
Percurrens tumido spumantia carmina versu,
     Credidi in undoso me dare vela freto.
Plana procellosos ructavit pagina fluctus,
     Et velut Oceanus ( Oceanas ) fonte refudit aquas.
Vix modo tam nitido pomposa poemata cultu,
     Audit Trajano Roma verenda foro.
Quid si tale decus recitasset in aure senatus?
     Stravissent blandis aurea fila tuis.
Per loca, per populos, per compita cuncta videres
     Currere versiculos, plebe favente, tuos.
Sed tamen in vestro quaedam sermone notavi,
     Carmine de veteri furta novella loqui.
Ex quibus in paucis superaddita syllaba fregit,
     Ex pede laesa suo musica clauda jacet.
(0388C)Nunc, venerande Pater, prece, voto, voce saluto,
     Commendans animum supplice corde meum.
Sit tua vita diu, cujus modulante camaena,
     Cogimur optatis reddere verba jocis.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>sdlk5au26lgsqho8ggo1xwja14iq771</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vita S. Radegundis Reginae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55003</id>
    <revision>
      <id>285266</id>
      <parentid>226847</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73306" sha1="fbh1clnq9022iii1orszm3yye8hnyxp" xml:space="preserve">
{{titulus2
|Scriptor=Venantius Fortunatus
|Scriptor2=Baudonivia
|OperaeTitulus= Vita S. Radegundis Reginae
|OperaeWikiPagina=Vita S. Radegundis Reginae
|Annus=  Saeculo VI
|SubTitulus= Migne
|Genera=Hagiographiae
|Editio=Migne 1849
|Fons=[https://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/72|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 72]]'''


Vita S. Radegundis Reginae (Venantius Fortunatus), J. P. Migne

LIBER PRIMUS. AUCTORE VENANTIO FORTUNATO EPISCOPO PICTAVIENSI. Ad mss. Cod. S. Germani Pratentis et Conchensis monasterii, et D. d' Herouval.

Prologus.

1.
Redemptoris nostri tantum dives est largitas, ut in sexu muliebri celebret fortes victorias, et corpore fragiliores ipsas reddat feminas virtute mentis inclytae gloriosas. Quas habentes nascendo mollitiem facit Christus robustas ex fide: ut quae videntur imbecilles, dum coronantur ex meritis, a quo efficiuntur fortes, laudem sui cumulent Creatoris, habendo in vasis fictilibus thesauros coeli reconditos: in quarum visceribus cum suis divitiis ipse Rex habitator est Christus. Quae mortificantes se saeculo, despecto terrae consortio, defaecato [ Al. deserto] mundi contagio, non confidentes in lubrico, non stantes in lapsu, quaerentes vivere Deo, ad gloriam Redemptoris sunt copulatae paradiso. In quo est pariter numero, cujus vitae praesentis cursum, licet sermone privato, ferre tentavimus in publicum: ut cujus est vita cum Christo in gloria, memoria relata celebretur in mundo.

VITA INCIPIT.
(0651)

2.
(0651C)Beatissima igitur Radegundis, natione barbara de regione Thoringa, avo rege Bassino, patruo Hermenfrido, patre rege Berethario. In quantum altitudo saeculi tangit, regio de germine orta, celsa licet origine, multo celsior actione. Quae cum summis suis parentibus brevi mansisset tempore, tempestate (0652C)barbarica, Francorum victoria regione vastata, vice Israelitica exit et migrat de patria. Tunc inter ipsos victores cujus esset in praeda regalis puella, fit contentio de captiva. Et nisi reddita fuisset transacto certamine, in se reges arma movissent. Quae veniens in sortem praecelsi regis Chlotarii in Veromadensem (0653A)ducta Atteias in villa regia nutriendi causa custodibus est deputata. Quae puella inter alia opera, quae sexui ejus congruebant, litteris est erudita: frequenter loquens cum parvulis, si conferret sors temporis, martyr fieri cupiens. Indicabat adolescens jam tunc merita senectutis, obtinens pro parte quae petiit. Denique dum esset in pace florens Ecclesia, ipsa est a domesticis persecutionem perpessa. Jam tunc id agens infantula, quidquid sibi remansisset in mensa, collectis parvulis, lavans capita singulis, compositis sellulis, porrigens aquam manibus, ipsa cibos inferebat, ipsa miscebat infantulis. Hoc etiam praemeditans cum Samuele parvulo clerico gerebat. Facta cruce lignea praecedente, subsequentes psallendo ad oratorium cum gravitate matura simul parvuli properabant. Et ipsa tamen cum sua veste nitidans (0653B)pavimentum, circa altare vero cum facitergio jacentem pulverem colligens, foris cum reverentia recondebat, potius quam vergebat. Quam cum praeparatis expensis Victoriace voluisset rex praedictus accipere, per Beralcham ab Alteias nocte cum paucis elapsa est. Deinde Suessionis cum eam direxisset ut reginam erigeret, evitans pompam regalem ne saeculo cresceret, sed cui debebatur et humana gloria non mutatur.

3.
Nubit ergo terreno principi, nec tamen separata a coelesti. Ac dum sibi accessisset saecularis potestas, magis quam permitteret dignitas, se plus inclinavit voluntas. Subdita semper Deo, sectans monita sacerdotum, plus participata Christo quam sociata conjugio. Illo vero sub tempore tentamus patefacere (0653C)de multis pauca quae gesserit. Ideo juncta principi, timens ne Deo degradasset, cum mundi gradu proficeret, se sua cum facultate eleemosynae dedicavit. Nam cum sibi aliquid de tributis accideret, ex omnibus quae venissent ad eam, ante dedit decimas quam recepit. Deinde quod supererat, monasteriis dispensabat, et quo ire pede non poterat, transmisso munere circuibat. A cujus munificentia nec ipse se abscondere potuit eremita; et sicuti ne premeretur a sarcina, quod acceperat erogabat. Apud quam egeni vox non inaniter sonuit, nec ipsa eam surda praeteriit: saepe donans indumenta, credens sub inopis veste Christi membra se tegere: hoc se reputans perdere quidquid pauperibus non dedisset.

4.
Adhuc animum tendens ad opus misericordiae, (0653D)Alteias domum instruit, ubi lectis culte compositis, congregatis egenis feminis, ipsa eas lavans in thermis, morborumque curans putredines. Virorum capita diluens, ministerium faciens, quos ante lavarat, eisdem sua manu miscebat, ut fessos de sudore sumpta potio recrearet. Sic devota femina nata et nupta regina, palatii domina, pauperibus servierat ancilla. (0654A)In mensa vero subocculte, ne forte cognosceretur ab aliquo, ante se posito cum legumine ferculo, inter epulas regum, more trium puerorum, fava [faba] vel lenticula delectabiliter vescebatur. De cursu vero decantando, etsi sederet in prandio, excusans se regi aliquo casu, ut Deo redderet debitum, se subducebat convivio. Quo egressa Domino psallebat, et curiose requirebat quali cibo foris pauperes refecissent.

5.
Item nocturno tempore, cum reclinaret cum principe, rogans se pro humana necessitate consurgere, levans egressa cubiculo, tamdiu ante secretum orationi incumbebat jactato cilicio, ut solo calens spiritu jaceret gelu penetrata, tota carne praemortua: non curans corporis tormento mens intenta paradiso, (0654B)leve reputans quod ferret, tantum ne Christo vilesceret. Inde regressa cubiculum, vix tepefieri poterat vel foco vel lectulo. De qua regi dicebatur habere se potius jugalem monacham quam reginam. Unde et ipse irritatus [ Al., tantis] pro bonis erat asperrimus. Sed illa pro parte liniens, pro parte tolerabat modeste rixas illatas a conjuge.

6.
Diebus vero Quadragesimae satis est scire qualiter se retexit inter vestes regias singulariter poenitens. Igitur appropinquante jejunii tempore, mittens ad religiosam monacham nomine Piam in sancto proposito, illa dirigebat veneranter in linteo sigillatum cilicium: quod sancta induens ad corpus, per totam Quadragesimam subter veste regia dulci portabat in sarcina. Transactis diebus, similiter sigillatum retransmittebat (0654C)cilicium. Sin autem rex deesset, quis credat qualiter se orationi diffunderet, qualiter se tanquam praesentis Christi pedibus alligaret; et quasi repleta deliciis, sic longo jejunio satiaret in lacrymis? Cui despecto ventris edulio Christus tota refectio, et tota fames erat in Christo.

7.
Illud qua pietate peragebat sollicita, ut quae per oratoria vel loca venerabilia tota nocte perlucerent, candelas suis manibus factas jugiter ministrabat? Unde hora serotina, dum ei nuntiaretur tarde, quod eam ad mensam rex quaereret, circa res Dei dum satagebat, rixas habebat a conjuge, ita ut vicibus multis princeps per munera satisfaceret, quod ei per linguam peccasset.(0654D)

8.
Ad cujus opinionem si quis servorum Dei visus fuisset vel per se vel [ Sur. addit per alium] vocatus occurrere, videres illam, coelestem habere laetitiam; et hora noctis recursa cum paucis pergens et intimis per nivem, lutum, vel pulverem, aqua calida parata, ipsa lavabat et tergebat venerandi vestigia nec resistente servo Dei et propinabat in patera. Sequenti die, curam domus committens creditariis, ipsa se totam (0655A)occupabat circa viri justi verba, circa salutis instituta, et circa adipiscenda vitae caelestis commercia retentabatur per dies. Et si venisset pontifex, in aspectu ejus laetificabatur, et remuneratum relaxabat ipsa tristis ad propria.

9.
Illud quoque quam prudenter totum pro sua salute providebat impendere: quoties quasi mafortem novum lineum sabanum, auro vel gemmis ornatum more vestiebat de barbaro, a circumstantibus puellis si laudaretur pulcherrimum, indignam se adjudicans tali componi linteolo, mox exuens se vestimento dirigebat loco sancto, quisquis esset in proximo, et pro palla ponebatur divinum super altare.

10.
Qualiter vero si quis pro culpa criminali, ut assolet, a rege deputabatur interfici sanctissima regina (0655B)moriebatur cruciatu, ne designatus reus moreretur in gladio! Qualiter concursabat per domesticos fideles servientes et proceres, quorum blandimentis mulcebat animum principis, donec in ipsa ira regis, unde processerat sors mortis, inde curreret vox salutis!

11.
His igitur beatis actibus occupatam intantum provexit divina clementia, ut etiam adhuc in palatio laica Domino largiente declararentur per eam miracula. Denique in Perunna [ Peronne ] villa post prandium dum ambularet per hortum sanctissima, rei retrusi pro crimine succurri sibi clamabant, vociferantes de carcere. Ipsa quid esset interrogat: mentiuntur ministri, quod mendicorum turba quaereret eleemosynam. Credens hoc illa transmittit quo indigebat (0655C)inopia. Interea a judice compelluntur tacere qui tenebantur in compede: Cum vero nox supervenisset, dum sibi cursum diceret, fractis vinculis soluti occurrunt sanctae de carcere. Quo cognito reos se viderunt qui beatae mentiti sunt, dum qui rei fuerant de catenis soluti sunt.

12.
Et quoniam frequenter aliqua occasione, divinitate prosperante, casus cedit ad salutem, ut haec religiosius viveret, frater interficitur innocenter [innocens]. Directa igitur a rege veniens ad beatum Medardum Noviomago, supplicat instanter, ut ipsam mutata veste Domino consecraret. Sed memor dicentis apostoli: Si qua ligata sit conjugi, non quaerat dissolvi (I Cor. VII), différebat reginam, ne veste legeret (0656A)monacham. Adhuc beatum virum perturbabant proceres et per basilicam graviter ab altari retrahebant, ne velaret regi conjunctam, ne videretur sacerdoti ut praesumeret principi subducere reginam, non publicanam, sed publicam [ Id est, publice seu solemniter nuptam). Quo sanctissima cognito, intrans in sacrarium, monachica veste induitur, procedit ad altare, beatissimum Medardum his verbis alloquitur dicens: Si me consecrare distuleris, et plus hominem quam Deum timueris, de manu tua a pastore ovis anima requiratur. Quo ille contestationis concussus tonitruo, manu superposita, consecravit diaconam.

13.
Mox indumentum nobile quo celeberrima die solebat pompa comitante regina procedere, exuta ponit in altare, blattas, gemmataque ornamenta [ Al., (0656B)blattis, gemmis ornamentis]: mensam divinae gloriae tot donis onerat per honorem. Cingulum auri ponderatum fractum dat in opus pauperum. Similiter accedens ad cellam sancti Jumeris, die uno quo se ornabat felix regina, composito sermone ut loquar barbaro, stapionem, camisas, manicas, cofeas, fibulas, cuncta auro, quaedam gemmis exornata, per circulum sibi profutura sancto tradit altari. Inde procedens ad cellam venerabilis Datdonis, die qua debuit ornari praestanter in saeculo, quidquid indui poterat, censu divite femina, abbate remunerato totum dedit coenobio. Aequiter [similiter] sancti Gundulfi, post facti Mettis episcopi progressa receptaculo, non minore laboratu nobilitavit Synergium .(0656C)

14.
Hinc felici navigio Turonis appulsa quae suppleat eloquentia, quantum officiosam, quantumquo se monstravit munificam? Quid egerit circa sancti Martini atria, templa, basilicam, flens, lacrymis insatiata, singula jacens per limina, ubi missa revocata, vestibus et ornamento, quo se clariori cultu solebat ferre in palatio, sacrum componit altare. Hinc cum in vicum Condatensem [ Condé ], ubi gloriosus vir Martinus et Christi satis intimus senator migravit de saeculo, ancilla Domini pervenisset, dedit non inferiora, Domini crescens in gratia.

15.
Hinc cum in villa Suaedas [ Sais inter Turones et Pictones] Pictavo territorio juxta praedictum vicum decenter accederet, itinere prosperante, qualiter se (0657A)gessit per singula, quis enumeret infinita? quae in mensa sub fladone segalatium [siligineum] panem absconsum et hordeaceum manducabat occulte, sic ut nemo perciperet. Nam ex illo tempore, quo beato Medardo consecrante velata est, usque ad infirmitatem praeter legumen et olera, non pomum, piscem, vel ovum nec quid aliud edit: potum vero praeter aquam mulsam atque piratium non bibit; vini vero puritatem aut medi [potio ex melle] decoctionem, cervisiaeque turbidinem non contigit.

16.
Tum more sancti Germani jubet sibi molam secretissime deferri, ad quam tota quadragesima tantum laboravit, quantum quatriduana refectio postulavit. Oblationes etiam suis manibus faciens, locis venerabilibus incessabiliter dispensavit. Ergo apud (0657B)sanctam non minus usus misericordiae quam erat concursus de plebe, ut nec deesset qui peteret, nec deficeret quod donaretur. Mirandum ut omnibus satisfaceret, unde thesauri tot exuli, unde tot divitiae peregrinae.

17.
Quantum expendebat diurna redemptio, sola sciebat quae petentibus deportabat. Nam praeter quotidianam mensam qua refovebat matriculam duobus semper diebus sabbati quinta et sabbato vicibus balneo parato ipsa succincta de sabano [linteo] capita lavans egenorum, defricans quidquid erat, crustam, scabiem, tineam nec purulentam fastidiens, interdum et vermes extrahens, purgans cutis putredines, sigillatim capita pectebat ipsa quae laverat. Ulcera vero cicatricum, quae cutis laxa, detexerat (0657C)aut ungues exasperaverant, more evangelico, oleo superfuso mulcebat morbi contagium. Mulierum vero descendentium in tinam [doliolum vulgo tinette ], ipsa cum sapone a capite usque ad plantam membra singula diluebat; egredientibus exinde si cui veterata indumenta conspiceret, tollens rasa, nova reddens: ante pannosos faciebat venire cultos ad prandium; quibus congregatis, ministerio parato, ipsa aquam sive mappam singulis porrigebat, et invalidis ipsa pariter os et manus tergebat. Hinc tribus ferculis illatis, farcitis deliciis, stans ante prandentes jejuna, praesens convivis, ipsa incidebat panem, carnem, vel quidquid apponeret. Languidis autem et caecis non cessabat ipsa cibos cum cochleari porrigere, hoc praesentibus duabus, sed se sola serviente, ut nova Martha satageret, donec potulenti [ Al. purulenti (0657D)lectum cum in Mss. sit potolenti] fratres laeti fierent conviviis. Tunc illa removens se loco ut ablueret (0658A)manus, jam bene culto convivio tota gratificabatur. Si quid audiret de fremitu, jubebat tamen ut sederent, donec vellent adsurgere.

18.
Venerabili vero omni Dominico die hoc babebat in canone vel aestate vel hieme, ut pauperibus collectis primo merum sua manu de potu dulci porrigeret, puellae postea committens, ut omnibus illa propinaret: quia ipsa festinabat orationi occurrere, quo et cursum consummaret, et sacerdotibus ad mensam invitatis occurreret, quos adhuc regali more ad propria cum redirent, sine munere non laxaret.

19.
Hanc quoque rem intremiscendam qua peragebat dulcedine! Cum leprosi venientes signo facto se proderent, jubebat adminiculae, ut unde, vel quanti essent pia cura requireret. Qua sibi renuntiante, parata mensa, missorium, cochleares, cultellos, cannas (0658B), potum et calices sola subsequente intromittebat furtim, quo se nemo perciperet. Ipsa tum mulieres variis leprae maculis perfusas comprehendens in amplexu, osculabatur et vultum, toto diligens animo. Deinde, posita mensa, ferens aquam calidam, facies lavabat, manus, ungues et ulcera, et rursus administrabat ipsa pascens per singula. Recedentibus praebebat aurum vel vestimenta, vix una teste munifica. Ministra tamen praesumebat eam blandimentis sic appellare: Sanctissima domina, quis te osculetur quae sic leprosos amplecteris? Illa respondit benevole: Vere si me non osculeris, hinc mihi cura nec ulla est.

20.
Quae tamen, praestante Deo, diverso fulsit miraculo. Denique si quis pustulae desperaret de vulnere, (0658C)offerebat ministra sanctae folium pampini, mentiens, sibi opus hoc esse. Sicque vix obtento signaculo portans ad desperatum, vulneri superposito mox occurrebat remedium. Itidem frigoriticus qui venisset aut languidus, dicens in somnis se vidisse ut pro sua salute feminae sanctae occurreret, offerens candelam alicui ex ministris; qua accensa per noctem morbus accipiebat mortem, morbidus sanitatem. Quoties autem cum cognovisset decubantem in lectulo, portans poma peregrina, dulce simul et calidum, reficiebat aegrotum: et qui nec decimo jam die quid percepisset, cibaria ipsa mox administrante, languidus accipiebat cibum pariter et salutem; quod tamen ipsa imperabat, ne quis proferret in fabula.

21.
Quanta vero congressio popularis extitit die qua (0658D)se sancta deliberavit recludere! ut quos plateae non caperent, ascendentes tecta complerent. Quid autem (0659A)sanctissima jejunii, obsequii, humilitatis, charitatis, laboris et cruciatus ferventer indepta sit, si quis cuncta percurreret, ipsam praedicaret tam confessorem quam martyrem. Ergo venerabilem praeter diem Dominicum fuit sacratissimae omnis dies [ Al., omnibus diebus] jujunium: lenticulae vel oleris prope jejuna refectio; non avem, piscem vel pomum, vel ovum habens edulium. Panis vero deliciarum segalatium fuit aut hordeaceum, quem absconsum sub fladone sumebat, ne quis perciperet. Haec fuit etiam potio aqua mulsa, piracium, sed modice libata sitibunda potatio.

22.
Prima quoque Quadragesima, qua se reclusit in cellula, donec fuisset transacta, panis non sumpsit cibaria, nisi die Dominica, sed tantum radices herbarum, aut olera de malvis sine olei gutta, sine sale (0659B)composita. Verum aquae toto jejunio nec sumens duo sextaria, hinc tanta siti laborabat, ut faucibus desiccatis, vix psalmum diceret arida. Cilicium etiam habens ad corpus pro linteo jugiter: cursum decantans peragebat vigilias: ante se cinerem stratum superjecto cilicio, hoc utebatur pro lectulo: ipsa requies fatigabat, cui parum videbatur hoc sustinere corpusculum .

23.
Adhuc monachabus omnibus soporantibus calceamenta tergens et ungens, retransmittebat per singulas. Aliis quadragesimis aliquid relaxatius [ Al. relaxans] quinta feria sumebat, deinde Dominica. Nam et reliquo tempore praeter dies paschales ac summae festivitatis, donec infirmitas permisit, in cinere et cilicio semper vitam duxit austeram. Prius se levans (0659C)ut psalleret quam congregatio surrexisset. Nam de officiis monasterialibus, nihil sibi placuit, nisi prima serviret, et ipsa se castigabat si bonum post alteram ageret. Ergo suis vicibus scopans monasterii plateas simul et angulos, quidquid erat foedum purgans, et sarcinas quas alii horrent videre, non abhorrebat evehere. Secretum etiam purgare opus non tardans, sed occupans [ Al., scopans]; ferens foetores stercoris, credebat se minorem sibi, si se non nobilitaret vilitate servitii. Ligna supportans brachiis, focum flatibus et forcipibus admovens, calens nec laesa se retrahens, extra suam hebdomadam infirmantibus serviens. Ipsa cibos decoquens, aegrotis facies abluens, ipsa calidum porrigens, visitabat quos fovebat, jejuna rediens cellulam.(0659D)

24.
Illud quoque quis explicet, quanto fervore excitata ad coquinam concursitabat suam faciens septimanam? Denique nulla monacharum nisi ipsa de posticio, quantum ligni opus erat, sola ferebat in (0660A)sarcina. Aquam de puteo trahebat et dispensabat per vascula. Olus purgans, legumen lavans, flatu focum vivificans; et ut decoqueret escas, satagebat exaestuans. Vasa de foco ipsa levans, discos lavans et inferens. Hinc consummatis conviviis ipsa vascula diluens, purgans nitide coquinam, quidquid erat lutulentum ferebat foras in locum designatum [ Al., ima purgamina]. Inde per aegrotantes inferens necessaria ibat non tepida et priusquam exciperet Arelatensem regulam, hebdomada subtransacta sufficienter ad omnes calidam faciebat, humilitate sanctissima pedes lavans et osculans et adhuc omnes prostrata deprecabatur veniam negligentia pro commissa.

25.
Itaque post tot labores quas sibi poenas intulerit, et ipsa quae voce refert perhorrescit. Quadam vice (0660B)dum sibi latos tres circulos ferreos diebus Quadragesimae collo vel brachiis nexuit, et tres catenas inserens circa suum corpus dum alligasset astricte, inclusit durum ferrum caro tenera supercrescens. Et transacto jejunio cum voluisset catenas sub cute clausas extrahere nec valeret, caro per dorsum atque pectus super ferrum catenarum est incisa per circulum ut sanguis fusus ad extremum exinaniret corpusculum.

26.
Inde vice sub altera, jussit fieri laminam in signo Christi aurichalcam, quam accensam in cellula locis duobus corporis altius sibi impressit, tota carne decocta. Sic spiritu flammante membra faciebat ardere. Adhuc aliquid gravius in se ipsa tortrix excogitans, una quadragesimarum, super austerum jejunium (0660C)et sitis torridae cruciatum, adhuc lima cilicii membra tenera setis asperis dissipante, jubet portari aquamanile ardentibus plenum carbonibus. Hinc discedentibus reliquis membris trepidantibus, animus armatur ad poenam, tractans quia non essent persecutionis tempora, a se ut fieret martyr. Inter haec ut refrigeraret tam ferventem animum, incendere corpus deliberat, apponit aera candentia; Strident membra cremantia, consumitur cutis, et intima, quo attigit ardor, fit fossa. Tacens tegit foramina: sed computrescens sanguis manifestabat quod vox non prodebat in poena. Sic femina pro Christi dulcedine, tot amara libenter accepit. Hinc actum est, ut quod ipsa abdiderit, hoc miracula non tacerent.(0660D)

27.
Itaque matrona Gislaadi proceris, nomine Bella, sed longa caecitate miserrima, rogavit se de Francia Pictavis ad sanctae duci devote praesentiam. Quam, licet tarde exorata, sibi fecit occurri per tetrae noctis (0661A)silentia. Prostrata cujus ad genua ut dignaretur oculos ejus signare, vix impetrat. Quae mox ut in nomine Christi signum crucis impressit, caecitas fugit, lux rediit, et nocturno sub tempore orbae diu dies illuxit: ita ut tracta cum venisset, nullo ducente recederet.

28.
Item puella Fraifledis, inimico instigante, dum torqueretur tam nequiter sacras [ Al., Suaedas] inter manus sanctae, nec data dilatione, curari promeruit. Nec illuc praetereatur, tempus beatae quod praestitit. ( Sic ). Femina quaedam Leubilis dum vexaretur in rure ab adversario graviter, sequenti die sancta orante, nova Christi curatione in scapula crepante cute, et verme foras exeunte, sana est reddita publice; et ipsum vermem calcans pede liberata se (0661B)retulit.

29.
Illud quod gessit in secreto, proferatur in populum. Monacha quaedam toto anno, in die gelata frigore, per noctem cremata igni, sex mensibus nec gressum movens, cum jaceret exanimis, Sanctae de ejus infirmitate soror altera nuntiavit. Et quia perinanis esset, tepidam fieri praecipit, ipsam aegrotam ad se facit in cellula deportari et in tepida deponi. Hinc jubet omnes removeri, remanente tantum sola simul aegrota cum medica fere per horas duas. Quantum est corporis forma a capite usque ad plantam, infirma membra combajulat. Dehinc quo manus attingebat, fugiebat dolor de languida; et quam duae deposuerant, exiit salubris de tepida. Quae vinum nec odorabat, accepit, bibit, (0661C)et refecta est. Quid plura? Sequenti die cum jam speraretur [ pro crederetur] migrare de saeculo, salva processit in publicum.

30.
Adjiciatur laudi quod non deperit merito. Mulier quaedam dum inimici invasione graviter laboraret, et vix ad sanctam potuissent hostem rebellem adducere; imperat adversario, ut se suo cum timore pavimento prosterneret. Mox ad beatae sermonem in terram se dejiciens, qui timebatur, extimuit. Cui sancta plena fide cum calcasset in cervice, fluxu ventris egressus est. Est et in rebus minimis magna gloria creatoris. Ergo casu cum glomus quem sancta filaverat, perpenderet de camera, veniens sorex ut tangeret, antequam filum incideret, mortuus in morsu pependit.(0661D)

31.
Inseratur operi res tam digna miraculo. Floreius quidam nomine, homo ejusdem sanctae, pro piscatione dum in mare satageret, oborto ventorum turbine, fluctuum surgente mole, nec tam nauta sentinante [sentinam ejiciente], quam unda supervergente, cum navis plena submergeretur, in extremitate clamat: Sancta Radegundis, dum tibi obedimus, non subsidamus naufragio, sed obtine apud Deum ut liberemur de pelago. Quo dicto, mox fugata nube, reddita serenitate, unda cadente, prora surrexit.

32.
(0662A)Goda puella saecularis, post Deo monacha serviens, dum longo sub tempore, lecto flebilis decubaret, et impenso multo medicamine plus langueret, facta candela ad mensuram suae staturae, Domino miserante in nomine sanctae feminae, qua hora frigus spiraret, lumen accendit et tenuit, cujus beneficio ante fugata sunt frigora, quam esset candela consumpta.

33.
Si propter brevitatem multa praetermittimus, plus peccamus. Igitur purgatis velociter reliquis, dilato remedio, carpentarii cujusdam uxor dum plurimis diebus energumeno ( sic ) torqueretur, venerabilis ejus abbatissa joculariter dicit ad sanctam: Crede, mater, excommunico te, si intra hoc triduum mulier haec ab hoste purgata non redditur. Dixit (0662B)plane, sed fecit sanctam mulierem occulte reficiendi tempore poenitentem. Quod ne moremur quid actum sit, altera die sancta precante adversarius rugiens per aurem egrediens, invasum vasculum deserit, mulier cum marito sospes redit hospitium. Nec illud praetereatur quod est actum simillimum. Rogat beatissima de loco suo evelli arborem validam lauri, et ad suam cellulam pro jucunditate transferri. Quo facto, transplantata, non adhaerente radice, fit tota foliis arida. Cui abbatissa joculariter imputat, nisi exoraret ut arbor terrae adhaereret, se de cibo suspenderet. Quod non inaniter dictum est: Nam sancta intercedente, foliis, ramis, radice laurus siccata reviruit.

34.
De monachabus quaedam sibi familiarior, cujus (0662C)ex humore sanguis contexerat oculum, apprehensa herba absynthio, quam sancta circa pectus ut refrigeraret habuerat, cum super oculum posuit, dolor et cruor mox effugit; et de viriditate herbae puritas lucis emicuit. Revocetur memoria quod tacitum pene praeteriit. Anderedus agens ejusdem beatissimae cum sibi filii nascerentur, quos ut videret mox perderet, et cogitaret sepelire mater tristis dum pareret, exanimem infantulum lacrymosi parentes jactant in sanctae cilicium. Qui ut saluberrimam vestem mox panni nobilis attigit, ad officium vitale redit infans de funere, et rubens levat de pallio pallor vicinus ad tumulum.

35.
Quis numeret mirabilia quae Christi misericors operatur clementia? Animia monacha dum tantum (0662D)hydropis morbo tumefacta tenderetur, ut salus esset in ultimo, et deputatae sorores spectarent quo momento exhalaret spiritum, visa est illi per soporem cum veneranda abbatissa beata Radegundis, in balneo sine liquore nudam jubere descendere. Deinde manus Beatae visa est oleum aegrotae super caput effundere, et nova veste contegere. Quo peracto mysterio, evigilanti de sopore de morbo nihil apparuit, ita ut nec subsudasset, et intus aqua consumpta sit. Quo novo sub miraculo non reliquit in utero nec morbi vestigium. Nam quae credebatur deferri (0663A)praeceps ad tumulum, levat ad cursum de lectulo, ut olei testimonium odor inesset capitis et ventris nulla pernicies.

36.
Proferatur in medio quo gratuletur regio. Quadem vice obumbrante jam noctis crepusculo, inter choraulas et citharas dum circa monasterium a saecularibus multo fremitu cantaretur, et Sancta duabus testibus perorasset diutius, dicit quaedam monacha sermone joculari: Domina, recognovi unam de meis canticis saltantibus praedicari. Cui respondit: Grande est si te delectat conjunctam religioni audire odorem saeculi. Adhuc soror pronuntiat: Vere, Domina, duas et tres hic modo meas canticas audivi quas tenui. Sancta respondit: Teste Deo [ Id est, testor Deum], me nihil audisse modo (0663B)saeculari de cantico. Unde manifestum est, ut carne licet in saeculo, mente tamen esset in caelo.

37.
Praedicetur in laude Christi, more beati Martini, tempore praesenti, antiqui norma miraculi. Cum beatissima femina reclusa esset in cellula, audivit fletum de monacha, et signi tactu venientem quid illud esset interrogat. Quae mortuam sororem nuntiavit infantulam, et frigidam qua lavaretur, paratam, esse jam calidam. Condolens sancta tunc imperat ut cadaver ipsius suam deferret in cellulam. Quo sibi deportato, excepit manu propria, reclausa post se mox janua, jubens longe discedere, ne quis sentiret quid ageret: sed quod occulte gessit, celari diu non potuit. Inter haec dum defunctae exsequiae praeparantur, fere per horas septem mortuae tractat corpusculum. (0663C)Sed Christo vidente fidem, cui negare non potuit, reddita prorsus salute, surgit haec ab oratione, resurgit illa de funere: et se tunc sublevat vetula, cum revixisset infantula. Quam tactu iterum signi, laetificata reddit vivam quam flens acceperat mortuam.(0664A)

38.
Commemoretur et illud nobile factum per somnium. Tribunus fisci, cognomento Domolenus, die qua sanctissima migravit de saeculo, dum graviter suffocationis languore totus deficeret, videbatur ipse quod sancta in vicum ejus dignabiliter accessisset. Currit, salutat, interrogat quid beata requireret. Tunc ipsa dicit quod ad eum illic videndum pervenerit. Et quia votum plebis erat ut beati Martini oratorium conderent; apprehendit tribuni manum beatissima dicens: Hoc loco sint confessoris venerandae reliquiae; per hoc aedificate templum quod sibi dicat dignissimum. Quale Dei mysterium! fundamentum et pavimentum repertum est, quo basilica facta est. Adhuc in ipso sopore manum trahit per fauces ejus, et gulam diu deliniens, insuper et hoc dicens: Veni ut (0664B)tibi melior a Deo sanitas conferatur. Et videbatur sic rogare: Per meam vitam ut propter me relaxes illos quos habes in carcere. Evigilans Tribunus refert quod viderat conjugi dicens: Vere credo quod hac hora exiit sancta de saeculo. Dirigit ad civitatem ut per hoc vera cognosceret: transmittit ad carcerem, qui septem reos ibi detentos admonitus, relaxaret; redeunte transmisso refert ea hora migrasse justam de saeculo; et triplici mysterio carcere relaxato, tribuno sano reddito, aedificato templo, sanctae probavit oraculum.

39.
Sed de beatae virtutibus sufficiat exiguitas, ne fastidiatur ubertas; nec reputetur brevissimum, ubi de paucis agnoscitur in miraculis amplitudo. Qua pietate, parcitate, dilectione, dulcedine, humilitate, (0664C)honestate, fide, fervore sic vixerit, ut et ipsam post obitum gloriosi transitus, mirabilia prosequantur, humanae eloquentiae modus admirando attonitus viribus explicare minime valet. Sit tamen illi qui dedit, gloria, laus et imperium in saecula saeculorum. Amen.

LIBER SECUNDUS. AUCTORE BAUDONIVIA MONIALI AEQUALI. Ad mss. Cod. Sancti Germani Pratensis et Sancti Theodorici Rhemensis et D. d' Herouval.
(0663)

PROLOGUS AD DEDIMIAM ABBATISSAM.

1.
Dominabus sanctis meritorum gratia decoratis Dedimiae abbatissae, vel omni congregationi gloriosae dominae Radegundis Baudonivia [Al., Bandonivia, Bandomina] humilis omnium.
Injungitis mihi opus agere non minus impossibile, quam sit digito coelum tangere, scilicet ut de vita sanctae dominae Radegundis, quam optime nostis, aliquid dicere praesumamus. Sed istud illis debet injungi, qui habentes intra se fontem eloquentiae, inde quidquid illis injungitur, carmine irriguo copiosius explicatur. Verum econtra quicunque angustae intelligentiae sunt, nec habent affluentiam eloquii, per quam vel alios reficere vel suae siccitatis possint inopiam temperare, tales non solum per se aliquid dicere non appetunt, verum etiam, si quid eis injunctum fuerit, pertimescunt. Quod in me ego recognosco quae sum pusillanimis, parvum habens intelligentiae eloquium, quoniam quantum doctis proloqui, tantum indoctis utile fit tacere. Nam illi de parvis sciunt magna disserere, isti de magna nesciunt parva proferre: et ideo quod ab aliis quaeritur, ab aliis formidatur.

(0665)
2.
Cum sim igitur minima omnium minimarum, quam ab ipsis cunabulis ante sua vestigia peculiarem vernulam familiariter enutrivit, ut officio impensi muneris de ejus claro opere, etsi non plene, vel ex parte complexa perstringerem; quatenus dum sui gregis auribus ejus gloriosae vitae praeconia pandentur, etsi non digno, devoto tamen eloquio, benignissimae vestrae voluntati obediens pareo; vestra me oratione peto juvari, quae sum minus docta, plus devota. Non ea quae vir apostolicus Fortunatus episcopus de beatae vita composuit iteramus, sed ea quae prolixitate sui praetermisit, sicut ipse in libro suo disseruit cum diceret de Beatae virtutibus ( in fine ): « Sufficiat exiguitas, ne fastidiatur ubertas, nec reputetur brevissimum, ubi de paucis agnoscitur amplitudo. » Ergo inspirante divina potentia, cui beata Radegundis placere studuit in saeculo et cum quo regnat post saeculum, non polito, sed rustico tentamus de his quae gessit sermone appetere et de multis ejus miraculis pauca complecti.

LIBER SECUNDUS INCIPIT.
(0665)

1.
(0665A)Igitur de beatae Radegundis vita in primo libro sicut continetur ejus regalis origo vel dignitas, nulli habetur incognitum, qualis fuit ejus actio dum cum terreno principe conjuge rege praecelso Chlothario conversaretur. De regali progenie nobile germen erupit, et quod sumpsit ex genere, plus ornavit ex fide. Conjuncta terreno principi nobilis regina, caelestis fuit plusquam terrena, sed in ipso conjunctionis brevi tempore ita se sub conjugis specie nupta tractavit, ut Christo plus devota serviret, et hoc ageret in laicali proposito, quod ipsa desideraret imitari religio; jam antecedens animo futurae conversationis adventum, dum saeculari sub habitu religionis formabatur exemplum. In nullo hujus mundi compede catenata, in servorum Dei obsequio succincta, (0665B)in redemptione captivorum sollicita, in egenorum erogatione profusa, proprium credidit quidquid de se pauper accepit.

2.
Dum esset cum rege adhuc in mundiali habitu, mens intenta ad Christum (teste Domino loquor, cui ore tacente pectora confitentur: cui et si lingua taceat, conscientia nihil occultat, quia quod audivimus dicimus, et quod vidimus testamur), invitata ad prandium a Sifride [ Al., Ansifredae matronae] matrona, dum iter ageret saeculari pompa se comitante, interjecta longinquitate terrae ac spatio, fanum quod a Francis colebatur, in itinere beatae reginae, quantum miliario uno proximum erat. Hoc illa audiens, jussit famulis fanum igni comburi, iniquum judicans Deum coeli contemni et diabolica machinamenta venerari. (0665C)Hoc audientes Franci universaque multitudo cum gladiis et fustibus vel omni fremitu diabolico conabantur defendere, sancta vero regina immobilis perseverans, et Christum in pectore gestans, equum quem sedebat inantea non movit, antequam et fanum perureretur, et ipsa orante inter se populi pacem firmarent. (0666A)Quo peracto virtutem et constantiam beatae reginae omnes admirantes Dominum benedixerunt.

3.
Postquam operante divina potentia a rege terreno discessit, quod sua vota poscebant, dum Suaedas [ Sais, supra num. 15] in villa quem ei rex dederat, resideret, in primo anno conversionis suae, vidit in visu avem [ Al., navem] in hominis specie, et in totis membris ejus sedentes homines, se vero in ejus genu sedentem. Qui dixit ei: Modo in genu sedes, adhuc in pectus meum sessionem habebis. Hinc ostendebatur ei gratia, qua fruitura erat. Hunc visum cum contestatione secretius suis fidelibus retulit, ut ea superstite hoc ne quis sciret. Quam cauta in collocutione, quam devota in omni actione! In prosperis et in adversis, in laetitia et tristitia semper aequalis; (0666B)nec in adversis se fregit, nec in prosperis extulit.

4.
Dum in villa ipsa adhuc esset, fit sonus quasi eam rex iterum vellet accipere, se dolens grave damnum pati, qui talem et tantam reginam permisisset a latere suo discedere: et nisi eam reciperet, penitus vivere non optaret. Haec audiens beatissima nimio terrore praeterrita, se amplius cruciandam tradidit cilicio asperrimo, ac tenero corpori aptavit; insuper et jejunii cruciationem indixit, vigiliis pernoctans in oratione se totam diffudit, despexit sedem patriae, vicit dulcedinem conjugii, exclusit charitatem mundialem, elegit exsul fieri ne peregrinaretur a Christo. Adhuc de regali secum habens ornamento felte fusum, ex auro et gemmis vel margaritis factum habentem in se auri solidos mille, quam per (0666C)nonnam suam nomine Fredo vigiam, quam proximam habebat, cum suis fidelibus transmisit viro venerabili, domno Joanni reclauso in Castello Cainone, ut pro ea oraret, ne iterum ad saeculum reverteretur, et vestem ei cilicinam transmitteret, unde corpus suum limaret. Transmisit ei et rachinam (0667A)cilicinam, unde et interius et superius sibi fecit indumentum, et si quid de causa, quam timebat, supradictus vir in Spiritu sancto sentiret, eam certiorem redderet. Quod si hoc rex vellet, ipsa ante optaret vitam finire, quam regi terreno iterum jungi, quia jam regis caelestis copulabatur amplexibus. Sic vir Dei tota nocte in vigiliis et orationibus pernoctans, inspirante sibi divina potentia in crastino, mandavit ei hoc regis esse voluntatem, sed Dei non esse permissum: ante rex Dei judicio puniretur, quam eam in conjugium acciperet.

5.
Post hoc dictum supradicta domina Radegundis mente tota intenta ad Christum, Pictavis, inspirante et cooperante Deo, monasterium sibi per ordinationem praecelsi regis Chlotharii construxit, (0667B)quam fabricam vir apostolicus Pientius [Pictaviensis] episcopus et Austrapius dux per ordinationem dominicam [ Al., Dei] celeriter fecerunt: in quod monasterium sancta regina, mundi falsa blandimenta respuens, gaudensque ingressa est, ubi perfectionis ornamenta conquireret, et magnam congregationem puellarum Christo nunquam morituro sponso traderet. Quo electa abbatissa etiam constituta, tam se quam sua omnia ejus tradidit subdita potestati, et ex proprio jure nihil sibi reservans, ut curreret expedita post Christi vestigia, et tantum sibi plus augeret in coelo quanto magis subtraxisset de saeculo. Mox etiam ejus sancta conversatio coepit fervere in humilitatis conversatione, in charitatis ubertate, in castitatis lumine, in jejuniorum pinguedine: et ita (0667C)se toto amore coelesti tradidit sponso, ut Deum mundo corde complectens, Christum in se habitatorem esse sentiret.

6.
Sed invidus bonorum humani generis inimicus, cujus voluntatem, etiam dum in saeculo esset, facere abhorruit, eam persequi non cessavit. Sicut enim jam per internuntios cognoverat (quod timebat) praecelsus rex Chlotharius cum filio suo praecellentissimo Sigiberto Turones advenit quasi devotionis causa, quo facilius Pictavis accederet, ut suam reginam acciperet. Quo cognito beata Radegundis sacramentales fecit litteras sub contestatione divina viro apostolico domno Germano Parisiorum civitatis episcopo qui tunc cum rege erat, quas per Proculum suum agentem secretius direxit cum exenio vel eulogiis (0667D). At ubi eas relegit vir Deo plenus lacrymans, prosternit se pedibus regis ante sepulcrum beati Martini cum contestatione divina, sicut ei litteris fuerat intimatum, ut Pictavis non accederet. Sic rex amaritudine plenus intelligens hanc petitionem esse reginae, paenitentia ductus, malis consiliariis istud reputans, seque indignum judicans quod talem habere reginam diutius non meruisset prosternit se et ille ante limina sancti Martini pedibus apostolici viri Germani, rogans ut sic pro ipso veniam (0668A)peteret beatae Radegundi, ut ei indulgeret quod in ea per malos consiliarios peccaverat. Unde ultio divina de praesenti in eos vindicavit. Sicut enim Arius, qui contra fidem catholicam certans, omnia [ Al., omnem intestinam] intestina sua in secessum dimisit; ita et de istis evenit qui contra beatam reginam egerunt.

7.
Tunc rex timens Dei judicium, quia regina magis Dei voluntatem fecerat quam suam dum cum eo commorata fuerat, rogat beatum virum, illuc celeriter ire. Sic vir apostolicus domnus Germanus Pictavis veniens, ingressus monasterium, in oratorio domnae Mariae nomini dedicato prosternit se ad sanctae reginae pedes pro rege veniam poscens. Illa vero gaudens se de saeculi faucibus ereptam, benigne (0668B)indulget, et se ad Dei aptavit servitium: expedita jam sequi Christum quocunque iret quem semper dilexit, et animo devoto ad eum percurrit. Talibus ergo rebus intenta, addito vigiliarum ordine, quasi carceris se sui corporis fecit pernoctando custodem. Et cum esset aliis misericors, sibi judex effecta est, reliquis pia, in se abstinendo severa, omnibus larga, sibi restricta, ut confecta jejuniis non sufficeret nisi et de suo corpore triumpharet.

8.
His igitur studiis occupata per omnem modum, sicut est in libro primo intimatum, meruit soli Deo prompte vacare. Quo tamen tempore fortioribus armis induta, sine cessatione orationibus, vigiliis, lectione propensa, peregrinis ipsa cibos ministravit ad mensam, ipsa suis manibus lavit et tersit infirmantum (0668C)vestigia. Non famulae permisit sibi dare solatium, quae devota cursitabat implere servitium: se autem in tam ardua abstinentiae districtione reclusit, usque quo infirmitas permisit, ut mens intenta Deo terrenum jam nec requireret cibum. Lectulum vero poenalem sibi construxit, postquam religionis induit habitum; non aliquando illam mollis pluma fulcivit, neque linteaminis nitor instruxit, quae pro indumentis universis cinere et cilicio tenera membra domavit. De abstinentiae rigore vel servitii anterior liber multa docuit. In tantum enim se propter Deum pauperem fecit, ut caeteris praeberet exemplum. Manicham quam brachio indueret non habebat, nisi de caliga sua sibi duas fecit manicas: sed ita se pauperem tractabat, ut hoc nec abbatissa sentiret. Quis (0668D)enim ejus patientiam, quis charitatem, quis fervorem spiritus, quis discretionem, quis benignitatem, quis zelum sanctum, quis jugem meditationem die noctuque in lege Domini poterit explicare? Quae cum a meditatione psalmorum aut praedicatione cessare videretur, lectrix ante eam una monacharum legere non desistebat. In tantum de corde vel ore illius Dei laus non discedebat, ut cum quadam vice vidisset posticiariam monasterii transeuntem nomine Eodegundem, ubi eam voluit appellare, pro ejus nomine Alleluia (0669A)clamavit. Hoc millies fecit; nunquam de ore illius detractio, nunquam mendacium, nunquam maledictum contra qualemcumque personam processit: et non solum non detraxit cuiquam, sed nec detrahentem patienter audivit. Pro persequentibus se semper oravit et orare docuit. Congregationem, quam in nomine Domini plena Dei desiderio congregavit, in tantum dilexit, ut etiam parentes vel regem conjugem se habuisse nec reminisceretur. Quod frequenter nobis dum praedicaret dicebat: Vos elegi filias, vos mea lumina, vos mea vita, vos mea requies totaque felicitas, vos novella plantatio; agite mecum in hoc saeculo, unde gaudeamus in futuro. Plena fide, plenoque cordis affectu serviamus Domino in timore, et in simplicitate cordis quaeramus eum, ut cum fiducia (0669B)ei dicere possimus: Da, Domine, quod promisisti, quia fecimus quod jussisti.

9.
Nunquam imposuit facere, quod ipsa prius non fecisset. Undecunque servus Dei venisset, sollicite percontabatur qualiter Domino serviret: si quid novi ab eo agnovisset quod ipsa non faceret, continuo cum omni alacritate sibi prius imposuit, et post congregationem tam verbo docuit quam exemplo ostendit. Cum ante eam vicibus psalmus cessaret, lectio nunquam discessit, non die, non nocte, non dum vel paululum corpus suum refecit. Cum lectio legebatur, illa sollicitudine pia animarum nostrarum curam gerens, dicebat: Si non intelligitis quod legitur, quid est quod non sollicite requiritis speculum animarum vestrarum? Quod etsi minus pro reverentia (0669C)interrogare praesumebatur, illa pia sollicitudine maternoque affectu, quod lectio continebat, ad animae salutem praedicare non cessabat. Sicut apis diversa genera florum congregans unde mella conficiat; sic illa ab his, quos invitabat, spiritales studebat carpere flosculos, unde boni operis fructum tam sibi quam suis sequacibus exhiberet. Dum nocte quasi vel unius horae spatium videretur somnum carpere, semper lectio legebatur. Quae legebat, in se somni marcorem sentiens, putabat eam jam paululum requiescere. Ubi a lectione cessasset mens intenta ad Christum, tanquam si diceret: Ego dormio, et cor meum vigilat (Cant. V), aiebat: Quare taces? Lege, ne cesses. At ubi surgendi horam mediam faceret nox, quanquam antea totum implevisset cursum, quae adhuc (0669D)nec soporem senserat, jam parata de strato ad Domini servitium gaudens surgebat ut cum fiducia diceret: Media nocte surgebam ad confitendum tibi, Domine (Psal. CXVIII). Nam frequenter et dormire visa est et psalmum decantare in ipso sopore, ita ut recte et veraciter diceret: Meditatio cordis mei in conspectu tuo semper (Psal. XVIII). Charitatis autem ejus ardorem quo omnes homines dilexit, quis unquam poterit imitari? Resplenduerunt in ea quaeque virtutes, modestia cum verecundia, sapientia cum simplicitate, severitas cum mansuetudine, doctrina cum humilitate, vita denique immaculata, vita irreprehensibilis, vita sibimet semper aequalis.

10.
In tantum se extraneam de rebus propriis fecit, (0670A)ut si alicui de sororibus merum dare voluisset, de suo sibi cellario tangere non praesumpsit. Quo cognito venerabilis abbatissa, dedit ei tonnellam octo modiorum, quam beatae Felicitati cellariae ad expensam commendavit. De vindemia usque ad aliam omnibus diebus ubicunque ei Sancta jussit, dispensavit, et nunquam minuit, sed semper aequalis permansit. Ubi novum vinum advenit quod cellarium implevit, se tonnella satis fecisse credidit; ante pontones et tonnae defecerunt quam haec quae beatae in omnibus fecit voluntatem. Dominus de quinque panibus et geminis piscibus quinque pavit millia hominum, et suam ancillam, ubicunque indigere vidit, de hoc parvo [ supple vasculo] toto anno refecit.(0670B)

11.
Semper de pace sollicita, de salute patriae curiosa, quandoquidem inter se regna movebantur, quia totos diligebat reges, pro omnium vita orabat, et nos sine intermissione pro eorum stabilitate orare docebat. Ubi eos inter se amaritudinem movere audisset, tota tremebat, et quales litteras uni, tales alteri dirigebat, ut inter se non bella nec arma tractarent, sed pacem firmarent ut patria ne periret. Similiter et ad eorum proceres dirigebat, ut praecelsis regibus consilia salutifera ministrarent, ut eis regnantibus, populi et patria salubrior redderetur. Congregationi suae assiduas vigilias imponebat: et ut sine intermissione pro eis orarent cum lacrymis docebat. Se vero in quantum cruciatu affligebat, quis hoc verbis explere valeat? et intercedente ea pax regum, mitigatio (0670C)belli, salus patriae aderat; ut ejus obtentum intelligentes, benedictum nomen Domini collaudarent. Quamlibet de pace regum cum rege coeli victoriam obtineret, magis se Deo devotam prompte optabat, et omnium servitio mancipabat, non curans quale obsequium faceret, quae totis [omnibus] implere studebat servitium: pedes omnium manibus propriis lavans, sabano tergens et osculans, et, si permissum fuisset, ad similitudinem Mariae fusis crinibus extergere non retinebatur. Unde pro tam immensis beneficiis, quae sunt in ea divino munere collata, Dominus virtutum largitor eam in miraculis clariorem red didit in Francia: ubi dum regnare videretur, sibi magis coeleste quam terrenum praeparavit regnum. Fecerat sibi oratorium, quatenus vicibus dum se (0670D)regi subduceret, semper ibi Dominum coeli invocaret, in quo beneficia Dei praestantur ad invocationem ejus nominis, cujus assidua ibi fuit oratio.

12.
Postquam se in monasterio reclusit matrona Mammezo, nomine, dum iter ageret, in oculo suo gravis est sordicula ingressa. Ubi una vox, unus dolor, unus clamor, diu noctuque inerat ei, ut suam fidelem Dominus declareret. Quanquam ibi corpore jam non esset, ad invocationem quoque nominis sui benigne adfuit. Dominus posuit ei in sensu, ut ad suum oratorium pergeret, et ad ejus invocationem se salvari crederet. At ubi femina dolore plena manibus servulorum suorum sustentata, vix ad illud oratorium duci poterat, validissimum sustinens dolorem (0671A)se in pavimentum projecit et clamare coepit: Domina Radegundis, credo te virtute Dei esse plenam, cujus voluntatem magis fecisti quam hominum: domina bona, pietate plena, miserere mei, subveni infelici, ora pro me ut mihi reddatur oculus, quia prae gravi cruciatu et dolore affligitur anima mea. Sic illa, quae dolores omnium in se sola [solam] transtulit dum in corpore fuit, usque dum eis mederi potuisset, benigne exaudivit ad invocationem nominis sui. Domino miserante per ejus interventum dolor fugit, salus advenit, oculum quem jam se perdidisse credebat, solum dolorem sentiens, sanum recipit: quae tot diebus nec cibum sumpserat, nec lumen diei viderat, pedibus suis nullo sustentante incolumis ad domum suam reversa est, Domino usque in praesentem diem (0671B)gratiam agens.

13.
Adjiciatur et aliud ad laudem Christi miraculum qui suos trepidare aliis facit. Vinoberga una ejus fuit famula, quae ausu temerario in cathedra beatae reginae post ejus discessum sedere praesumpsit. Quo facto, judicio Dei percussa sic ardebat, ut viderent omnes fumum de ea in altum procedere, et illa coram omni populo proclamaret, confitens se peccasse; et propterea arderet, quia in beatae sede consederat. Tribus diebus et tribus noctibus incendium passa vociferans clamabat: Domina Radegundis, peccavi, male egi, indulge, refrigera membra duro cruciatu exusta; misericordia larga, bonis operibus gloriosa, quae omnibus misereris, miserere mei. In tanta poena ipsam omnis populus videns, pro ea (0671C)precabatur tamquam si praesens esset, dicens: Quia ubicunque ex fide invocatur, adest: domina bona, parce ei ne tanto cruciatu infelix deficiat. Sic beatissima ad preces omnium benigne indulget [indulgens], ignem ferventem compescuit, sospes ad domum suam rediit: et sic istius poena omnes fecit cautos ac devotos.

14.
Suaedas [Sais, lib. I, num. 15] in villa dum esset, devoto ac fideli animo mens [mente] intenta Christo reliquias sanctorum omnium plena devotione habere cupiens, exoranti advenit vir venerabilis Magnus presbyter cum reliquiis domni Andreae et aliorum quam plurimorum. Quibus super altare positis, cum nocte devota vigilat super formulam, et se ad orationem prosternit, parvus sopor ei accessit, qualiter ei (0671D)Dominus declararet votum suum impletum, dicens ad eam: Cognosce, benedicta, quia non hae solum reliquiae, quas presbyter Magnus attulit, hic sunt tantum, sed quantas in Atheia [ Athiés ] villa congregasti, totae hic convenerunt. Ubi oculos aperuit, vidit virum splendidissimum qui hoc ei nuntiaverat, et gaudens Dominum benedixit. Postquam in monasterium est ingressa, quantam multitudinem sanctorum fidelissimis precibus congregaverit, hoc Oriens testatur, Aquilo, Auster, vel Occidens profitetur: quia undique pretiosas gemmas coeloque reconditas, (0672A)et quas paradisus habet, ipsa devota tam muneribus quam precibus sibi obtinuit. Cum quibus incessabiliter jugi meditatione psalmos et hymnos se decantare credebat.

15.
Pervenit tandem ad eam de domno Mammete martyre, quod Hierosolymis sancta sua requiescerent membra. Haec audiens avida et sitibunda potabat velut hydrops qui quantum fontem trahit, tantum sitis addita crescit; ista de rore Dei plus madefacta calet. Transmisit virum venerabilem Reovalem presbyterum, qui tunc saecularis erat et adhuc superstes est corpore, ad patriarcham Hierosolymitanum poscens de beati Mammetis pignoribus. Quod vir Dei benigne suscipiens rogationes populo indixit, voluntatem Dei inquirens: tertia die, missa celebrata, (0672B)beati martyris sepulcrum cum omni populo adiit, alta voce, plena fide hujusmodi verbis protestatur dicens: Precor te, confessor et martyr Christi, si vera est ancilla Dei beata Radegundis, innotescat in gentibus potentia tua, permitte ut de pignore tuo mens fidelis accipiat quod poscit. Oratione completa, ubi omnis populus amen respondit, venit ad sanctum sepulcrum, semperque beatae fidem pronuntians, tangebat membrum, quale beatissimus ad petitionem domnae Radegundis dare juberet. Tetigit in manu dextera singulos digitos: ubi ad minorem venit digitum, se suavi tactu de propria manu tulit, ut beatae reginae desiderio satisfaceret, et ejus voluntatem impleret. Quem digitum vir apostolicus cum digno honore beatae Radegundi direxit: de Hierosolyma usque Pictavis (0672C)in ejus honore semper laus Dei personuit. Quid putas quam ardenti animo, quam fideli devotione tanti pignoris praemium exspectans, se abstinentiae mancipavit? At ubi se beata regina hoc munus coeleste accepisse cum omni alacritate gauderet, tota hebdomada cum omni congregatione se in psallentium vigiliis et jejuniis aptavit, Dominum benedicens se tale munus accipere meruisse. Sic Deus suis fidelibus quae postulant non abnegat. Frequenter et dulciter quasi in figura, ut nemo intelligere posset, dicebat: Cui animarum cura est, fortiter laudem ab hominibus debet timere. Sed nihilominus quantum illa hoc vitare volebat, tanto magis ac magis virtutum largitor sibi in omnibus fidelem declarare studebat: ita ut ubicunque infirmus a quacunque detentus infirmitate eam invocasset, salutem (0672D)recipiebat.

16.
Vir illuster, Leo nomine, ad concilium synodi evocatus a viris apostolicis Leontio [ Burdegalensi ] et Eusebio [ Sanctonensi ] episcopis, dum iter ageret, oculi ejus gravi sunt caligine obducti, sanguinis nube cooperti, ut non nisi a famulis sustentatus pergeret, penitus nec viam videret. Qui ingressus monasterium beatae, ubi filias suas ei devotus tradidit Domino servituras, introivit in oratorium domnae Mariae nomini dedicatum: post orationem datam prosternit se fide plenus supra sanctae cilicium, viriliter eam invocans, (0673A)et tandiu superjacuit quousque dolor discessit, caligo fugata est, coagulatus sanguis se venis ministrantibus perduxit, clarisque oculis qui manibus sustentatus venerat, sanus rediit, de cilicio beatae lumen recepit, laetus atque incolumis, ad synodum ubi coeperat, ambulavit, quod post ipso referente universa synodus audivit, ac inde regrediens nobis haec ore proprio disseruit. Ipsa ei fecit devotio fundamentum basilicae domnae Radegundis percutere, ubi et centum dedit solidos ad fabricam ipsam faciendam. Quanti infirmi ad ejus invocationem sunt sani redditi quis enumerare valeat? Quis eam unquam vidit et terrenum hominem esse credidit? Per Deum coeli fiducialiter et veraciter dico, quia sic semper in oculis omnium resplendebat cum anima vultus ejus, (0673B)ut non immerito extrinsecus appareret, quod intrinsecus gerebatur

17.
Post congregatas sanctorum reliquias, si fieri potuisset, ipsum Dominum de sede majestatis suae visibiliter hic habitare expetiisset. Et quanquam eum carnalibus oculis non intueretur, spiritalis mens intenta sedulis precibus contemplabatur. Sed quia Dominus non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia, et qui eum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente quaesierit [Psal. LXXXIII), sicut haec beata fecit, divina clementia se benignam exhibuit, eique in sensu posuit, in cujus pectore die noctuque requiescebat, ut sicut beata Helena, sapientia imbuta, timore Dei plena, bonis operibus gloriosa lignum salutare, ubi pretium mundi pro nostra salute (0673C)appensum fuerat ut nos de potestate diaboli eriperet, perquisivit, ita ut, invento, ambabus manibus plauderet, et in terra genu flexo Dominum adoraret, ubi ipsam in mortuo suscitato dominicam crucem supra positam agnovit dicens: In veritate tu es Christus Filius Dei, qui in hunc mundum venisti, tuosque captivos quos creasti, pretioso sanguine redemisti; quod fecit illa in orientali patria, hoc fecit beata Radegundis in Gallia.

18.
Et quia sine consilio in mundo dum vixit, nihil facere voluit, transmisit litteras ad praecellentissimum domnum Sigibertum regem, cujus imperio patria ista regebatur, ut ei permitteret pro totius patriae salute et ejus regni stabilitate, lignum crucis Domini ab imperatore [Justino] expetere: quod ille (0673D)benignissime ad petitionem sanctae reginae assensum praebuit. Illa devotione plena, desiderio accensa ad imperatorem non munera dirigit, quae se propter Deum pauperem fecit; sed oratione obtinente, cum comitatu sanctorum quos incessabiliter invocabat, missos suos direxit. Sed quod sua vota poscebant obtinuit, ut beatum lignum crucis Domini auro et gemmis ornatum, et multas sanctorum reliquias, quas Oriens retinebat, uno residens loco se habere gloriata est. Ad petitionem sanctae transmisit imperator (0674A)legatorios cum evangeliis auro et gemmis ornatis.

19.
At ubi lignum, ubi salus mundi pependerat, Pictavis civitatem cum congregatione sanctorum advenit, et pontifex loci cum omni populo devote hoc vellet excipere; inimicus humani generis per satellites suos egit, ut pretium mundi repellerent, nec in civitate recipere vellent, qualiter beata Radegundis tribulationibus subjaceret, aliud pro alio asserentes, Judaico ordine; quod nostrum non est disserere, ipsi viderint: Dominus novit qui sunt ejus. Sed illa spiritu fervente, animo dimicante, iterum ad benignissimum regem dirigit, quia in civitatem salutem recipere noluerunt. Interim quousque missi sui de domno rege reverterentur, in Turonico suo monasterio (0674B)virorum quod condidit, ut ipsam salvaret, ibi cum psallentio sacerdotum crucem Domini vel pignora sanctorum commendavit. Non minorem injuriam est passa sancta crux per invidiam, quam Dominus qui per cursorem [ Al., percussorem] fidelem vocatus et revocatus ante presides et judices omnem malitiam patienter sustinuit, ut quod creaverat non periret. In quanto se cruciatu posuit, in jejuniis, in vigiliis, in profusione lacrymarum tota congregatio sua, in luctu et fletu omnibus diebus usque quo respexit Dominus humilitatem ancillae suae, qui dedit in corde regis ut faceret judicium et justitiam in medio populi? Nam devotus rex per fidelem suum virum illustrem Justinum comitem transmisit ad virum apostolicum domnum Eufromium Turonicae (0674C)civitatis episcopum, ut cum honore digno gloriosam crucem Domini vel sanctorum reliquias in monasterio domnae Radegundis introponeret; quod et factum est. Exultavit in gaudio beata cum omni cella sua, seque hoc de coelis donum bonum et datum perfectum suae congregationi, quam ad Domini servitium congregavit, contulit, in spiritu sentiens quod post ejus transitum parum habere posset. Quamquam illa cum rege coeli gloriaretur, unde eis subvenire posset: hoc donum coeleste provitrix optima, gubernatrix bona, ut oves non usquequaque relinqueret, pretium mundi de pignore Christi, quod de longinqua regione expetiit, ad honorem loci et salvationem populi suo in monasterio dimisit; ubi virtute Dei cooperante, potentia coeli ministrante, (0674D)caecorum oculi lumen recipiunt, aures surdae patefiunt, mutorum lingua ad suum redit officium; claudi ambulant, daemones effugantur. Quid plura? Quisquis a quacunque infirmitate detentus ex fide venerit, per virtutem sanctae crucis sanus redit. Quis queat dicere quantum et quale donum huic urbi beata contulit? Unde quisquis ex fide vivit, ejus nomini benedicit. Praecellentissimis enim dominis regibus et serenissimae domnae Brunighildae reginae, quos caro dilexit affectu, et sacrosanctis ecclesiis vel pontificibus (0675A)earum cum contestatione divina suum commendavit monasterium.

20.
Post hoc donum coeleste acceptum transmisit beata missos suos, supradictum presbyterum, cum aliis, ad imperatorem cum simplici vestimento gratias agere. In redeundo coepit mare fluctibus agi, ubi sunt multa pericula passi, procellas scilicet et tempestates, quales se nunquam vidisse fatebantur; quadraginta diebus et quadraginta noctibus in medio mari navis eorum periculo subjacebat. Jam de vita desperantes mortem prae oculis habentes, inter se pacem facientes, quia jam eos mare absorbere cupiebat, se videntes in tanto periculo, voces ad coelum dabant clamantes ac dicentes: Domina Radegundis, subveni servis tuis: dum tibi obedimus, submersi (0675B)non pereamus; libera nos de mortis periculo quia jam mare paratum est ut nos vivos absorbeat. Ubicunque invocata fuisti miserta es, nunc adjuva tuos ne pereant. Ad has voces in medio mari advenit columba, quae ter navem eorum circumiens, tertia vice in nomine Trinitatis quam beata semper corde dilexit, cum volaret, servus beatae reginae nomine Banisaios extendit manum, de cauda ejus tres tulit pennas, quas mari intinguens tempestatem compescuit et ad invocationem nominis beatae Radegundis columba quae apparuit, ejus famulos de mortis janua vitae reddidit, et facta est tranquillitas magna in medio mari. Illi vero alta voce clamantes dicebant: Advenisti, bona domina, pietate plena, tuos captivos eripere ne fluctibus mergerentur. Ad ejus invocationem (0675C)non tantum sui, sed omnes sunt liberati per virtutem ipsius domnae Radegundis. Ipsas pennas huc attulerant, et fabricatas ipsi qui de morte sunt liberati, per loca sancta devoti dederunt. Ubicumque invocata fuerit, benigne exaudit; si febricitans, aut pustulam habens, aut a quacunque tentus infirmitate, pro interjecto longinquitatis terrae spatio ad eam venire non potuisset, candela in ejus nomine accensa omnem febrem depulit.

21.
Quantum suam congregationem dilexerit quis effari valeat? nec si centeno sonitu linguae plectrum moveat hoc explere valet. Instituit ut, dum reficerent, semper lectio legeretur, ut non solum fauces accipiant cibum, sed et aures audiant Dei verbum. Quidquid aut aliis praecepit aut ipsa fecit, omnia propter (0675D)Deum semper implevit. Quidquid aut prohibuit fieri, aut ipsa vitavit facere, omnia in zelo Dei et nihil carnaliter aut egit, aut sapuit. Et quia nunquam otiosa ab opere Dei esse voluit, insistebat utique orationi, lectioni et eleemosynis ac praedicationibus incessanter, omnibus diebus, ut nulla esset quae se de ignorantia excusaret.

22.
Tantum denique donum in se largiente divina gratia habuit, ut humilitatis magistrum qui de coeli solio ad terras descendit imitando, Dominum sequeretur in spiritu, quocunque iret. Postquam congregatio se recondebat jam ad pausationem, illa, ut pernoctans in oratione, sua sancta dextera monasterium per signum crucis salvabat. Quadam vice dum beata (0676A)illud signaret, aliqua de sororibus vidit supra murum millia millium daemonum in specie caprarum astare: ubi sancta dexteram beatam cum signo crucis elevavit, omnis illa multitudo daemonum fugata nusquam comparuit.

23.
Simili modo dum ante suam cellam nocte astaret, semper corde et in ore cursum decantaus, intra arcana cordis sui secrete jugis laus Dei personabat, nocturna avis, quae hominibus est ingrata, vociferans in medio monasterio in arbore se infestabat. Dicit ad eam una de astantibus: Domina beata, si jubes, in verbo tuo ejicio avem. Quae dicit ei: Si nocet, in nomine Domini vade, nihilominus signum crucis super eam faciens. Ambulavit dixitque avi: In nomine Domini nostri Jesu Christi jubet domina (0676B)Radegundis, si non ex Dei parte venisti, ut ab hoc loco discedas, et penitus hic cantare non praesumas. Tanquam si ex ore Dei prolatum audisset verbum, dedit volatum et nusquam comparuit. Merito ei aves et bestiae obediunt, quia illa nunquam praeteriit Domini obedire praecepto.

24.
Et si pro infirmitate aliquoties requiescere voluisset, spiritu vigilanti dicebat, tanquam admonens eam quae psalmum dicebat: Age, dic. Nulli dubium est quod spiritaliter cum sanctis psallebat, aut certe nec sopor eam superabat. Mens intenta ad Christum frequenter etiam in sopore posita, de futuro judicio et de aeterno praemio praedicans, expergefacta nobis dicebat: Colligite, colligite triticum dominicum, quia vere dico vobis non diu erit ut colligatis. Videte quod (0676C)dico, colligite quia vere quaesiturae estis istud tempus; vere, vere quaesiturae estis istos dies et valde desideraturae. Quod etsi tunc ignavia nostra hoc tepide accipiebat, jam tamen nunc venisse probemus quod dixit. Illud propheticum in nobis impletum est: Mittam vobis famem in terra (Amos VI); famem, inquit, non panis et aquae sed audiendi verbum Dei. Licet praedicationes quas instituit recitentur; tamen cessavit illa incessabilis vox, desiderabilis admonitio, dulcis affectus. Nam qualem vultum, Deus plasmator bone! qualem faciem, qualem personam habuit, quis potest unquam exponere? Sed et hoc reminisci supplicium est. Nos vero humiles desideramus in ea doctrinam, formam, vultum, personam, scientiam, pietatem, bonitatem, dulcedinem: quam (0676D)specialem a Domino inter caeteros homines habuit.

25.
Quam sancta fuit vita ejus, tam purus et dulcis aspectus. Ante annum transitus sui, vidit in visu locum sibi paratum, venitque ad eam juvenis praedives pulcherrimus, et quasi juvenilem habens aetatem, qui suavi tactu blandoque colloquio dum cum ea loqueretur, illa de se zelans, blanditiam respuebat. Qui dixit ei: Quid me desiderio accensa cum tantis lacrymis rogas, gemens requiris, fusis precibus poscis, pro me tanto te cruciatu affligis qui semper tibi adsisto? Tu, gemma pretiosa, noveris te in diademate capitis mei primam esse gemmam. Nulli dubium quod ipse eam visitavit cui se tota devotione tradidit vivens in corpore et gloriam qua fruitura erat ei ostendit. Sed (0677A)hunc visum secretius cum contestatione duabus satis fidelibus disseruit, ut se superstite nulli narrarent.
Et quia multa sunt adhuc satis et magna quae propter prolixitatem praeterimus, ne prolixitas nostra audientibus potius fastidium generet, quam nitorem sermonis [ Al., sermo] ostendat. Quantum de amore, de nutrimentis, de charitate, de praedicatione, de omni omnino sancta ejus conversatione reminiscimur, cruciamur et dolentes oculis distensis requirimus tantam pietatem, sed nec invenimus quod perdidimus. O tam dura conditio quae nobis infelicibus evenit! o piisima domina, utinam obtinuisses cum caeli Domino, ut ante te oves quas congregaveras direxisses! Tu, pastorem bonum sequens, gregem Domino tradidisses.

(0677B)
26.
Jam ad gloriosum ejus venimus transitum, quem sine profusione lacrymarum dicere non possumus. Fluunt lacrymae, de imis medullis gemitus prorumpunt, sed in nullo consolationis locum inveniunt, dum plangimus; si de ejus fideli devotione minus dicimus, plus peccamus. Usque ad diem transitus sui numquam minuit cursum implere; et quod coepit, corde retinuit: quia non qui coeperit, sed qui perseveraverit usque in finem, ipse salvus erit. Ubi jam ad finem vitae venit sanctum ejus corpusculum, longum trahens martyrium pro amore Domini; beati [ forsan beatae id est Moniales] omnes congregati luctuose circa ejus thorum flentes et ejulantes, pectora duris pugnis et lapidibus ferientes, voces ad caelum dabant clamantes ac dicentes: Domine, ne permittas (0677C)nos tam grave damnum pati; lumen nostrum recipis, nos cur in tenebris relinquis? Et quia illa quidquid potissimum facere voluit, semper die natalis Domini facere elegit, gloriosus transitus ejus sic contigit. Nam quarta feria mane primo idus Augustas, quod fecit idem mensis dies XIII, clausi sunt ejus oculi et obscurati sunt nostri. Vae nobis quia peccavimus, afflictum est dolore cor nostrum, flevimus et plangimus, quod diutius una nos te habere non meruimus. Ipsum mane ubi nobis tantum malum contigit, ubi una vox, unus planctus, unus clamor caelos penetrabat; lapidarii qui in monte operabantur, in aere audierunt angelum Dei loquentem; unus dixit ad alios: quid facitis? dimittite eam adhuc; quia hae voces ad Domini pervenerunt aures. Angeli, qui (0677D)eam ferebant, respondentes dixerunt: Jam factum est. Quid faciemus? Illam recepit paradisus, ubi gloriatur cum Domino. Credimus quod nos non de se separat, quae se ei placere voluit cum quo regnat. (0678A)Flenda ergo nobis talis non est, sed tremenda. Amisimus quidem in praesenti saeculo dominam et matrem: sed in regnum Christi praemisimus intercedentem. Admirabile quidem gaudium fecit in caelis, in terris vero intolerabilem luctum reliquit.

27.
Quando ejus sancta anima de hoc saeculo migravit ad Christum, non erat ibi pontifex loci. Ambulavit nuntius ad virum apostolicum domnum Gregorium Turonicae civitatis episcopum, et advenit. Sed quantum praesens vidit oculis antequam eam sepeliret, de ejus virtutibus in libro miraculorum (Greg. Turon. de Gl. Confes. 106), quem composuit, inseruit. Cum autem venit ad locum ubi sanctum corpus jacebat (quod ipse postea cum sacramento lacrymans dicebat, quod (0678B)in specie hominis angelicum vultum viderat), facies illius velut rosa et lilium fulgebat; ita tremefactus est ac metu concussus, tanquam si ante praesentiam beatae genitricis Domini adstaret devotus vir Deo plenus. Expectabatur pontifex loci ut eam cum digno sepeliret honore. Tota congregatio circa ejus torum stans psallebat; ubi psallentium vel paululum quiescebat, intolerabilis planctus aderat. Triduo expectatus est pontifex, quia vicos circumiebat; sed quia non venit, supradictus vir apostolicus de caritate fisus quia perfecta caritas foras mittit timorem (I Joan. IV), in Basilica sanctae Mariae nomine condita, ubi sacra virginum corpora de monasterio suo conduntur, eam cum digno sepelivit honore.

28.
Dum sub muro cum psallentio sanctum ejus (0678C)corpus portaretur, quia instituerat ut nulla vivens foras monasterii januam egrederetur, tota congregatio supra murum lamentans, ita ut plauctus earum superaret ipsum psallentium, pro psalmo lacrymas, pro cantico mugitum, et gemitum pro alleluia reddebant. Rogaverunt desursum ut subtus turrem repausaretur feretrum in quo beata portabatur, graviter sustinentes ejus absentiam. Sed ut suam fidelem Dominus declararet in medio populi, ibi dum pausaretur sanctum corpus, caecum illuminavit: qui multis annis lucem diei non viderat, lumen recepit; qui ad manus tractus venerat, post feretrum nullo sustentante videns, tanquam si nullum habuisset laborem oculorum, ad sanctum sepulcrum abiit, et usque hodie clare videt.(0678D)

29.
Ne praetermittatur et aliud miraculum. Ubi eam sepelivit supradictus episcopus, coopertorium non posuit, antequam pontifex loci veniret. Liberae quae ante eam cereos portaverunt, totae in gyro sepulcri (0679A)adstabant; unaquaeque in suo cereo suum nomen dabat scriptum, totae uni ex famulis cereos ipsos juxta ordinationem tradebant. Fit contentio in populo; alii dicebant cereos ipsos in ejus sanctum sepulcrum mitti debere, alii dicebant, non. Dum istud ageretur, de pueri brachio qui totos tenebat, unus exilivit in altum super omnem populum, et se in sancto sepulcro ad pedes beatae posuit, et quod haesitabatur, declaravit. Respicientes ad nomen, cujus esset cereus, inventum est Calvae nomen. Hoc videns episcopus vel omnis populus, admirantes virtutem beatae Radegundis, Domino benedixerunt. Quantae post ejus transitum ibi sunt factae virtutes, quanti daemoniaci liberati, quanti febricitantes sunt redditi sanitati, quis enumerare valeat?

30.
(0679B)De Burgundia cum viro apostolico Leifasto episcopo veniens ejus abba nomine Abbo, dum esset Pictavis in civitate, dentis incurrit validum dolorem. Die noctuque una vox, unus dolor inerat ei, mortem evenire sibi optans ut tanto careret dolore. Qui inspirante sibi divina misericordia rogavit se duci ad sanetae basilicam: ubi ingressus, cum fide se ante sanctum sepulcrum terrae projecit, mortem prae oculis habens, pallam corporalem desuper sanctum tumulum mordicus apprehendit. Qui septem diebus nec cibum sumpserat, nec somno refici poterat, in hoc morsu sopor accessit; dolor discessit, sanus ad hospitium rediit. Quod post ipso referente plures cognoverunt, ubi se fatebatur de mortis janua per virtutem domnae Radegundis esse revocatum

(0679C)
31.
Et quia mos est in festivitate beati Hilarii reliquis Monasteriis circumcirca proximis, quae sunt ibi, usque in mediam noctem vigilias celebrare; de media nocte unusquisque abbas cum suis fratribus ad suum revertitur monasterium cursum celebrare. Quamdiu (0680A)in beati Antistiis Basilica vigilaverunt, tota nocte energumeni clamaverunt; inter quos mulieres duas graviter infestabat inimicus, praecipue una tantum bacchabatur, ut in ejus fremitu tota tremeret basilica. Postquam inde vir venerabilis Arnegisilus abbas basilicae beatae reginae cum suis Monachis exivit, ad suam vadens basilicam cursum implere, quam illa satis dilexerat, ipsas post se mulieres audierunt clamantes, Venite. Quae ingressae basilicam vociferantes domnam Radegundem ut eis parceret supplicabant. Una ex illis, quae gravius tribulabatur, jam ter quinos habens annos ex quo eam spiritus nequam flagellabat, cum matutina dicebatur, saeviens inimicus vas quod invaserat, reliquit. Illa alia ad tertiam ante ostium ipsius basilicae est liberata, et ultra nequissimus (0680B)hostis eis nocere non valuit. Quam larga est et dives misericordia Dei quae suos vereri facit, et loca requirit ipse virtutum largitor ac dispensator, ubi per suos fideles suam ostendit potentiam. Ad basilicam sancti viri sunt alii liberati, alii vero basilicae domnae Radegundis sunt directi: ut sicut aequales gratia erant, ita aequalis et virtus ostenderetur.

32.
Quis male habens, quamvis vita desperatus, si pallam subteriorem custos ejusdem sacri sepulcri intinxit in calice aquae, et dedit ei febricitanti poculum, non statim ut bibit ante sanctum ejus sepulcrum jacens sopor accessit, morbus recessit? Christo largiente omnibus diebus in nomine ipsius Domini Jesu-Christi ibi multae virtutes fiunt, unde recessit. Nos quoque etiam fideli devotione et sedulitate debita (0680C)veneramur in terris, cujus anima confidimus, gaudemus et gloriamur quod praefulgeat in caelis, ipso praestante qui cum Patre et Spiritu-sancto vivit et et regnat in saecula saeculorum, Amen.
(no apparatus)
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>fbh1clnq9022iii1orszm3yye8hnyxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285270</id>
      <parentid>285266</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73339" sha1="hfq1v6lo35smucrtdj5se5vma73j108" xml:space="preserve">
{{titulus2
|Scriptor=Venantius Fortunatus
|Scriptor2=Baudonivia
|OperaeTitulus= Vita S. Radegundis Reginae
|OperaeWikiPagina=Vita S. Radegundis Reginae
|Annus=  Saeculo VI
|SubTitulus= Migne
|Genera=Hagiographiae
|Editio=Migne 1849
|Fons=[https://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/72|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 72]]'''


Vita S. Radegundis Reginae (Venantius Fortunatus), J. P. Migne

==LIBER PRIMUS. &lt;br&gt;''AUCTORE VENANTIO FORTUNATO EPISCOPO PICTAVIENSI.''==
''Ad mss. Cod. S. Germani Pratentis et Conchensis monasterii, et D. d' Herouval.''

Prologus.

1.
Redemptoris nostri tantum dives est largitas, ut in sexu muliebri celebret fortes victorias, et corpore fragiliores ipsas reddat feminas virtute mentis inclytae gloriosas. Quas habentes nascendo mollitiem facit Christus robustas ex fide: ut quae videntur imbecilles, dum coronantur ex meritis, a quo efficiuntur fortes, laudem sui cumulent Creatoris, habendo in vasis fictilibus thesauros coeli reconditos: in quarum visceribus cum suis divitiis ipse Rex habitator est Christus. Quae mortificantes se saeculo, despecto terrae consortio, defaecato [ Al. deserto] mundi contagio, non confidentes in lubrico, non stantes in lapsu, quaerentes vivere Deo, ad gloriam Redemptoris sunt copulatae paradiso. In quo est pariter numero, cujus vitae praesentis cursum, licet sermone privato, ferre tentavimus in publicum: ut cujus est vita cum Christo in gloria, memoria relata celebretur in mundo.

VITA INCIPIT.
(0651)

2.
(0651C)Beatissima igitur Radegundis, natione barbara de regione Thoringa, avo rege Bassino, patruo Hermenfrido, patre rege Berethario. In quantum altitudo saeculi tangit, regio de germine orta, celsa licet origine, multo celsior actione. Quae cum summis suis parentibus brevi mansisset tempore, tempestate (0652C)barbarica, Francorum victoria regione vastata, vice Israelitica exit et migrat de patria. Tunc inter ipsos victores cujus esset in praeda regalis puella, fit contentio de captiva. Et nisi reddita fuisset transacto certamine, in se reges arma movissent. Quae veniens in sortem praecelsi regis Chlotarii in Veromadensem (0653A)ducta Atteias in villa regia nutriendi causa custodibus est deputata. Quae puella inter alia opera, quae sexui ejus congruebant, litteris est erudita: frequenter loquens cum parvulis, si conferret sors temporis, martyr fieri cupiens. Indicabat adolescens jam tunc merita senectutis, obtinens pro parte quae petiit. Denique dum esset in pace florens Ecclesia, ipsa est a domesticis persecutionem perpessa. Jam tunc id agens infantula, quidquid sibi remansisset in mensa, collectis parvulis, lavans capita singulis, compositis sellulis, porrigens aquam manibus, ipsa cibos inferebat, ipsa miscebat infantulis. Hoc etiam praemeditans cum Samuele parvulo clerico gerebat. Facta cruce lignea praecedente, subsequentes psallendo ad oratorium cum gravitate matura simul parvuli properabant. Et ipsa tamen cum sua veste nitidans (0653B)pavimentum, circa altare vero cum facitergio jacentem pulverem colligens, foris cum reverentia recondebat, potius quam vergebat. Quam cum praeparatis expensis Victoriace voluisset rex praedictus accipere, per Beralcham ab Alteias nocte cum paucis elapsa est. Deinde Suessionis cum eam direxisset ut reginam erigeret, evitans pompam regalem ne saeculo cresceret, sed cui debebatur et humana gloria non mutatur.

3.
Nubit ergo terreno principi, nec tamen separata a coelesti. Ac dum sibi accessisset saecularis potestas, magis quam permitteret dignitas, se plus inclinavit voluntas. Subdita semper Deo, sectans monita sacerdotum, plus participata Christo quam sociata conjugio. Illo vero sub tempore tentamus patefacere (0653C)de multis pauca quae gesserit. Ideo juncta principi, timens ne Deo degradasset, cum mundi gradu proficeret, se sua cum facultate eleemosynae dedicavit. Nam cum sibi aliquid de tributis accideret, ex omnibus quae venissent ad eam, ante dedit decimas quam recepit. Deinde quod supererat, monasteriis dispensabat, et quo ire pede non poterat, transmisso munere circuibat. A cujus munificentia nec ipse se abscondere potuit eremita; et sicuti ne premeretur a sarcina, quod acceperat erogabat. Apud quam egeni vox non inaniter sonuit, nec ipsa eam surda praeteriit: saepe donans indumenta, credens sub inopis veste Christi membra se tegere: hoc se reputans perdere quidquid pauperibus non dedisset.

4.
Adhuc animum tendens ad opus misericordiae, (0653D)Alteias domum instruit, ubi lectis culte compositis, congregatis egenis feminis, ipsa eas lavans in thermis, morborumque curans putredines. Virorum capita diluens, ministerium faciens, quos ante lavarat, eisdem sua manu miscebat, ut fessos de sudore sumpta potio recrearet. Sic devota femina nata et nupta regina, palatii domina, pauperibus servierat ancilla. (0654A)In mensa vero subocculte, ne forte cognosceretur ab aliquo, ante se posito cum legumine ferculo, inter epulas regum, more trium puerorum, fava [faba] vel lenticula delectabiliter vescebatur. De cursu vero decantando, etsi sederet in prandio, excusans se regi aliquo casu, ut Deo redderet debitum, se subducebat convivio. Quo egressa Domino psallebat, et curiose requirebat quali cibo foris pauperes refecissent.

5.
Item nocturno tempore, cum reclinaret cum principe, rogans se pro humana necessitate consurgere, levans egressa cubiculo, tamdiu ante secretum orationi incumbebat jactato cilicio, ut solo calens spiritu jaceret gelu penetrata, tota carne praemortua: non curans corporis tormento mens intenta paradiso, (0654B)leve reputans quod ferret, tantum ne Christo vilesceret. Inde regressa cubiculum, vix tepefieri poterat vel foco vel lectulo. De qua regi dicebatur habere se potius jugalem monacham quam reginam. Unde et ipse irritatus [ Al., tantis] pro bonis erat asperrimus. Sed illa pro parte liniens, pro parte tolerabat modeste rixas illatas a conjuge.

6.
Diebus vero Quadragesimae satis est scire qualiter se retexit inter vestes regias singulariter poenitens. Igitur appropinquante jejunii tempore, mittens ad religiosam monacham nomine Piam in sancto proposito, illa dirigebat veneranter in linteo sigillatum cilicium: quod sancta induens ad corpus, per totam Quadragesimam subter veste regia dulci portabat in sarcina. Transactis diebus, similiter sigillatum retransmittebat (0654C)cilicium. Sin autem rex deesset, quis credat qualiter se orationi diffunderet, qualiter se tanquam praesentis Christi pedibus alligaret; et quasi repleta deliciis, sic longo jejunio satiaret in lacrymis? Cui despecto ventris edulio Christus tota refectio, et tota fames erat in Christo.

7.
Illud qua pietate peragebat sollicita, ut quae per oratoria vel loca venerabilia tota nocte perlucerent, candelas suis manibus factas jugiter ministrabat? Unde hora serotina, dum ei nuntiaretur tarde, quod eam ad mensam rex quaereret, circa res Dei dum satagebat, rixas habebat a conjuge, ita ut vicibus multis princeps per munera satisfaceret, quod ei per linguam peccasset.(0654D)

8.
Ad cujus opinionem si quis servorum Dei visus fuisset vel per se vel [ Sur. addit per alium] vocatus occurrere, videres illam, coelestem habere laetitiam; et hora noctis recursa cum paucis pergens et intimis per nivem, lutum, vel pulverem, aqua calida parata, ipsa lavabat et tergebat venerandi vestigia nec resistente servo Dei et propinabat in patera. Sequenti die, curam domus committens creditariis, ipsa se totam (0655A)occupabat circa viri justi verba, circa salutis instituta, et circa adipiscenda vitae caelestis commercia retentabatur per dies. Et si venisset pontifex, in aspectu ejus laetificabatur, et remuneratum relaxabat ipsa tristis ad propria.

9.
Illud quoque quam prudenter totum pro sua salute providebat impendere: quoties quasi mafortem novum lineum sabanum, auro vel gemmis ornatum more vestiebat de barbaro, a circumstantibus puellis si laudaretur pulcherrimum, indignam se adjudicans tali componi linteolo, mox exuens se vestimento dirigebat loco sancto, quisquis esset in proximo, et pro palla ponebatur divinum super altare.

10.
Qualiter vero si quis pro culpa criminali, ut assolet, a rege deputabatur interfici sanctissima regina (0655B)moriebatur cruciatu, ne designatus reus moreretur in gladio! Qualiter concursabat per domesticos fideles servientes et proceres, quorum blandimentis mulcebat animum principis, donec in ipsa ira regis, unde processerat sors mortis, inde curreret vox salutis!

11.
His igitur beatis actibus occupatam intantum provexit divina clementia, ut etiam adhuc in palatio laica Domino largiente declararentur per eam miracula. Denique in Perunna [ Peronne ] villa post prandium dum ambularet per hortum sanctissima, rei retrusi pro crimine succurri sibi clamabant, vociferantes de carcere. Ipsa quid esset interrogat: mentiuntur ministri, quod mendicorum turba quaereret eleemosynam. Credens hoc illa transmittit quo indigebat (0655C)inopia. Interea a judice compelluntur tacere qui tenebantur in compede: Cum vero nox supervenisset, dum sibi cursum diceret, fractis vinculis soluti occurrunt sanctae de carcere. Quo cognito reos se viderunt qui beatae mentiti sunt, dum qui rei fuerant de catenis soluti sunt.

12.
Et quoniam frequenter aliqua occasione, divinitate prosperante, casus cedit ad salutem, ut haec religiosius viveret, frater interficitur innocenter [innocens]. Directa igitur a rege veniens ad beatum Medardum Noviomago, supplicat instanter, ut ipsam mutata veste Domino consecraret. Sed memor dicentis apostoli: Si qua ligata sit conjugi, non quaerat dissolvi (I Cor. VII), différebat reginam, ne veste legeret (0656A)monacham. Adhuc beatum virum perturbabant proceres et per basilicam graviter ab altari retrahebant, ne velaret regi conjunctam, ne videretur sacerdoti ut praesumeret principi subducere reginam, non publicanam, sed publicam [ Id est, publice seu solemniter nuptam). Quo sanctissima cognito, intrans in sacrarium, monachica veste induitur, procedit ad altare, beatissimum Medardum his verbis alloquitur dicens: Si me consecrare distuleris, et plus hominem quam Deum timueris, de manu tua a pastore ovis anima requiratur. Quo ille contestationis concussus tonitruo, manu superposita, consecravit diaconam.

13.
Mox indumentum nobile quo celeberrima die solebat pompa comitante regina procedere, exuta ponit in altare, blattas, gemmataque ornamenta [ Al., (0656B)blattis, gemmis ornamentis]: mensam divinae gloriae tot donis onerat per honorem. Cingulum auri ponderatum fractum dat in opus pauperum. Similiter accedens ad cellam sancti Jumeris, die uno quo se ornabat felix regina, composito sermone ut loquar barbaro, stapionem, camisas, manicas, cofeas, fibulas, cuncta auro, quaedam gemmis exornata, per circulum sibi profutura sancto tradit altari. Inde procedens ad cellam venerabilis Datdonis, die qua debuit ornari praestanter in saeculo, quidquid indui poterat, censu divite femina, abbate remunerato totum dedit coenobio. Aequiter [similiter] sancti Gundulfi, post facti Mettis episcopi progressa receptaculo, non minore laboratu nobilitavit Synergium .(0656C)

14.
Hinc felici navigio Turonis appulsa quae suppleat eloquentia, quantum officiosam, quantumquo se monstravit munificam? Quid egerit circa sancti Martini atria, templa, basilicam, flens, lacrymis insatiata, singula jacens per limina, ubi missa revocata, vestibus et ornamento, quo se clariori cultu solebat ferre in palatio, sacrum componit altare. Hinc cum in vicum Condatensem [ Condé ], ubi gloriosus vir Martinus et Christi satis intimus senator migravit de saeculo, ancilla Domini pervenisset, dedit non inferiora, Domini crescens in gratia.

15.
Hinc cum in villa Suaedas [ Sais inter Turones et Pictones] Pictavo territorio juxta praedictum vicum decenter accederet, itinere prosperante, qualiter se (0657A)gessit per singula, quis enumeret infinita? quae in mensa sub fladone segalatium [siligineum] panem absconsum et hordeaceum manducabat occulte, sic ut nemo perciperet. Nam ex illo tempore, quo beato Medardo consecrante velata est, usque ad infirmitatem praeter legumen et olera, non pomum, piscem, vel ovum nec quid aliud edit: potum vero praeter aquam mulsam atque piratium non bibit; vini vero puritatem aut medi [potio ex melle] decoctionem, cervisiaeque turbidinem non contigit.

16.
Tum more sancti Germani jubet sibi molam secretissime deferri, ad quam tota quadragesima tantum laboravit, quantum quatriduana refectio postulavit. Oblationes etiam suis manibus faciens, locis venerabilibus incessabiliter dispensavit. Ergo apud (0657B)sanctam non minus usus misericordiae quam erat concursus de plebe, ut nec deesset qui peteret, nec deficeret quod donaretur. Mirandum ut omnibus satisfaceret, unde thesauri tot exuli, unde tot divitiae peregrinae.

17.
Quantum expendebat diurna redemptio, sola sciebat quae petentibus deportabat. Nam praeter quotidianam mensam qua refovebat matriculam duobus semper diebus sabbati quinta et sabbato vicibus balneo parato ipsa succincta de sabano [linteo] capita lavans egenorum, defricans quidquid erat, crustam, scabiem, tineam nec purulentam fastidiens, interdum et vermes extrahens, purgans cutis putredines, sigillatim capita pectebat ipsa quae laverat. Ulcera vero cicatricum, quae cutis laxa, detexerat (0657C)aut ungues exasperaverant, more evangelico, oleo superfuso mulcebat morbi contagium. Mulierum vero descendentium in tinam [doliolum vulgo tinette ], ipsa cum sapone a capite usque ad plantam membra singula diluebat; egredientibus exinde si cui veterata indumenta conspiceret, tollens rasa, nova reddens: ante pannosos faciebat venire cultos ad prandium; quibus congregatis, ministerio parato, ipsa aquam sive mappam singulis porrigebat, et invalidis ipsa pariter os et manus tergebat. Hinc tribus ferculis illatis, farcitis deliciis, stans ante prandentes jejuna, praesens convivis, ipsa incidebat panem, carnem, vel quidquid apponeret. Languidis autem et caecis non cessabat ipsa cibos cum cochleari porrigere, hoc praesentibus duabus, sed se sola serviente, ut nova Martha satageret, donec potulenti [ Al. purulenti (0657D)lectum cum in Mss. sit potolenti] fratres laeti fierent conviviis. Tunc illa removens se loco ut ablueret (0658A)manus, jam bene culto convivio tota gratificabatur. Si quid audiret de fremitu, jubebat tamen ut sederent, donec vellent adsurgere.

18.
Venerabili vero omni Dominico die hoc babebat in canone vel aestate vel hieme, ut pauperibus collectis primo merum sua manu de potu dulci porrigeret, puellae postea committens, ut omnibus illa propinaret: quia ipsa festinabat orationi occurrere, quo et cursum consummaret, et sacerdotibus ad mensam invitatis occurreret, quos adhuc regali more ad propria cum redirent, sine munere non laxaret.

19.
Hanc quoque rem intremiscendam qua peragebat dulcedine! Cum leprosi venientes signo facto se proderent, jubebat adminiculae, ut unde, vel quanti essent pia cura requireret. Qua sibi renuntiante, parata mensa, missorium, cochleares, cultellos, cannas (0658B), potum et calices sola subsequente intromittebat furtim, quo se nemo perciperet. Ipsa tum mulieres variis leprae maculis perfusas comprehendens in amplexu, osculabatur et vultum, toto diligens animo. Deinde, posita mensa, ferens aquam calidam, facies lavabat, manus, ungues et ulcera, et rursus administrabat ipsa pascens per singula. Recedentibus praebebat aurum vel vestimenta, vix una teste munifica. Ministra tamen praesumebat eam blandimentis sic appellare: Sanctissima domina, quis te osculetur quae sic leprosos amplecteris? Illa respondit benevole: Vere si me non osculeris, hinc mihi cura nec ulla est.

20.
Quae tamen, praestante Deo, diverso fulsit miraculo. Denique si quis pustulae desperaret de vulnere, (0658C)offerebat ministra sanctae folium pampini, mentiens, sibi opus hoc esse. Sicque vix obtento signaculo portans ad desperatum, vulneri superposito mox occurrebat remedium. Itidem frigoriticus qui venisset aut languidus, dicens in somnis se vidisse ut pro sua salute feminae sanctae occurreret, offerens candelam alicui ex ministris; qua accensa per noctem morbus accipiebat mortem, morbidus sanitatem. Quoties autem cum cognovisset decubantem in lectulo, portans poma peregrina, dulce simul et calidum, reficiebat aegrotum: et qui nec decimo jam die quid percepisset, cibaria ipsa mox administrante, languidus accipiebat cibum pariter et salutem; quod tamen ipsa imperabat, ne quis proferret in fabula.

21.
Quanta vero congressio popularis extitit die qua (0658D)se sancta deliberavit recludere! ut quos plateae non caperent, ascendentes tecta complerent. Quid autem (0659A)sanctissima jejunii, obsequii, humilitatis, charitatis, laboris et cruciatus ferventer indepta sit, si quis cuncta percurreret, ipsam praedicaret tam confessorem quam martyrem. Ergo venerabilem praeter diem Dominicum fuit sacratissimae omnis dies [ Al., omnibus diebus] jujunium: lenticulae vel oleris prope jejuna refectio; non avem, piscem vel pomum, vel ovum habens edulium. Panis vero deliciarum segalatium fuit aut hordeaceum, quem absconsum sub fladone sumebat, ne quis perciperet. Haec fuit etiam potio aqua mulsa, piracium, sed modice libata sitibunda potatio.

22.
Prima quoque Quadragesima, qua se reclusit in cellula, donec fuisset transacta, panis non sumpsit cibaria, nisi die Dominica, sed tantum radices herbarum, aut olera de malvis sine olei gutta, sine sale (0659B)composita. Verum aquae toto jejunio nec sumens duo sextaria, hinc tanta siti laborabat, ut faucibus desiccatis, vix psalmum diceret arida. Cilicium etiam habens ad corpus pro linteo jugiter: cursum decantans peragebat vigilias: ante se cinerem stratum superjecto cilicio, hoc utebatur pro lectulo: ipsa requies fatigabat, cui parum videbatur hoc sustinere corpusculum .

23.
Adhuc monachabus omnibus soporantibus calceamenta tergens et ungens, retransmittebat per singulas. Aliis quadragesimis aliquid relaxatius [ Al. relaxans] quinta feria sumebat, deinde Dominica. Nam et reliquo tempore praeter dies paschales ac summae festivitatis, donec infirmitas permisit, in cinere et cilicio semper vitam duxit austeram. Prius se levans (0659C)ut psalleret quam congregatio surrexisset. Nam de officiis monasterialibus, nihil sibi placuit, nisi prima serviret, et ipsa se castigabat si bonum post alteram ageret. Ergo suis vicibus scopans monasterii plateas simul et angulos, quidquid erat foedum purgans, et sarcinas quas alii horrent videre, non abhorrebat evehere. Secretum etiam purgare opus non tardans, sed occupans [ Al., scopans]; ferens foetores stercoris, credebat se minorem sibi, si se non nobilitaret vilitate servitii. Ligna supportans brachiis, focum flatibus et forcipibus admovens, calens nec laesa se retrahens, extra suam hebdomadam infirmantibus serviens. Ipsa cibos decoquens, aegrotis facies abluens, ipsa calidum porrigens, visitabat quos fovebat, jejuna rediens cellulam.(0659D)

24.
Illud quoque quis explicet, quanto fervore excitata ad coquinam concursitabat suam faciens septimanam? Denique nulla monacharum nisi ipsa de posticio, quantum ligni opus erat, sola ferebat in (0660A)sarcina. Aquam de puteo trahebat et dispensabat per vascula. Olus purgans, legumen lavans, flatu focum vivificans; et ut decoqueret escas, satagebat exaestuans. Vasa de foco ipsa levans, discos lavans et inferens. Hinc consummatis conviviis ipsa vascula diluens, purgans nitide coquinam, quidquid erat lutulentum ferebat foras in locum designatum [ Al., ima purgamina]. Inde per aegrotantes inferens necessaria ibat non tepida et priusquam exciperet Arelatensem regulam, hebdomada subtransacta sufficienter ad omnes calidam faciebat, humilitate sanctissima pedes lavans et osculans et adhuc omnes prostrata deprecabatur veniam negligentia pro commissa.

25.
Itaque post tot labores quas sibi poenas intulerit, et ipsa quae voce refert perhorrescit. Quadam vice (0660B)dum sibi latos tres circulos ferreos diebus Quadragesimae collo vel brachiis nexuit, et tres catenas inserens circa suum corpus dum alligasset astricte, inclusit durum ferrum caro tenera supercrescens. Et transacto jejunio cum voluisset catenas sub cute clausas extrahere nec valeret, caro per dorsum atque pectus super ferrum catenarum est incisa per circulum ut sanguis fusus ad extremum exinaniret corpusculum.

26.
Inde vice sub altera, jussit fieri laminam in signo Christi aurichalcam, quam accensam in cellula locis duobus corporis altius sibi impressit, tota carne decocta. Sic spiritu flammante membra faciebat ardere. Adhuc aliquid gravius in se ipsa tortrix excogitans, una quadragesimarum, super austerum jejunium (0660C)et sitis torridae cruciatum, adhuc lima cilicii membra tenera setis asperis dissipante, jubet portari aquamanile ardentibus plenum carbonibus. Hinc discedentibus reliquis membris trepidantibus, animus armatur ad poenam, tractans quia non essent persecutionis tempora, a se ut fieret martyr. Inter haec ut refrigeraret tam ferventem animum, incendere corpus deliberat, apponit aera candentia; Strident membra cremantia, consumitur cutis, et intima, quo attigit ardor, fit fossa. Tacens tegit foramina: sed computrescens sanguis manifestabat quod vox non prodebat in poena. Sic femina pro Christi dulcedine, tot amara libenter accepit. Hinc actum est, ut quod ipsa abdiderit, hoc miracula non tacerent.(0660D)

27.
Itaque matrona Gislaadi proceris, nomine Bella, sed longa caecitate miserrima, rogavit se de Francia Pictavis ad sanctae duci devote praesentiam. Quam, licet tarde exorata, sibi fecit occurri per tetrae noctis (0661A)silentia. Prostrata cujus ad genua ut dignaretur oculos ejus signare, vix impetrat. Quae mox ut in nomine Christi signum crucis impressit, caecitas fugit, lux rediit, et nocturno sub tempore orbae diu dies illuxit: ita ut tracta cum venisset, nullo ducente recederet.

28.
Item puella Fraifledis, inimico instigante, dum torqueretur tam nequiter sacras [ Al., Suaedas] inter manus sanctae, nec data dilatione, curari promeruit. Nec illuc praetereatur, tempus beatae quod praestitit. ( Sic ). Femina quaedam Leubilis dum vexaretur in rure ab adversario graviter, sequenti die sancta orante, nova Christi curatione in scapula crepante cute, et verme foras exeunte, sana est reddita publice; et ipsum vermem calcans pede liberata se (0661B)retulit.

29.
Illud quod gessit in secreto, proferatur in populum. Monacha quaedam toto anno, in die gelata frigore, per noctem cremata igni, sex mensibus nec gressum movens, cum jaceret exanimis, Sanctae de ejus infirmitate soror altera nuntiavit. Et quia perinanis esset, tepidam fieri praecipit, ipsam aegrotam ad se facit in cellula deportari et in tepida deponi. Hinc jubet omnes removeri, remanente tantum sola simul aegrota cum medica fere per horas duas. Quantum est corporis forma a capite usque ad plantam, infirma membra combajulat. Dehinc quo manus attingebat, fugiebat dolor de languida; et quam duae deposuerant, exiit salubris de tepida. Quae vinum nec odorabat, accepit, bibit, (0661C)et refecta est. Quid plura? Sequenti die cum jam speraretur [ pro crederetur] migrare de saeculo, salva processit in publicum.

30.
Adjiciatur laudi quod non deperit merito. Mulier quaedam dum inimici invasione graviter laboraret, et vix ad sanctam potuissent hostem rebellem adducere; imperat adversario, ut se suo cum timore pavimento prosterneret. Mox ad beatae sermonem in terram se dejiciens, qui timebatur, extimuit. Cui sancta plena fide cum calcasset in cervice, fluxu ventris egressus est. Est et in rebus minimis magna gloria creatoris. Ergo casu cum glomus quem sancta filaverat, perpenderet de camera, veniens sorex ut tangeret, antequam filum incideret, mortuus in morsu pependit.(0661D)

31.
Inseratur operi res tam digna miraculo. Floreius quidam nomine, homo ejusdem sanctae, pro piscatione dum in mare satageret, oborto ventorum turbine, fluctuum surgente mole, nec tam nauta sentinante [sentinam ejiciente], quam unda supervergente, cum navis plena submergeretur, in extremitate clamat: Sancta Radegundis, dum tibi obedimus, non subsidamus naufragio, sed obtine apud Deum ut liberemur de pelago. Quo dicto, mox fugata nube, reddita serenitate, unda cadente, prora surrexit.

32.
(0662A)Goda puella saecularis, post Deo monacha serviens, dum longo sub tempore, lecto flebilis decubaret, et impenso multo medicamine plus langueret, facta candela ad mensuram suae staturae, Domino miserante in nomine sanctae feminae, qua hora frigus spiraret, lumen accendit et tenuit, cujus beneficio ante fugata sunt frigora, quam esset candela consumpta.

33.
Si propter brevitatem multa praetermittimus, plus peccamus. Igitur purgatis velociter reliquis, dilato remedio, carpentarii cujusdam uxor dum plurimis diebus energumeno ( sic ) torqueretur, venerabilis ejus abbatissa joculariter dicit ad sanctam: Crede, mater, excommunico te, si intra hoc triduum mulier haec ab hoste purgata non redditur. Dixit (0662B)plane, sed fecit sanctam mulierem occulte reficiendi tempore poenitentem. Quod ne moremur quid actum sit, altera die sancta precante adversarius rugiens per aurem egrediens, invasum vasculum deserit, mulier cum marito sospes redit hospitium. Nec illud praetereatur quod est actum simillimum. Rogat beatissima de loco suo evelli arborem validam lauri, et ad suam cellulam pro jucunditate transferri. Quo facto, transplantata, non adhaerente radice, fit tota foliis arida. Cui abbatissa joculariter imputat, nisi exoraret ut arbor terrae adhaereret, se de cibo suspenderet. Quod non inaniter dictum est: Nam sancta intercedente, foliis, ramis, radice laurus siccata reviruit.

34.
De monachabus quaedam sibi familiarior, cujus (0662C)ex humore sanguis contexerat oculum, apprehensa herba absynthio, quam sancta circa pectus ut refrigeraret habuerat, cum super oculum posuit, dolor et cruor mox effugit; et de viriditate herbae puritas lucis emicuit. Revocetur memoria quod tacitum pene praeteriit. Anderedus agens ejusdem beatissimae cum sibi filii nascerentur, quos ut videret mox perderet, et cogitaret sepelire mater tristis dum pareret, exanimem infantulum lacrymosi parentes jactant in sanctae cilicium. Qui ut saluberrimam vestem mox panni nobilis attigit, ad officium vitale redit infans de funere, et rubens levat de pallio pallor vicinus ad tumulum.

35.
Quis numeret mirabilia quae Christi misericors operatur clementia? Animia monacha dum tantum (0662D)hydropis morbo tumefacta tenderetur, ut salus esset in ultimo, et deputatae sorores spectarent quo momento exhalaret spiritum, visa est illi per soporem cum veneranda abbatissa beata Radegundis, in balneo sine liquore nudam jubere descendere. Deinde manus Beatae visa est oleum aegrotae super caput effundere, et nova veste contegere. Quo peracto mysterio, evigilanti de sopore de morbo nihil apparuit, ita ut nec subsudasset, et intus aqua consumpta sit. Quo novo sub miraculo non reliquit in utero nec morbi vestigium. Nam quae credebatur deferri (0663A)praeceps ad tumulum, levat ad cursum de lectulo, ut olei testimonium odor inesset capitis et ventris nulla pernicies.

36.
Proferatur in medio quo gratuletur regio. Quadem vice obumbrante jam noctis crepusculo, inter choraulas et citharas dum circa monasterium a saecularibus multo fremitu cantaretur, et Sancta duabus testibus perorasset diutius, dicit quaedam monacha sermone joculari: Domina, recognovi unam de meis canticis saltantibus praedicari. Cui respondit: Grande est si te delectat conjunctam religioni audire odorem saeculi. Adhuc soror pronuntiat: Vere, Domina, duas et tres hic modo meas canticas audivi quas tenui. Sancta respondit: Teste Deo [ Id est, testor Deum], me nihil audisse modo (0663B)saeculari de cantico. Unde manifestum est, ut carne licet in saeculo, mente tamen esset in caelo.

37.
Praedicetur in laude Christi, more beati Martini, tempore praesenti, antiqui norma miraculi. Cum beatissima femina reclusa esset in cellula, audivit fletum de monacha, et signi tactu venientem quid illud esset interrogat. Quae mortuam sororem nuntiavit infantulam, et frigidam qua lavaretur, paratam, esse jam calidam. Condolens sancta tunc imperat ut cadaver ipsius suam deferret in cellulam. Quo sibi deportato, excepit manu propria, reclausa post se mox janua, jubens longe discedere, ne quis sentiret quid ageret: sed quod occulte gessit, celari diu non potuit. Inter haec dum defunctae exsequiae praeparantur, fere per horas septem mortuae tractat corpusculum. (0663C)Sed Christo vidente fidem, cui negare non potuit, reddita prorsus salute, surgit haec ab oratione, resurgit illa de funere: et se tunc sublevat vetula, cum revixisset infantula. Quam tactu iterum signi, laetificata reddit vivam quam flens acceperat mortuam.(0664A)

38.
Commemoretur et illud nobile factum per somnium. Tribunus fisci, cognomento Domolenus, die qua sanctissima migravit de saeculo, dum graviter suffocationis languore totus deficeret, videbatur ipse quod sancta in vicum ejus dignabiliter accessisset. Currit, salutat, interrogat quid beata requireret. Tunc ipsa dicit quod ad eum illic videndum pervenerit. Et quia votum plebis erat ut beati Martini oratorium conderent; apprehendit tribuni manum beatissima dicens: Hoc loco sint confessoris venerandae reliquiae; per hoc aedificate templum quod sibi dicat dignissimum. Quale Dei mysterium! fundamentum et pavimentum repertum est, quo basilica facta est. Adhuc in ipso sopore manum trahit per fauces ejus, et gulam diu deliniens, insuper et hoc dicens: Veni ut (0664B)tibi melior a Deo sanitas conferatur. Et videbatur sic rogare: Per meam vitam ut propter me relaxes illos quos habes in carcere. Evigilans Tribunus refert quod viderat conjugi dicens: Vere credo quod hac hora exiit sancta de saeculo. Dirigit ad civitatem ut per hoc vera cognosceret: transmittit ad carcerem, qui septem reos ibi detentos admonitus, relaxaret; redeunte transmisso refert ea hora migrasse justam de saeculo; et triplici mysterio carcere relaxato, tribuno sano reddito, aedificato templo, sanctae probavit oraculum.

39.
Sed de beatae virtutibus sufficiat exiguitas, ne fastidiatur ubertas; nec reputetur brevissimum, ubi de paucis agnoscitur in miraculis amplitudo. Qua pietate, parcitate, dilectione, dulcedine, humilitate, (0664C)honestate, fide, fervore sic vixerit, ut et ipsam post obitum gloriosi transitus, mirabilia prosequantur, humanae eloquentiae modus admirando attonitus viribus explicare minime valet. Sit tamen illi qui dedit, gloria, laus et imperium in saecula saeculorum. Amen.

==LIBER SECUNDUS. &lt;br&gt;''AUCTORE BAUDONIVIA MONIALI AEQUALI.''==
''Ad mss. Cod. Sancti Germani Pratensis et Sancti Theodorici Rhemensis et D. d' Herouval.''

(0663)

PROLOGUS AD DEDIMIAM ABBATISSAM.

1.
Dominabus sanctis meritorum gratia decoratis Dedimiae abbatissae, vel omni congregationi gloriosae dominae Radegundis Baudonivia [Al., Bandonivia, Bandomina] humilis omnium.
Injungitis mihi opus agere non minus impossibile, quam sit digito coelum tangere, scilicet ut de vita sanctae dominae Radegundis, quam optime nostis, aliquid dicere praesumamus. Sed istud illis debet injungi, qui habentes intra se fontem eloquentiae, inde quidquid illis injungitur, carmine irriguo copiosius explicatur. Verum econtra quicunque angustae intelligentiae sunt, nec habent affluentiam eloquii, per quam vel alios reficere vel suae siccitatis possint inopiam temperare, tales non solum per se aliquid dicere non appetunt, verum etiam, si quid eis injunctum fuerit, pertimescunt. Quod in me ego recognosco quae sum pusillanimis, parvum habens intelligentiae eloquium, quoniam quantum doctis proloqui, tantum indoctis utile fit tacere. Nam illi de parvis sciunt magna disserere, isti de magna nesciunt parva proferre: et ideo quod ab aliis quaeritur, ab aliis formidatur.

(0665)
2.
Cum sim igitur minima omnium minimarum, quam ab ipsis cunabulis ante sua vestigia peculiarem vernulam familiariter enutrivit, ut officio impensi muneris de ejus claro opere, etsi non plene, vel ex parte complexa perstringerem; quatenus dum sui gregis auribus ejus gloriosae vitae praeconia pandentur, etsi non digno, devoto tamen eloquio, benignissimae vestrae voluntati obediens pareo; vestra me oratione peto juvari, quae sum minus docta, plus devota. Non ea quae vir apostolicus Fortunatus episcopus de beatae vita composuit iteramus, sed ea quae prolixitate sui praetermisit, sicut ipse in libro suo disseruit cum diceret de Beatae virtutibus ( in fine ): « Sufficiat exiguitas, ne fastidiatur ubertas, nec reputetur brevissimum, ubi de paucis agnoscitur amplitudo. » Ergo inspirante divina potentia, cui beata Radegundis placere studuit in saeculo et cum quo regnat post saeculum, non polito, sed rustico tentamus de his quae gessit sermone appetere et de multis ejus miraculis pauca complecti.

LIBER SECUNDUS INCIPIT.
(0665)

1.
(0665A)Igitur de beatae Radegundis vita in primo libro sicut continetur ejus regalis origo vel dignitas, nulli habetur incognitum, qualis fuit ejus actio dum cum terreno principe conjuge rege praecelso Chlothario conversaretur. De regali progenie nobile germen erupit, et quod sumpsit ex genere, plus ornavit ex fide. Conjuncta terreno principi nobilis regina, caelestis fuit plusquam terrena, sed in ipso conjunctionis brevi tempore ita se sub conjugis specie nupta tractavit, ut Christo plus devota serviret, et hoc ageret in laicali proposito, quod ipsa desideraret imitari religio; jam antecedens animo futurae conversationis adventum, dum saeculari sub habitu religionis formabatur exemplum. In nullo hujus mundi compede catenata, in servorum Dei obsequio succincta, (0665B)in redemptione captivorum sollicita, in egenorum erogatione profusa, proprium credidit quidquid de se pauper accepit.

2.
Dum esset cum rege adhuc in mundiali habitu, mens intenta ad Christum (teste Domino loquor, cui ore tacente pectora confitentur: cui et si lingua taceat, conscientia nihil occultat, quia quod audivimus dicimus, et quod vidimus testamur), invitata ad prandium a Sifride [ Al., Ansifredae matronae] matrona, dum iter ageret saeculari pompa se comitante, interjecta longinquitate terrae ac spatio, fanum quod a Francis colebatur, in itinere beatae reginae, quantum miliario uno proximum erat. Hoc illa audiens, jussit famulis fanum igni comburi, iniquum judicans Deum coeli contemni et diabolica machinamenta venerari. (0665C)Hoc audientes Franci universaque multitudo cum gladiis et fustibus vel omni fremitu diabolico conabantur defendere, sancta vero regina immobilis perseverans, et Christum in pectore gestans, equum quem sedebat inantea non movit, antequam et fanum perureretur, et ipsa orante inter se populi pacem firmarent. (0666A)Quo peracto virtutem et constantiam beatae reginae omnes admirantes Dominum benedixerunt.

3.
Postquam operante divina potentia a rege terreno discessit, quod sua vota poscebant, dum Suaedas [ Sais, supra num. 15] in villa quem ei rex dederat, resideret, in primo anno conversionis suae, vidit in visu avem [ Al., navem] in hominis specie, et in totis membris ejus sedentes homines, se vero in ejus genu sedentem. Qui dixit ei: Modo in genu sedes, adhuc in pectus meum sessionem habebis. Hinc ostendebatur ei gratia, qua fruitura erat. Hunc visum cum contestatione secretius suis fidelibus retulit, ut ea superstite hoc ne quis sciret. Quam cauta in collocutione, quam devota in omni actione! In prosperis et in adversis, in laetitia et tristitia semper aequalis; (0666B)nec in adversis se fregit, nec in prosperis extulit.

4.
Dum in villa ipsa adhuc esset, fit sonus quasi eam rex iterum vellet accipere, se dolens grave damnum pati, qui talem et tantam reginam permisisset a latere suo discedere: et nisi eam reciperet, penitus vivere non optaret. Haec audiens beatissima nimio terrore praeterrita, se amplius cruciandam tradidit cilicio asperrimo, ac tenero corpori aptavit; insuper et jejunii cruciationem indixit, vigiliis pernoctans in oratione se totam diffudit, despexit sedem patriae, vicit dulcedinem conjugii, exclusit charitatem mundialem, elegit exsul fieri ne peregrinaretur a Christo. Adhuc de regali secum habens ornamento felte fusum, ex auro et gemmis vel margaritis factum habentem in se auri solidos mille, quam per (0666C)nonnam suam nomine Fredo vigiam, quam proximam habebat, cum suis fidelibus transmisit viro venerabili, domno Joanni reclauso in Castello Cainone, ut pro ea oraret, ne iterum ad saeculum reverteretur, et vestem ei cilicinam transmitteret, unde corpus suum limaret. Transmisit ei et rachinam (0667A)cilicinam, unde et interius et superius sibi fecit indumentum, et si quid de causa, quam timebat, supradictus vir in Spiritu sancto sentiret, eam certiorem redderet. Quod si hoc rex vellet, ipsa ante optaret vitam finire, quam regi terreno iterum jungi, quia jam regis caelestis copulabatur amplexibus. Sic vir Dei tota nocte in vigiliis et orationibus pernoctans, inspirante sibi divina potentia in crastino, mandavit ei hoc regis esse voluntatem, sed Dei non esse permissum: ante rex Dei judicio puniretur, quam eam in conjugium acciperet.

5.
Post hoc dictum supradicta domina Radegundis mente tota intenta ad Christum, Pictavis, inspirante et cooperante Deo, monasterium sibi per ordinationem praecelsi regis Chlotharii construxit, (0667B)quam fabricam vir apostolicus Pientius [Pictaviensis] episcopus et Austrapius dux per ordinationem dominicam [ Al., Dei] celeriter fecerunt: in quod monasterium sancta regina, mundi falsa blandimenta respuens, gaudensque ingressa est, ubi perfectionis ornamenta conquireret, et magnam congregationem puellarum Christo nunquam morituro sponso traderet. Quo electa abbatissa etiam constituta, tam se quam sua omnia ejus tradidit subdita potestati, et ex proprio jure nihil sibi reservans, ut curreret expedita post Christi vestigia, et tantum sibi plus augeret in coelo quanto magis subtraxisset de saeculo. Mox etiam ejus sancta conversatio coepit fervere in humilitatis conversatione, in charitatis ubertate, in castitatis lumine, in jejuniorum pinguedine: et ita (0667C)se toto amore coelesti tradidit sponso, ut Deum mundo corde complectens, Christum in se habitatorem esse sentiret.

6.
Sed invidus bonorum humani generis inimicus, cujus voluntatem, etiam dum in saeculo esset, facere abhorruit, eam persequi non cessavit. Sicut enim jam per internuntios cognoverat (quod timebat) praecelsus rex Chlotharius cum filio suo praecellentissimo Sigiberto Turones advenit quasi devotionis causa, quo facilius Pictavis accederet, ut suam reginam acciperet. Quo cognito beata Radegundis sacramentales fecit litteras sub contestatione divina viro apostolico domno Germano Parisiorum civitatis episcopo qui tunc cum rege erat, quas per Proculum suum agentem secretius direxit cum exenio vel eulogiis (0667D). At ubi eas relegit vir Deo plenus lacrymans, prosternit se pedibus regis ante sepulcrum beati Martini cum contestatione divina, sicut ei litteris fuerat intimatum, ut Pictavis non accederet. Sic rex amaritudine plenus intelligens hanc petitionem esse reginae, paenitentia ductus, malis consiliariis istud reputans, seque indignum judicans quod talem habere reginam diutius non meruisset prosternit se et ille ante limina sancti Martini pedibus apostolici viri Germani, rogans ut sic pro ipso veniam (0668A)peteret beatae Radegundi, ut ei indulgeret quod in ea per malos consiliarios peccaverat. Unde ultio divina de praesenti in eos vindicavit. Sicut enim Arius, qui contra fidem catholicam certans, omnia [ Al., omnem intestinam] intestina sua in secessum dimisit; ita et de istis evenit qui contra beatam reginam egerunt.

7.
Tunc rex timens Dei judicium, quia regina magis Dei voluntatem fecerat quam suam dum cum eo commorata fuerat, rogat beatum virum, illuc celeriter ire. Sic vir apostolicus domnus Germanus Pictavis veniens, ingressus monasterium, in oratorio domnae Mariae nomini dedicato prosternit se ad sanctae reginae pedes pro rege veniam poscens. Illa vero gaudens se de saeculi faucibus ereptam, benigne (0668B)indulget, et se ad Dei aptavit servitium: expedita jam sequi Christum quocunque iret quem semper dilexit, et animo devoto ad eum percurrit. Talibus ergo rebus intenta, addito vigiliarum ordine, quasi carceris se sui corporis fecit pernoctando custodem. Et cum esset aliis misericors, sibi judex effecta est, reliquis pia, in se abstinendo severa, omnibus larga, sibi restricta, ut confecta jejuniis non sufficeret nisi et de suo corpore triumpharet.

8.
His igitur studiis occupata per omnem modum, sicut est in libro primo intimatum, meruit soli Deo prompte vacare. Quo tamen tempore fortioribus armis induta, sine cessatione orationibus, vigiliis, lectione propensa, peregrinis ipsa cibos ministravit ad mensam, ipsa suis manibus lavit et tersit infirmantum (0668C)vestigia. Non famulae permisit sibi dare solatium, quae devota cursitabat implere servitium: se autem in tam ardua abstinentiae districtione reclusit, usque quo infirmitas permisit, ut mens intenta Deo terrenum jam nec requireret cibum. Lectulum vero poenalem sibi construxit, postquam religionis induit habitum; non aliquando illam mollis pluma fulcivit, neque linteaminis nitor instruxit, quae pro indumentis universis cinere et cilicio tenera membra domavit. De abstinentiae rigore vel servitii anterior liber multa docuit. In tantum enim se propter Deum pauperem fecit, ut caeteris praeberet exemplum. Manicham quam brachio indueret non habebat, nisi de caliga sua sibi duas fecit manicas: sed ita se pauperem tractabat, ut hoc nec abbatissa sentiret. Quis (0668D)enim ejus patientiam, quis charitatem, quis fervorem spiritus, quis discretionem, quis benignitatem, quis zelum sanctum, quis jugem meditationem die noctuque in lege Domini poterit explicare? Quae cum a meditatione psalmorum aut praedicatione cessare videretur, lectrix ante eam una monacharum legere non desistebat. In tantum de corde vel ore illius Dei laus non discedebat, ut cum quadam vice vidisset posticiariam monasterii transeuntem nomine Eodegundem, ubi eam voluit appellare, pro ejus nomine Alleluia (0669A)clamavit. Hoc millies fecit; nunquam de ore illius detractio, nunquam mendacium, nunquam maledictum contra qualemcumque personam processit: et non solum non detraxit cuiquam, sed nec detrahentem patienter audivit. Pro persequentibus se semper oravit et orare docuit. Congregationem, quam in nomine Domini plena Dei desiderio congregavit, in tantum dilexit, ut etiam parentes vel regem conjugem se habuisse nec reminisceretur. Quod frequenter nobis dum praedicaret dicebat: Vos elegi filias, vos mea lumina, vos mea vita, vos mea requies totaque felicitas, vos novella plantatio; agite mecum in hoc saeculo, unde gaudeamus in futuro. Plena fide, plenoque cordis affectu serviamus Domino in timore, et in simplicitate cordis quaeramus eum, ut cum fiducia (0669B)ei dicere possimus: Da, Domine, quod promisisti, quia fecimus quod jussisti.

9.
Nunquam imposuit facere, quod ipsa prius non fecisset. Undecunque servus Dei venisset, sollicite percontabatur qualiter Domino serviret: si quid novi ab eo agnovisset quod ipsa non faceret, continuo cum omni alacritate sibi prius imposuit, et post congregationem tam verbo docuit quam exemplo ostendit. Cum ante eam vicibus psalmus cessaret, lectio nunquam discessit, non die, non nocte, non dum vel paululum corpus suum refecit. Cum lectio legebatur, illa sollicitudine pia animarum nostrarum curam gerens, dicebat: Si non intelligitis quod legitur, quid est quod non sollicite requiritis speculum animarum vestrarum? Quod etsi minus pro reverentia (0669C)interrogare praesumebatur, illa pia sollicitudine maternoque affectu, quod lectio continebat, ad animae salutem praedicare non cessabat. Sicut apis diversa genera florum congregans unde mella conficiat; sic illa ab his, quos invitabat, spiritales studebat carpere flosculos, unde boni operis fructum tam sibi quam suis sequacibus exhiberet. Dum nocte quasi vel unius horae spatium videretur somnum carpere, semper lectio legebatur. Quae legebat, in se somni marcorem sentiens, putabat eam jam paululum requiescere. Ubi a lectione cessasset mens intenta ad Christum, tanquam si diceret: Ego dormio, et cor meum vigilat (Cant. V), aiebat: Quare taces? Lege, ne cesses. At ubi surgendi horam mediam faceret nox, quanquam antea totum implevisset cursum, quae adhuc (0669D)nec soporem senserat, jam parata de strato ad Domini servitium gaudens surgebat ut cum fiducia diceret: Media nocte surgebam ad confitendum tibi, Domine (Psal. CXVIII). Nam frequenter et dormire visa est et psalmum decantare in ipso sopore, ita ut recte et veraciter diceret: Meditatio cordis mei in conspectu tuo semper (Psal. XVIII). Charitatis autem ejus ardorem quo omnes homines dilexit, quis unquam poterit imitari? Resplenduerunt in ea quaeque virtutes, modestia cum verecundia, sapientia cum simplicitate, severitas cum mansuetudine, doctrina cum humilitate, vita denique immaculata, vita irreprehensibilis, vita sibimet semper aequalis.

10.
In tantum se extraneam de rebus propriis fecit, (0670A)ut si alicui de sororibus merum dare voluisset, de suo sibi cellario tangere non praesumpsit. Quo cognito venerabilis abbatissa, dedit ei tonnellam octo modiorum, quam beatae Felicitati cellariae ad expensam commendavit. De vindemia usque ad aliam omnibus diebus ubicunque ei Sancta jussit, dispensavit, et nunquam minuit, sed semper aequalis permansit. Ubi novum vinum advenit quod cellarium implevit, se tonnella satis fecisse credidit; ante pontones et tonnae defecerunt quam haec quae beatae in omnibus fecit voluntatem. Dominus de quinque panibus et geminis piscibus quinque pavit millia hominum, et suam ancillam, ubicunque indigere vidit, de hoc parvo [ supple vasculo] toto anno refecit.(0670B)

11.
Semper de pace sollicita, de salute patriae curiosa, quandoquidem inter se regna movebantur, quia totos diligebat reges, pro omnium vita orabat, et nos sine intermissione pro eorum stabilitate orare docebat. Ubi eos inter se amaritudinem movere audisset, tota tremebat, et quales litteras uni, tales alteri dirigebat, ut inter se non bella nec arma tractarent, sed pacem firmarent ut patria ne periret. Similiter et ad eorum proceres dirigebat, ut praecelsis regibus consilia salutifera ministrarent, ut eis regnantibus, populi et patria salubrior redderetur. Congregationi suae assiduas vigilias imponebat: et ut sine intermissione pro eis orarent cum lacrymis docebat. Se vero in quantum cruciatu affligebat, quis hoc verbis explere valeat? et intercedente ea pax regum, mitigatio (0670C)belli, salus patriae aderat; ut ejus obtentum intelligentes, benedictum nomen Domini collaudarent. Quamlibet de pace regum cum rege coeli victoriam obtineret, magis se Deo devotam prompte optabat, et omnium servitio mancipabat, non curans quale obsequium faceret, quae totis [omnibus] implere studebat servitium: pedes omnium manibus propriis lavans, sabano tergens et osculans, et, si permissum fuisset, ad similitudinem Mariae fusis crinibus extergere non retinebatur. Unde pro tam immensis beneficiis, quae sunt in ea divino munere collata, Dominus virtutum largitor eam in miraculis clariorem red didit in Francia: ubi dum regnare videretur, sibi magis coeleste quam terrenum praeparavit regnum. Fecerat sibi oratorium, quatenus vicibus dum se (0670D)regi subduceret, semper ibi Dominum coeli invocaret, in quo beneficia Dei praestantur ad invocationem ejus nominis, cujus assidua ibi fuit oratio.

12.
Postquam se in monasterio reclusit matrona Mammezo, nomine, dum iter ageret, in oculo suo gravis est sordicula ingressa. Ubi una vox, unus dolor, unus clamor, diu noctuque inerat ei, ut suam fidelem Dominus declareret. Quanquam ibi corpore jam non esset, ad invocationem quoque nominis sui benigne adfuit. Dominus posuit ei in sensu, ut ad suum oratorium pergeret, et ad ejus invocationem se salvari crederet. At ubi femina dolore plena manibus servulorum suorum sustentata, vix ad illud oratorium duci poterat, validissimum sustinens dolorem (0671A)se in pavimentum projecit et clamare coepit: Domina Radegundis, credo te virtute Dei esse plenam, cujus voluntatem magis fecisti quam hominum: domina bona, pietate plena, miserere mei, subveni infelici, ora pro me ut mihi reddatur oculus, quia prae gravi cruciatu et dolore affligitur anima mea. Sic illa, quae dolores omnium in se sola [solam] transtulit dum in corpore fuit, usque dum eis mederi potuisset, benigne exaudivit ad invocationem nominis sui. Domino miserante per ejus interventum dolor fugit, salus advenit, oculum quem jam se perdidisse credebat, solum dolorem sentiens, sanum recipit: quae tot diebus nec cibum sumpserat, nec lumen diei viderat, pedibus suis nullo sustentante incolumis ad domum suam reversa est, Domino usque in praesentem diem (0671B)gratiam agens.

13.
Adjiciatur et aliud ad laudem Christi miraculum qui suos trepidare aliis facit. Vinoberga una ejus fuit famula, quae ausu temerario in cathedra beatae reginae post ejus discessum sedere praesumpsit. Quo facto, judicio Dei percussa sic ardebat, ut viderent omnes fumum de ea in altum procedere, et illa coram omni populo proclamaret, confitens se peccasse; et propterea arderet, quia in beatae sede consederat. Tribus diebus et tribus noctibus incendium passa vociferans clamabat: Domina Radegundis, peccavi, male egi, indulge, refrigera membra duro cruciatu exusta; misericordia larga, bonis operibus gloriosa, quae omnibus misereris, miserere mei. In tanta poena ipsam omnis populus videns, pro ea (0671C)precabatur tamquam si praesens esset, dicens: Quia ubicunque ex fide invocatur, adest: domina bona, parce ei ne tanto cruciatu infelix deficiat. Sic beatissima ad preces omnium benigne indulget [indulgens], ignem ferventem compescuit, sospes ad domum suam rediit: et sic istius poena omnes fecit cautos ac devotos.

14.
Suaedas [Sais, lib. I, num. 15] in villa dum esset, devoto ac fideli animo mens [mente] intenta Christo reliquias sanctorum omnium plena devotione habere cupiens, exoranti advenit vir venerabilis Magnus presbyter cum reliquiis domni Andreae et aliorum quam plurimorum. Quibus super altare positis, cum nocte devota vigilat super formulam, et se ad orationem prosternit, parvus sopor ei accessit, qualiter ei (0671D)Dominus declararet votum suum impletum, dicens ad eam: Cognosce, benedicta, quia non hae solum reliquiae, quas presbyter Magnus attulit, hic sunt tantum, sed quantas in Atheia [ Athiés ] villa congregasti, totae hic convenerunt. Ubi oculos aperuit, vidit virum splendidissimum qui hoc ei nuntiaverat, et gaudens Dominum benedixit. Postquam in monasterium est ingressa, quantam multitudinem sanctorum fidelissimis precibus congregaverit, hoc Oriens testatur, Aquilo, Auster, vel Occidens profitetur: quia undique pretiosas gemmas coeloque reconditas, (0672A)et quas paradisus habet, ipsa devota tam muneribus quam precibus sibi obtinuit. Cum quibus incessabiliter jugi meditatione psalmos et hymnos se decantare credebat.

15.
Pervenit tandem ad eam de domno Mammete martyre, quod Hierosolymis sancta sua requiescerent membra. Haec audiens avida et sitibunda potabat velut hydrops qui quantum fontem trahit, tantum sitis addita crescit; ista de rore Dei plus madefacta calet. Transmisit virum venerabilem Reovalem presbyterum, qui tunc saecularis erat et adhuc superstes est corpore, ad patriarcham Hierosolymitanum poscens de beati Mammetis pignoribus. Quod vir Dei benigne suscipiens rogationes populo indixit, voluntatem Dei inquirens: tertia die, missa celebrata, (0672B)beati martyris sepulcrum cum omni populo adiit, alta voce, plena fide hujusmodi verbis protestatur dicens: Precor te, confessor et martyr Christi, si vera est ancilla Dei beata Radegundis, innotescat in gentibus potentia tua, permitte ut de pignore tuo mens fidelis accipiat quod poscit. Oratione completa, ubi omnis populus amen respondit, venit ad sanctum sepulcrum, semperque beatae fidem pronuntians, tangebat membrum, quale beatissimus ad petitionem domnae Radegundis dare juberet. Tetigit in manu dextera singulos digitos: ubi ad minorem venit digitum, se suavi tactu de propria manu tulit, ut beatae reginae desiderio satisfaceret, et ejus voluntatem impleret. Quem digitum vir apostolicus cum digno honore beatae Radegundi direxit: de Hierosolyma usque Pictavis (0672C)in ejus honore semper laus Dei personuit. Quid putas quam ardenti animo, quam fideli devotione tanti pignoris praemium exspectans, se abstinentiae mancipavit? At ubi se beata regina hoc munus coeleste accepisse cum omni alacritate gauderet, tota hebdomada cum omni congregatione se in psallentium vigiliis et jejuniis aptavit, Dominum benedicens se tale munus accipere meruisse. Sic Deus suis fidelibus quae postulant non abnegat. Frequenter et dulciter quasi in figura, ut nemo intelligere posset, dicebat: Cui animarum cura est, fortiter laudem ab hominibus debet timere. Sed nihilominus quantum illa hoc vitare volebat, tanto magis ac magis virtutum largitor sibi in omnibus fidelem declarare studebat: ita ut ubicunque infirmus a quacunque detentus infirmitate eam invocasset, salutem (0672D)recipiebat.

16.
Vir illuster, Leo nomine, ad concilium synodi evocatus a viris apostolicis Leontio [ Burdegalensi ] et Eusebio [ Sanctonensi ] episcopis, dum iter ageret, oculi ejus gravi sunt caligine obducti, sanguinis nube cooperti, ut non nisi a famulis sustentatus pergeret, penitus nec viam videret. Qui ingressus monasterium beatae, ubi filias suas ei devotus tradidit Domino servituras, introivit in oratorium domnae Mariae nomini dedicatum: post orationem datam prosternit se fide plenus supra sanctae cilicium, viriliter eam invocans, (0673A)et tandiu superjacuit quousque dolor discessit, caligo fugata est, coagulatus sanguis se venis ministrantibus perduxit, clarisque oculis qui manibus sustentatus venerat, sanus rediit, de cilicio beatae lumen recepit, laetus atque incolumis, ad synodum ubi coeperat, ambulavit, quod post ipso referente universa synodus audivit, ac inde regrediens nobis haec ore proprio disseruit. Ipsa ei fecit devotio fundamentum basilicae domnae Radegundis percutere, ubi et centum dedit solidos ad fabricam ipsam faciendam. Quanti infirmi ad ejus invocationem sunt sani redditi quis enumerare valeat? Quis eam unquam vidit et terrenum hominem esse credidit? Per Deum coeli fiducialiter et veraciter dico, quia sic semper in oculis omnium resplendebat cum anima vultus ejus, (0673B)ut non immerito extrinsecus appareret, quod intrinsecus gerebatur

17.
Post congregatas sanctorum reliquias, si fieri potuisset, ipsum Dominum de sede majestatis suae visibiliter hic habitare expetiisset. Et quanquam eum carnalibus oculis non intueretur, spiritalis mens intenta sedulis precibus contemplabatur. Sed quia Dominus non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia, et qui eum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente quaesierit [Psal. LXXXIII), sicut haec beata fecit, divina clementia se benignam exhibuit, eique in sensu posuit, in cujus pectore die noctuque requiescebat, ut sicut beata Helena, sapientia imbuta, timore Dei plena, bonis operibus gloriosa lignum salutare, ubi pretium mundi pro nostra salute (0673C)appensum fuerat ut nos de potestate diaboli eriperet, perquisivit, ita ut, invento, ambabus manibus plauderet, et in terra genu flexo Dominum adoraret, ubi ipsam in mortuo suscitato dominicam crucem supra positam agnovit dicens: In veritate tu es Christus Filius Dei, qui in hunc mundum venisti, tuosque captivos quos creasti, pretioso sanguine redemisti; quod fecit illa in orientali patria, hoc fecit beata Radegundis in Gallia.

18.
Et quia sine consilio in mundo dum vixit, nihil facere voluit, transmisit litteras ad praecellentissimum domnum Sigibertum regem, cujus imperio patria ista regebatur, ut ei permitteret pro totius patriae salute et ejus regni stabilitate, lignum crucis Domini ab imperatore [Justino] expetere: quod ille (0673D)benignissime ad petitionem sanctae reginae assensum praebuit. Illa devotione plena, desiderio accensa ad imperatorem non munera dirigit, quae se propter Deum pauperem fecit; sed oratione obtinente, cum comitatu sanctorum quos incessabiliter invocabat, missos suos direxit. Sed quod sua vota poscebant obtinuit, ut beatum lignum crucis Domini auro et gemmis ornatum, et multas sanctorum reliquias, quas Oriens retinebat, uno residens loco se habere gloriata est. Ad petitionem sanctae transmisit imperator (0674A)legatorios cum evangeliis auro et gemmis ornatis.

19.
At ubi lignum, ubi salus mundi pependerat, Pictavis civitatem cum congregatione sanctorum advenit, et pontifex loci cum omni populo devote hoc vellet excipere; inimicus humani generis per satellites suos egit, ut pretium mundi repellerent, nec in civitate recipere vellent, qualiter beata Radegundis tribulationibus subjaceret, aliud pro alio asserentes, Judaico ordine; quod nostrum non est disserere, ipsi viderint: Dominus novit qui sunt ejus. Sed illa spiritu fervente, animo dimicante, iterum ad benignissimum regem dirigit, quia in civitatem salutem recipere noluerunt. Interim quousque missi sui de domno rege reverterentur, in Turonico suo monasterio (0674B)virorum quod condidit, ut ipsam salvaret, ibi cum psallentio sacerdotum crucem Domini vel pignora sanctorum commendavit. Non minorem injuriam est passa sancta crux per invidiam, quam Dominus qui per cursorem [ Al., percussorem] fidelem vocatus et revocatus ante presides et judices omnem malitiam patienter sustinuit, ut quod creaverat non periret. In quanto se cruciatu posuit, in jejuniis, in vigiliis, in profusione lacrymarum tota congregatio sua, in luctu et fletu omnibus diebus usque quo respexit Dominus humilitatem ancillae suae, qui dedit in corde regis ut faceret judicium et justitiam in medio populi? Nam devotus rex per fidelem suum virum illustrem Justinum comitem transmisit ad virum apostolicum domnum Eufromium Turonicae (0674C)civitatis episcopum, ut cum honore digno gloriosam crucem Domini vel sanctorum reliquias in monasterio domnae Radegundis introponeret; quod et factum est. Exultavit in gaudio beata cum omni cella sua, seque hoc de coelis donum bonum et datum perfectum suae congregationi, quam ad Domini servitium congregavit, contulit, in spiritu sentiens quod post ejus transitum parum habere posset. Quamquam illa cum rege coeli gloriaretur, unde eis subvenire posset: hoc donum coeleste provitrix optima, gubernatrix bona, ut oves non usquequaque relinqueret, pretium mundi de pignore Christi, quod de longinqua regione expetiit, ad honorem loci et salvationem populi suo in monasterio dimisit; ubi virtute Dei cooperante, potentia coeli ministrante, (0674D)caecorum oculi lumen recipiunt, aures surdae patefiunt, mutorum lingua ad suum redit officium; claudi ambulant, daemones effugantur. Quid plura? Quisquis a quacunque infirmitate detentus ex fide venerit, per virtutem sanctae crucis sanus redit. Quis queat dicere quantum et quale donum huic urbi beata contulit? Unde quisquis ex fide vivit, ejus nomini benedicit. Praecellentissimis enim dominis regibus et serenissimae domnae Brunighildae reginae, quos caro dilexit affectu, et sacrosanctis ecclesiis vel pontificibus (0675A)earum cum contestatione divina suum commendavit monasterium.

20.
Post hoc donum coeleste acceptum transmisit beata missos suos, supradictum presbyterum, cum aliis, ad imperatorem cum simplici vestimento gratias agere. In redeundo coepit mare fluctibus agi, ubi sunt multa pericula passi, procellas scilicet et tempestates, quales se nunquam vidisse fatebantur; quadraginta diebus et quadraginta noctibus in medio mari navis eorum periculo subjacebat. Jam de vita desperantes mortem prae oculis habentes, inter se pacem facientes, quia jam eos mare absorbere cupiebat, se videntes in tanto periculo, voces ad coelum dabant clamantes ac dicentes: Domina Radegundis, subveni servis tuis: dum tibi obedimus, submersi (0675B)non pereamus; libera nos de mortis periculo quia jam mare paratum est ut nos vivos absorbeat. Ubicunque invocata fuisti miserta es, nunc adjuva tuos ne pereant. Ad has voces in medio mari advenit columba, quae ter navem eorum circumiens, tertia vice in nomine Trinitatis quam beata semper corde dilexit, cum volaret, servus beatae reginae nomine Banisaios extendit manum, de cauda ejus tres tulit pennas, quas mari intinguens tempestatem compescuit et ad invocationem nominis beatae Radegundis columba quae apparuit, ejus famulos de mortis janua vitae reddidit, et facta est tranquillitas magna in medio mari. Illi vero alta voce clamantes dicebant: Advenisti, bona domina, pietate plena, tuos captivos eripere ne fluctibus mergerentur. Ad ejus invocationem (0675C)non tantum sui, sed omnes sunt liberati per virtutem ipsius domnae Radegundis. Ipsas pennas huc attulerant, et fabricatas ipsi qui de morte sunt liberati, per loca sancta devoti dederunt. Ubicumque invocata fuerit, benigne exaudit; si febricitans, aut pustulam habens, aut a quacunque tentus infirmitate, pro interjecto longinquitatis terrae spatio ad eam venire non potuisset, candela in ejus nomine accensa omnem febrem depulit.

21.
Quantum suam congregationem dilexerit quis effari valeat? nec si centeno sonitu linguae plectrum moveat hoc explere valet. Instituit ut, dum reficerent, semper lectio legeretur, ut non solum fauces accipiant cibum, sed et aures audiant Dei verbum. Quidquid aut aliis praecepit aut ipsa fecit, omnia propter (0675D)Deum semper implevit. Quidquid aut prohibuit fieri, aut ipsa vitavit facere, omnia in zelo Dei et nihil carnaliter aut egit, aut sapuit. Et quia nunquam otiosa ab opere Dei esse voluit, insistebat utique orationi, lectioni et eleemosynis ac praedicationibus incessanter, omnibus diebus, ut nulla esset quae se de ignorantia excusaret.

22.
Tantum denique donum in se largiente divina gratia habuit, ut humilitatis magistrum qui de coeli solio ad terras descendit imitando, Dominum sequeretur in spiritu, quocunque iret. Postquam congregatio se recondebat jam ad pausationem, illa, ut pernoctans in oratione, sua sancta dextera monasterium per signum crucis salvabat. Quadam vice dum beata (0676A)illud signaret, aliqua de sororibus vidit supra murum millia millium daemonum in specie caprarum astare: ubi sancta dexteram beatam cum signo crucis elevavit, omnis illa multitudo daemonum fugata nusquam comparuit.

23.
Simili modo dum ante suam cellam nocte astaret, semper corde et in ore cursum decantaus, intra arcana cordis sui secrete jugis laus Dei personabat, nocturna avis, quae hominibus est ingrata, vociferans in medio monasterio in arbore se infestabat. Dicit ad eam una de astantibus: Domina beata, si jubes, in verbo tuo ejicio avem. Quae dicit ei: Si nocet, in nomine Domini vade, nihilominus signum crucis super eam faciens. Ambulavit dixitque avi: In nomine Domini nostri Jesu Christi jubet domina (0676B)Radegundis, si non ex Dei parte venisti, ut ab hoc loco discedas, et penitus hic cantare non praesumas. Tanquam si ex ore Dei prolatum audisset verbum, dedit volatum et nusquam comparuit. Merito ei aves et bestiae obediunt, quia illa nunquam praeteriit Domini obedire praecepto.

24.
Et si pro infirmitate aliquoties requiescere voluisset, spiritu vigilanti dicebat, tanquam admonens eam quae psalmum dicebat: Age, dic. Nulli dubium est quod spiritaliter cum sanctis psallebat, aut certe nec sopor eam superabat. Mens intenta ad Christum frequenter etiam in sopore posita, de futuro judicio et de aeterno praemio praedicans, expergefacta nobis dicebat: Colligite, colligite triticum dominicum, quia vere dico vobis non diu erit ut colligatis. Videte quod (0676C)dico, colligite quia vere quaesiturae estis istud tempus; vere, vere quaesiturae estis istos dies et valde desideraturae. Quod etsi tunc ignavia nostra hoc tepide accipiebat, jam tamen nunc venisse probemus quod dixit. Illud propheticum in nobis impletum est: Mittam vobis famem in terra (Amos VI); famem, inquit, non panis et aquae sed audiendi verbum Dei. Licet praedicationes quas instituit recitentur; tamen cessavit illa incessabilis vox, desiderabilis admonitio, dulcis affectus. Nam qualem vultum, Deus plasmator bone! qualem faciem, qualem personam habuit, quis potest unquam exponere? Sed et hoc reminisci supplicium est. Nos vero humiles desideramus in ea doctrinam, formam, vultum, personam, scientiam, pietatem, bonitatem, dulcedinem: quam (0676D)specialem a Domino inter caeteros homines habuit.

25.
Quam sancta fuit vita ejus, tam purus et dulcis aspectus. Ante annum transitus sui, vidit in visu locum sibi paratum, venitque ad eam juvenis praedives pulcherrimus, et quasi juvenilem habens aetatem, qui suavi tactu blandoque colloquio dum cum ea loqueretur, illa de se zelans, blanditiam respuebat. Qui dixit ei: Quid me desiderio accensa cum tantis lacrymis rogas, gemens requiris, fusis precibus poscis, pro me tanto te cruciatu affligis qui semper tibi adsisto? Tu, gemma pretiosa, noveris te in diademate capitis mei primam esse gemmam. Nulli dubium quod ipse eam visitavit cui se tota devotione tradidit vivens in corpore et gloriam qua fruitura erat ei ostendit. Sed (0677A)hunc visum secretius cum contestatione duabus satis fidelibus disseruit, ut se superstite nulli narrarent.
Et quia multa sunt adhuc satis et magna quae propter prolixitatem praeterimus, ne prolixitas nostra audientibus potius fastidium generet, quam nitorem sermonis [ Al., sermo] ostendat. Quantum de amore, de nutrimentis, de charitate, de praedicatione, de omni omnino sancta ejus conversatione reminiscimur, cruciamur et dolentes oculis distensis requirimus tantam pietatem, sed nec invenimus quod perdidimus. O tam dura conditio quae nobis infelicibus evenit! o piisima domina, utinam obtinuisses cum caeli Domino, ut ante te oves quas congregaveras direxisses! Tu, pastorem bonum sequens, gregem Domino tradidisses.

(0677B)
26.
Jam ad gloriosum ejus venimus transitum, quem sine profusione lacrymarum dicere non possumus. Fluunt lacrymae, de imis medullis gemitus prorumpunt, sed in nullo consolationis locum inveniunt, dum plangimus; si de ejus fideli devotione minus dicimus, plus peccamus. Usque ad diem transitus sui numquam minuit cursum implere; et quod coepit, corde retinuit: quia non qui coeperit, sed qui perseveraverit usque in finem, ipse salvus erit. Ubi jam ad finem vitae venit sanctum ejus corpusculum, longum trahens martyrium pro amore Domini; beati [ forsan beatae id est Moniales] omnes congregati luctuose circa ejus thorum flentes et ejulantes, pectora duris pugnis et lapidibus ferientes, voces ad caelum dabant clamantes ac dicentes: Domine, ne permittas (0677C)nos tam grave damnum pati; lumen nostrum recipis, nos cur in tenebris relinquis? Et quia illa quidquid potissimum facere voluit, semper die natalis Domini facere elegit, gloriosus transitus ejus sic contigit. Nam quarta feria mane primo idus Augustas, quod fecit idem mensis dies XIII, clausi sunt ejus oculi et obscurati sunt nostri. Vae nobis quia peccavimus, afflictum est dolore cor nostrum, flevimus et plangimus, quod diutius una nos te habere non meruimus. Ipsum mane ubi nobis tantum malum contigit, ubi una vox, unus planctus, unus clamor caelos penetrabat; lapidarii qui in monte operabantur, in aere audierunt angelum Dei loquentem; unus dixit ad alios: quid facitis? dimittite eam adhuc; quia hae voces ad Domini pervenerunt aures. Angeli, qui (0677D)eam ferebant, respondentes dixerunt: Jam factum est. Quid faciemus? Illam recepit paradisus, ubi gloriatur cum Domino. Credimus quod nos non de se separat, quae se ei placere voluit cum quo regnat. (0678A)Flenda ergo nobis talis non est, sed tremenda. Amisimus quidem in praesenti saeculo dominam et matrem: sed in regnum Christi praemisimus intercedentem. Admirabile quidem gaudium fecit in caelis, in terris vero intolerabilem luctum reliquit.

27.
Quando ejus sancta anima de hoc saeculo migravit ad Christum, non erat ibi pontifex loci. Ambulavit nuntius ad virum apostolicum domnum Gregorium Turonicae civitatis episcopum, et advenit. Sed quantum praesens vidit oculis antequam eam sepeliret, de ejus virtutibus in libro miraculorum (Greg. Turon. de Gl. Confes. 106), quem composuit, inseruit. Cum autem venit ad locum ubi sanctum corpus jacebat (quod ipse postea cum sacramento lacrymans dicebat, quod (0678B)in specie hominis angelicum vultum viderat), facies illius velut rosa et lilium fulgebat; ita tremefactus est ac metu concussus, tanquam si ante praesentiam beatae genitricis Domini adstaret devotus vir Deo plenus. Expectabatur pontifex loci ut eam cum digno sepeliret honore. Tota congregatio circa ejus torum stans psallebat; ubi psallentium vel paululum quiescebat, intolerabilis planctus aderat. Triduo expectatus est pontifex, quia vicos circumiebat; sed quia non venit, supradictus vir apostolicus de caritate fisus quia perfecta caritas foras mittit timorem (I Joan. IV), in Basilica sanctae Mariae nomine condita, ubi sacra virginum corpora de monasterio suo conduntur, eam cum digno sepelivit honore.

28.
Dum sub muro cum psallentio sanctum ejus (0678C)corpus portaretur, quia instituerat ut nulla vivens foras monasterii januam egrederetur, tota congregatio supra murum lamentans, ita ut plauctus earum superaret ipsum psallentium, pro psalmo lacrymas, pro cantico mugitum, et gemitum pro alleluia reddebant. Rogaverunt desursum ut subtus turrem repausaretur feretrum in quo beata portabatur, graviter sustinentes ejus absentiam. Sed ut suam fidelem Dominus declararet in medio populi, ibi dum pausaretur sanctum corpus, caecum illuminavit: qui multis annis lucem diei non viderat, lumen recepit; qui ad manus tractus venerat, post feretrum nullo sustentante videns, tanquam si nullum habuisset laborem oculorum, ad sanctum sepulcrum abiit, et usque hodie clare videt.(0678D)

29.
Ne praetermittatur et aliud miraculum. Ubi eam sepelivit supradictus episcopus, coopertorium non posuit, antequam pontifex loci veniret. Liberae quae ante eam cereos portaverunt, totae in gyro sepulcri (0679A)adstabant; unaquaeque in suo cereo suum nomen dabat scriptum, totae uni ex famulis cereos ipsos juxta ordinationem tradebant. Fit contentio in populo; alii dicebant cereos ipsos in ejus sanctum sepulcrum mitti debere, alii dicebant, non. Dum istud ageretur, de pueri brachio qui totos tenebat, unus exilivit in altum super omnem populum, et se in sancto sepulcro ad pedes beatae posuit, et quod haesitabatur, declaravit. Respicientes ad nomen, cujus esset cereus, inventum est Calvae nomen. Hoc videns episcopus vel omnis populus, admirantes virtutem beatae Radegundis, Domino benedixerunt. Quantae post ejus transitum ibi sunt factae virtutes, quanti daemoniaci liberati, quanti febricitantes sunt redditi sanitati, quis enumerare valeat?

30.
(0679B)De Burgundia cum viro apostolico Leifasto episcopo veniens ejus abba nomine Abbo, dum esset Pictavis in civitate, dentis incurrit validum dolorem. Die noctuque una vox, unus dolor inerat ei, mortem evenire sibi optans ut tanto careret dolore. Qui inspirante sibi divina misericordia rogavit se duci ad sanetae basilicam: ubi ingressus, cum fide se ante sanctum sepulcrum terrae projecit, mortem prae oculis habens, pallam corporalem desuper sanctum tumulum mordicus apprehendit. Qui septem diebus nec cibum sumpserat, nec somno refici poterat, in hoc morsu sopor accessit; dolor discessit, sanus ad hospitium rediit. Quod post ipso referente plures cognoverunt, ubi se fatebatur de mortis janua per virtutem domnae Radegundis esse revocatum

(0679C)
31.
Et quia mos est in festivitate beati Hilarii reliquis Monasteriis circumcirca proximis, quae sunt ibi, usque in mediam noctem vigilias celebrare; de media nocte unusquisque abbas cum suis fratribus ad suum revertitur monasterium cursum celebrare. Quamdiu (0680A)in beati Antistiis Basilica vigilaverunt, tota nocte energumeni clamaverunt; inter quos mulieres duas graviter infestabat inimicus, praecipue una tantum bacchabatur, ut in ejus fremitu tota tremeret basilica. Postquam inde vir venerabilis Arnegisilus abbas basilicae beatae reginae cum suis Monachis exivit, ad suam vadens basilicam cursum implere, quam illa satis dilexerat, ipsas post se mulieres audierunt clamantes, Venite. Quae ingressae basilicam vociferantes domnam Radegundem ut eis parceret supplicabant. Una ex illis, quae gravius tribulabatur, jam ter quinos habens annos ex quo eam spiritus nequam flagellabat, cum matutina dicebatur, saeviens inimicus vas quod invaserat, reliquit. Illa alia ad tertiam ante ostium ipsius basilicae est liberata, et ultra nequissimus (0680B)hostis eis nocere non valuit. Quam larga est et dives misericordia Dei quae suos vereri facit, et loca requirit ipse virtutum largitor ac dispensator, ubi per suos fideles suam ostendit potentiam. Ad basilicam sancti viri sunt alii liberati, alii vero basilicae domnae Radegundis sunt directi: ut sicut aequales gratia erant, ita aequalis et virtus ostenderetur.

32.
Quis male habens, quamvis vita desperatus, si pallam subteriorem custos ejusdem sacri sepulcri intinxit in calice aquae, et dedit ei febricitanti poculum, non statim ut bibit ante sanctum ejus sepulcrum jacens sopor accessit, morbus recessit? Christo largiente omnibus diebus in nomine ipsius Domini Jesu-Christi ibi multae virtutes fiunt, unde recessit. Nos quoque etiam fideli devotione et sedulitate debita (0680C)veneramur in terris, cujus anima confidimus, gaudemus et gloriamur quod praefulgeat in caelis, ipso praestante qui cum Patre et Spiritu-sancto vivit et et regnat in saecula saeculorum, Amen.
(no apparatus)
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>hfq1v6lo35smucrtdj5se5vma73j108</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285273</id>
      <parentid>285270</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* LIBER SECUNDUS. ''AUCTORE BAUDONIVIA MONIALI AEQUALI.'' */</comment>
      <origin>285273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73333" sha1="2xkoxha7aptvlby76k6f1qlq1eyuhkg" xml:space="preserve">
{{titulus2
|Scriptor=Venantius Fortunatus
|Scriptor2=Baudonivia
|OperaeTitulus= Vita S. Radegundis Reginae
|OperaeWikiPagina=Vita S. Radegundis Reginae
|Annus=  Saeculo VI
|SubTitulus= Migne
|Genera=Hagiographiae
|Editio=Migne 1849
|Fons=[https://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/72|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 72]]'''


Vita S. Radegundis Reginae (Venantius Fortunatus), J. P. Migne

==LIBER PRIMUS. &lt;br&gt;''AUCTORE VENANTIO FORTUNATO EPISCOPO PICTAVIENSI.''==
''Ad mss. Cod. S. Germani Pratentis et Conchensis monasterii, et D. d' Herouval.''

Prologus.

1.
Redemptoris nostri tantum dives est largitas, ut in sexu muliebri celebret fortes victorias, et corpore fragiliores ipsas reddat feminas virtute mentis inclytae gloriosas. Quas habentes nascendo mollitiem facit Christus robustas ex fide: ut quae videntur imbecilles, dum coronantur ex meritis, a quo efficiuntur fortes, laudem sui cumulent Creatoris, habendo in vasis fictilibus thesauros coeli reconditos: in quarum visceribus cum suis divitiis ipse Rex habitator est Christus. Quae mortificantes se saeculo, despecto terrae consortio, defaecato [ Al. deserto] mundi contagio, non confidentes in lubrico, non stantes in lapsu, quaerentes vivere Deo, ad gloriam Redemptoris sunt copulatae paradiso. In quo est pariter numero, cujus vitae praesentis cursum, licet sermone privato, ferre tentavimus in publicum: ut cujus est vita cum Christo in gloria, memoria relata celebretur in mundo.

VITA INCIPIT.
(0651)

2.
(0651C)Beatissima igitur Radegundis, natione barbara de regione Thoringa, avo rege Bassino, patruo Hermenfrido, patre rege Berethario. In quantum altitudo saeculi tangit, regio de germine orta, celsa licet origine, multo celsior actione. Quae cum summis suis parentibus brevi mansisset tempore, tempestate (0652C)barbarica, Francorum victoria regione vastata, vice Israelitica exit et migrat de patria. Tunc inter ipsos victores cujus esset in praeda regalis puella, fit contentio de captiva. Et nisi reddita fuisset transacto certamine, in se reges arma movissent. Quae veniens in sortem praecelsi regis Chlotarii in Veromadensem (0653A)ducta Atteias in villa regia nutriendi causa custodibus est deputata. Quae puella inter alia opera, quae sexui ejus congruebant, litteris est erudita: frequenter loquens cum parvulis, si conferret sors temporis, martyr fieri cupiens. Indicabat adolescens jam tunc merita senectutis, obtinens pro parte quae petiit. Denique dum esset in pace florens Ecclesia, ipsa est a domesticis persecutionem perpessa. Jam tunc id agens infantula, quidquid sibi remansisset in mensa, collectis parvulis, lavans capita singulis, compositis sellulis, porrigens aquam manibus, ipsa cibos inferebat, ipsa miscebat infantulis. Hoc etiam praemeditans cum Samuele parvulo clerico gerebat. Facta cruce lignea praecedente, subsequentes psallendo ad oratorium cum gravitate matura simul parvuli properabant. Et ipsa tamen cum sua veste nitidans (0653B)pavimentum, circa altare vero cum facitergio jacentem pulverem colligens, foris cum reverentia recondebat, potius quam vergebat. Quam cum praeparatis expensis Victoriace voluisset rex praedictus accipere, per Beralcham ab Alteias nocte cum paucis elapsa est. Deinde Suessionis cum eam direxisset ut reginam erigeret, evitans pompam regalem ne saeculo cresceret, sed cui debebatur et humana gloria non mutatur.

3.
Nubit ergo terreno principi, nec tamen separata a coelesti. Ac dum sibi accessisset saecularis potestas, magis quam permitteret dignitas, se plus inclinavit voluntas. Subdita semper Deo, sectans monita sacerdotum, plus participata Christo quam sociata conjugio. Illo vero sub tempore tentamus patefacere (0653C)de multis pauca quae gesserit. Ideo juncta principi, timens ne Deo degradasset, cum mundi gradu proficeret, se sua cum facultate eleemosynae dedicavit. Nam cum sibi aliquid de tributis accideret, ex omnibus quae venissent ad eam, ante dedit decimas quam recepit. Deinde quod supererat, monasteriis dispensabat, et quo ire pede non poterat, transmisso munere circuibat. A cujus munificentia nec ipse se abscondere potuit eremita; et sicuti ne premeretur a sarcina, quod acceperat erogabat. Apud quam egeni vox non inaniter sonuit, nec ipsa eam surda praeteriit: saepe donans indumenta, credens sub inopis veste Christi membra se tegere: hoc se reputans perdere quidquid pauperibus non dedisset.

4.
Adhuc animum tendens ad opus misericordiae, (0653D)Alteias domum instruit, ubi lectis culte compositis, congregatis egenis feminis, ipsa eas lavans in thermis, morborumque curans putredines. Virorum capita diluens, ministerium faciens, quos ante lavarat, eisdem sua manu miscebat, ut fessos de sudore sumpta potio recrearet. Sic devota femina nata et nupta regina, palatii domina, pauperibus servierat ancilla. (0654A)In mensa vero subocculte, ne forte cognosceretur ab aliquo, ante se posito cum legumine ferculo, inter epulas regum, more trium puerorum, fava [faba] vel lenticula delectabiliter vescebatur. De cursu vero decantando, etsi sederet in prandio, excusans se regi aliquo casu, ut Deo redderet debitum, se subducebat convivio. Quo egressa Domino psallebat, et curiose requirebat quali cibo foris pauperes refecissent.

5.
Item nocturno tempore, cum reclinaret cum principe, rogans se pro humana necessitate consurgere, levans egressa cubiculo, tamdiu ante secretum orationi incumbebat jactato cilicio, ut solo calens spiritu jaceret gelu penetrata, tota carne praemortua: non curans corporis tormento mens intenta paradiso, (0654B)leve reputans quod ferret, tantum ne Christo vilesceret. Inde regressa cubiculum, vix tepefieri poterat vel foco vel lectulo. De qua regi dicebatur habere se potius jugalem monacham quam reginam. Unde et ipse irritatus [ Al., tantis] pro bonis erat asperrimus. Sed illa pro parte liniens, pro parte tolerabat modeste rixas illatas a conjuge.

6.
Diebus vero Quadragesimae satis est scire qualiter se retexit inter vestes regias singulariter poenitens. Igitur appropinquante jejunii tempore, mittens ad religiosam monacham nomine Piam in sancto proposito, illa dirigebat veneranter in linteo sigillatum cilicium: quod sancta induens ad corpus, per totam Quadragesimam subter veste regia dulci portabat in sarcina. Transactis diebus, similiter sigillatum retransmittebat (0654C)cilicium. Sin autem rex deesset, quis credat qualiter se orationi diffunderet, qualiter se tanquam praesentis Christi pedibus alligaret; et quasi repleta deliciis, sic longo jejunio satiaret in lacrymis? Cui despecto ventris edulio Christus tota refectio, et tota fames erat in Christo.

7.
Illud qua pietate peragebat sollicita, ut quae per oratoria vel loca venerabilia tota nocte perlucerent, candelas suis manibus factas jugiter ministrabat? Unde hora serotina, dum ei nuntiaretur tarde, quod eam ad mensam rex quaereret, circa res Dei dum satagebat, rixas habebat a conjuge, ita ut vicibus multis princeps per munera satisfaceret, quod ei per linguam peccasset.(0654D)

8.
Ad cujus opinionem si quis servorum Dei visus fuisset vel per se vel [ Sur. addit per alium] vocatus occurrere, videres illam, coelestem habere laetitiam; et hora noctis recursa cum paucis pergens et intimis per nivem, lutum, vel pulverem, aqua calida parata, ipsa lavabat et tergebat venerandi vestigia nec resistente servo Dei et propinabat in patera. Sequenti die, curam domus committens creditariis, ipsa se totam (0655A)occupabat circa viri justi verba, circa salutis instituta, et circa adipiscenda vitae caelestis commercia retentabatur per dies. Et si venisset pontifex, in aspectu ejus laetificabatur, et remuneratum relaxabat ipsa tristis ad propria.

9.
Illud quoque quam prudenter totum pro sua salute providebat impendere: quoties quasi mafortem novum lineum sabanum, auro vel gemmis ornatum more vestiebat de barbaro, a circumstantibus puellis si laudaretur pulcherrimum, indignam se adjudicans tali componi linteolo, mox exuens se vestimento dirigebat loco sancto, quisquis esset in proximo, et pro palla ponebatur divinum super altare.

10.
Qualiter vero si quis pro culpa criminali, ut assolet, a rege deputabatur interfici sanctissima regina (0655B)moriebatur cruciatu, ne designatus reus moreretur in gladio! Qualiter concursabat per domesticos fideles servientes et proceres, quorum blandimentis mulcebat animum principis, donec in ipsa ira regis, unde processerat sors mortis, inde curreret vox salutis!

11.
His igitur beatis actibus occupatam intantum provexit divina clementia, ut etiam adhuc in palatio laica Domino largiente declararentur per eam miracula. Denique in Perunna [ Peronne ] villa post prandium dum ambularet per hortum sanctissima, rei retrusi pro crimine succurri sibi clamabant, vociferantes de carcere. Ipsa quid esset interrogat: mentiuntur ministri, quod mendicorum turba quaereret eleemosynam. Credens hoc illa transmittit quo indigebat (0655C)inopia. Interea a judice compelluntur tacere qui tenebantur in compede: Cum vero nox supervenisset, dum sibi cursum diceret, fractis vinculis soluti occurrunt sanctae de carcere. Quo cognito reos se viderunt qui beatae mentiti sunt, dum qui rei fuerant de catenis soluti sunt.

12.
Et quoniam frequenter aliqua occasione, divinitate prosperante, casus cedit ad salutem, ut haec religiosius viveret, frater interficitur innocenter [innocens]. Directa igitur a rege veniens ad beatum Medardum Noviomago, supplicat instanter, ut ipsam mutata veste Domino consecraret. Sed memor dicentis apostoli: Si qua ligata sit conjugi, non quaerat dissolvi (I Cor. VII), différebat reginam, ne veste legeret (0656A)monacham. Adhuc beatum virum perturbabant proceres et per basilicam graviter ab altari retrahebant, ne velaret regi conjunctam, ne videretur sacerdoti ut praesumeret principi subducere reginam, non publicanam, sed publicam [ Id est, publice seu solemniter nuptam). Quo sanctissima cognito, intrans in sacrarium, monachica veste induitur, procedit ad altare, beatissimum Medardum his verbis alloquitur dicens: Si me consecrare distuleris, et plus hominem quam Deum timueris, de manu tua a pastore ovis anima requiratur. Quo ille contestationis concussus tonitruo, manu superposita, consecravit diaconam.

13.
Mox indumentum nobile quo celeberrima die solebat pompa comitante regina procedere, exuta ponit in altare, blattas, gemmataque ornamenta [ Al., (0656B)blattis, gemmis ornamentis]: mensam divinae gloriae tot donis onerat per honorem. Cingulum auri ponderatum fractum dat in opus pauperum. Similiter accedens ad cellam sancti Jumeris, die uno quo se ornabat felix regina, composito sermone ut loquar barbaro, stapionem, camisas, manicas, cofeas, fibulas, cuncta auro, quaedam gemmis exornata, per circulum sibi profutura sancto tradit altari. Inde procedens ad cellam venerabilis Datdonis, die qua debuit ornari praestanter in saeculo, quidquid indui poterat, censu divite femina, abbate remunerato totum dedit coenobio. Aequiter [similiter] sancti Gundulfi, post facti Mettis episcopi progressa receptaculo, non minore laboratu nobilitavit Synergium .(0656C)

14.
Hinc felici navigio Turonis appulsa quae suppleat eloquentia, quantum officiosam, quantumquo se monstravit munificam? Quid egerit circa sancti Martini atria, templa, basilicam, flens, lacrymis insatiata, singula jacens per limina, ubi missa revocata, vestibus et ornamento, quo se clariori cultu solebat ferre in palatio, sacrum componit altare. Hinc cum in vicum Condatensem [ Condé ], ubi gloriosus vir Martinus et Christi satis intimus senator migravit de saeculo, ancilla Domini pervenisset, dedit non inferiora, Domini crescens in gratia.

15.
Hinc cum in villa Suaedas [ Sais inter Turones et Pictones] Pictavo territorio juxta praedictum vicum decenter accederet, itinere prosperante, qualiter se (0657A)gessit per singula, quis enumeret infinita? quae in mensa sub fladone segalatium [siligineum] panem absconsum et hordeaceum manducabat occulte, sic ut nemo perciperet. Nam ex illo tempore, quo beato Medardo consecrante velata est, usque ad infirmitatem praeter legumen et olera, non pomum, piscem, vel ovum nec quid aliud edit: potum vero praeter aquam mulsam atque piratium non bibit; vini vero puritatem aut medi [potio ex melle] decoctionem, cervisiaeque turbidinem non contigit.

16.
Tum more sancti Germani jubet sibi molam secretissime deferri, ad quam tota quadragesima tantum laboravit, quantum quatriduana refectio postulavit. Oblationes etiam suis manibus faciens, locis venerabilibus incessabiliter dispensavit. Ergo apud (0657B)sanctam non minus usus misericordiae quam erat concursus de plebe, ut nec deesset qui peteret, nec deficeret quod donaretur. Mirandum ut omnibus satisfaceret, unde thesauri tot exuli, unde tot divitiae peregrinae.

17.
Quantum expendebat diurna redemptio, sola sciebat quae petentibus deportabat. Nam praeter quotidianam mensam qua refovebat matriculam duobus semper diebus sabbati quinta et sabbato vicibus balneo parato ipsa succincta de sabano [linteo] capita lavans egenorum, defricans quidquid erat, crustam, scabiem, tineam nec purulentam fastidiens, interdum et vermes extrahens, purgans cutis putredines, sigillatim capita pectebat ipsa quae laverat. Ulcera vero cicatricum, quae cutis laxa, detexerat (0657C)aut ungues exasperaverant, more evangelico, oleo superfuso mulcebat morbi contagium. Mulierum vero descendentium in tinam [doliolum vulgo tinette ], ipsa cum sapone a capite usque ad plantam membra singula diluebat; egredientibus exinde si cui veterata indumenta conspiceret, tollens rasa, nova reddens: ante pannosos faciebat venire cultos ad prandium; quibus congregatis, ministerio parato, ipsa aquam sive mappam singulis porrigebat, et invalidis ipsa pariter os et manus tergebat. Hinc tribus ferculis illatis, farcitis deliciis, stans ante prandentes jejuna, praesens convivis, ipsa incidebat panem, carnem, vel quidquid apponeret. Languidis autem et caecis non cessabat ipsa cibos cum cochleari porrigere, hoc praesentibus duabus, sed se sola serviente, ut nova Martha satageret, donec potulenti [ Al. purulenti (0657D)lectum cum in Mss. sit potolenti] fratres laeti fierent conviviis. Tunc illa removens se loco ut ablueret (0658A)manus, jam bene culto convivio tota gratificabatur. Si quid audiret de fremitu, jubebat tamen ut sederent, donec vellent adsurgere.

18.
Venerabili vero omni Dominico die hoc babebat in canone vel aestate vel hieme, ut pauperibus collectis primo merum sua manu de potu dulci porrigeret, puellae postea committens, ut omnibus illa propinaret: quia ipsa festinabat orationi occurrere, quo et cursum consummaret, et sacerdotibus ad mensam invitatis occurreret, quos adhuc regali more ad propria cum redirent, sine munere non laxaret.

19.
Hanc quoque rem intremiscendam qua peragebat dulcedine! Cum leprosi venientes signo facto se proderent, jubebat adminiculae, ut unde, vel quanti essent pia cura requireret. Qua sibi renuntiante, parata mensa, missorium, cochleares, cultellos, cannas (0658B), potum et calices sola subsequente intromittebat furtim, quo se nemo perciperet. Ipsa tum mulieres variis leprae maculis perfusas comprehendens in amplexu, osculabatur et vultum, toto diligens animo. Deinde, posita mensa, ferens aquam calidam, facies lavabat, manus, ungues et ulcera, et rursus administrabat ipsa pascens per singula. Recedentibus praebebat aurum vel vestimenta, vix una teste munifica. Ministra tamen praesumebat eam blandimentis sic appellare: Sanctissima domina, quis te osculetur quae sic leprosos amplecteris? Illa respondit benevole: Vere si me non osculeris, hinc mihi cura nec ulla est.

20.
Quae tamen, praestante Deo, diverso fulsit miraculo. Denique si quis pustulae desperaret de vulnere, (0658C)offerebat ministra sanctae folium pampini, mentiens, sibi opus hoc esse. Sicque vix obtento signaculo portans ad desperatum, vulneri superposito mox occurrebat remedium. Itidem frigoriticus qui venisset aut languidus, dicens in somnis se vidisse ut pro sua salute feminae sanctae occurreret, offerens candelam alicui ex ministris; qua accensa per noctem morbus accipiebat mortem, morbidus sanitatem. Quoties autem cum cognovisset decubantem in lectulo, portans poma peregrina, dulce simul et calidum, reficiebat aegrotum: et qui nec decimo jam die quid percepisset, cibaria ipsa mox administrante, languidus accipiebat cibum pariter et salutem; quod tamen ipsa imperabat, ne quis proferret in fabula.

21.
Quanta vero congressio popularis extitit die qua (0658D)se sancta deliberavit recludere! ut quos plateae non caperent, ascendentes tecta complerent. Quid autem (0659A)sanctissima jejunii, obsequii, humilitatis, charitatis, laboris et cruciatus ferventer indepta sit, si quis cuncta percurreret, ipsam praedicaret tam confessorem quam martyrem. Ergo venerabilem praeter diem Dominicum fuit sacratissimae omnis dies [ Al., omnibus diebus] jujunium: lenticulae vel oleris prope jejuna refectio; non avem, piscem vel pomum, vel ovum habens edulium. Panis vero deliciarum segalatium fuit aut hordeaceum, quem absconsum sub fladone sumebat, ne quis perciperet. Haec fuit etiam potio aqua mulsa, piracium, sed modice libata sitibunda potatio.

22.
Prima quoque Quadragesima, qua se reclusit in cellula, donec fuisset transacta, panis non sumpsit cibaria, nisi die Dominica, sed tantum radices herbarum, aut olera de malvis sine olei gutta, sine sale (0659B)composita. Verum aquae toto jejunio nec sumens duo sextaria, hinc tanta siti laborabat, ut faucibus desiccatis, vix psalmum diceret arida. Cilicium etiam habens ad corpus pro linteo jugiter: cursum decantans peragebat vigilias: ante se cinerem stratum superjecto cilicio, hoc utebatur pro lectulo: ipsa requies fatigabat, cui parum videbatur hoc sustinere corpusculum .

23.
Adhuc monachabus omnibus soporantibus calceamenta tergens et ungens, retransmittebat per singulas. Aliis quadragesimis aliquid relaxatius [ Al. relaxans] quinta feria sumebat, deinde Dominica. Nam et reliquo tempore praeter dies paschales ac summae festivitatis, donec infirmitas permisit, in cinere et cilicio semper vitam duxit austeram. Prius se levans (0659C)ut psalleret quam congregatio surrexisset. Nam de officiis monasterialibus, nihil sibi placuit, nisi prima serviret, et ipsa se castigabat si bonum post alteram ageret. Ergo suis vicibus scopans monasterii plateas simul et angulos, quidquid erat foedum purgans, et sarcinas quas alii horrent videre, non abhorrebat evehere. Secretum etiam purgare opus non tardans, sed occupans [ Al., scopans]; ferens foetores stercoris, credebat se minorem sibi, si se non nobilitaret vilitate servitii. Ligna supportans brachiis, focum flatibus et forcipibus admovens, calens nec laesa se retrahens, extra suam hebdomadam infirmantibus serviens. Ipsa cibos decoquens, aegrotis facies abluens, ipsa calidum porrigens, visitabat quos fovebat, jejuna rediens cellulam.(0659D)

24.
Illud quoque quis explicet, quanto fervore excitata ad coquinam concursitabat suam faciens septimanam? Denique nulla monacharum nisi ipsa de posticio, quantum ligni opus erat, sola ferebat in (0660A)sarcina. Aquam de puteo trahebat et dispensabat per vascula. Olus purgans, legumen lavans, flatu focum vivificans; et ut decoqueret escas, satagebat exaestuans. Vasa de foco ipsa levans, discos lavans et inferens. Hinc consummatis conviviis ipsa vascula diluens, purgans nitide coquinam, quidquid erat lutulentum ferebat foras in locum designatum [ Al., ima purgamina]. Inde per aegrotantes inferens necessaria ibat non tepida et priusquam exciperet Arelatensem regulam, hebdomada subtransacta sufficienter ad omnes calidam faciebat, humilitate sanctissima pedes lavans et osculans et adhuc omnes prostrata deprecabatur veniam negligentia pro commissa.

25.
Itaque post tot labores quas sibi poenas intulerit, et ipsa quae voce refert perhorrescit. Quadam vice (0660B)dum sibi latos tres circulos ferreos diebus Quadragesimae collo vel brachiis nexuit, et tres catenas inserens circa suum corpus dum alligasset astricte, inclusit durum ferrum caro tenera supercrescens. Et transacto jejunio cum voluisset catenas sub cute clausas extrahere nec valeret, caro per dorsum atque pectus super ferrum catenarum est incisa per circulum ut sanguis fusus ad extremum exinaniret corpusculum.

26.
Inde vice sub altera, jussit fieri laminam in signo Christi aurichalcam, quam accensam in cellula locis duobus corporis altius sibi impressit, tota carne decocta. Sic spiritu flammante membra faciebat ardere. Adhuc aliquid gravius in se ipsa tortrix excogitans, una quadragesimarum, super austerum jejunium (0660C)et sitis torridae cruciatum, adhuc lima cilicii membra tenera setis asperis dissipante, jubet portari aquamanile ardentibus plenum carbonibus. Hinc discedentibus reliquis membris trepidantibus, animus armatur ad poenam, tractans quia non essent persecutionis tempora, a se ut fieret martyr. Inter haec ut refrigeraret tam ferventem animum, incendere corpus deliberat, apponit aera candentia; Strident membra cremantia, consumitur cutis, et intima, quo attigit ardor, fit fossa. Tacens tegit foramina: sed computrescens sanguis manifestabat quod vox non prodebat in poena. Sic femina pro Christi dulcedine, tot amara libenter accepit. Hinc actum est, ut quod ipsa abdiderit, hoc miracula non tacerent.(0660D)

27.
Itaque matrona Gislaadi proceris, nomine Bella, sed longa caecitate miserrima, rogavit se de Francia Pictavis ad sanctae duci devote praesentiam. Quam, licet tarde exorata, sibi fecit occurri per tetrae noctis (0661A)silentia. Prostrata cujus ad genua ut dignaretur oculos ejus signare, vix impetrat. Quae mox ut in nomine Christi signum crucis impressit, caecitas fugit, lux rediit, et nocturno sub tempore orbae diu dies illuxit: ita ut tracta cum venisset, nullo ducente recederet.

28.
Item puella Fraifledis, inimico instigante, dum torqueretur tam nequiter sacras [ Al., Suaedas] inter manus sanctae, nec data dilatione, curari promeruit. Nec illuc praetereatur, tempus beatae quod praestitit. ( Sic ). Femina quaedam Leubilis dum vexaretur in rure ab adversario graviter, sequenti die sancta orante, nova Christi curatione in scapula crepante cute, et verme foras exeunte, sana est reddita publice; et ipsum vermem calcans pede liberata se (0661B)retulit.

29.
Illud quod gessit in secreto, proferatur in populum. Monacha quaedam toto anno, in die gelata frigore, per noctem cremata igni, sex mensibus nec gressum movens, cum jaceret exanimis, Sanctae de ejus infirmitate soror altera nuntiavit. Et quia perinanis esset, tepidam fieri praecipit, ipsam aegrotam ad se facit in cellula deportari et in tepida deponi. Hinc jubet omnes removeri, remanente tantum sola simul aegrota cum medica fere per horas duas. Quantum est corporis forma a capite usque ad plantam, infirma membra combajulat. Dehinc quo manus attingebat, fugiebat dolor de languida; et quam duae deposuerant, exiit salubris de tepida. Quae vinum nec odorabat, accepit, bibit, (0661C)et refecta est. Quid plura? Sequenti die cum jam speraretur [ pro crederetur] migrare de saeculo, salva processit in publicum.

30.
Adjiciatur laudi quod non deperit merito. Mulier quaedam dum inimici invasione graviter laboraret, et vix ad sanctam potuissent hostem rebellem adducere; imperat adversario, ut se suo cum timore pavimento prosterneret. Mox ad beatae sermonem in terram se dejiciens, qui timebatur, extimuit. Cui sancta plena fide cum calcasset in cervice, fluxu ventris egressus est. Est et in rebus minimis magna gloria creatoris. Ergo casu cum glomus quem sancta filaverat, perpenderet de camera, veniens sorex ut tangeret, antequam filum incideret, mortuus in morsu pependit.(0661D)

31.
Inseratur operi res tam digna miraculo. Floreius quidam nomine, homo ejusdem sanctae, pro piscatione dum in mare satageret, oborto ventorum turbine, fluctuum surgente mole, nec tam nauta sentinante [sentinam ejiciente], quam unda supervergente, cum navis plena submergeretur, in extremitate clamat: Sancta Radegundis, dum tibi obedimus, non subsidamus naufragio, sed obtine apud Deum ut liberemur de pelago. Quo dicto, mox fugata nube, reddita serenitate, unda cadente, prora surrexit.

32.
(0662A)Goda puella saecularis, post Deo monacha serviens, dum longo sub tempore, lecto flebilis decubaret, et impenso multo medicamine plus langueret, facta candela ad mensuram suae staturae, Domino miserante in nomine sanctae feminae, qua hora frigus spiraret, lumen accendit et tenuit, cujus beneficio ante fugata sunt frigora, quam esset candela consumpta.

33.
Si propter brevitatem multa praetermittimus, plus peccamus. Igitur purgatis velociter reliquis, dilato remedio, carpentarii cujusdam uxor dum plurimis diebus energumeno ( sic ) torqueretur, venerabilis ejus abbatissa joculariter dicit ad sanctam: Crede, mater, excommunico te, si intra hoc triduum mulier haec ab hoste purgata non redditur. Dixit (0662B)plane, sed fecit sanctam mulierem occulte reficiendi tempore poenitentem. Quod ne moremur quid actum sit, altera die sancta precante adversarius rugiens per aurem egrediens, invasum vasculum deserit, mulier cum marito sospes redit hospitium. Nec illud praetereatur quod est actum simillimum. Rogat beatissima de loco suo evelli arborem validam lauri, et ad suam cellulam pro jucunditate transferri. Quo facto, transplantata, non adhaerente radice, fit tota foliis arida. Cui abbatissa joculariter imputat, nisi exoraret ut arbor terrae adhaereret, se de cibo suspenderet. Quod non inaniter dictum est: Nam sancta intercedente, foliis, ramis, radice laurus siccata reviruit.

34.
De monachabus quaedam sibi familiarior, cujus (0662C)ex humore sanguis contexerat oculum, apprehensa herba absynthio, quam sancta circa pectus ut refrigeraret habuerat, cum super oculum posuit, dolor et cruor mox effugit; et de viriditate herbae puritas lucis emicuit. Revocetur memoria quod tacitum pene praeteriit. Anderedus agens ejusdem beatissimae cum sibi filii nascerentur, quos ut videret mox perderet, et cogitaret sepelire mater tristis dum pareret, exanimem infantulum lacrymosi parentes jactant in sanctae cilicium. Qui ut saluberrimam vestem mox panni nobilis attigit, ad officium vitale redit infans de funere, et rubens levat de pallio pallor vicinus ad tumulum.

35.
Quis numeret mirabilia quae Christi misericors operatur clementia? Animia monacha dum tantum (0662D)hydropis morbo tumefacta tenderetur, ut salus esset in ultimo, et deputatae sorores spectarent quo momento exhalaret spiritum, visa est illi per soporem cum veneranda abbatissa beata Radegundis, in balneo sine liquore nudam jubere descendere. Deinde manus Beatae visa est oleum aegrotae super caput effundere, et nova veste contegere. Quo peracto mysterio, evigilanti de sopore de morbo nihil apparuit, ita ut nec subsudasset, et intus aqua consumpta sit. Quo novo sub miraculo non reliquit in utero nec morbi vestigium. Nam quae credebatur deferri (0663A)praeceps ad tumulum, levat ad cursum de lectulo, ut olei testimonium odor inesset capitis et ventris nulla pernicies.

36.
Proferatur in medio quo gratuletur regio. Quadem vice obumbrante jam noctis crepusculo, inter choraulas et citharas dum circa monasterium a saecularibus multo fremitu cantaretur, et Sancta duabus testibus perorasset diutius, dicit quaedam monacha sermone joculari: Domina, recognovi unam de meis canticis saltantibus praedicari. Cui respondit: Grande est si te delectat conjunctam religioni audire odorem saeculi. Adhuc soror pronuntiat: Vere, Domina, duas et tres hic modo meas canticas audivi quas tenui. Sancta respondit: Teste Deo [ Id est, testor Deum], me nihil audisse modo (0663B)saeculari de cantico. Unde manifestum est, ut carne licet in saeculo, mente tamen esset in caelo.

37.
Praedicetur in laude Christi, more beati Martini, tempore praesenti, antiqui norma miraculi. Cum beatissima femina reclusa esset in cellula, audivit fletum de monacha, et signi tactu venientem quid illud esset interrogat. Quae mortuam sororem nuntiavit infantulam, et frigidam qua lavaretur, paratam, esse jam calidam. Condolens sancta tunc imperat ut cadaver ipsius suam deferret in cellulam. Quo sibi deportato, excepit manu propria, reclausa post se mox janua, jubens longe discedere, ne quis sentiret quid ageret: sed quod occulte gessit, celari diu non potuit. Inter haec dum defunctae exsequiae praeparantur, fere per horas septem mortuae tractat corpusculum. (0663C)Sed Christo vidente fidem, cui negare non potuit, reddita prorsus salute, surgit haec ab oratione, resurgit illa de funere: et se tunc sublevat vetula, cum revixisset infantula. Quam tactu iterum signi, laetificata reddit vivam quam flens acceperat mortuam.(0664A)

38.
Commemoretur et illud nobile factum per somnium. Tribunus fisci, cognomento Domolenus, die qua sanctissima migravit de saeculo, dum graviter suffocationis languore totus deficeret, videbatur ipse quod sancta in vicum ejus dignabiliter accessisset. Currit, salutat, interrogat quid beata requireret. Tunc ipsa dicit quod ad eum illic videndum pervenerit. Et quia votum plebis erat ut beati Martini oratorium conderent; apprehendit tribuni manum beatissima dicens: Hoc loco sint confessoris venerandae reliquiae; per hoc aedificate templum quod sibi dicat dignissimum. Quale Dei mysterium! fundamentum et pavimentum repertum est, quo basilica facta est. Adhuc in ipso sopore manum trahit per fauces ejus, et gulam diu deliniens, insuper et hoc dicens: Veni ut (0664B)tibi melior a Deo sanitas conferatur. Et videbatur sic rogare: Per meam vitam ut propter me relaxes illos quos habes in carcere. Evigilans Tribunus refert quod viderat conjugi dicens: Vere credo quod hac hora exiit sancta de saeculo. Dirigit ad civitatem ut per hoc vera cognosceret: transmittit ad carcerem, qui septem reos ibi detentos admonitus, relaxaret; redeunte transmisso refert ea hora migrasse justam de saeculo; et triplici mysterio carcere relaxato, tribuno sano reddito, aedificato templo, sanctae probavit oraculum.

39.
Sed de beatae virtutibus sufficiat exiguitas, ne fastidiatur ubertas; nec reputetur brevissimum, ubi de paucis agnoscitur in miraculis amplitudo. Qua pietate, parcitate, dilectione, dulcedine, humilitate, (0664C)honestate, fide, fervore sic vixerit, ut et ipsam post obitum gloriosi transitus, mirabilia prosequantur, humanae eloquentiae modus admirando attonitus viribus explicare minime valet. Sit tamen illi qui dedit, gloria, laus et imperium in saecula saeculorum. Amen.

==Liber II. &lt;br&gt;''Auctore Baudonivia moniali aequali.''==
''Ad mss. Cod. Sancti Germani Pratensis et Sancti Theodorici Rhemensis et D. d' Herouval.''

(0663)

PROLOGUS AD DEDIMIAM ABBATISSAM.

1.
Dominabus sanctis meritorum gratia decoratis Dedimiae abbatissae, vel omni congregationi gloriosae dominae Radegundis Baudonivia [Al., Bandonivia, Bandomina] humilis omnium.
Injungitis mihi opus agere non minus impossibile, quam sit digito coelum tangere, scilicet ut de vita sanctae dominae Radegundis, quam optime nostis, aliquid dicere praesumamus. Sed istud illis debet injungi, qui habentes intra se fontem eloquentiae, inde quidquid illis injungitur, carmine irriguo copiosius explicatur. Verum econtra quicunque angustae intelligentiae sunt, nec habent affluentiam eloquii, per quam vel alios reficere vel suae siccitatis possint inopiam temperare, tales non solum per se aliquid dicere non appetunt, verum etiam, si quid eis injunctum fuerit, pertimescunt. Quod in me ego recognosco quae sum pusillanimis, parvum habens intelligentiae eloquium, quoniam quantum doctis proloqui, tantum indoctis utile fit tacere. Nam illi de parvis sciunt magna disserere, isti de magna nesciunt parva proferre: et ideo quod ab aliis quaeritur, ab aliis formidatur.

(0665)
2.
Cum sim igitur minima omnium minimarum, quam ab ipsis cunabulis ante sua vestigia peculiarem vernulam familiariter enutrivit, ut officio impensi muneris de ejus claro opere, etsi non plene, vel ex parte complexa perstringerem; quatenus dum sui gregis auribus ejus gloriosae vitae praeconia pandentur, etsi non digno, devoto tamen eloquio, benignissimae vestrae voluntati obediens pareo; vestra me oratione peto juvari, quae sum minus docta, plus devota. Non ea quae vir apostolicus Fortunatus episcopus de beatae vita composuit iteramus, sed ea quae prolixitate sui praetermisit, sicut ipse in libro suo disseruit cum diceret de Beatae virtutibus ( in fine ): « Sufficiat exiguitas, ne fastidiatur ubertas, nec reputetur brevissimum, ubi de paucis agnoscitur amplitudo. » Ergo inspirante divina potentia, cui beata Radegundis placere studuit in saeculo et cum quo regnat post saeculum, non polito, sed rustico tentamus de his quae gessit sermone appetere et de multis ejus miraculis pauca complecti.

LIBER SECUNDUS INCIPIT.
(0665)

1.
(0665A)Igitur de beatae Radegundis vita in primo libro sicut continetur ejus regalis origo vel dignitas, nulli habetur incognitum, qualis fuit ejus actio dum cum terreno principe conjuge rege praecelso Chlothario conversaretur. De regali progenie nobile germen erupit, et quod sumpsit ex genere, plus ornavit ex fide. Conjuncta terreno principi nobilis regina, caelestis fuit plusquam terrena, sed in ipso conjunctionis brevi tempore ita se sub conjugis specie nupta tractavit, ut Christo plus devota serviret, et hoc ageret in laicali proposito, quod ipsa desideraret imitari religio; jam antecedens animo futurae conversationis adventum, dum saeculari sub habitu religionis formabatur exemplum. In nullo hujus mundi compede catenata, in servorum Dei obsequio succincta, (0665B)in redemptione captivorum sollicita, in egenorum erogatione profusa, proprium credidit quidquid de se pauper accepit.

2.
Dum esset cum rege adhuc in mundiali habitu, mens intenta ad Christum (teste Domino loquor, cui ore tacente pectora confitentur: cui et si lingua taceat, conscientia nihil occultat, quia quod audivimus dicimus, et quod vidimus testamur), invitata ad prandium a Sifride [ Al., Ansifredae matronae] matrona, dum iter ageret saeculari pompa se comitante, interjecta longinquitate terrae ac spatio, fanum quod a Francis colebatur, in itinere beatae reginae, quantum miliario uno proximum erat. Hoc illa audiens, jussit famulis fanum igni comburi, iniquum judicans Deum coeli contemni et diabolica machinamenta venerari. (0665C)Hoc audientes Franci universaque multitudo cum gladiis et fustibus vel omni fremitu diabolico conabantur defendere, sancta vero regina immobilis perseverans, et Christum in pectore gestans, equum quem sedebat inantea non movit, antequam et fanum perureretur, et ipsa orante inter se populi pacem firmarent. (0666A)Quo peracto virtutem et constantiam beatae reginae omnes admirantes Dominum benedixerunt.

3.
Postquam operante divina potentia a rege terreno discessit, quod sua vota poscebant, dum Suaedas [ Sais, supra num. 15] in villa quem ei rex dederat, resideret, in primo anno conversionis suae, vidit in visu avem [ Al., navem] in hominis specie, et in totis membris ejus sedentes homines, se vero in ejus genu sedentem. Qui dixit ei: Modo in genu sedes, adhuc in pectus meum sessionem habebis. Hinc ostendebatur ei gratia, qua fruitura erat. Hunc visum cum contestatione secretius suis fidelibus retulit, ut ea superstite hoc ne quis sciret. Quam cauta in collocutione, quam devota in omni actione! In prosperis et in adversis, in laetitia et tristitia semper aequalis; (0666B)nec in adversis se fregit, nec in prosperis extulit.

4.
Dum in villa ipsa adhuc esset, fit sonus quasi eam rex iterum vellet accipere, se dolens grave damnum pati, qui talem et tantam reginam permisisset a latere suo discedere: et nisi eam reciperet, penitus vivere non optaret. Haec audiens beatissima nimio terrore praeterrita, se amplius cruciandam tradidit cilicio asperrimo, ac tenero corpori aptavit; insuper et jejunii cruciationem indixit, vigiliis pernoctans in oratione se totam diffudit, despexit sedem patriae, vicit dulcedinem conjugii, exclusit charitatem mundialem, elegit exsul fieri ne peregrinaretur a Christo. Adhuc de regali secum habens ornamento felte fusum, ex auro et gemmis vel margaritis factum habentem in se auri solidos mille, quam per (0666C)nonnam suam nomine Fredo vigiam, quam proximam habebat, cum suis fidelibus transmisit viro venerabili, domno Joanni reclauso in Castello Cainone, ut pro ea oraret, ne iterum ad saeculum reverteretur, et vestem ei cilicinam transmitteret, unde corpus suum limaret. Transmisit ei et rachinam (0667A)cilicinam, unde et interius et superius sibi fecit indumentum, et si quid de causa, quam timebat, supradictus vir in Spiritu sancto sentiret, eam certiorem redderet. Quod si hoc rex vellet, ipsa ante optaret vitam finire, quam regi terreno iterum jungi, quia jam regis caelestis copulabatur amplexibus. Sic vir Dei tota nocte in vigiliis et orationibus pernoctans, inspirante sibi divina potentia in crastino, mandavit ei hoc regis esse voluntatem, sed Dei non esse permissum: ante rex Dei judicio puniretur, quam eam in conjugium acciperet.

5.
Post hoc dictum supradicta domina Radegundis mente tota intenta ad Christum, Pictavis, inspirante et cooperante Deo, monasterium sibi per ordinationem praecelsi regis Chlotharii construxit, (0667B)quam fabricam vir apostolicus Pientius [Pictaviensis] episcopus et Austrapius dux per ordinationem dominicam [ Al., Dei] celeriter fecerunt: in quod monasterium sancta regina, mundi falsa blandimenta respuens, gaudensque ingressa est, ubi perfectionis ornamenta conquireret, et magnam congregationem puellarum Christo nunquam morituro sponso traderet. Quo electa abbatissa etiam constituta, tam se quam sua omnia ejus tradidit subdita potestati, et ex proprio jure nihil sibi reservans, ut curreret expedita post Christi vestigia, et tantum sibi plus augeret in coelo quanto magis subtraxisset de saeculo. Mox etiam ejus sancta conversatio coepit fervere in humilitatis conversatione, in charitatis ubertate, in castitatis lumine, in jejuniorum pinguedine: et ita (0667C)se toto amore coelesti tradidit sponso, ut Deum mundo corde complectens, Christum in se habitatorem esse sentiret.

6.
Sed invidus bonorum humani generis inimicus, cujus voluntatem, etiam dum in saeculo esset, facere abhorruit, eam persequi non cessavit. Sicut enim jam per internuntios cognoverat (quod timebat) praecelsus rex Chlotharius cum filio suo praecellentissimo Sigiberto Turones advenit quasi devotionis causa, quo facilius Pictavis accederet, ut suam reginam acciperet. Quo cognito beata Radegundis sacramentales fecit litteras sub contestatione divina viro apostolico domno Germano Parisiorum civitatis episcopo qui tunc cum rege erat, quas per Proculum suum agentem secretius direxit cum exenio vel eulogiis (0667D). At ubi eas relegit vir Deo plenus lacrymans, prosternit se pedibus regis ante sepulcrum beati Martini cum contestatione divina, sicut ei litteris fuerat intimatum, ut Pictavis non accederet. Sic rex amaritudine plenus intelligens hanc petitionem esse reginae, paenitentia ductus, malis consiliariis istud reputans, seque indignum judicans quod talem habere reginam diutius non meruisset prosternit se et ille ante limina sancti Martini pedibus apostolici viri Germani, rogans ut sic pro ipso veniam (0668A)peteret beatae Radegundi, ut ei indulgeret quod in ea per malos consiliarios peccaverat. Unde ultio divina de praesenti in eos vindicavit. Sicut enim Arius, qui contra fidem catholicam certans, omnia [ Al., omnem intestinam] intestina sua in secessum dimisit; ita et de istis evenit qui contra beatam reginam egerunt.

7.
Tunc rex timens Dei judicium, quia regina magis Dei voluntatem fecerat quam suam dum cum eo commorata fuerat, rogat beatum virum, illuc celeriter ire. Sic vir apostolicus domnus Germanus Pictavis veniens, ingressus monasterium, in oratorio domnae Mariae nomini dedicato prosternit se ad sanctae reginae pedes pro rege veniam poscens. Illa vero gaudens se de saeculi faucibus ereptam, benigne (0668B)indulget, et se ad Dei aptavit servitium: expedita jam sequi Christum quocunque iret quem semper dilexit, et animo devoto ad eum percurrit. Talibus ergo rebus intenta, addito vigiliarum ordine, quasi carceris se sui corporis fecit pernoctando custodem. Et cum esset aliis misericors, sibi judex effecta est, reliquis pia, in se abstinendo severa, omnibus larga, sibi restricta, ut confecta jejuniis non sufficeret nisi et de suo corpore triumpharet.

8.
His igitur studiis occupata per omnem modum, sicut est in libro primo intimatum, meruit soli Deo prompte vacare. Quo tamen tempore fortioribus armis induta, sine cessatione orationibus, vigiliis, lectione propensa, peregrinis ipsa cibos ministravit ad mensam, ipsa suis manibus lavit et tersit infirmantum (0668C)vestigia. Non famulae permisit sibi dare solatium, quae devota cursitabat implere servitium: se autem in tam ardua abstinentiae districtione reclusit, usque quo infirmitas permisit, ut mens intenta Deo terrenum jam nec requireret cibum. Lectulum vero poenalem sibi construxit, postquam religionis induit habitum; non aliquando illam mollis pluma fulcivit, neque linteaminis nitor instruxit, quae pro indumentis universis cinere et cilicio tenera membra domavit. De abstinentiae rigore vel servitii anterior liber multa docuit. In tantum enim se propter Deum pauperem fecit, ut caeteris praeberet exemplum. Manicham quam brachio indueret non habebat, nisi de caliga sua sibi duas fecit manicas: sed ita se pauperem tractabat, ut hoc nec abbatissa sentiret. Quis (0668D)enim ejus patientiam, quis charitatem, quis fervorem spiritus, quis discretionem, quis benignitatem, quis zelum sanctum, quis jugem meditationem die noctuque in lege Domini poterit explicare? Quae cum a meditatione psalmorum aut praedicatione cessare videretur, lectrix ante eam una monacharum legere non desistebat. In tantum de corde vel ore illius Dei laus non discedebat, ut cum quadam vice vidisset posticiariam monasterii transeuntem nomine Eodegundem, ubi eam voluit appellare, pro ejus nomine Alleluia (0669A)clamavit. Hoc millies fecit; nunquam de ore illius detractio, nunquam mendacium, nunquam maledictum contra qualemcumque personam processit: et non solum non detraxit cuiquam, sed nec detrahentem patienter audivit. Pro persequentibus se semper oravit et orare docuit. Congregationem, quam in nomine Domini plena Dei desiderio congregavit, in tantum dilexit, ut etiam parentes vel regem conjugem se habuisse nec reminisceretur. Quod frequenter nobis dum praedicaret dicebat: Vos elegi filias, vos mea lumina, vos mea vita, vos mea requies totaque felicitas, vos novella plantatio; agite mecum in hoc saeculo, unde gaudeamus in futuro. Plena fide, plenoque cordis affectu serviamus Domino in timore, et in simplicitate cordis quaeramus eum, ut cum fiducia (0669B)ei dicere possimus: Da, Domine, quod promisisti, quia fecimus quod jussisti.

9.
Nunquam imposuit facere, quod ipsa prius non fecisset. Undecunque servus Dei venisset, sollicite percontabatur qualiter Domino serviret: si quid novi ab eo agnovisset quod ipsa non faceret, continuo cum omni alacritate sibi prius imposuit, et post congregationem tam verbo docuit quam exemplo ostendit. Cum ante eam vicibus psalmus cessaret, lectio nunquam discessit, non die, non nocte, non dum vel paululum corpus suum refecit. Cum lectio legebatur, illa sollicitudine pia animarum nostrarum curam gerens, dicebat: Si non intelligitis quod legitur, quid est quod non sollicite requiritis speculum animarum vestrarum? Quod etsi minus pro reverentia (0669C)interrogare praesumebatur, illa pia sollicitudine maternoque affectu, quod lectio continebat, ad animae salutem praedicare non cessabat. Sicut apis diversa genera florum congregans unde mella conficiat; sic illa ab his, quos invitabat, spiritales studebat carpere flosculos, unde boni operis fructum tam sibi quam suis sequacibus exhiberet. Dum nocte quasi vel unius horae spatium videretur somnum carpere, semper lectio legebatur. Quae legebat, in se somni marcorem sentiens, putabat eam jam paululum requiescere. Ubi a lectione cessasset mens intenta ad Christum, tanquam si diceret: Ego dormio, et cor meum vigilat (Cant. V), aiebat: Quare taces? Lege, ne cesses. At ubi surgendi horam mediam faceret nox, quanquam antea totum implevisset cursum, quae adhuc (0669D)nec soporem senserat, jam parata de strato ad Domini servitium gaudens surgebat ut cum fiducia diceret: Media nocte surgebam ad confitendum tibi, Domine (Psal. CXVIII). Nam frequenter et dormire visa est et psalmum decantare in ipso sopore, ita ut recte et veraciter diceret: Meditatio cordis mei in conspectu tuo semper (Psal. XVIII). Charitatis autem ejus ardorem quo omnes homines dilexit, quis unquam poterit imitari? Resplenduerunt in ea quaeque virtutes, modestia cum verecundia, sapientia cum simplicitate, severitas cum mansuetudine, doctrina cum humilitate, vita denique immaculata, vita irreprehensibilis, vita sibimet semper aequalis.

10.
In tantum se extraneam de rebus propriis fecit, (0670A)ut si alicui de sororibus merum dare voluisset, de suo sibi cellario tangere non praesumpsit. Quo cognito venerabilis abbatissa, dedit ei tonnellam octo modiorum, quam beatae Felicitati cellariae ad expensam commendavit. De vindemia usque ad aliam omnibus diebus ubicunque ei Sancta jussit, dispensavit, et nunquam minuit, sed semper aequalis permansit. Ubi novum vinum advenit quod cellarium implevit, se tonnella satis fecisse credidit; ante pontones et tonnae defecerunt quam haec quae beatae in omnibus fecit voluntatem. Dominus de quinque panibus et geminis piscibus quinque pavit millia hominum, et suam ancillam, ubicunque indigere vidit, de hoc parvo [ supple vasculo] toto anno refecit.(0670B)

11.
Semper de pace sollicita, de salute patriae curiosa, quandoquidem inter se regna movebantur, quia totos diligebat reges, pro omnium vita orabat, et nos sine intermissione pro eorum stabilitate orare docebat. Ubi eos inter se amaritudinem movere audisset, tota tremebat, et quales litteras uni, tales alteri dirigebat, ut inter se non bella nec arma tractarent, sed pacem firmarent ut patria ne periret. Similiter et ad eorum proceres dirigebat, ut praecelsis regibus consilia salutifera ministrarent, ut eis regnantibus, populi et patria salubrior redderetur. Congregationi suae assiduas vigilias imponebat: et ut sine intermissione pro eis orarent cum lacrymis docebat. Se vero in quantum cruciatu affligebat, quis hoc verbis explere valeat? et intercedente ea pax regum, mitigatio (0670C)belli, salus patriae aderat; ut ejus obtentum intelligentes, benedictum nomen Domini collaudarent. Quamlibet de pace regum cum rege coeli victoriam obtineret, magis se Deo devotam prompte optabat, et omnium servitio mancipabat, non curans quale obsequium faceret, quae totis [omnibus] implere studebat servitium: pedes omnium manibus propriis lavans, sabano tergens et osculans, et, si permissum fuisset, ad similitudinem Mariae fusis crinibus extergere non retinebatur. Unde pro tam immensis beneficiis, quae sunt in ea divino munere collata, Dominus virtutum largitor eam in miraculis clariorem red didit in Francia: ubi dum regnare videretur, sibi magis coeleste quam terrenum praeparavit regnum. Fecerat sibi oratorium, quatenus vicibus dum se (0670D)regi subduceret, semper ibi Dominum coeli invocaret, in quo beneficia Dei praestantur ad invocationem ejus nominis, cujus assidua ibi fuit oratio.

12.
Postquam se in monasterio reclusit matrona Mammezo, nomine, dum iter ageret, in oculo suo gravis est sordicula ingressa. Ubi una vox, unus dolor, unus clamor, diu noctuque inerat ei, ut suam fidelem Dominus declareret. Quanquam ibi corpore jam non esset, ad invocationem quoque nominis sui benigne adfuit. Dominus posuit ei in sensu, ut ad suum oratorium pergeret, et ad ejus invocationem se salvari crederet. At ubi femina dolore plena manibus servulorum suorum sustentata, vix ad illud oratorium duci poterat, validissimum sustinens dolorem (0671A)se in pavimentum projecit et clamare coepit: Domina Radegundis, credo te virtute Dei esse plenam, cujus voluntatem magis fecisti quam hominum: domina bona, pietate plena, miserere mei, subveni infelici, ora pro me ut mihi reddatur oculus, quia prae gravi cruciatu et dolore affligitur anima mea. Sic illa, quae dolores omnium in se sola [solam] transtulit dum in corpore fuit, usque dum eis mederi potuisset, benigne exaudivit ad invocationem nominis sui. Domino miserante per ejus interventum dolor fugit, salus advenit, oculum quem jam se perdidisse credebat, solum dolorem sentiens, sanum recipit: quae tot diebus nec cibum sumpserat, nec lumen diei viderat, pedibus suis nullo sustentante incolumis ad domum suam reversa est, Domino usque in praesentem diem (0671B)gratiam agens.

13.
Adjiciatur et aliud ad laudem Christi miraculum qui suos trepidare aliis facit. Vinoberga una ejus fuit famula, quae ausu temerario in cathedra beatae reginae post ejus discessum sedere praesumpsit. Quo facto, judicio Dei percussa sic ardebat, ut viderent omnes fumum de ea in altum procedere, et illa coram omni populo proclamaret, confitens se peccasse; et propterea arderet, quia in beatae sede consederat. Tribus diebus et tribus noctibus incendium passa vociferans clamabat: Domina Radegundis, peccavi, male egi, indulge, refrigera membra duro cruciatu exusta; misericordia larga, bonis operibus gloriosa, quae omnibus misereris, miserere mei. In tanta poena ipsam omnis populus videns, pro ea (0671C)precabatur tamquam si praesens esset, dicens: Quia ubicunque ex fide invocatur, adest: domina bona, parce ei ne tanto cruciatu infelix deficiat. Sic beatissima ad preces omnium benigne indulget [indulgens], ignem ferventem compescuit, sospes ad domum suam rediit: et sic istius poena omnes fecit cautos ac devotos.

14.
Suaedas [Sais, lib. I, num. 15] in villa dum esset, devoto ac fideli animo mens [mente] intenta Christo reliquias sanctorum omnium plena devotione habere cupiens, exoranti advenit vir venerabilis Magnus presbyter cum reliquiis domni Andreae et aliorum quam plurimorum. Quibus super altare positis, cum nocte devota vigilat super formulam, et se ad orationem prosternit, parvus sopor ei accessit, qualiter ei (0671D)Dominus declararet votum suum impletum, dicens ad eam: Cognosce, benedicta, quia non hae solum reliquiae, quas presbyter Magnus attulit, hic sunt tantum, sed quantas in Atheia [ Athiés ] villa congregasti, totae hic convenerunt. Ubi oculos aperuit, vidit virum splendidissimum qui hoc ei nuntiaverat, et gaudens Dominum benedixit. Postquam in monasterium est ingressa, quantam multitudinem sanctorum fidelissimis precibus congregaverit, hoc Oriens testatur, Aquilo, Auster, vel Occidens profitetur: quia undique pretiosas gemmas coeloque reconditas, (0672A)et quas paradisus habet, ipsa devota tam muneribus quam precibus sibi obtinuit. Cum quibus incessabiliter jugi meditatione psalmos et hymnos se decantare credebat.

15.
Pervenit tandem ad eam de domno Mammete martyre, quod Hierosolymis sancta sua requiescerent membra. Haec audiens avida et sitibunda potabat velut hydrops qui quantum fontem trahit, tantum sitis addita crescit; ista de rore Dei plus madefacta calet. Transmisit virum venerabilem Reovalem presbyterum, qui tunc saecularis erat et adhuc superstes est corpore, ad patriarcham Hierosolymitanum poscens de beati Mammetis pignoribus. Quod vir Dei benigne suscipiens rogationes populo indixit, voluntatem Dei inquirens: tertia die, missa celebrata, (0672B)beati martyris sepulcrum cum omni populo adiit, alta voce, plena fide hujusmodi verbis protestatur dicens: Precor te, confessor et martyr Christi, si vera est ancilla Dei beata Radegundis, innotescat in gentibus potentia tua, permitte ut de pignore tuo mens fidelis accipiat quod poscit. Oratione completa, ubi omnis populus amen respondit, venit ad sanctum sepulcrum, semperque beatae fidem pronuntians, tangebat membrum, quale beatissimus ad petitionem domnae Radegundis dare juberet. Tetigit in manu dextera singulos digitos: ubi ad minorem venit digitum, se suavi tactu de propria manu tulit, ut beatae reginae desiderio satisfaceret, et ejus voluntatem impleret. Quem digitum vir apostolicus cum digno honore beatae Radegundi direxit: de Hierosolyma usque Pictavis (0672C)in ejus honore semper laus Dei personuit. Quid putas quam ardenti animo, quam fideli devotione tanti pignoris praemium exspectans, se abstinentiae mancipavit? At ubi se beata regina hoc munus coeleste accepisse cum omni alacritate gauderet, tota hebdomada cum omni congregatione se in psallentium vigiliis et jejuniis aptavit, Dominum benedicens se tale munus accipere meruisse. Sic Deus suis fidelibus quae postulant non abnegat. Frequenter et dulciter quasi in figura, ut nemo intelligere posset, dicebat: Cui animarum cura est, fortiter laudem ab hominibus debet timere. Sed nihilominus quantum illa hoc vitare volebat, tanto magis ac magis virtutum largitor sibi in omnibus fidelem declarare studebat: ita ut ubicunque infirmus a quacunque detentus infirmitate eam invocasset, salutem (0672D)recipiebat.

16.
Vir illuster, Leo nomine, ad concilium synodi evocatus a viris apostolicis Leontio [ Burdegalensi ] et Eusebio [ Sanctonensi ] episcopis, dum iter ageret, oculi ejus gravi sunt caligine obducti, sanguinis nube cooperti, ut non nisi a famulis sustentatus pergeret, penitus nec viam videret. Qui ingressus monasterium beatae, ubi filias suas ei devotus tradidit Domino servituras, introivit in oratorium domnae Mariae nomini dedicatum: post orationem datam prosternit se fide plenus supra sanctae cilicium, viriliter eam invocans, (0673A)et tandiu superjacuit quousque dolor discessit, caligo fugata est, coagulatus sanguis se venis ministrantibus perduxit, clarisque oculis qui manibus sustentatus venerat, sanus rediit, de cilicio beatae lumen recepit, laetus atque incolumis, ad synodum ubi coeperat, ambulavit, quod post ipso referente universa synodus audivit, ac inde regrediens nobis haec ore proprio disseruit. Ipsa ei fecit devotio fundamentum basilicae domnae Radegundis percutere, ubi et centum dedit solidos ad fabricam ipsam faciendam. Quanti infirmi ad ejus invocationem sunt sani redditi quis enumerare valeat? Quis eam unquam vidit et terrenum hominem esse credidit? Per Deum coeli fiducialiter et veraciter dico, quia sic semper in oculis omnium resplendebat cum anima vultus ejus, (0673B)ut non immerito extrinsecus appareret, quod intrinsecus gerebatur

17.
Post congregatas sanctorum reliquias, si fieri potuisset, ipsum Dominum de sede majestatis suae visibiliter hic habitare expetiisset. Et quanquam eum carnalibus oculis non intueretur, spiritalis mens intenta sedulis precibus contemplabatur. Sed quia Dominus non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia, et qui eum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente quaesierit [Psal. LXXXIII), sicut haec beata fecit, divina clementia se benignam exhibuit, eique in sensu posuit, in cujus pectore die noctuque requiescebat, ut sicut beata Helena, sapientia imbuta, timore Dei plena, bonis operibus gloriosa lignum salutare, ubi pretium mundi pro nostra salute (0673C)appensum fuerat ut nos de potestate diaboli eriperet, perquisivit, ita ut, invento, ambabus manibus plauderet, et in terra genu flexo Dominum adoraret, ubi ipsam in mortuo suscitato dominicam crucem supra positam agnovit dicens: In veritate tu es Christus Filius Dei, qui in hunc mundum venisti, tuosque captivos quos creasti, pretioso sanguine redemisti; quod fecit illa in orientali patria, hoc fecit beata Radegundis in Gallia.

18.
Et quia sine consilio in mundo dum vixit, nihil facere voluit, transmisit litteras ad praecellentissimum domnum Sigibertum regem, cujus imperio patria ista regebatur, ut ei permitteret pro totius patriae salute et ejus regni stabilitate, lignum crucis Domini ab imperatore [Justino] expetere: quod ille (0673D)benignissime ad petitionem sanctae reginae assensum praebuit. Illa devotione plena, desiderio accensa ad imperatorem non munera dirigit, quae se propter Deum pauperem fecit; sed oratione obtinente, cum comitatu sanctorum quos incessabiliter invocabat, missos suos direxit. Sed quod sua vota poscebant obtinuit, ut beatum lignum crucis Domini auro et gemmis ornatum, et multas sanctorum reliquias, quas Oriens retinebat, uno residens loco se habere gloriata est. Ad petitionem sanctae transmisit imperator (0674A)legatorios cum evangeliis auro et gemmis ornatis.

19.
At ubi lignum, ubi salus mundi pependerat, Pictavis civitatem cum congregatione sanctorum advenit, et pontifex loci cum omni populo devote hoc vellet excipere; inimicus humani generis per satellites suos egit, ut pretium mundi repellerent, nec in civitate recipere vellent, qualiter beata Radegundis tribulationibus subjaceret, aliud pro alio asserentes, Judaico ordine; quod nostrum non est disserere, ipsi viderint: Dominus novit qui sunt ejus. Sed illa spiritu fervente, animo dimicante, iterum ad benignissimum regem dirigit, quia in civitatem salutem recipere noluerunt. Interim quousque missi sui de domno rege reverterentur, in Turonico suo monasterio (0674B)virorum quod condidit, ut ipsam salvaret, ibi cum psallentio sacerdotum crucem Domini vel pignora sanctorum commendavit. Non minorem injuriam est passa sancta crux per invidiam, quam Dominus qui per cursorem [ Al., percussorem] fidelem vocatus et revocatus ante presides et judices omnem malitiam patienter sustinuit, ut quod creaverat non periret. In quanto se cruciatu posuit, in jejuniis, in vigiliis, in profusione lacrymarum tota congregatio sua, in luctu et fletu omnibus diebus usque quo respexit Dominus humilitatem ancillae suae, qui dedit in corde regis ut faceret judicium et justitiam in medio populi? Nam devotus rex per fidelem suum virum illustrem Justinum comitem transmisit ad virum apostolicum domnum Eufromium Turonicae (0674C)civitatis episcopum, ut cum honore digno gloriosam crucem Domini vel sanctorum reliquias in monasterio domnae Radegundis introponeret; quod et factum est. Exultavit in gaudio beata cum omni cella sua, seque hoc de coelis donum bonum et datum perfectum suae congregationi, quam ad Domini servitium congregavit, contulit, in spiritu sentiens quod post ejus transitum parum habere posset. Quamquam illa cum rege coeli gloriaretur, unde eis subvenire posset: hoc donum coeleste provitrix optima, gubernatrix bona, ut oves non usquequaque relinqueret, pretium mundi de pignore Christi, quod de longinqua regione expetiit, ad honorem loci et salvationem populi suo in monasterio dimisit; ubi virtute Dei cooperante, potentia coeli ministrante, (0674D)caecorum oculi lumen recipiunt, aures surdae patefiunt, mutorum lingua ad suum redit officium; claudi ambulant, daemones effugantur. Quid plura? Quisquis a quacunque infirmitate detentus ex fide venerit, per virtutem sanctae crucis sanus redit. Quis queat dicere quantum et quale donum huic urbi beata contulit? Unde quisquis ex fide vivit, ejus nomini benedicit. Praecellentissimis enim dominis regibus et serenissimae domnae Brunighildae reginae, quos caro dilexit affectu, et sacrosanctis ecclesiis vel pontificibus (0675A)earum cum contestatione divina suum commendavit monasterium.

20.
Post hoc donum coeleste acceptum transmisit beata missos suos, supradictum presbyterum, cum aliis, ad imperatorem cum simplici vestimento gratias agere. In redeundo coepit mare fluctibus agi, ubi sunt multa pericula passi, procellas scilicet et tempestates, quales se nunquam vidisse fatebantur; quadraginta diebus et quadraginta noctibus in medio mari navis eorum periculo subjacebat. Jam de vita desperantes mortem prae oculis habentes, inter se pacem facientes, quia jam eos mare absorbere cupiebat, se videntes in tanto periculo, voces ad coelum dabant clamantes ac dicentes: Domina Radegundis, subveni servis tuis: dum tibi obedimus, submersi (0675B)non pereamus; libera nos de mortis periculo quia jam mare paratum est ut nos vivos absorbeat. Ubicunque invocata fuisti miserta es, nunc adjuva tuos ne pereant. Ad has voces in medio mari advenit columba, quae ter navem eorum circumiens, tertia vice in nomine Trinitatis quam beata semper corde dilexit, cum volaret, servus beatae reginae nomine Banisaios extendit manum, de cauda ejus tres tulit pennas, quas mari intinguens tempestatem compescuit et ad invocationem nominis beatae Radegundis columba quae apparuit, ejus famulos de mortis janua vitae reddidit, et facta est tranquillitas magna in medio mari. Illi vero alta voce clamantes dicebant: Advenisti, bona domina, pietate plena, tuos captivos eripere ne fluctibus mergerentur. Ad ejus invocationem (0675C)non tantum sui, sed omnes sunt liberati per virtutem ipsius domnae Radegundis. Ipsas pennas huc attulerant, et fabricatas ipsi qui de morte sunt liberati, per loca sancta devoti dederunt. Ubicumque invocata fuerit, benigne exaudit; si febricitans, aut pustulam habens, aut a quacunque tentus infirmitate, pro interjecto longinquitatis terrae spatio ad eam venire non potuisset, candela in ejus nomine accensa omnem febrem depulit.

21.
Quantum suam congregationem dilexerit quis effari valeat? nec si centeno sonitu linguae plectrum moveat hoc explere valet. Instituit ut, dum reficerent, semper lectio legeretur, ut non solum fauces accipiant cibum, sed et aures audiant Dei verbum. Quidquid aut aliis praecepit aut ipsa fecit, omnia propter (0675D)Deum semper implevit. Quidquid aut prohibuit fieri, aut ipsa vitavit facere, omnia in zelo Dei et nihil carnaliter aut egit, aut sapuit. Et quia nunquam otiosa ab opere Dei esse voluit, insistebat utique orationi, lectioni et eleemosynis ac praedicationibus incessanter, omnibus diebus, ut nulla esset quae se de ignorantia excusaret.

22.
Tantum denique donum in se largiente divina gratia habuit, ut humilitatis magistrum qui de coeli solio ad terras descendit imitando, Dominum sequeretur in spiritu, quocunque iret. Postquam congregatio se recondebat jam ad pausationem, illa, ut pernoctans in oratione, sua sancta dextera monasterium per signum crucis salvabat. Quadam vice dum beata (0676A)illud signaret, aliqua de sororibus vidit supra murum millia millium daemonum in specie caprarum astare: ubi sancta dexteram beatam cum signo crucis elevavit, omnis illa multitudo daemonum fugata nusquam comparuit.

23.
Simili modo dum ante suam cellam nocte astaret, semper corde et in ore cursum decantaus, intra arcana cordis sui secrete jugis laus Dei personabat, nocturna avis, quae hominibus est ingrata, vociferans in medio monasterio in arbore se infestabat. Dicit ad eam una de astantibus: Domina beata, si jubes, in verbo tuo ejicio avem. Quae dicit ei: Si nocet, in nomine Domini vade, nihilominus signum crucis super eam faciens. Ambulavit dixitque avi: In nomine Domini nostri Jesu Christi jubet domina (0676B)Radegundis, si non ex Dei parte venisti, ut ab hoc loco discedas, et penitus hic cantare non praesumas. Tanquam si ex ore Dei prolatum audisset verbum, dedit volatum et nusquam comparuit. Merito ei aves et bestiae obediunt, quia illa nunquam praeteriit Domini obedire praecepto.

24.
Et si pro infirmitate aliquoties requiescere voluisset, spiritu vigilanti dicebat, tanquam admonens eam quae psalmum dicebat: Age, dic. Nulli dubium est quod spiritaliter cum sanctis psallebat, aut certe nec sopor eam superabat. Mens intenta ad Christum frequenter etiam in sopore posita, de futuro judicio et de aeterno praemio praedicans, expergefacta nobis dicebat: Colligite, colligite triticum dominicum, quia vere dico vobis non diu erit ut colligatis. Videte quod (0676C)dico, colligite quia vere quaesiturae estis istud tempus; vere, vere quaesiturae estis istos dies et valde desideraturae. Quod etsi tunc ignavia nostra hoc tepide accipiebat, jam tamen nunc venisse probemus quod dixit. Illud propheticum in nobis impletum est: Mittam vobis famem in terra (Amos VI); famem, inquit, non panis et aquae sed audiendi verbum Dei. Licet praedicationes quas instituit recitentur; tamen cessavit illa incessabilis vox, desiderabilis admonitio, dulcis affectus. Nam qualem vultum, Deus plasmator bone! qualem faciem, qualem personam habuit, quis potest unquam exponere? Sed et hoc reminisci supplicium est. Nos vero humiles desideramus in ea doctrinam, formam, vultum, personam, scientiam, pietatem, bonitatem, dulcedinem: quam (0676D)specialem a Domino inter caeteros homines habuit.

25.
Quam sancta fuit vita ejus, tam purus et dulcis aspectus. Ante annum transitus sui, vidit in visu locum sibi paratum, venitque ad eam juvenis praedives pulcherrimus, et quasi juvenilem habens aetatem, qui suavi tactu blandoque colloquio dum cum ea loqueretur, illa de se zelans, blanditiam respuebat. Qui dixit ei: Quid me desiderio accensa cum tantis lacrymis rogas, gemens requiris, fusis precibus poscis, pro me tanto te cruciatu affligis qui semper tibi adsisto? Tu, gemma pretiosa, noveris te in diademate capitis mei primam esse gemmam. Nulli dubium quod ipse eam visitavit cui se tota devotione tradidit vivens in corpore et gloriam qua fruitura erat ei ostendit. Sed (0677A)hunc visum secretius cum contestatione duabus satis fidelibus disseruit, ut se superstite nulli narrarent.
Et quia multa sunt adhuc satis et magna quae propter prolixitatem praeterimus, ne prolixitas nostra audientibus potius fastidium generet, quam nitorem sermonis [ Al., sermo] ostendat. Quantum de amore, de nutrimentis, de charitate, de praedicatione, de omni omnino sancta ejus conversatione reminiscimur, cruciamur et dolentes oculis distensis requirimus tantam pietatem, sed nec invenimus quod perdidimus. O tam dura conditio quae nobis infelicibus evenit! o piisima domina, utinam obtinuisses cum caeli Domino, ut ante te oves quas congregaveras direxisses! Tu, pastorem bonum sequens, gregem Domino tradidisses.

(0677B)
26.
Jam ad gloriosum ejus venimus transitum, quem sine profusione lacrymarum dicere non possumus. Fluunt lacrymae, de imis medullis gemitus prorumpunt, sed in nullo consolationis locum inveniunt, dum plangimus; si de ejus fideli devotione minus dicimus, plus peccamus. Usque ad diem transitus sui numquam minuit cursum implere; et quod coepit, corde retinuit: quia non qui coeperit, sed qui perseveraverit usque in finem, ipse salvus erit. Ubi jam ad finem vitae venit sanctum ejus corpusculum, longum trahens martyrium pro amore Domini; beati [ forsan beatae id est Moniales] omnes congregati luctuose circa ejus thorum flentes et ejulantes, pectora duris pugnis et lapidibus ferientes, voces ad caelum dabant clamantes ac dicentes: Domine, ne permittas (0677C)nos tam grave damnum pati; lumen nostrum recipis, nos cur in tenebris relinquis? Et quia illa quidquid potissimum facere voluit, semper die natalis Domini facere elegit, gloriosus transitus ejus sic contigit. Nam quarta feria mane primo idus Augustas, quod fecit idem mensis dies XIII, clausi sunt ejus oculi et obscurati sunt nostri. Vae nobis quia peccavimus, afflictum est dolore cor nostrum, flevimus et plangimus, quod diutius una nos te habere non meruimus. Ipsum mane ubi nobis tantum malum contigit, ubi una vox, unus planctus, unus clamor caelos penetrabat; lapidarii qui in monte operabantur, in aere audierunt angelum Dei loquentem; unus dixit ad alios: quid facitis? dimittite eam adhuc; quia hae voces ad Domini pervenerunt aures. Angeli, qui (0677D)eam ferebant, respondentes dixerunt: Jam factum est. Quid faciemus? Illam recepit paradisus, ubi gloriatur cum Domino. Credimus quod nos non de se separat, quae se ei placere voluit cum quo regnat. (0678A)Flenda ergo nobis talis non est, sed tremenda. Amisimus quidem in praesenti saeculo dominam et matrem: sed in regnum Christi praemisimus intercedentem. Admirabile quidem gaudium fecit in caelis, in terris vero intolerabilem luctum reliquit.

27.
Quando ejus sancta anima de hoc saeculo migravit ad Christum, non erat ibi pontifex loci. Ambulavit nuntius ad virum apostolicum domnum Gregorium Turonicae civitatis episcopum, et advenit. Sed quantum praesens vidit oculis antequam eam sepeliret, de ejus virtutibus in libro miraculorum (Greg. Turon. de Gl. Confes. 106), quem composuit, inseruit. Cum autem venit ad locum ubi sanctum corpus jacebat (quod ipse postea cum sacramento lacrymans dicebat, quod (0678B)in specie hominis angelicum vultum viderat), facies illius velut rosa et lilium fulgebat; ita tremefactus est ac metu concussus, tanquam si ante praesentiam beatae genitricis Domini adstaret devotus vir Deo plenus. Expectabatur pontifex loci ut eam cum digno sepeliret honore. Tota congregatio circa ejus torum stans psallebat; ubi psallentium vel paululum quiescebat, intolerabilis planctus aderat. Triduo expectatus est pontifex, quia vicos circumiebat; sed quia non venit, supradictus vir apostolicus de caritate fisus quia perfecta caritas foras mittit timorem (I Joan. IV), in Basilica sanctae Mariae nomine condita, ubi sacra virginum corpora de monasterio suo conduntur, eam cum digno sepelivit honore.

28.
Dum sub muro cum psallentio sanctum ejus (0678C)corpus portaretur, quia instituerat ut nulla vivens foras monasterii januam egrederetur, tota congregatio supra murum lamentans, ita ut plauctus earum superaret ipsum psallentium, pro psalmo lacrymas, pro cantico mugitum, et gemitum pro alleluia reddebant. Rogaverunt desursum ut subtus turrem repausaretur feretrum in quo beata portabatur, graviter sustinentes ejus absentiam. Sed ut suam fidelem Dominus declararet in medio populi, ibi dum pausaretur sanctum corpus, caecum illuminavit: qui multis annis lucem diei non viderat, lumen recepit; qui ad manus tractus venerat, post feretrum nullo sustentante videns, tanquam si nullum habuisset laborem oculorum, ad sanctum sepulcrum abiit, et usque hodie clare videt.(0678D)

29.
Ne praetermittatur et aliud miraculum. Ubi eam sepelivit supradictus episcopus, coopertorium non posuit, antequam pontifex loci veniret. Liberae quae ante eam cereos portaverunt, totae in gyro sepulcri (0679A)adstabant; unaquaeque in suo cereo suum nomen dabat scriptum, totae uni ex famulis cereos ipsos juxta ordinationem tradebant. Fit contentio in populo; alii dicebant cereos ipsos in ejus sanctum sepulcrum mitti debere, alii dicebant, non. Dum istud ageretur, de pueri brachio qui totos tenebat, unus exilivit in altum super omnem populum, et se in sancto sepulcro ad pedes beatae posuit, et quod haesitabatur, declaravit. Respicientes ad nomen, cujus esset cereus, inventum est Calvae nomen. Hoc videns episcopus vel omnis populus, admirantes virtutem beatae Radegundis, Domino benedixerunt. Quantae post ejus transitum ibi sunt factae virtutes, quanti daemoniaci liberati, quanti febricitantes sunt redditi sanitati, quis enumerare valeat?

30.
(0679B)De Burgundia cum viro apostolico Leifasto episcopo veniens ejus abba nomine Abbo, dum esset Pictavis in civitate, dentis incurrit validum dolorem. Die noctuque una vox, unus dolor inerat ei, mortem evenire sibi optans ut tanto careret dolore. Qui inspirante sibi divina misericordia rogavit se duci ad sanetae basilicam: ubi ingressus, cum fide se ante sanctum sepulcrum terrae projecit, mortem prae oculis habens, pallam corporalem desuper sanctum tumulum mordicus apprehendit. Qui septem diebus nec cibum sumpserat, nec somno refici poterat, in hoc morsu sopor accessit; dolor discessit, sanus ad hospitium rediit. Quod post ipso referente plures cognoverunt, ubi se fatebatur de mortis janua per virtutem domnae Radegundis esse revocatum

(0679C)
31.
Et quia mos est in festivitate beati Hilarii reliquis Monasteriis circumcirca proximis, quae sunt ibi, usque in mediam noctem vigilias celebrare; de media nocte unusquisque abbas cum suis fratribus ad suum revertitur monasterium cursum celebrare. Quamdiu (0680A)in beati Antistiis Basilica vigilaverunt, tota nocte energumeni clamaverunt; inter quos mulieres duas graviter infestabat inimicus, praecipue una tantum bacchabatur, ut in ejus fremitu tota tremeret basilica. Postquam inde vir venerabilis Arnegisilus abbas basilicae beatae reginae cum suis Monachis exivit, ad suam vadens basilicam cursum implere, quam illa satis dilexerat, ipsas post se mulieres audierunt clamantes, Venite. Quae ingressae basilicam vociferantes domnam Radegundem ut eis parceret supplicabant. Una ex illis, quae gravius tribulabatur, jam ter quinos habens annos ex quo eam spiritus nequam flagellabat, cum matutina dicebatur, saeviens inimicus vas quod invaserat, reliquit. Illa alia ad tertiam ante ostium ipsius basilicae est liberata, et ultra nequissimus (0680B)hostis eis nocere non valuit. Quam larga est et dives misericordia Dei quae suos vereri facit, et loca requirit ipse virtutum largitor ac dispensator, ubi per suos fideles suam ostendit potentiam. Ad basilicam sancti viri sunt alii liberati, alii vero basilicae domnae Radegundis sunt directi: ut sicut aequales gratia erant, ita aequalis et virtus ostenderetur.

32.
Quis male habens, quamvis vita desperatus, si pallam subteriorem custos ejusdem sacri sepulcri intinxit in calice aquae, et dedit ei febricitanti poculum, non statim ut bibit ante sanctum ejus sepulcrum jacens sopor accessit, morbus recessit? Christo largiente omnibus diebus in nomine ipsius Domini Jesu-Christi ibi multae virtutes fiunt, unde recessit. Nos quoque etiam fideli devotione et sedulitate debita (0680C)veneramur in terris, cujus anima confidimus, gaudemus et gloriamur quod praefulgeat in caelis, ipso praestante qui cum Patre et Spiritu-sancto vivit et et regnat in saecula saeculorum, Amen.
(no apparatus)
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>2xkoxha7aptvlby76k6f1qlq1eyuhkg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285276</id>
      <parentid>285273</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73776" sha1="gse9qp172mxlw7bake96b9z606rv7gl" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Venantius Fortunatus
|Scriptor2=Baudonivia
|OperaeTitulus= Vita S. Radegundis Reginae
|OperaeWikiPagina=Vita S. Radegundis Reginae
|Annus=  Saeculo VI
|SubTitulus= Migne
|Genera=Hagiographiae
|Editio=Migne 1849
|Fons=[https://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/72|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 72]]'''


Vita S. Radegundis Reginae (Venantius Fortunatus), J. P. Migne

==Liber I. &lt;br&gt;''auctore Venantio Fortunato episcopo Pictaviensi.''==
''Ad mss. Cod. S. Germani Pratentis et Conchensis monasterii, et D. d' Herouval.''

===Prologus.===

===1.===
Redemptoris nostri tantum dives est largitas, ut in sexu muliebri celebret fortes victorias, et corpore fragiliores ipsas reddat feminas virtute mentis inclytae gloriosas. Quas habentes nascendo mollitiem facit Christus robustas ex fide: ut quae videntur imbecilles, dum coronantur ex meritis, a quo efficiuntur fortes, laudem sui cumulent Creatoris, habendo in vasis fictilibus thesauros coeli reconditos: in quarum visceribus cum suis divitiis ipse Rex habitator est Christus. Quae mortificantes se saeculo, despecto terrae consortio, defaecato [ Al. deserto] mundi contagio, non confidentes in lubrico, non stantes in lapsu, quaerentes vivere Deo, ad gloriam Redemptoris sunt copulatae paradiso. In quo est pariter numero, cujus vitae praesentis cursum, licet sermone privato, ferre tentavimus in publicum: ut cujus est vita cum Christo in gloria, memoria relata celebretur in mundo.

===Vita incipit.===
(0651)

===2.===
(0651C)Beatissima igitur Radegundis, natione barbara de regione Thoringa, avo rege Bassino, patruo Hermenfrido, patre rege Berethario. In quantum altitudo saeculi tangit, regio de germine orta, celsa licet origine, multo celsior actione. Quae cum summis suis parentibus brevi mansisset tempore, tempestate (0652C)barbarica, Francorum victoria regione vastata, vice Israelitica exit et migrat de patria. Tunc inter ipsos victores cujus esset in praeda regalis puella, fit contentio de captiva. Et nisi reddita fuisset transacto certamine, in se reges arma movissent. Quae veniens in sortem praecelsi regis Chlotarii in Veromadensem (0653A)ducta Atteias in villa regia nutriendi causa custodibus est deputata. Quae puella inter alia opera, quae sexui ejus congruebant, litteris est erudita: frequenter loquens cum parvulis, si conferret sors temporis, martyr fieri cupiens. Indicabat adolescens jam tunc merita senectutis, obtinens pro parte quae petiit. Denique dum esset in pace florens Ecclesia, ipsa est a domesticis persecutionem perpessa. Jam tunc id agens infantula, quidquid sibi remansisset in mensa, collectis parvulis, lavans capita singulis, compositis sellulis, porrigens aquam manibus, ipsa cibos inferebat, ipsa miscebat infantulis. Hoc etiam praemeditans cum Samuele parvulo clerico gerebat. Facta cruce lignea praecedente, subsequentes psallendo ad oratorium cum gravitate matura simul parvuli properabant. Et ipsa tamen cum sua veste nitidans (0653B)pavimentum, circa altare vero cum facitergio jacentem pulverem colligens, foris cum reverentia recondebat, potius quam vergebat. Quam cum praeparatis expensis Victoriace voluisset rex praedictus accipere, per Beralcham ab Alteias nocte cum paucis elapsa est. Deinde Suessionis cum eam direxisset ut reginam erigeret, evitans pompam regalem ne saeculo cresceret, sed cui debebatur et humana gloria non mutatur.

===3.===
Nubit ergo terreno principi, nec tamen separata a coelesti. Ac dum sibi accessisset saecularis potestas, magis quam permitteret dignitas, se plus inclinavit voluntas. Subdita semper Deo, sectans monita sacerdotum, plus participata Christo quam sociata conjugio. Illo vero sub tempore tentamus patefacere (0653C)de multis pauca quae gesserit. Ideo juncta principi, timens ne Deo degradasset, cum mundi gradu proficeret, se sua cum facultate eleemosynae dedicavit. Nam cum sibi aliquid de tributis accideret, ex omnibus quae venissent ad eam, ante dedit decimas quam recepit. Deinde quod supererat, monasteriis dispensabat, et quo ire pede non poterat, transmisso munere circuibat. A cujus munificentia nec ipse se abscondere potuit eremita; et sicuti ne premeretur a sarcina, quod acceperat erogabat. Apud quam egeni vox non inaniter sonuit, nec ipsa eam surda praeteriit: saepe donans indumenta, credens sub inopis veste Christi membra se tegere: hoc se reputans perdere quidquid pauperibus non dedisset.

===4.===
Adhuc animum tendens ad opus misericordiae, (0653D)Alteias domum instruit, ubi lectis culte compositis, congregatis egenis feminis, ipsa eas lavans in thermis, morborumque curans putredines. Virorum capita diluens, ministerium faciens, quos ante lavarat, eisdem sua manu miscebat, ut fessos de sudore sumpta potio recrearet. Sic devota femina nata et nupta regina, palatii domina, pauperibus servierat ancilla. (0654A)In mensa vero subocculte, ne forte cognosceretur ab aliquo, ante se posito cum legumine ferculo, inter epulas regum, more trium puerorum, fava [faba] vel lenticula delectabiliter vescebatur. De cursu vero decantando, etsi sederet in prandio, excusans se regi aliquo casu, ut Deo redderet debitum, se subducebat convivio. Quo egressa Domino psallebat, et curiose requirebat quali cibo foris pauperes refecissent.

===5.===
Item nocturno tempore, cum reclinaret cum principe, rogans se pro humana necessitate consurgere, levans egressa cubiculo, tamdiu ante secretum orationi incumbebat jactato cilicio, ut solo calens spiritu jaceret gelu penetrata, tota carne praemortua: non curans corporis tormento mens intenta paradiso, (0654B)leve reputans quod ferret, tantum ne Christo vilesceret. Inde regressa cubiculum, vix tepefieri poterat vel foco vel lectulo. De qua regi dicebatur habere se potius jugalem monacham quam reginam. Unde et ipse irritatus [ Al., tantis] pro bonis erat asperrimus. Sed illa pro parte liniens, pro parte tolerabat modeste rixas illatas a conjuge.

===6.===
Diebus vero Quadragesimae satis est scire qualiter se retexit inter vestes regias singulariter poenitens. Igitur appropinquante jejunii tempore, mittens ad religiosam monacham nomine Piam in sancto proposito, illa dirigebat veneranter in linteo sigillatum cilicium: quod sancta induens ad corpus, per totam Quadragesimam subter veste regia dulci portabat in sarcina. Transactis diebus, similiter sigillatum retransmittebat (0654C)cilicium. Sin autem rex deesset, quis credat qualiter se orationi diffunderet, qualiter se tanquam praesentis Christi pedibus alligaret; et quasi repleta deliciis, sic longo jejunio satiaret in lacrymis? Cui despecto ventris edulio Christus tota refectio, et tota fames erat in Christo.

===7.===
Illud qua pietate peragebat sollicita, ut quae per oratoria vel loca venerabilia tota nocte perlucerent, candelas suis manibus factas jugiter ministrabat? Unde hora serotina, dum ei nuntiaretur tarde, quod eam ad mensam rex quaereret, circa res Dei dum satagebat, rixas habebat a conjuge, ita ut vicibus multis princeps per munera satisfaceret, quod ei per linguam peccasset.(0654D)

===8.===
Ad cujus opinionem si quis servorum Dei visus fuisset vel per se vel [ Sur. addit per alium] vocatus occurrere, videres illam, coelestem habere laetitiam; et hora noctis recursa cum paucis pergens et intimis per nivem, lutum, vel pulverem, aqua calida parata, ipsa lavabat et tergebat venerandi vestigia nec resistente servo Dei et propinabat in patera. Sequenti die, curam domus committens creditariis, ipsa se totam (0655A)occupabat circa viri justi verba, circa salutis instituta, et circa adipiscenda vitae caelestis commercia retentabatur per dies. Et si venisset pontifex, in aspectu ejus laetificabatur, et remuneratum relaxabat ipsa tristis ad propria.

===9.===
Illud quoque quam prudenter totum pro sua salute providebat impendere: quoties quasi mafortem novum lineum sabanum, auro vel gemmis ornatum more vestiebat de barbaro, a circumstantibus puellis si laudaretur pulcherrimum, indignam se adjudicans tali componi linteolo, mox exuens se vestimento dirigebat loco sancto, quisquis esset in proximo, et pro palla ponebatur divinum super altare.

===10.===
Qualiter vero si quis pro culpa criminali, ut assolet, a rege deputabatur interfici sanctissima regina (0655B)moriebatur cruciatu, ne designatus reus moreretur in gladio! Qualiter concursabat per domesticos fideles servientes et proceres, quorum blandimentis mulcebat animum principis, donec in ipsa ira regis, unde processerat sors mortis, inde curreret vox salutis!

===11.===
His igitur beatis actibus occupatam intantum provexit divina clementia, ut etiam adhuc in palatio laica Domino largiente declararentur per eam miracula. Denique in Perunna [ Peronne ] villa post prandium dum ambularet per hortum sanctissima, rei retrusi pro crimine succurri sibi clamabant, vociferantes de carcere. Ipsa quid esset interrogat: mentiuntur ministri, quod mendicorum turba quaereret eleemosynam. Credens hoc illa transmittit quo indigebat (0655C)inopia. Interea a judice compelluntur tacere qui tenebantur in compede: Cum vero nox supervenisset, dum sibi cursum diceret, fractis vinculis soluti occurrunt sanctae de carcere. Quo cognito reos se viderunt qui beatae mentiti sunt, dum qui rei fuerant de catenis soluti sunt.

===12.===
Et quoniam frequenter aliqua occasione, divinitate prosperante, casus cedit ad salutem, ut haec religiosius viveret, frater interficitur innocenter [innocens]. Directa igitur a rege veniens ad beatum Medardum Noviomago, supplicat instanter, ut ipsam mutata veste Domino consecraret. Sed memor dicentis apostoli: Si qua ligata sit conjugi, non quaerat dissolvi (I Cor. VII), différebat reginam, ne veste legeret (0656A)monacham. Adhuc beatum virum perturbabant proceres et per basilicam graviter ab altari retrahebant, ne velaret regi conjunctam, ne videretur sacerdoti ut praesumeret principi subducere reginam, non publicanam, sed publicam [ Id est, publice seu solemniter nuptam). Quo sanctissima cognito, intrans in sacrarium, monachica veste induitur, procedit ad altare, beatissimum Medardum his verbis alloquitur dicens: Si me consecrare distuleris, et plus hominem quam Deum timueris, de manu tua a pastore ovis anima requiratur. Quo ille contestationis concussus tonitruo, manu superposita, consecravit diaconam.

===13.===
Mox indumentum nobile quo celeberrima die solebat pompa comitante regina procedere, exuta ponit in altare, blattas, gemmataque ornamenta [ Al., (0656B)blattis, gemmis ornamentis]: mensam divinae gloriae tot donis onerat per honorem. Cingulum auri ponderatum fractum dat in opus pauperum. Similiter accedens ad cellam sancti Jumeris, die uno quo se ornabat felix regina, composito sermone ut loquar barbaro, stapionem, camisas, manicas, cofeas, fibulas, cuncta auro, quaedam gemmis exornata, per circulum sibi profutura sancto tradit altari. Inde procedens ad cellam venerabilis Datdonis, die qua debuit ornari praestanter in saeculo, quidquid indui poterat, censu divite femina, abbate remunerato totum dedit coenobio. Aequiter [similiter] sancti Gundulfi, post facti Mettis episcopi progressa receptaculo, non minore laboratu nobilitavit Synergium .(0656C)

===14.===
Hinc felici navigio Turonis appulsa quae suppleat eloquentia, quantum officiosam, quantumquo se monstravit munificam? Quid egerit circa sancti Martini atria, templa, basilicam, flens, lacrymis insatiata, singula jacens per limina, ubi missa revocata, vestibus et ornamento, quo se clariori cultu solebat ferre in palatio, sacrum componit altare. Hinc cum in vicum Condatensem [ Condé ], ubi gloriosus vir Martinus et Christi satis intimus senator migravit de saeculo, ancilla Domini pervenisset, dedit non inferiora, Domini crescens in gratia.

===15.===
Hinc cum in villa Suaedas [ Sais inter Turones et Pictones] Pictavo territorio juxta praedictum vicum decenter accederet, itinere prosperante, qualiter se (0657A)gessit per singula, quis enumeret infinita? quae in mensa sub fladone segalatium [siligineum] panem absconsum et hordeaceum manducabat occulte, sic ut nemo perciperet. Nam ex illo tempore, quo beato Medardo consecrante velata est, usque ad infirmitatem praeter legumen et olera, non pomum, piscem, vel ovum nec quid aliud edit: potum vero praeter aquam mulsam atque piratium non bibit; vini vero puritatem aut medi [potio ex melle] decoctionem, cervisiaeque turbidinem non contigit.

===16.===
Tum more sancti Germani jubet sibi molam secretissime deferri, ad quam tota quadragesima tantum laboravit, quantum quatriduana refectio postulavit. Oblationes etiam suis manibus faciens, locis venerabilibus incessabiliter dispensavit. Ergo apud (0657B)sanctam non minus usus misericordiae quam erat concursus de plebe, ut nec deesset qui peteret, nec deficeret quod donaretur. Mirandum ut omnibus satisfaceret, unde thesauri tot exuli, unde tot divitiae peregrinae.

===17.===
Quantum expendebat diurna redemptio, sola sciebat quae petentibus deportabat. Nam praeter quotidianam mensam qua refovebat matriculam duobus semper diebus sabbati quinta et sabbato vicibus balneo parato ipsa succincta de sabano [linteo] capita lavans egenorum, defricans quidquid erat, crustam, scabiem, tineam nec purulentam fastidiens, interdum et vermes extrahens, purgans cutis putredines, sigillatim capita pectebat ipsa quae laverat. Ulcera vero cicatricum, quae cutis laxa, detexerat (0657C)aut ungues exasperaverant, more evangelico, oleo superfuso mulcebat morbi contagium. Mulierum vero descendentium in tinam [doliolum vulgo tinette ], ipsa cum sapone a capite usque ad plantam membra singula diluebat; egredientibus exinde si cui veterata indumenta conspiceret, tollens rasa, nova reddens: ante pannosos faciebat venire cultos ad prandium; quibus congregatis, ministerio parato, ipsa aquam sive mappam singulis porrigebat, et invalidis ipsa pariter os et manus tergebat. Hinc tribus ferculis illatis, farcitis deliciis, stans ante prandentes jejuna, praesens convivis, ipsa incidebat panem, carnem, vel quidquid apponeret. Languidis autem et caecis non cessabat ipsa cibos cum cochleari porrigere, hoc praesentibus duabus, sed se sola serviente, ut nova Martha satageret, donec potulenti [ Al. purulenti (0657D)lectum cum in Mss. sit potolenti] fratres laeti fierent conviviis. Tunc illa removens se loco ut ablueret (0658A)manus, jam bene culto convivio tota gratificabatur. Si quid audiret de fremitu, jubebat tamen ut sederent, donec vellent adsurgere.

===18.===
Venerabili vero omni Dominico die hoc babebat in canone vel aestate vel hieme, ut pauperibus collectis primo merum sua manu de potu dulci porrigeret, puellae postea committens, ut omnibus illa propinaret: quia ipsa festinabat orationi occurrere, quo et cursum consummaret, et sacerdotibus ad mensam invitatis occurreret, quos adhuc regali more ad propria cum redirent, sine munere non laxaret.

===19.===
Hanc quoque rem intremiscendam qua peragebat dulcedine! Cum leprosi venientes signo facto se proderent, jubebat adminiculae, ut unde, vel quanti essent pia cura requireret. Qua sibi renuntiante, parata mensa, missorium, cochleares, cultellos, cannas (0658B), potum et calices sola subsequente intromittebat furtim, quo se nemo perciperet. Ipsa tum mulieres variis leprae maculis perfusas comprehendens in amplexu, osculabatur et vultum, toto diligens animo. Deinde, posita mensa, ferens aquam calidam, facies lavabat, manus, ungues et ulcera, et rursus administrabat ipsa pascens per singula. Recedentibus praebebat aurum vel vestimenta, vix una teste munifica. Ministra tamen praesumebat eam blandimentis sic appellare: Sanctissima domina, quis te osculetur quae sic leprosos amplecteris? Illa respondit benevole: Vere si me non osculeris, hinc mihi cura nec ulla est.

===20.===
Quae tamen, praestante Deo, diverso fulsit miraculo. Denique si quis pustulae desperaret de vulnere, (0658C)offerebat ministra sanctae folium pampini, mentiens, sibi opus hoc esse. Sicque vix obtento signaculo portans ad desperatum, vulneri superposito mox occurrebat remedium. Itidem frigoriticus qui venisset aut languidus, dicens in somnis se vidisse ut pro sua salute feminae sanctae occurreret, offerens candelam alicui ex ministris; qua accensa per noctem morbus accipiebat mortem, morbidus sanitatem. Quoties autem cum cognovisset decubantem in lectulo, portans poma peregrina, dulce simul et calidum, reficiebat aegrotum: et qui nec decimo jam die quid percepisset, cibaria ipsa mox administrante, languidus accipiebat cibum pariter et salutem; quod tamen ipsa imperabat, ne quis proferret in fabula.

===21.===
Quanta vero congressio popularis extitit die qua (0658D)se sancta deliberavit recludere! ut quos plateae non caperent, ascendentes tecta complerent. Quid autem (0659A)sanctissima jejunii, obsequii, humilitatis, charitatis, laboris et cruciatus ferventer indepta sit, si quis cuncta percurreret, ipsam praedicaret tam confessorem quam martyrem. Ergo venerabilem praeter diem Dominicum fuit sacratissimae omnis dies [ Al., omnibus diebus] jujunium: lenticulae vel oleris prope jejuna refectio; non avem, piscem vel pomum, vel ovum habens edulium. Panis vero deliciarum segalatium fuit aut hordeaceum, quem absconsum sub fladone sumebat, ne quis perciperet. Haec fuit etiam potio aqua mulsa, piracium, sed modice libata sitibunda potatio.

===22.===
Prima quoque Quadragesima, qua se reclusit in cellula, donec fuisset transacta, panis non sumpsit cibaria, nisi die Dominica, sed tantum radices herbarum, aut olera de malvis sine olei gutta, sine sale (0659B)composita. Verum aquae toto jejunio nec sumens duo sextaria, hinc tanta siti laborabat, ut faucibus desiccatis, vix psalmum diceret arida. Cilicium etiam habens ad corpus pro linteo jugiter: cursum decantans peragebat vigilias: ante se cinerem stratum superjecto cilicio, hoc utebatur pro lectulo: ipsa requies fatigabat, cui parum videbatur hoc sustinere corpusculum .

===23.===
Adhuc monachabus omnibus soporantibus calceamenta tergens et ungens, retransmittebat per singulas. Aliis quadragesimis aliquid relaxatius [ Al. relaxans] quinta feria sumebat, deinde Dominica. Nam et reliquo tempore praeter dies paschales ac summae festivitatis, donec infirmitas permisit, in cinere et cilicio semper vitam duxit austeram. Prius se levans (0659C)ut psalleret quam congregatio surrexisset. Nam de officiis monasterialibus, nihil sibi placuit, nisi prima serviret, et ipsa se castigabat si bonum post alteram ageret. Ergo suis vicibus scopans monasterii plateas simul et angulos, quidquid erat foedum purgans, et sarcinas quas alii horrent videre, non abhorrebat evehere. Secretum etiam purgare opus non tardans, sed occupans [ Al., scopans]; ferens foetores stercoris, credebat se minorem sibi, si se non nobilitaret vilitate servitii. Ligna supportans brachiis, focum flatibus et forcipibus admovens, calens nec laesa se retrahens, extra suam hebdomadam infirmantibus serviens. Ipsa cibos decoquens, aegrotis facies abluens, ipsa calidum porrigens, visitabat quos fovebat, jejuna rediens cellulam.(0659D)

===24.===
Illud quoque quis explicet, quanto fervore excitata ad coquinam concursitabat suam faciens septimanam? Denique nulla monacharum nisi ipsa de posticio, quantum ligni opus erat, sola ferebat in (0660A)sarcina. Aquam de puteo trahebat et dispensabat per vascula. Olus purgans, legumen lavans, flatu focum vivificans; et ut decoqueret escas, satagebat exaestuans. Vasa de foco ipsa levans, discos lavans et inferens. Hinc consummatis conviviis ipsa vascula diluens, purgans nitide coquinam, quidquid erat lutulentum ferebat foras in locum designatum [ Al., ima purgamina]. Inde per aegrotantes inferens necessaria ibat non tepida et priusquam exciperet Arelatensem regulam, hebdomada subtransacta sufficienter ad omnes calidam faciebat, humilitate sanctissima pedes lavans et osculans et adhuc omnes prostrata deprecabatur veniam negligentia pro commissa.

===25.===
Itaque post tot labores quas sibi poenas intulerit, et ipsa quae voce refert perhorrescit. Quadam vice (0660B)dum sibi latos tres circulos ferreos diebus Quadragesimae collo vel brachiis nexuit, et tres catenas inserens circa suum corpus dum alligasset astricte, inclusit durum ferrum caro tenera supercrescens. Et transacto jejunio cum voluisset catenas sub cute clausas extrahere nec valeret, caro per dorsum atque pectus super ferrum catenarum est incisa per circulum ut sanguis fusus ad extremum exinaniret corpusculum.

===26.===
Inde vice sub altera, jussit fieri laminam in signo Christi aurichalcam, quam accensam in cellula locis duobus corporis altius sibi impressit, tota carne decocta. Sic spiritu flammante membra faciebat ardere. Adhuc aliquid gravius in se ipsa tortrix excogitans, una quadragesimarum, super austerum jejunium (0660C)et sitis torridae cruciatum, adhuc lima cilicii membra tenera setis asperis dissipante, jubet portari aquamanile ardentibus plenum carbonibus. Hinc discedentibus reliquis membris trepidantibus, animus armatur ad poenam, tractans quia non essent persecutionis tempora, a se ut fieret martyr. Inter haec ut refrigeraret tam ferventem animum, incendere corpus deliberat, apponit aera candentia; Strident membra cremantia, consumitur cutis, et intima, quo attigit ardor, fit fossa. Tacens tegit foramina: sed computrescens sanguis manifestabat quod vox non prodebat in poena. Sic femina pro Christi dulcedine, tot amara libenter accepit. Hinc actum est, ut quod ipsa abdiderit, hoc miracula non tacerent.(0660D)

===27.===
Itaque matrona Gislaadi proceris, nomine Bella, sed longa caecitate miserrima, rogavit se de Francia Pictavis ad sanctae duci devote praesentiam. Quam, licet tarde exorata, sibi fecit occurri per tetrae noctis (0661A)silentia. Prostrata cujus ad genua ut dignaretur oculos ejus signare, vix impetrat. Quae mox ut in nomine Christi signum crucis impressit, caecitas fugit, lux rediit, et nocturno sub tempore orbae diu dies illuxit: ita ut tracta cum venisset, nullo ducente recederet.

===28.===
Item puella Fraifledis, inimico instigante, dum torqueretur tam nequiter sacras [ Al., Suaedas] inter manus sanctae, nec data dilatione, curari promeruit. Nec illuc praetereatur, tempus beatae quod praestitit. ( Sic ). Femina quaedam Leubilis dum vexaretur in rure ab adversario graviter, sequenti die sancta orante, nova Christi curatione in scapula crepante cute, et verme foras exeunte, sana est reddita publice; et ipsum vermem calcans pede liberata se (0661B)retulit.

===29.===
Illud quod gessit in secreto, proferatur in populum. Monacha quaedam toto anno, in die gelata frigore, per noctem cremata igni, sex mensibus nec gressum movens, cum jaceret exanimis, Sanctae de ejus infirmitate soror altera nuntiavit. Et quia perinanis esset, tepidam fieri praecipit, ipsam aegrotam ad se facit in cellula deportari et in tepida deponi. Hinc jubet omnes removeri, remanente tantum sola simul aegrota cum medica fere per horas duas. Quantum est corporis forma a capite usque ad plantam, infirma membra combajulat. Dehinc quo manus attingebat, fugiebat dolor de languida; et quam duae deposuerant, exiit salubris de tepida. Quae vinum nec odorabat, accepit, bibit, (0661C)et refecta est. Quid plura? Sequenti die cum jam speraretur [ pro crederetur] migrare de saeculo, salva processit in publicum.

===30.===
Adjiciatur laudi quod non deperit merito. Mulier quaedam dum inimici invasione graviter laboraret, et vix ad sanctam potuissent hostem rebellem adducere; imperat adversario, ut se suo cum timore pavimento prosterneret. Mox ad beatae sermonem in terram se dejiciens, qui timebatur, extimuit. Cui sancta plena fide cum calcasset in cervice, fluxu ventris egressus est. Est et in rebus minimis magna gloria creatoris. Ergo casu cum glomus quem sancta filaverat, perpenderet de camera, veniens sorex ut tangeret, antequam filum incideret, mortuus in morsu pependit.(0661D)

===31.===
Inseratur operi res tam digna miraculo. Floreius quidam nomine, homo ejusdem sanctae, pro piscatione dum in mare satageret, oborto ventorum turbine, fluctuum surgente mole, nec tam nauta sentinante [sentinam ejiciente], quam unda supervergente, cum navis plena submergeretur, in extremitate clamat: Sancta Radegundis, dum tibi obedimus, non subsidamus naufragio, sed obtine apud Deum ut liberemur de pelago. Quo dicto, mox fugata nube, reddita serenitate, unda cadente, prora surrexit.

===32.===
(0662A)Goda puella saecularis, post Deo monacha serviens, dum longo sub tempore, lecto flebilis decubaret, et impenso multo medicamine plus langueret, facta candela ad mensuram suae staturae, Domino miserante in nomine sanctae feminae, qua hora frigus spiraret, lumen accendit et tenuit, cujus beneficio ante fugata sunt frigora, quam esset candela consumpta.

===33.===
Si propter brevitatem multa praetermittimus, plus peccamus. Igitur purgatis velociter reliquis, dilato remedio, carpentarii cujusdam uxor dum plurimis diebus energumeno ( sic ) torqueretur, venerabilis ejus abbatissa joculariter dicit ad sanctam: Crede, mater, excommunico te, si intra hoc triduum mulier haec ab hoste purgata non redditur. Dixit (0662B)plane, sed fecit sanctam mulierem occulte reficiendi tempore poenitentem. Quod ne moremur quid actum sit, altera die sancta precante adversarius rugiens per aurem egrediens, invasum vasculum deserit, mulier cum marito sospes redit hospitium. Nec illud praetereatur quod est actum simillimum. Rogat beatissima de loco suo evelli arborem validam lauri, et ad suam cellulam pro jucunditate transferri. Quo facto, transplantata, non adhaerente radice, fit tota foliis arida. Cui abbatissa joculariter imputat, nisi exoraret ut arbor terrae adhaereret, se de cibo suspenderet. Quod non inaniter dictum est: Nam sancta intercedente, foliis, ramis, radice laurus siccata reviruit.

===34.===
De monachabus quaedam sibi familiarior, cujus (0662C)ex humore sanguis contexerat oculum, apprehensa herba absynthio, quam sancta circa pectus ut refrigeraret habuerat, cum super oculum posuit, dolor et cruor mox effugit; et de viriditate herbae puritas lucis emicuit. Revocetur memoria quod tacitum pene praeteriit. Anderedus agens ejusdem beatissimae cum sibi filii nascerentur, quos ut videret mox perderet, et cogitaret sepelire mater tristis dum pareret, exanimem infantulum lacrymosi parentes jactant in sanctae cilicium. Qui ut saluberrimam vestem mox panni nobilis attigit, ad officium vitale redit infans de funere, et rubens levat de pallio pallor vicinus ad tumulum.

===35.===
Quis numeret mirabilia quae Christi misericors operatur clementia? Animia monacha dum tantum (0662D)hydropis morbo tumefacta tenderetur, ut salus esset in ultimo, et deputatae sorores spectarent quo momento exhalaret spiritum, visa est illi per soporem cum veneranda abbatissa beata Radegundis, in balneo sine liquore nudam jubere descendere. Deinde manus Beatae visa est oleum aegrotae super caput effundere, et nova veste contegere. Quo peracto mysterio, evigilanti de sopore de morbo nihil apparuit, ita ut nec subsudasset, et intus aqua consumpta sit. Quo novo sub miraculo non reliquit in utero nec morbi vestigium. Nam quae credebatur deferri (0663A)praeceps ad tumulum, levat ad cursum de lectulo, ut olei testimonium odor inesset capitis et ventris nulla pernicies.

===36.===
Proferatur in medio quo gratuletur regio. Quadem vice obumbrante jam noctis crepusculo, inter choraulas et citharas dum circa monasterium a saecularibus multo fremitu cantaretur, et Sancta duabus testibus perorasset diutius, dicit quaedam monacha sermone joculari: Domina, recognovi unam de meis canticis saltantibus praedicari. Cui respondit: Grande est si te delectat conjunctam religioni audire odorem saeculi. Adhuc soror pronuntiat: Vere, Domina, duas et tres hic modo meas canticas audivi quas tenui. Sancta respondit: Teste Deo [ Id est, testor Deum], me nihil audisse modo (0663B)saeculari de cantico. Unde manifestum est, ut carne licet in saeculo, mente tamen esset in caelo.

===37.===
Praedicetur in laude Christi, more beati Martini, tempore praesenti, antiqui norma miraculi. Cum beatissima femina reclusa esset in cellula, audivit fletum de monacha, et signi tactu venientem quid illud esset interrogat. Quae mortuam sororem nuntiavit infantulam, et frigidam qua lavaretur, paratam, esse jam calidam. Condolens sancta tunc imperat ut cadaver ipsius suam deferret in cellulam. Quo sibi deportato, excepit manu propria, reclausa post se mox janua, jubens longe discedere, ne quis sentiret quid ageret: sed quod occulte gessit, celari diu non potuit. Inter haec dum defunctae exsequiae praeparantur, fere per horas septem mortuae tractat corpusculum. (0663C)Sed Christo vidente fidem, cui negare non potuit, reddita prorsus salute, surgit haec ab oratione, resurgit illa de funere: et se tunc sublevat vetula, cum revixisset infantula. Quam tactu iterum signi, laetificata reddit vivam quam flens acceperat mortuam.(0664A)

===38.===
Commemoretur et illud nobile factum per somnium. Tribunus fisci, cognomento Domolenus, die qua sanctissima migravit de saeculo, dum graviter suffocationis languore totus deficeret, videbatur ipse quod sancta in vicum ejus dignabiliter accessisset. Currit, salutat, interrogat quid beata requireret. Tunc ipsa dicit quod ad eum illic videndum pervenerit. Et quia votum plebis erat ut beati Martini oratorium conderent; apprehendit tribuni manum beatissima dicens: Hoc loco sint confessoris venerandae reliquiae; per hoc aedificate templum quod sibi dicat dignissimum. Quale Dei mysterium! fundamentum et pavimentum repertum est, quo basilica facta est. Adhuc in ipso sopore manum trahit per fauces ejus, et gulam diu deliniens, insuper et hoc dicens: Veni ut (0664B)tibi melior a Deo sanitas conferatur. Et videbatur sic rogare: Per meam vitam ut propter me relaxes illos quos habes in carcere. Evigilans Tribunus refert quod viderat conjugi dicens: Vere credo quod hac hora exiit sancta de saeculo. Dirigit ad civitatem ut per hoc vera cognosceret: transmittit ad carcerem, qui septem reos ibi detentos admonitus, relaxaret; redeunte transmisso refert ea hora migrasse justam de saeculo; et triplici mysterio carcere relaxato, tribuno sano reddito, aedificato templo, sanctae probavit oraculum.

===39.===
Sed de beatae virtutibus sufficiat exiguitas, ne fastidiatur ubertas; nec reputetur brevissimum, ubi de paucis agnoscitur in miraculis amplitudo. Qua pietate, parcitate, dilectione, dulcedine, humilitate, (0664C)honestate, fide, fervore sic vixerit, ut et ipsam post obitum gloriosi transitus, mirabilia prosequantur, humanae eloquentiae modus admirando attonitus viribus explicare minime valet. Sit tamen illi qui dedit, gloria, laus et imperium in saecula saeculorum. Amen.

==Liber II. &lt;br&gt;''Auctore Baudonivia moniali aequali.''==
''Ad mss. Cod. Sancti Germani Pratensis et Sancti Theodorici Rhemensis et D. d' Herouval.''

(0663)

===Prologus ad Dedimiam Abbatissam.===

===1.===
Dominabus sanctis meritorum gratia decoratis Dedimiae abbatissae, vel omni congregationi gloriosae dominae Radegundis Baudonivia [Al., Bandonivia, Bandomina] humilis omnium.
Injungitis mihi opus agere non minus impossibile, quam sit digito coelum tangere, scilicet ut de vita sanctae dominae Radegundis, quam optime nostis, aliquid dicere praesumamus. Sed istud illis debet injungi, qui habentes intra se fontem eloquentiae, inde quidquid illis injungitur, carmine irriguo copiosius explicatur. Verum econtra quicunque angustae intelligentiae sunt, nec habent affluentiam eloquii, per quam vel alios reficere vel suae siccitatis possint inopiam temperare, tales non solum per se aliquid dicere non appetunt, verum etiam, si quid eis injunctum fuerit, pertimescunt. Quod in me ego recognosco quae sum pusillanimis, parvum habens intelligentiae eloquium, quoniam quantum doctis proloqui, tantum indoctis utile fit tacere. Nam illi de parvis sciunt magna disserere, isti de magna nesciunt parva proferre: et ideo quod ab aliis quaeritur, ab aliis formidatur.

(0665)
===2.===
Cum sim igitur minima omnium minimarum, quam ab ipsis cunabulis ante sua vestigia peculiarem vernulam familiariter enutrivit, ut officio impensi muneris de ejus claro opere, etsi non plene, vel ex parte complexa perstringerem; quatenus dum sui gregis auribus ejus gloriosae vitae praeconia pandentur, etsi non digno, devoto tamen eloquio, benignissimae vestrae voluntati obediens pareo; vestra me oratione peto juvari, quae sum minus docta, plus devota. Non ea quae vir apostolicus Fortunatus episcopus de beatae vita composuit iteramus, sed ea quae prolixitate sui praetermisit, sicut ipse in libro suo disseruit cum diceret de Beatae virtutibus ( in fine ): « Sufficiat exiguitas, ne fastidiatur ubertas, nec reputetur brevissimum, ubi de paucis agnoscitur amplitudo. » Ergo inspirante divina potentia, cui beata Radegundis placere studuit in saeculo et cum quo regnat post saeculum, non polito, sed rustico tentamus de his quae gessit sermone appetere et de multis ejus miraculis pauca complecti.

===Liber secundus incipit.===
(0665)

===1.===
(0665A)Igitur de beatae Radegundis vita in primo libro sicut continetur ejus regalis origo vel dignitas, nulli habetur incognitum, qualis fuit ejus actio dum cum terreno principe conjuge rege praecelso Chlothario conversaretur. De regali progenie nobile germen erupit, et quod sumpsit ex genere, plus ornavit ex fide. Conjuncta terreno principi nobilis regina, caelestis fuit plusquam terrena, sed in ipso conjunctionis brevi tempore ita se sub conjugis specie nupta tractavit, ut Christo plus devota serviret, et hoc ageret in laicali proposito, quod ipsa desideraret imitari religio; jam antecedens animo futurae conversationis adventum, dum saeculari sub habitu religionis formabatur exemplum. In nullo hujus mundi compede catenata, in servorum Dei obsequio succincta, (0665B)in redemptione captivorum sollicita, in egenorum erogatione profusa, proprium credidit quidquid de se pauper accepit.

===2.===
Dum esset cum rege adhuc in mundiali habitu, mens intenta ad Christum (teste Domino loquor, cui ore tacente pectora confitentur: cui et si lingua taceat, conscientia nihil occultat, quia quod audivimus dicimus, et quod vidimus testamur), invitata ad prandium a Sifride [ Al., Ansifredae matronae] matrona, dum iter ageret saeculari pompa se comitante, interjecta longinquitate terrae ac spatio, fanum quod a Francis colebatur, in itinere beatae reginae, quantum miliario uno proximum erat. Hoc illa audiens, jussit famulis fanum igni comburi, iniquum judicans Deum coeli contemni et diabolica machinamenta venerari. (0665C)Hoc audientes Franci universaque multitudo cum gladiis et fustibus vel omni fremitu diabolico conabantur defendere, sancta vero regina immobilis perseverans, et Christum in pectore gestans, equum quem sedebat inantea non movit, antequam et fanum perureretur, et ipsa orante inter se populi pacem firmarent. (0666A)Quo peracto virtutem et constantiam beatae reginae omnes admirantes Dominum benedixerunt.

===3.===
Postquam operante divina potentia a rege terreno discessit, quod sua vota poscebant, dum Suaedas [ Sais, supra num. 15] in villa quem ei rex dederat, resideret, in primo anno conversionis suae, vidit in visu avem [ Al., navem] in hominis specie, et in totis membris ejus sedentes homines, se vero in ejus genu sedentem. Qui dixit ei: Modo in genu sedes, adhuc in pectus meum sessionem habebis. Hinc ostendebatur ei gratia, qua fruitura erat. Hunc visum cum contestatione secretius suis fidelibus retulit, ut ea superstite hoc ne quis sciret. Quam cauta in collocutione, quam devota in omni actione! In prosperis et in adversis, in laetitia et tristitia semper aequalis; (0666B)nec in adversis se fregit, nec in prosperis extulit.

===4.===
Dum in villa ipsa adhuc esset, fit sonus quasi eam rex iterum vellet accipere, se dolens grave damnum pati, qui talem et tantam reginam permisisset a latere suo discedere: et nisi eam reciperet, penitus vivere non optaret. Haec audiens beatissima nimio terrore praeterrita, se amplius cruciandam tradidit cilicio asperrimo, ac tenero corpori aptavit; insuper et jejunii cruciationem indixit, vigiliis pernoctans in oratione se totam diffudit, despexit sedem patriae, vicit dulcedinem conjugii, exclusit charitatem mundialem, elegit exsul fieri ne peregrinaretur a Christo. Adhuc de regali secum habens ornamento felte fusum, ex auro et gemmis vel margaritis factum habentem in se auri solidos mille, quam per (0666C)nonnam suam nomine Fredo vigiam, quam proximam habebat, cum suis fidelibus transmisit viro venerabili, domno Joanni reclauso in Castello Cainone, ut pro ea oraret, ne iterum ad saeculum reverteretur, et vestem ei cilicinam transmitteret, unde corpus suum limaret. Transmisit ei et rachinam (0667A)cilicinam, unde et interius et superius sibi fecit indumentum, et si quid de causa, quam timebat, supradictus vir in Spiritu sancto sentiret, eam certiorem redderet. Quod si hoc rex vellet, ipsa ante optaret vitam finire, quam regi terreno iterum jungi, quia jam regis caelestis copulabatur amplexibus. Sic vir Dei tota nocte in vigiliis et orationibus pernoctans, inspirante sibi divina potentia in crastino, mandavit ei hoc regis esse voluntatem, sed Dei non esse permissum: ante rex Dei judicio puniretur, quam eam in conjugium acciperet.

===5.===
Post hoc dictum supradicta domina Radegundis mente tota intenta ad Christum, Pictavis, inspirante et cooperante Deo, monasterium sibi per ordinationem praecelsi regis Chlotharii construxit, (0667B)quam fabricam vir apostolicus Pientius [Pictaviensis] episcopus et Austrapius dux per ordinationem dominicam [ Al., Dei] celeriter fecerunt: in quod monasterium sancta regina, mundi falsa blandimenta respuens, gaudensque ingressa est, ubi perfectionis ornamenta conquireret, et magnam congregationem puellarum Christo nunquam morituro sponso traderet. Quo electa abbatissa etiam constituta, tam se quam sua omnia ejus tradidit subdita potestati, et ex proprio jure nihil sibi reservans, ut curreret expedita post Christi vestigia, et tantum sibi plus augeret in coelo quanto magis subtraxisset de saeculo. Mox etiam ejus sancta conversatio coepit fervere in humilitatis conversatione, in charitatis ubertate, in castitatis lumine, in jejuniorum pinguedine: et ita (0667C)se toto amore coelesti tradidit sponso, ut Deum mundo corde complectens, Christum in se habitatorem esse sentiret.

===6.===
Sed invidus bonorum humani generis inimicus, cujus voluntatem, etiam dum in saeculo esset, facere abhorruit, eam persequi non cessavit. Sicut enim jam per internuntios cognoverat (quod timebat) praecelsus rex Chlotharius cum filio suo praecellentissimo Sigiberto Turones advenit quasi devotionis causa, quo facilius Pictavis accederet, ut suam reginam acciperet. Quo cognito beata Radegundis sacramentales fecit litteras sub contestatione divina viro apostolico domno Germano Parisiorum civitatis episcopo qui tunc cum rege erat, quas per Proculum suum agentem secretius direxit cum exenio vel eulogiis (0667D). At ubi eas relegit vir Deo plenus lacrymans, prosternit se pedibus regis ante sepulcrum beati Martini cum contestatione divina, sicut ei litteris fuerat intimatum, ut Pictavis non accederet. Sic rex amaritudine plenus intelligens hanc petitionem esse reginae, paenitentia ductus, malis consiliariis istud reputans, seque indignum judicans quod talem habere reginam diutius non meruisset prosternit se et ille ante limina sancti Martini pedibus apostolici viri Germani, rogans ut sic pro ipso veniam (0668A)peteret beatae Radegundi, ut ei indulgeret quod in ea per malos consiliarios peccaverat. Unde ultio divina de praesenti in eos vindicavit. Sicut enim Arius, qui contra fidem catholicam certans, omnia [ Al., omnem intestinam] intestina sua in secessum dimisit; ita et de istis evenit qui contra beatam reginam egerunt.

===7.===
Tunc rex timens Dei judicium, quia regina magis Dei voluntatem fecerat quam suam dum cum eo commorata fuerat, rogat beatum virum, illuc celeriter ire. Sic vir apostolicus domnus Germanus Pictavis veniens, ingressus monasterium, in oratorio domnae Mariae nomini dedicato prosternit se ad sanctae reginae pedes pro rege veniam poscens. Illa vero gaudens se de saeculi faucibus ereptam, benigne (0668B)indulget, et se ad Dei aptavit servitium: expedita jam sequi Christum quocunque iret quem semper dilexit, et animo devoto ad eum percurrit. Talibus ergo rebus intenta, addito vigiliarum ordine, quasi carceris se sui corporis fecit pernoctando custodem. Et cum esset aliis misericors, sibi judex effecta est, reliquis pia, in se abstinendo severa, omnibus larga, sibi restricta, ut confecta jejuniis non sufficeret nisi et de suo corpore triumpharet.

===8.===
His igitur studiis occupata per omnem modum, sicut est in libro primo intimatum, meruit soli Deo prompte vacare. Quo tamen tempore fortioribus armis induta, sine cessatione orationibus, vigiliis, lectione propensa, peregrinis ipsa cibos ministravit ad mensam, ipsa suis manibus lavit et tersit infirmantum (0668C)vestigia. Non famulae permisit sibi dare solatium, quae devota cursitabat implere servitium: se autem in tam ardua abstinentiae districtione reclusit, usque quo infirmitas permisit, ut mens intenta Deo terrenum jam nec requireret cibum. Lectulum vero poenalem sibi construxit, postquam religionis induit habitum; non aliquando illam mollis pluma fulcivit, neque linteaminis nitor instruxit, quae pro indumentis universis cinere et cilicio tenera membra domavit. De abstinentiae rigore vel servitii anterior liber multa docuit. In tantum enim se propter Deum pauperem fecit, ut caeteris praeberet exemplum. Manicham quam brachio indueret non habebat, nisi de caliga sua sibi duas fecit manicas: sed ita se pauperem tractabat, ut hoc nec abbatissa sentiret. Quis (0668D)enim ejus patientiam, quis charitatem, quis fervorem spiritus, quis discretionem, quis benignitatem, quis zelum sanctum, quis jugem meditationem die noctuque in lege Domini poterit explicare? Quae cum a meditatione psalmorum aut praedicatione cessare videretur, lectrix ante eam una monacharum legere non desistebat. In tantum de corde vel ore illius Dei laus non discedebat, ut cum quadam vice vidisset posticiariam monasterii transeuntem nomine Eodegundem, ubi eam voluit appellare, pro ejus nomine Alleluia (0669A)clamavit. Hoc millies fecit; nunquam de ore illius detractio, nunquam mendacium, nunquam maledictum contra qualemcumque personam processit: et non solum non detraxit cuiquam, sed nec detrahentem patienter audivit. Pro persequentibus se semper oravit et orare docuit. Congregationem, quam in nomine Domini plena Dei desiderio congregavit, in tantum dilexit, ut etiam parentes vel regem conjugem se habuisse nec reminisceretur. Quod frequenter nobis dum praedicaret dicebat: Vos elegi filias, vos mea lumina, vos mea vita, vos mea requies totaque felicitas, vos novella plantatio; agite mecum in hoc saeculo, unde gaudeamus in futuro. Plena fide, plenoque cordis affectu serviamus Domino in timore, et in simplicitate cordis quaeramus eum, ut cum fiducia (0669B)ei dicere possimus: Da, Domine, quod promisisti, quia fecimus quod jussisti.

===9.===
Nunquam imposuit facere, quod ipsa prius non fecisset. Undecunque servus Dei venisset, sollicite percontabatur qualiter Domino serviret: si quid novi ab eo agnovisset quod ipsa non faceret, continuo cum omni alacritate sibi prius imposuit, et post congregationem tam verbo docuit quam exemplo ostendit. Cum ante eam vicibus psalmus cessaret, lectio nunquam discessit, non die, non nocte, non dum vel paululum corpus suum refecit. Cum lectio legebatur, illa sollicitudine pia animarum nostrarum curam gerens, dicebat: Si non intelligitis quod legitur, quid est quod non sollicite requiritis speculum animarum vestrarum? Quod etsi minus pro reverentia (0669C)interrogare praesumebatur, illa pia sollicitudine maternoque affectu, quod lectio continebat, ad animae salutem praedicare non cessabat. Sicut apis diversa genera florum congregans unde mella conficiat; sic illa ab his, quos invitabat, spiritales studebat carpere flosculos, unde boni operis fructum tam sibi quam suis sequacibus exhiberet. Dum nocte quasi vel unius horae spatium videretur somnum carpere, semper lectio legebatur. Quae legebat, in se somni marcorem sentiens, putabat eam jam paululum requiescere. Ubi a lectione cessasset mens intenta ad Christum, tanquam si diceret: Ego dormio, et cor meum vigilat (Cant. V), aiebat: Quare taces? Lege, ne cesses. At ubi surgendi horam mediam faceret nox, quanquam antea totum implevisset cursum, quae adhuc (0669D)nec soporem senserat, jam parata de strato ad Domini servitium gaudens surgebat ut cum fiducia diceret: Media nocte surgebam ad confitendum tibi, Domine (Psal. CXVIII). Nam frequenter et dormire visa est et psalmum decantare in ipso sopore, ita ut recte et veraciter diceret: Meditatio cordis mei in conspectu tuo semper (Psal. XVIII). Charitatis autem ejus ardorem quo omnes homines dilexit, quis unquam poterit imitari? Resplenduerunt in ea quaeque virtutes, modestia cum verecundia, sapientia cum simplicitate, severitas cum mansuetudine, doctrina cum humilitate, vita denique immaculata, vita irreprehensibilis, vita sibimet semper aequalis.

===10.===
In tantum se extraneam de rebus propriis fecit, (0670A)ut si alicui de sororibus merum dare voluisset, de suo sibi cellario tangere non praesumpsit. Quo cognito venerabilis abbatissa, dedit ei tonnellam octo modiorum, quam beatae Felicitati cellariae ad expensam commendavit. De vindemia usque ad aliam omnibus diebus ubicunque ei Sancta jussit, dispensavit, et nunquam minuit, sed semper aequalis permansit. Ubi novum vinum advenit quod cellarium implevit, se tonnella satis fecisse credidit; ante pontones et tonnae defecerunt quam haec quae beatae in omnibus fecit voluntatem. Dominus de quinque panibus et geminis piscibus quinque pavit millia hominum, et suam ancillam, ubicunque indigere vidit, de hoc parvo [ supple vasculo] toto anno refecit.(0670B)

===11.===
Semper de pace sollicita, de salute patriae curiosa, quandoquidem inter se regna movebantur, quia totos diligebat reges, pro omnium vita orabat, et nos sine intermissione pro eorum stabilitate orare docebat. Ubi eos inter se amaritudinem movere audisset, tota tremebat, et quales litteras uni, tales alteri dirigebat, ut inter se non bella nec arma tractarent, sed pacem firmarent ut patria ne periret. Similiter et ad eorum proceres dirigebat, ut praecelsis regibus consilia salutifera ministrarent, ut eis regnantibus, populi et patria salubrior redderetur. Congregationi suae assiduas vigilias imponebat: et ut sine intermissione pro eis orarent cum lacrymis docebat. Se vero in quantum cruciatu affligebat, quis hoc verbis explere valeat? et intercedente ea pax regum, mitigatio (0670C)belli, salus patriae aderat; ut ejus obtentum intelligentes, benedictum nomen Domini collaudarent. Quamlibet de pace regum cum rege coeli victoriam obtineret, magis se Deo devotam prompte optabat, et omnium servitio mancipabat, non curans quale obsequium faceret, quae totis [omnibus] implere studebat servitium: pedes omnium manibus propriis lavans, sabano tergens et osculans, et, si permissum fuisset, ad similitudinem Mariae fusis crinibus extergere non retinebatur. Unde pro tam immensis beneficiis, quae sunt in ea divino munere collata, Dominus virtutum largitor eam in miraculis clariorem red didit in Francia: ubi dum regnare videretur, sibi magis coeleste quam terrenum praeparavit regnum. Fecerat sibi oratorium, quatenus vicibus dum se (0670D)regi subduceret, semper ibi Dominum coeli invocaret, in quo beneficia Dei praestantur ad invocationem ejus nominis, cujus assidua ibi fuit oratio.

===12.===
Postquam se in monasterio reclusit matrona Mammezo, nomine, dum iter ageret, in oculo suo gravis est sordicula ingressa. Ubi una vox, unus dolor, unus clamor, diu noctuque inerat ei, ut suam fidelem Dominus declareret. Quanquam ibi corpore jam non esset, ad invocationem quoque nominis sui benigne adfuit. Dominus posuit ei in sensu, ut ad suum oratorium pergeret, et ad ejus invocationem se salvari crederet. At ubi femina dolore plena manibus servulorum suorum sustentata, vix ad illud oratorium duci poterat, validissimum sustinens dolorem (0671A)se in pavimentum projecit et clamare coepit: Domina Radegundis, credo te virtute Dei esse plenam, cujus voluntatem magis fecisti quam hominum: domina bona, pietate plena, miserere mei, subveni infelici, ora pro me ut mihi reddatur oculus, quia prae gravi cruciatu et dolore affligitur anima mea. Sic illa, quae dolores omnium in se sola [solam] transtulit dum in corpore fuit, usque dum eis mederi potuisset, benigne exaudivit ad invocationem nominis sui. Domino miserante per ejus interventum dolor fugit, salus advenit, oculum quem jam se perdidisse credebat, solum dolorem sentiens, sanum recipit: quae tot diebus nec cibum sumpserat, nec lumen diei viderat, pedibus suis nullo sustentante incolumis ad domum suam reversa est, Domino usque in praesentem diem (0671B)gratiam agens.

===13.===
Adjiciatur et aliud ad laudem Christi miraculum qui suos trepidare aliis facit. Vinoberga una ejus fuit famula, quae ausu temerario in cathedra beatae reginae post ejus discessum sedere praesumpsit. Quo facto, judicio Dei percussa sic ardebat, ut viderent omnes fumum de ea in altum procedere, et illa coram omni populo proclamaret, confitens se peccasse; et propterea arderet, quia in beatae sede consederat. Tribus diebus et tribus noctibus incendium passa vociferans clamabat: Domina Radegundis, peccavi, male egi, indulge, refrigera membra duro cruciatu exusta; misericordia larga, bonis operibus gloriosa, quae omnibus misereris, miserere mei. In tanta poena ipsam omnis populus videns, pro ea (0671C)precabatur tamquam si praesens esset, dicens: Quia ubicunque ex fide invocatur, adest: domina bona, parce ei ne tanto cruciatu infelix deficiat. Sic beatissima ad preces omnium benigne indulget [indulgens], ignem ferventem compescuit, sospes ad domum suam rediit: et sic istius poena omnes fecit cautos ac devotos.

===14.===
Suaedas [Sais, lib. I, num. 15] in villa dum esset, devoto ac fideli animo mens [mente] intenta Christo reliquias sanctorum omnium plena devotione habere cupiens, exoranti advenit vir venerabilis Magnus presbyter cum reliquiis domni Andreae et aliorum quam plurimorum. Quibus super altare positis, cum nocte devota vigilat super formulam, et se ad orationem prosternit, parvus sopor ei accessit, qualiter ei (0671D)Dominus declararet votum suum impletum, dicens ad eam: Cognosce, benedicta, quia non hae solum reliquiae, quas presbyter Magnus attulit, hic sunt tantum, sed quantas in Atheia [ Athiés ] villa congregasti, totae hic convenerunt. Ubi oculos aperuit, vidit virum splendidissimum qui hoc ei nuntiaverat, et gaudens Dominum benedixit. Postquam in monasterium est ingressa, quantam multitudinem sanctorum fidelissimis precibus congregaverit, hoc Oriens testatur, Aquilo, Auster, vel Occidens profitetur: quia undique pretiosas gemmas coeloque reconditas, (0672A)et quas paradisus habet, ipsa devota tam muneribus quam precibus sibi obtinuit. Cum quibus incessabiliter jugi meditatione psalmos et hymnos se decantare credebat.

===15.===
Pervenit tandem ad eam de domno Mammete martyre, quod Hierosolymis sancta sua requiescerent membra. Haec audiens avida et sitibunda potabat velut hydrops qui quantum fontem trahit, tantum sitis addita crescit; ista de rore Dei plus madefacta calet. Transmisit virum venerabilem Reovalem presbyterum, qui tunc saecularis erat et adhuc superstes est corpore, ad patriarcham Hierosolymitanum poscens de beati Mammetis pignoribus. Quod vir Dei benigne suscipiens rogationes populo indixit, voluntatem Dei inquirens: tertia die, missa celebrata, (0672B)beati martyris sepulcrum cum omni populo adiit, alta voce, plena fide hujusmodi verbis protestatur dicens: Precor te, confessor et martyr Christi, si vera est ancilla Dei beata Radegundis, innotescat in gentibus potentia tua, permitte ut de pignore tuo mens fidelis accipiat quod poscit. Oratione completa, ubi omnis populus amen respondit, venit ad sanctum sepulcrum, semperque beatae fidem pronuntians, tangebat membrum, quale beatissimus ad petitionem domnae Radegundis dare juberet. Tetigit in manu dextera singulos digitos: ubi ad minorem venit digitum, se suavi tactu de propria manu tulit, ut beatae reginae desiderio satisfaceret, et ejus voluntatem impleret. Quem digitum vir apostolicus cum digno honore beatae Radegundi direxit: de Hierosolyma usque Pictavis (0672C)in ejus honore semper laus Dei personuit. Quid putas quam ardenti animo, quam fideli devotione tanti pignoris praemium exspectans, se abstinentiae mancipavit? At ubi se beata regina hoc munus coeleste accepisse cum omni alacritate gauderet, tota hebdomada cum omni congregatione se in psallentium vigiliis et jejuniis aptavit, Dominum benedicens se tale munus accipere meruisse. Sic Deus suis fidelibus quae postulant non abnegat. Frequenter et dulciter quasi in figura, ut nemo intelligere posset, dicebat: Cui animarum cura est, fortiter laudem ab hominibus debet timere. Sed nihilominus quantum illa hoc vitare volebat, tanto magis ac magis virtutum largitor sibi in omnibus fidelem declarare studebat: ita ut ubicunque infirmus a quacunque detentus infirmitate eam invocasset, salutem (0672D)recipiebat.

===16.===
Vir illuster, Leo nomine, ad concilium synodi evocatus a viris apostolicis Leontio [ Burdegalensi ] et Eusebio [ Sanctonensi ] episcopis, dum iter ageret, oculi ejus gravi sunt caligine obducti, sanguinis nube cooperti, ut non nisi a famulis sustentatus pergeret, penitus nec viam videret. Qui ingressus monasterium beatae, ubi filias suas ei devotus tradidit Domino servituras, introivit in oratorium domnae Mariae nomini dedicatum: post orationem datam prosternit se fide plenus supra sanctae cilicium, viriliter eam invocans, (0673A)et tandiu superjacuit quousque dolor discessit, caligo fugata est, coagulatus sanguis se venis ministrantibus perduxit, clarisque oculis qui manibus sustentatus venerat, sanus rediit, de cilicio beatae lumen recepit, laetus atque incolumis, ad synodum ubi coeperat, ambulavit, quod post ipso referente universa synodus audivit, ac inde regrediens nobis haec ore proprio disseruit. Ipsa ei fecit devotio fundamentum basilicae domnae Radegundis percutere, ubi et centum dedit solidos ad fabricam ipsam faciendam. Quanti infirmi ad ejus invocationem sunt sani redditi quis enumerare valeat? Quis eam unquam vidit et terrenum hominem esse credidit? Per Deum coeli fiducialiter et veraciter dico, quia sic semper in oculis omnium resplendebat cum anima vultus ejus, (0673B)ut non immerito extrinsecus appareret, quod intrinsecus gerebatur

===17.===
Post congregatas sanctorum reliquias, si fieri potuisset, ipsum Dominum de sede majestatis suae visibiliter hic habitare expetiisset. Et quanquam eum carnalibus oculis non intueretur, spiritalis mens intenta sedulis precibus contemplabatur. Sed quia Dominus non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia, et qui eum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente quaesierit [Psal. LXXXIII), sicut haec beata fecit, divina clementia se benignam exhibuit, eique in sensu posuit, in cujus pectore die noctuque requiescebat, ut sicut beata Helena, sapientia imbuta, timore Dei plena, bonis operibus gloriosa lignum salutare, ubi pretium mundi pro nostra salute (0673C)appensum fuerat ut nos de potestate diaboli eriperet, perquisivit, ita ut, invento, ambabus manibus plauderet, et in terra genu flexo Dominum adoraret, ubi ipsam in mortuo suscitato dominicam crucem supra positam agnovit dicens: In veritate tu es Christus Filius Dei, qui in hunc mundum venisti, tuosque captivos quos creasti, pretioso sanguine redemisti; quod fecit illa in orientali patria, hoc fecit beata Radegundis in Gallia.

===18.===
Et quia sine consilio in mundo dum vixit, nihil facere voluit, transmisit litteras ad praecellentissimum domnum Sigibertum regem, cujus imperio patria ista regebatur, ut ei permitteret pro totius patriae salute et ejus regni stabilitate, lignum crucis Domini ab imperatore [Justino] expetere: quod ille (0673D)benignissime ad petitionem sanctae reginae assensum praebuit. Illa devotione plena, desiderio accensa ad imperatorem non munera dirigit, quae se propter Deum pauperem fecit; sed oratione obtinente, cum comitatu sanctorum quos incessabiliter invocabat, missos suos direxit. Sed quod sua vota poscebant obtinuit, ut beatum lignum crucis Domini auro et gemmis ornatum, et multas sanctorum reliquias, quas Oriens retinebat, uno residens loco se habere gloriata est. Ad petitionem sanctae transmisit imperator (0674A)legatorios cum evangeliis auro et gemmis ornatis.

===19.===
At ubi lignum, ubi salus mundi pependerat, Pictavis civitatem cum congregatione sanctorum advenit, et pontifex loci cum omni populo devote hoc vellet excipere; inimicus humani generis per satellites suos egit, ut pretium mundi repellerent, nec in civitate recipere vellent, qualiter beata Radegundis tribulationibus subjaceret, aliud pro alio asserentes, Judaico ordine; quod nostrum non est disserere, ipsi viderint: Dominus novit qui sunt ejus. Sed illa spiritu fervente, animo dimicante, iterum ad benignissimum regem dirigit, quia in civitatem salutem recipere noluerunt. Interim quousque missi sui de domno rege reverterentur, in Turonico suo monasterio (0674B)virorum quod condidit, ut ipsam salvaret, ibi cum psallentio sacerdotum crucem Domini vel pignora sanctorum commendavit. Non minorem injuriam est passa sancta crux per invidiam, quam Dominus qui per cursorem [ Al., percussorem] fidelem vocatus et revocatus ante presides et judices omnem malitiam patienter sustinuit, ut quod creaverat non periret. In quanto se cruciatu posuit, in jejuniis, in vigiliis, in profusione lacrymarum tota congregatio sua, in luctu et fletu omnibus diebus usque quo respexit Dominus humilitatem ancillae suae, qui dedit in corde regis ut faceret judicium et justitiam in medio populi? Nam devotus rex per fidelem suum virum illustrem Justinum comitem transmisit ad virum apostolicum domnum Eufromium Turonicae (0674C)civitatis episcopum, ut cum honore digno gloriosam crucem Domini vel sanctorum reliquias in monasterio domnae Radegundis introponeret; quod et factum est. Exultavit in gaudio beata cum omni cella sua, seque hoc de coelis donum bonum et datum perfectum suae congregationi, quam ad Domini servitium congregavit, contulit, in spiritu sentiens quod post ejus transitum parum habere posset. Quamquam illa cum rege coeli gloriaretur, unde eis subvenire posset: hoc donum coeleste provitrix optima, gubernatrix bona, ut oves non usquequaque relinqueret, pretium mundi de pignore Christi, quod de longinqua regione expetiit, ad honorem loci et salvationem populi suo in monasterio dimisit; ubi virtute Dei cooperante, potentia coeli ministrante, (0674D)caecorum oculi lumen recipiunt, aures surdae patefiunt, mutorum lingua ad suum redit officium; claudi ambulant, daemones effugantur. Quid plura? Quisquis a quacunque infirmitate detentus ex fide venerit, per virtutem sanctae crucis sanus redit. Quis queat dicere quantum et quale donum huic urbi beata contulit? Unde quisquis ex fide vivit, ejus nomini benedicit. Praecellentissimis enim dominis regibus et serenissimae domnae Brunighildae reginae, quos caro dilexit affectu, et sacrosanctis ecclesiis vel pontificibus (0675A)earum cum contestatione divina suum commendavit monasterium.

===20.===
Post hoc donum coeleste acceptum transmisit beata missos suos, supradictum presbyterum, cum aliis, ad imperatorem cum simplici vestimento gratias agere. In redeundo coepit mare fluctibus agi, ubi sunt multa pericula passi, procellas scilicet et tempestates, quales se nunquam vidisse fatebantur; quadraginta diebus et quadraginta noctibus in medio mari navis eorum periculo subjacebat. Jam de vita desperantes mortem prae oculis habentes, inter se pacem facientes, quia jam eos mare absorbere cupiebat, se videntes in tanto periculo, voces ad coelum dabant clamantes ac dicentes: Domina Radegundis, subveni servis tuis: dum tibi obedimus, submersi (0675B)non pereamus; libera nos de mortis periculo quia jam mare paratum est ut nos vivos absorbeat. Ubicunque invocata fuisti miserta es, nunc adjuva tuos ne pereant. Ad has voces in medio mari advenit columba, quae ter navem eorum circumiens, tertia vice in nomine Trinitatis quam beata semper corde dilexit, cum volaret, servus beatae reginae nomine Banisaios extendit manum, de cauda ejus tres tulit pennas, quas mari intinguens tempestatem compescuit et ad invocationem nominis beatae Radegundis columba quae apparuit, ejus famulos de mortis janua vitae reddidit, et facta est tranquillitas magna in medio mari. Illi vero alta voce clamantes dicebant: Advenisti, bona domina, pietate plena, tuos captivos eripere ne fluctibus mergerentur. Ad ejus invocationem (0675C)non tantum sui, sed omnes sunt liberati per virtutem ipsius domnae Radegundis. Ipsas pennas huc attulerant, et fabricatas ipsi qui de morte sunt liberati, per loca sancta devoti dederunt. Ubicumque invocata fuerit, benigne exaudit; si febricitans, aut pustulam habens, aut a quacunque tentus infirmitate, pro interjecto longinquitatis terrae spatio ad eam venire non potuisset, candela in ejus nomine accensa omnem febrem depulit.

===21.===
Quantum suam congregationem dilexerit quis effari valeat? nec si centeno sonitu linguae plectrum moveat hoc explere valet. Instituit ut, dum reficerent, semper lectio legeretur, ut non solum fauces accipiant cibum, sed et aures audiant Dei verbum. Quidquid aut aliis praecepit aut ipsa fecit, omnia propter (0675D)Deum semper implevit. Quidquid aut prohibuit fieri, aut ipsa vitavit facere, omnia in zelo Dei et nihil carnaliter aut egit, aut sapuit. Et quia nunquam otiosa ab opere Dei esse voluit, insistebat utique orationi, lectioni et eleemosynis ac praedicationibus incessanter, omnibus diebus, ut nulla esset quae se de ignorantia excusaret.

===22.===
Tantum denique donum in se largiente divina gratia habuit, ut humilitatis magistrum qui de coeli solio ad terras descendit imitando, Dominum sequeretur in spiritu, quocunque iret. Postquam congregatio se recondebat jam ad pausationem, illa, ut pernoctans in oratione, sua sancta dextera monasterium per signum crucis salvabat. Quadam vice dum beata (0676A)illud signaret, aliqua de sororibus vidit supra murum millia millium daemonum in specie caprarum astare: ubi sancta dexteram beatam cum signo crucis elevavit, omnis illa multitudo daemonum fugata nusquam comparuit.

===23.===
Simili modo dum ante suam cellam nocte astaret, semper corde et in ore cursum decantaus, intra arcana cordis sui secrete jugis laus Dei personabat, nocturna avis, quae hominibus est ingrata, vociferans in medio monasterio in arbore se infestabat. Dicit ad eam una de astantibus: Domina beata, si jubes, in verbo tuo ejicio avem. Quae dicit ei: Si nocet, in nomine Domini vade, nihilominus signum crucis super eam faciens. Ambulavit dixitque avi: In nomine Domini nostri Jesu Christi jubet domina (0676B)Radegundis, si non ex Dei parte venisti, ut ab hoc loco discedas, et penitus hic cantare non praesumas. Tanquam si ex ore Dei prolatum audisset verbum, dedit volatum et nusquam comparuit. Merito ei aves et bestiae obediunt, quia illa nunquam praeteriit Domini obedire praecepto.

===24.===
Et si pro infirmitate aliquoties requiescere voluisset, spiritu vigilanti dicebat, tanquam admonens eam quae psalmum dicebat: Age, dic. Nulli dubium est quod spiritaliter cum sanctis psallebat, aut certe nec sopor eam superabat. Mens intenta ad Christum frequenter etiam in sopore posita, de futuro judicio et de aeterno praemio praedicans, expergefacta nobis dicebat: Colligite, colligite triticum dominicum, quia vere dico vobis non diu erit ut colligatis. Videte quod (0676C)dico, colligite quia vere quaesiturae estis istud tempus; vere, vere quaesiturae estis istos dies et valde desideraturae. Quod etsi tunc ignavia nostra hoc tepide accipiebat, jam tamen nunc venisse probemus quod dixit. Illud propheticum in nobis impletum est: Mittam vobis famem in terra (Amos VI); famem, inquit, non panis et aquae sed audiendi verbum Dei. Licet praedicationes quas instituit recitentur; tamen cessavit illa incessabilis vox, desiderabilis admonitio, dulcis affectus. Nam qualem vultum, Deus plasmator bone! qualem faciem, qualem personam habuit, quis potest unquam exponere? Sed et hoc reminisci supplicium est. Nos vero humiles desideramus in ea doctrinam, formam, vultum, personam, scientiam, pietatem, bonitatem, dulcedinem: quam (0676D)specialem a Domino inter caeteros homines habuit.

===25.===
Quam sancta fuit vita ejus, tam purus et dulcis aspectus. Ante annum transitus sui, vidit in visu locum sibi paratum, venitque ad eam juvenis praedives pulcherrimus, et quasi juvenilem habens aetatem, qui suavi tactu blandoque colloquio dum cum ea loqueretur, illa de se zelans, blanditiam respuebat. Qui dixit ei: Quid me desiderio accensa cum tantis lacrymis rogas, gemens requiris, fusis precibus poscis, pro me tanto te cruciatu affligis qui semper tibi adsisto? Tu, gemma pretiosa, noveris te in diademate capitis mei primam esse gemmam. Nulli dubium quod ipse eam visitavit cui se tota devotione tradidit vivens in corpore et gloriam qua fruitura erat ei ostendit. Sed (0677A)hunc visum secretius cum contestatione duabus satis fidelibus disseruit, ut se superstite nulli narrarent.
Et quia multa sunt adhuc satis et magna quae propter prolixitatem praeterimus, ne prolixitas nostra audientibus potius fastidium generet, quam nitorem sermonis [ Al., sermo] ostendat. Quantum de amore, de nutrimentis, de charitate, de praedicatione, de omni omnino sancta ejus conversatione reminiscimur, cruciamur et dolentes oculis distensis requirimus tantam pietatem, sed nec invenimus quod perdidimus. O tam dura conditio quae nobis infelicibus evenit! o piisima domina, utinam obtinuisses cum caeli Domino, ut ante te oves quas congregaveras direxisses! Tu, pastorem bonum sequens, gregem Domino tradidisses.

(0677B)
===26.===
Jam ad gloriosum ejus venimus transitum, quem sine profusione lacrymarum dicere non possumus. Fluunt lacrymae, de imis medullis gemitus prorumpunt, sed in nullo consolationis locum inveniunt, dum plangimus; si de ejus fideli devotione minus dicimus, plus peccamus. Usque ad diem transitus sui numquam minuit cursum implere; et quod coepit, corde retinuit: quia non qui coeperit, sed qui perseveraverit usque in finem, ipse salvus erit. Ubi jam ad finem vitae venit sanctum ejus corpusculum, longum trahens martyrium pro amore Domini; beati [ forsan beatae id est Moniales] omnes congregati luctuose circa ejus thorum flentes et ejulantes, pectora duris pugnis et lapidibus ferientes, voces ad caelum dabant clamantes ac dicentes: Domine, ne permittas (0677C)nos tam grave damnum pati; lumen nostrum recipis, nos cur in tenebris relinquis? Et quia illa quidquid potissimum facere voluit, semper die natalis Domini facere elegit, gloriosus transitus ejus sic contigit. Nam quarta feria mane primo idus Augustas, quod fecit idem mensis dies XIII, clausi sunt ejus oculi et obscurati sunt nostri. Vae nobis quia peccavimus, afflictum est dolore cor nostrum, flevimus et plangimus, quod diutius una nos te habere non meruimus. Ipsum mane ubi nobis tantum malum contigit, ubi una vox, unus planctus, unus clamor caelos penetrabat; lapidarii qui in monte operabantur, in aere audierunt angelum Dei loquentem; unus dixit ad alios: quid facitis? dimittite eam adhuc; quia hae voces ad Domini pervenerunt aures. Angeli, qui (0677D)eam ferebant, respondentes dixerunt: Jam factum est. Quid faciemus? Illam recepit paradisus, ubi gloriatur cum Domino. Credimus quod nos non de se separat, quae se ei placere voluit cum quo regnat. (0678A)Flenda ergo nobis talis non est, sed tremenda. Amisimus quidem in praesenti saeculo dominam et matrem: sed in regnum Christi praemisimus intercedentem. Admirabile quidem gaudium fecit in caelis, in terris vero intolerabilem luctum reliquit.

===27.===
Quando ejus sancta anima de hoc saeculo migravit ad Christum, non erat ibi pontifex loci. Ambulavit nuntius ad virum apostolicum domnum Gregorium Turonicae civitatis episcopum, et advenit. Sed quantum praesens vidit oculis antequam eam sepeliret, de ejus virtutibus in libro miraculorum (Greg. Turon. de Gl. Confes. 106), quem composuit, inseruit. Cum autem venit ad locum ubi sanctum corpus jacebat (quod ipse postea cum sacramento lacrymans dicebat, quod (0678B)in specie hominis angelicum vultum viderat), facies illius velut rosa et lilium fulgebat; ita tremefactus est ac metu concussus, tanquam si ante praesentiam beatae genitricis Domini adstaret devotus vir Deo plenus. Expectabatur pontifex loci ut eam cum digno sepeliret honore. Tota congregatio circa ejus torum stans psallebat; ubi psallentium vel paululum quiescebat, intolerabilis planctus aderat. Triduo expectatus est pontifex, quia vicos circumiebat; sed quia non venit, supradictus vir apostolicus de caritate fisus quia perfecta caritas foras mittit timorem (I Joan. IV), in Basilica sanctae Mariae nomine condita, ubi sacra virginum corpora de monasterio suo conduntur, eam cum digno sepelivit honore.

===28.===
Dum sub muro cum psallentio sanctum ejus (0678C)corpus portaretur, quia instituerat ut nulla vivens foras monasterii januam egrederetur, tota congregatio supra murum lamentans, ita ut plauctus earum superaret ipsum psallentium, pro psalmo lacrymas, pro cantico mugitum, et gemitum pro alleluia reddebant. Rogaverunt desursum ut subtus turrem repausaretur feretrum in quo beata portabatur, graviter sustinentes ejus absentiam. Sed ut suam fidelem Dominus declararet in medio populi, ibi dum pausaretur sanctum corpus, caecum illuminavit: qui multis annis lucem diei non viderat, lumen recepit; qui ad manus tractus venerat, post feretrum nullo sustentante videns, tanquam si nullum habuisset laborem oculorum, ad sanctum sepulcrum abiit, et usque hodie clare videt.(0678D)

===29.===
Ne praetermittatur et aliud miraculum. Ubi eam sepelivit supradictus episcopus, coopertorium non posuit, antequam pontifex loci veniret. Liberae quae ante eam cereos portaverunt, totae in gyro sepulcri (0679A)adstabant; unaquaeque in suo cereo suum nomen dabat scriptum, totae uni ex famulis cereos ipsos juxta ordinationem tradebant. Fit contentio in populo; alii dicebant cereos ipsos in ejus sanctum sepulcrum mitti debere, alii dicebant, non. Dum istud ageretur, de pueri brachio qui totos tenebat, unus exilivit in altum super omnem populum, et se in sancto sepulcro ad pedes beatae posuit, et quod haesitabatur, declaravit. Respicientes ad nomen, cujus esset cereus, inventum est Calvae nomen. Hoc videns episcopus vel omnis populus, admirantes virtutem beatae Radegundis, Domino benedixerunt. Quantae post ejus transitum ibi sunt factae virtutes, quanti daemoniaci liberati, quanti febricitantes sunt redditi sanitati, quis enumerare valeat?

===30.===
(0679B)De Burgundia cum viro apostolico Leifasto episcopo veniens ejus abba nomine Abbo, dum esset Pictavis in civitate, dentis incurrit validum dolorem. Die noctuque una vox, unus dolor inerat ei, mortem evenire sibi optans ut tanto careret dolore. Qui inspirante sibi divina misericordia rogavit se duci ad sanetae basilicam: ubi ingressus, cum fide se ante sanctum sepulcrum terrae projecit, mortem prae oculis habens, pallam corporalem desuper sanctum tumulum mordicus apprehendit. Qui septem diebus nec cibum sumpserat, nec somno refici poterat, in hoc morsu sopor accessit; dolor discessit, sanus ad hospitium rediit. Quod post ipso referente plures cognoverunt, ubi se fatebatur de mortis janua per virtutem domnae Radegundis esse revocatum

(0679C)
===31.===
Et quia mos est in festivitate beati Hilarii reliquis Monasteriis circumcirca proximis, quae sunt ibi, usque in mediam noctem vigilias celebrare; de media nocte unusquisque abbas cum suis fratribus ad suum revertitur monasterium cursum celebrare. Quamdiu (0680A)in beati Antistiis Basilica vigilaverunt, tota nocte energumeni clamaverunt; inter quos mulieres duas graviter infestabat inimicus, praecipue una tantum bacchabatur, ut in ejus fremitu tota tremeret basilica. Postquam inde vir venerabilis Arnegisilus abbas basilicae beatae reginae cum suis Monachis exivit, ad suam vadens basilicam cursum implere, quam illa satis dilexerat, ipsas post se mulieres audierunt clamantes, Venite. Quae ingressae basilicam vociferantes domnam Radegundem ut eis parceret supplicabant. Una ex illis, quae gravius tribulabatur, jam ter quinos habens annos ex quo eam spiritus nequam flagellabat, cum matutina dicebatur, saeviens inimicus vas quod invaserat, reliquit. Illa alia ad tertiam ante ostium ipsius basilicae est liberata, et ultra nequissimus (0680B)hostis eis nocere non valuit. Quam larga est et dives misericordia Dei quae suos vereri facit, et loca requirit ipse virtutum largitor ac dispensator, ubi per suos fideles suam ostendit potentiam. Ad basilicam sancti viri sunt alii liberati, alii vero basilicae domnae Radegundis sunt directi: ut sicut aequales gratia erant, ita aequalis et virtus ostenderetur.

===32.===
Quis male habens, quamvis vita desperatus, si pallam subteriorem custos ejusdem sacri sepulcri intinxit in calice aquae, et dedit ei febricitanti poculum, non statim ut bibit ante sanctum ejus sepulcrum jacens sopor accessit, morbus recessit? Christo largiente omnibus diebus in nomine ipsius Domini Jesu-Christi ibi multae virtutes fiunt, unde recessit. Nos quoque etiam fideli devotione et sedulitate debita (0680C)veneramur in terris, cujus anima confidimus, gaudemus et gloriamur quod praefulgeat in caelis, ipso praestante qui cum Patre et Spiritu-sancto vivit et et regnat in saecula saeculorum, Amen.

 [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>gse9qp172mxlw7bake96b9z606rv7gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De situ Chroatiae Albae sive Magnae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85608</id>
    <revision>
      <id>285180</id>
      <parentid>285179</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T12:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136461" sha1="5m6ebkdiq8qinseh16s1vwfagy8qlly" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroatas Albas cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>5m6ebkdiq8qinseh16s1vwfagy8qlly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285181</id>
      <parentid>285180</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T12:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136459" sha1="p577ez9zuksiimmzds5v7x8upglql4z" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>p577ez9zuksiimmzds5v7x8upglql4z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285268</id>
      <parentid>285181</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136886" sha1="0ixvks4vdmnckdspooqmqeb1jgxf3pl" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum MCM Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum DCCCCL) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno DCCCCXXXV frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † DCCCCLXVII), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno DCCCCLXXIII describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum Pivilegium dicat episcopatum Pragensis anno DCCCCLXXIII complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno DCCCCLXVI publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum DCCCCXC, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum DCCCCL, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>0ixvks4vdmnckdspooqmqeb1jgxf3pl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285272</id>
      <parentid>285268</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136846" sha1="l75lx9i9x9kgjv6ayhbfj3ehzuuqf16" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. 

Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti Bagibareia fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>l75lx9i9x9kgjv6ayhbfj3ehzuuqf16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285281</id>
      <parentid>285272</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T18:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 22. Conclusiones */</comment>
      <origin>285281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137049" sha1="7me2rj5w9osczrssxjc88wtlhxyjd7s" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>7me2rj5w9osczrssxjc88wtlhxyjd7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285302</id>
      <parentid>285281</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). */</comment>
      <origin>285302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137578" sha1="76hmgx3fodia9hn253nezbdidxu56cr" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;In sequenti loco exhibetur textus Anglo‑Saxonicus normalizatus, secundum Henricum Sweet, ex editione Londinensi anni 1883. Paulus Orosius, *King Alfred’s Orosius*, ed. Henry Sweet (London: Published for the Early English Text Society by N. Trübner &amp; Co., 1883).  
Textus Anglo‑Saxonicus ex codice Lauderdale, cum lectionibus variantibus e codice Cottoniano Tiberius B. I.  
Exemplar digitalizatum e bibliotheca Universitatis Oxoniensis, Internet Archive, 
https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog.
&lt;/ref&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. Tamen fieri potest ut vocabulum ad urbem Magadoburgum pertineat: Magadoburg = Mægðaland. Difficultas tamen est quod Magadoburgum occidentius positum est quam Dalamense (Glomaci), qui circa Dresdam habitabant, id est ad occidentem Horithorum, non ad septentrionem.

Joseph Bosworth, in ''Anglo‑Saxon Dictionary'', sub vocabulum Riffin refert: “''montes ad septentrionem Magdeburgi''”, id est Harz. Item apud Orosium, ed. Janet Bately (1980), in commentariis ad supplementum geographicum Alfredianum: “Riffin: ''probably the Harz mountains''.” In ''The Cambridge Companion to Old English Literature'': “''Riffin (Riphin) is generally taken to be the Harz range''.”

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>76hmgx3fodia9hn253nezbdidxu56cr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285303</id>
      <parentid>285302</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). */</comment>
      <origin>285303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136900" sha1="ckddl1myr4kp6b615q2jq6e3cw1aqf0" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;In sequenti loco exhibetur textus Anglo‑Saxonicus normalizatus, secundum Henricum Sweet, ex editione Londinensi anni 1883. Paulus Orosius, *King Alfred’s Orosius*, ed. Henry Sweet (London: Published for the Early English Text Society by N. Trübner &amp; Co., 1883).  
Textus Anglo‑Saxonicus ex codice Lauderdale, cum lectionibus variantibus e codice Cottoniano Tiberius B. I.  
Exemplar digitalizatum e bibliotheca Universitatis Oxoniensis, Internet Archive, 
https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog.
&lt;/ref&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. 

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>ckddl1myr4kp6b615q2jq6e3cw1aqf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285312</id>
      <parentid>285303</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). */</comment>
      <origin>285312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138480" sha1="2jbh6d2f2ygk60jtilqxv9pogqgqvpp" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;In sequenti loco exhibetur textus Anglo‑Saxonicus normalizatus, secundum Henricum Sweet, ex editione Londinensi anni 1883. Paulus Orosius, *King Alfred’s Orosius*, ed. Henry Sweet (London: Published for the Early English Text Society by N. Trübner &amp; Co., 1883).  
Textus Anglo‑Saxonicus ex codice Lauderdale, cum lectionibus variantibus e codice Cottoniano Tiberius B. I.  
Exemplar digitalizatum e bibliotheca Universitatis Oxoniensis, Internet Archive, 
https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog.
&lt;/ref&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Dalamense gens erat populus Slavicus occidentalis, qui etiam Glomače vocabatur, atque regionem hodiernae Saxoniae habitabat, inter flumina Albim et Muldam, circa urbes nunc Meissen, Dresdam, Lommatzsch et Döbeln sitas. Haec regio a Germanis postea ''Daleminzische Gau'' appellabatur. Situs eius ad septentrionem‑occidentem Bohemiae et Moraviae, ad orientem vero Thuringiae pertinet. In textu dicitur Surpe (Serbos) ad septentrionem eorum esse, Horitos autem (Chroatos) ad occidentem. Alio loco scriptum est: '''“be eastan Maroara londe is Wisle lond”''', id est: ad orientem terrae Moraviae est terra Visle, hoc est regio circa flumen Vistulam sita.

Ex his apparet Horitos collocatos esse inter Germaniam orientalem ad occidentem et “terram circa Vistulam” ad orientem; quod regioni Poloniae meridiano‑occidentalis respondet. 

Hoc congruit cum sede cuiusdam coetus Chroatarum in ''Privilegio episcopatus Pragensis'' in Chronica Boemorum, ubi Chroati inter gentes Silesiacas memorantur. Porro Porphyrogenitus quoque ramum occidentalem Chroatarum Alborum ad fines Bohemiae (Boiki), ad vicinitatem Serborum Alborum necnon ad confinia totius ditionis Francicae ponit.

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. 

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Ex hoc patet regem Alfredum, post Horitos atque post “terram circa Vistulam”, nullas iam certas notitias de regionibus ulterius ad orientem habuisse: nihil enim sciebat de terris gentium Balticarum neque de spatiis quae nunc Belarusiam, Russiam et Ucrainam continent. Ei locus ille ignotus erat, quem, more geographiae Graeco‑Romanae, Sarmatis (Sarmende) attribuebat usque ad montes Ripheos.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae austro‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>2jbh6d2f2ygk60jtilqxv9pogqgqvpp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285313</id>
      <parentid>285312</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). */</comment>
      <origin>285313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138483" sha1="aoawvj5yb9bl5htxagjmh5w1fhdsasx" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;In sequenti loco exhibetur textus Anglo‑Saxonicus normalizatus, secundum Henricum Sweet, ex editione Londinensi anni 1883. Paulus Orosius, *King Alfred’s Orosius*, ed. Henry Sweet (London: Published for the Early English Text Society by N. Trübner &amp; Co., 1883).  
Textus Anglo‑Saxonicus ex codice Lauderdale, cum lectionibus variantibus e codice Cottoniano Tiberius B. I.  
Exemplar digitalizatum e bibliotheca Universitatis Oxoniensis, Internet Archive, 
https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog.
&lt;/ref&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Dalamense gens erat populus Slavicus occidentalis, qui etiam Glomače vocabatur, atque regionem hodiernae Saxoniae habitabat, inter flumina Albim et Muldam, circa urbes nunc Meissen, Dresdam, Lommatzsch et Döbeln sitas. Haec regio a Germanis postea ''Daleminzische Gau'' appellabatur. Situs eius ad septentrionem‑occidentem Bohemiae et Moraviae, ad orientem vero Thuringiae pertinet. In textu dicitur Surpe (Serbos) ad septentrionem eorum esse, Horitos autem (Chroatos) ad occidentem. Alio loco scriptum est: '''“be eastan Maroara londe is Wisle lond”''', id est: ad orientem terrae Moraviae est terra Visle, hoc est regio circa flumen Vistulam sita.

Ex his apparet Horitos collocatos esse inter Germaniam orientalem ad occidentem et “terram circa Vistulam” ad orientem; quod regioni Poloniae meridiano‑occidentalis respondet. 

Hoc congruit cum sede cuiusdam coetus Chroatarum in ''Privilegio episcopatus Pragensis'' in Chronica Boemorum, ubi Chroati inter gentes Silesiacas memorantur. Porro Porphyrogenitus quoque ramum occidentalem Chroatarum Alborum ad fines Bohemiae (Boiki), ad vicinitatem Serborum Alborum necnon ad confinia totius ditionis Francicae ponit.

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. 

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Ex hoc patet regem Alfredum, post Horitos atque post “terram circa Vistulam”, nullas iam certas notitias de regionibus ulterius ad orientem habuisse: nihil enim sciebat de terris gentium Balticarum neque de spatiis quae nunc Belarusiam, Russiam et Ucrainam continent. Ei locus ille ignotus erat, quem, more geographiae Graeco‑Romanae, Sarmatis (Sarmende) attribuebat usque ad montes Ripheos.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae meridiano‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>aoawvj5yb9bl5htxagjmh5w1fhdsasx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285314</id>
      <parentid>285313</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). */</comment>
      <origin>285314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138485" sha1="5a2ih1vfrfziubttuu796p3u3uwy53y" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;In sequenti loco exhibetur textus Anglo‑Saxonicus normalizatus, secundum Henricum Sweet, ex editione Londinensi anni 1883. Paulus Orosius, ''King Alfred’s Orosius'', ed. Henry Sweet (London: Published for the Early English Text Society by N. Trübner &amp; Co., 1883).  
Textus Anglo‑Saxonicus ex codice Lauderdale, cum lectionibus variantibus e codice Cottoniano Tiberius B. I.  
Exemplar digitalizatum e bibliotheca Universitatis Oxoniensis, Internet Archive, 
https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog.
&lt;/ref&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi (Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Dalamense gens erat populus Slavicus occidentalis, qui etiam Glomače vocabatur, atque regionem hodiernae Saxoniae habitabat, inter flumina Albim et Muldam, circa urbes nunc Meissen, Dresdam, Lommatzsch et Döbeln sitas. Haec regio a Germanis postea ''Daleminzische Gau'' appellabatur. Situs eius ad septentrionem‑occidentem Bohemiae et Moraviae, ad orientem vero Thuringiae pertinet. In textu dicitur Surpe (Serbos) ad septentrionem eorum esse, Horitos autem (Chroatos) ad occidentem. Alio loco scriptum est: '''“be eastan Maroara londe is Wisle lond”''', id est: ad orientem terrae Moraviae est terra Visle, hoc est regio circa flumen Vistulam sita.

Ex his apparet Horitos collocatos esse inter Germaniam orientalem ad occidentem et “terram circa Vistulam” ad orientem; quod regioni Poloniae meridiano‑occidentalis respondet. 

Hoc congruit cum sede cuiusdam coetus Chroatarum in ''Privilegio episcopatus Pragensis'' in Chronica Boemorum, ubi Chroati inter gentes Silesiacas memorantur. Porro Porphyrogenitus quoque ramum occidentalem Chroatarum Alborum ad fines Bohemiae (Boiki), ad vicinitatem Serborum Alborum necnon ad confinia totius ditionis Francicae ponit.

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. 

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Ex hoc patet regem Alfredum, post Horitos atque post “terram circa Vistulam”, nullas iam certas notitias de regionibus ulterius ad orientem habuisse: nihil enim sciebat de terris gentium Balticarum neque de spatiis quae nunc Belarusiam, Russiam et Ucrainam continent. Ei locus ille ignotus erat, quem, more geographiae Graeco‑Romanae, Sarmatis (Sarmende) attribuebat usque ad montes Ripheos.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae meridiano‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>5a2ih1vfrfziubttuu796p3u3uwy53y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285345</id>
      <parentid>285314</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T11:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). */</comment>
      <origin>285345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138609" sha1="r3lovb9mzhimob5rajjqyswr4avuvnj" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;In sequenti loco exhibetur textus Anglo‑Saxonicus normalizatus, secundum Henricum Sweet, ex editione Londinensi anni 1883. Paulus Orosius, ''King Alfred’s Orosius'', ed. Henry Sweet (London: Published for the Early English Text Society by N. Trübner &amp; Co., 1883).  
Textus Anglo‑Saxonicus ex codice Lauderdale, cum lectionibus variantibus e codice Cottoniano Tiberius B. I.  
Exemplar digitalizatum e bibliotheca Universitatis Oxoniensis, Internet Archive, 
https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog.
&lt;/ref&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi&lt;ref&gt; In diversis codicibus Anglo‑Saxonicis variae formae huius vocabuli occurrunt: Horiti, Horgiti, Horithi, Horoti.&lt;/ref&gt;(Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Dalamense gens erat populus Slavicus occidentalis, qui etiam Glomače vocabatur, atque regionem hodiernae Saxoniae habitabat, inter flumina Albim et Muldam, circa urbes nunc Meissen, Dresdam, Lommatzsch et Döbeln sitas. Haec regio a Germanis postea ''Daleminzische Gau'' appellabatur. Situs eius ad septentrionem‑occidentem Bohemiae et Moraviae, ad orientem vero Thuringiae pertinet. In textu dicitur Surpe (Serbos) ad septentrionem eorum esse, Horitos autem (Chroatos) ad occidentem. Alio loco scriptum est: '''“be eastan Maroara londe is Wisle lond”''', id est: ad orientem terrae Moraviae est terra Visle, hoc est regio circa flumen Vistulam sita.

Ex his apparet Horitos collocatos esse inter Germaniam orientalem ad occidentem et “terram circa Vistulam” ad orientem; quod regioni Poloniae meridiano‑occidentalis respondet. 

Hoc congruit cum sede cuiusdam coetus Chroatarum in ''Privilegio episcopatus Pragensis'' in Chronica Boemorum, ubi Chroati inter gentes Silesiacas memorantur. Porro Porphyrogenitus quoque ramum occidentalem Chroatarum Alborum ad fines Bohemiae (Boiki), ad vicinitatem Serborum Alborum necnon ad confinia totius ditionis Francicae ponit.

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. 

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Ex hoc patet regem Alfredum, post Horitos atque post “terram circa Vistulam”, nullas iam certas notitias de regionibus ulterius ad orientem habuisse: nihil enim sciebat de terris gentium Balticarum neque de spatiis quae nunc Belarusiam, Russiam et Ucrainam continent. Ei locus ille ignotus erat, quem, more geographiae Graeco‑Romanae, Sarmatis (Sarmende) attribuebat usque ad montes Ripheos.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae meridiano‑orientalis.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani/Lendjani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 22. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>r3lovb9mzhimob5rajjqyswr4avuvnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/161</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86397</id>
    <revision>
      <id>285264</id>
      <parentid>282642</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T16:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3294" sha1="nrdnxugvkmr745v2vfoaevelltkb2tb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|151|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;philum in hoc Syllogifino: quicunque modus
multiplicandi eft legitimus, ille eft optimus:
argumentari à non diftributo ad diftributum,
à conceptu determinabili ad conceptum de-
terminantem. Quafi verò fub multiplica-
tione in genere imperata tanquam diftributo,
non poffet fubfumi aliqua multiplicationis
fpecies, quæ eft fcilicet Polygamia. Ne-
que hoc ipfum abfurditatis accufandum,
uti ipfe quidem fomniat, &amp; verè quidem
fomniat; Vigilantem enim illum hoc fcri-
pfiffe, vix adducor, ut credam, fed dubio
procul fuit cocus, mutus &amp; furdus, uti
fomniantes &amp; dormientes folent, cum hanc
abfurditatem videret. Ariftoteles quidem
ait Doctos ab indoctis etiam in fomniis differ-
re, aliaque effe Doctorum, alia ruftico-

rum fomnia; fed an femper &amp; ubique hoc
procedat, aliis arbitrandum relinquo: certe
hic non apparet.
6. Optimus Nec hoc verbum Victor illeCre-
tenfis vellicare more canum intermifit, dum
dicit in legitimis &amp; licitimis unum altero me-
lius effe ut non illicò unum poffit dici opti-
mum. Verum quis nefcit fuperlativum fæ-
pè poni pro pofitivo, &amp; præterea nil video
caufæ cum Polygamia Monogamia, aliave
fpecies, fi daretur. matrimonii præferri
non poffit, cur modus Polygamicus non
poffit dici optimus. Sicuti enim plura præ-
dia, domos, proventus, pecunias, habere
melius eft, quàm habere pauca, ita etiam
pluralitas uxorum nullibi prohibita melior
eft.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T20&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T21&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XX|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 21.png|left|95px|Q]]Uod vero Polygamia {{ls}}it convenienti{{ls}}{{ls}}imus modus {{ls}}e multiplicandi hac ratione evinci pote{{ls}}t.
{{nop}}
''Per quemcunque modum ma{{ls}}culus uno anno plures pote{{ls}}t procreare liberos ille e{{ls}}t convenienti{{ls}}{{ls}}imus modus {{ls}}e multiplicandi.''
{{nop}}
''Atqui per Polygamiam ma{{ls}}culus uno anno plures pote{{ls}}t procreare liberos.''
{{nop}}
E. e{{ls}}t convenienti{{ls}}{{ls}}imus modus {{ls}}e multiplicandi.'' Vel etiam hoc pacto:
{{nop}}
''Quicunque modus {{ls}}e multiplicandi apprime quadrat natura ma{{ls}}culina &amp; fœmininæ, ille e{{ls}}t modus convenienti{{ls}}{{ls}}imus.''
{{nop}}
''Atqui Polygamia e{{ls}}t talis modus, qui apprime quadrat imo multo melius quam Monogamia, naturæ ma{{ls}}culinæ &amp; muliebri,'' ut {{ls}}upra §. 2. &amp;. 3. fuit o{{ls}}ten{{ls}}um.
{{nop}}
{{c|''E. e{{ls}}t modus convenienti{{ls}}{{ls}}imus.''}}&lt;section end=&quot;T21&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}Modus multiplicandi Dicunt quidam Anti-
modo à Deo perceperunt, Verùm cum illo-
Polygami, illum modum effe nobis com-
rum comparationem cum homine, de quâ
mendatum &amp; à Deo præceptum, uti fin-
fupra, mundus fuperbus cane pejus &amp; an-
gunt, qui in primâ creatione fit obfervatus,
gue fugiat, de illis aliquid referre fuperfede-
ubi Deus tantum duas alloquitur perfonas,
mus, fed dicimus, quod Deus cum non de-
&amp; iis injungit, ut crefcant &amp; fe multiplicent.
terminaverit modum præcifè five Monoga-
Sed idem dici poffet etiam de brutis, quorum
micum, five Polygamicum, in medio reli-
par &amp; par hanc benedictionem etiam fuo
querit. Ubi enim fcriptura non determinat&lt;noinclude&gt;{{right|&amp;}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nrdnxugvkmr745v2vfoaevelltkb2tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/162</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86398</id>
    <revision>
      <id>285284</id>
      <parentid>282643</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T18:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3407" sha1="4xlfo3kok42nkl55j356g84pi4umkas" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|152|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;&amp; limitat, noftrum non eft, fingere ali-
quam certam detetminationem. Neque ob-
eft quòd Deus ad duos tantum hæc verba pro
tulerit. Idem enim ille Deus qui ad Ada-
emum Monogamum dixit: Crefcite &amp; multi-
plicamini, idem dixit etiam ad Jacobum
Quadrigamum, adeoque in hoc exemplo
pofteriori Quadrigamiam nobis commenda-
vit. Gen. 34. Et fi exemplum conjugii Ada-
mitici, à Deo autore confirmati in duabus
tantùm perfonis, norma erit conjugii non
nifi cum unâ uxore fervandi, etiam exem-
plum quietis divinæ feptimo tantùm die ha-

bitæ ad quod inftitutionem Sabbathi ortho-
doxi referunt, erit norma feriandi tantùm
illum diem exclufis omnibus reliquis feftis,
quæ Deus tamen pofteà etiam mandavit, uti
funt Pafcha, Enconia, Neomenia. Și-
cuti igitur pluralitas feftorum à populo Dei
oculiffimo celebratorum non præjudicat
unitati diei feptimæ à Deo inftitutæ, ita nec
unitas Uxoris Adamitica pluralitati uxorum.
non à Diabolo fed à Deo ipfo fanctiffimis
Patriarchis Abrahamo, Jacobo Davidi
adductarum ullum præjudicium afferre po-
teft.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T21&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T22&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XXI|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 22.png|left|95px|T]]Andem quod hic modus {{ls}}it optimus {{ls}}eu legitimus &amp; legalis {{ls}}eu Scripturæ Sacræ, quæ {{ls}}uprema lex e{{ls}}t, non contrarius, hoc pacto evincitur:

''Quicunque modus {{ls}}e multiplicandi neque per claram generalem legem in Decalogo propo{{ls}}itam, neque per {{ls}}pecialem generalis legis explicationem in libris Mo{{ls}}is, Prophetis, P{{ls}}almis &amp; Apo{{ls}}tolis expre{{ls}}{{ls}}am, neque in exemplis eorum, qui illo modo u{{ls}}i {{ls}}unt, e{{ls}}t prohibitus, &amp; neque verbis neque pœnis coërcitus, ille non e{{ls}}t contrarius Scripturæ Sacræ.''

''Atqui Polygamia e{{ls}}t talis modus {{ls}}e multiplicandi qui neque per claram generalem legem in Decalogo propo{{ls}}itam, neque per {{ls}}pecialem illius Generalis legis explicationem in libris Mo{{ls}}is, Prophetis, P{{ls}}almis &amp; Apo{{ls}}tolis expre{{ls}}{{ls}}am e{{ls}}t prohibitus, &amp; neque verbis neque pœnis coërcitus:''

''E. Non e{{ls}}t contrarius Scripturæ {{ls}}acræ.''&lt;section end=&quot;T22&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
Quicunque modus multiplicandi Victor ille
Epimenidaus p. 120. &amp; Autor Polygynias
p. 116. impingunt Theophilo quod defide-
ret clarè &amp; expreffiffimis verbis ex fcriptura
afferendam effe prohibitionem Polygamias
hoc pacto: non assumes plures uxores, aut
non habebis nifi unam, cum tamen hæc i-
pfius mens nunquam fuerit, fed hæc eft ejus
fententia, quod neque in terminis terminan-
tibus feu arα 'prov neque xarà diavoy av,
quæ omnino admittenda. Gloff. Phil. Sacr.
p. 286. Danb. Herm. 164. neque generali-

ter, neque fpecialiter, neque per legem,
neque in exemplis taxetur Polygamia; Fal-
fiffimum enim eft, quod quicunque nifi per
difpenfationem (hoc fingitur, non poteft
probari, ut infra videbitur,) legis Proto-
plaftis datæ, ultra unam uxorem habeat,
mochetur, nec poteft hoc probari ex ad-
ductis locis Matth. 19. 1.Cor. 7. Eph. 5.
Lev. 18. Mal. 2. Prov. 5. ut fuo loco doce-
bimus. Idem urget alius Anti-Polygamus,
Autor fcil. colloquii perverfi q. 36. dicens,
quod Jura &amp; eorum Interpretes Jurisconfulti&lt;noinclude&gt;{{right|a{{ls}}{{ls}}e-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xlfo3kok42nkl55j356g84pi4umkas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/163</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86399</id>
    <revision>
      <id>285286</id>
      <parentid>282645</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T18:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3722" sha1="iez8y9q4dzphrzi1tu3vjb0gx2b9hts" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|153|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;afferant, leges de omnibus &amp; fingulis non
fcribere, l. 12. feq. ff. de Leg. fed fuffi-
cere, fi ex mente legislatoris colligatur,
licitumne fit nec ne. 1.6. §. 1. ff. de V.S.
Putat verò ex eo, quod adulterium in 6. &amp;
10. expreffè fit prohibitum, confequi Poly-
gamiam etiam effe prohibitam. (ita Pa-
triarchæ &amp; populus Judaicus in perpetuo
vixiffent adulterio: quod quam abfurdum ne-
mo non videt) adeo ut non neceffaria fuif-
fet ejus peculiaris denominatio quam
Spiritum S. prudenter omififfe cenfet, ne
non tàm prohibere, quàm admonere vide-
retur, ficuti Cic. pro Rofc. Am. de Solone in-
fit, quod propterea in legibus nullam parri-
cidii mentionem fecerit, &amp; putat Petr.
Mat.famofus Hiftoricus,quod proptereà duel-
la etiam non fint interdicenda dans l'hiftoire
de Henri IV. tom. 1. l. 1.narr. 1. art. 4. je
crois, que la permiffion quoyqu' injufte, eft
plus utile que la defence. La permiffion
emouffe aiguillon qui fe acerre par la defence.
Præterea dicit, Patres V. T. fi legem na-
turæ &amp; primæ inftitutionis non rectè intel-
lexerunt, &amp; dubitarunt, tanquam fubditos

obligatos fuiffe interrogare vel Deum, eum
quo multi familiariter locuti, vel ipfius Pro-
phetas, l. 9.1. ult. §. 1. C. de Leg. L. ult.
C. de prec. Imper. affer. ficut in N. T. Judæi
recurrebant ad Chriftum Matth. 19. 3.
c. 22. 24. Marc. 10. 2. Luc. 10. 39. Job. 8.5.
Sed quis nefcit, Judæos non confilii petendi,
fed tentationis ergò ad Chriftum veniffe.
Et Patres certò fciverunt, fe rectè intelligere
legem naturæ &amp; primæ inftitutionis, aliàs
interrogaffent Deum vel prophetas, fed Deus
fi vidiffet eos in errore verfari, obligatus
fuiffet, ceu legislator vi caritatis &amp; juftitiæ
fuæ illis hunc errorem eximere, nec per pro-
phetas fuos legisMonogamicæ, fi quæ fuit, ex-
plicationem omittere: fiquidem tum tempo-
ris ufitata &amp; recepta erat in populo Judaico,
nec tàm inaudita, quàm tempore Solonis Par-
ricidium, adeoque neceffaria fuiffet peculia-
ris Polygamiæ fpecificatio nec propterea
fuiffent admoniti Judæi,aliàs Polygamia fatis
affueti. Prophetæ verò nufpiam neque
inra neque o Polygamiam taxa-
runt, &amp; fub adulterio comprehendi often-
derunt, ficut cum Polyandriâ fecerunt.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T22&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T23&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XXII|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 23.png|left|95px|M]]Inor probatur, quia neque in vj. neque in x. præcepto Decalogus Polygamiam prohibet, quod patet, quia Patriarchæ, Reges, Prophetæ &amp; Apo{{ls}}toli non ita illa præcepta intellexerunt, necita explicarunt mentem legislatoris, {{ls}}ed factis potius atque exemplis, exemplorumque approbatione, intermi{{ls}}{{ls}}a reprehen{{ls}}ione Polygamiæ legalitatem o{{ls}}tendunt. Tenetur vero Deus ceu {{ls}}ummus Legislator vi ju{{ls}}titiæ &amp; bonitatis {{ls}}uæ videns {{ls}}ubditos non recte intelligere legem à {{ls}}e propo{{ls}}itam, vel ip{{ls}}e vel per alios {{ls}}ubdelegatos ita clare enucleare &amp; explicare legem, ne {{ls}}ubditi {{ls}}e ignorantia excu{{ls}}ent, &amp; reiterando cau{{ls}}am lap{{ls}}us in legislatorem conjiciant.&lt;section end=&quot;T23&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}Neque 6. neque 10. pracepto à ipalia
érer à évoquia inquit Johannes, &amp; quic-
quid eft peccatum morale in 5. &amp; N. T. illud
directè &amp; contra Decalogum. Jam verò in
Decalogo nulla alia præcepta inveniuntur,

contra quæ poffit effe, nifi fextum &amp; deci-
mum. In his autem multinubentiam foemi-
narum feu Polygamiam muliebrem prohi-
beri &amp; fub adulterio taxari fcriptura hinc &amp;
inde docet. Polygamiam verò virilem etiam&lt;noinclude&gt;{{right|{{ls}}i-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iez8y9q4dzphrzi1tu3vjb0gx2b9hts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285288</id>
      <parentid>285286</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T18:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3722" sha1="4j9dicnvbrpa5otv1d4ocoo1vwvawjp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|153|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;afferant, leges de omnibus &amp; fingulis non
fcribere, l. 12. feq. ff. de Leg. fed fuffi-
cere, fi ex mente legislatoris colligatur,
licitumne fit nec ne. 1.6. §. 1. ff. de V.S.
Putat verò ex eo, quod adulterium in 6. &amp;
10. expreffè fit prohibitum, confequi Poly-
gamiam etiam effe prohibitam. (ita Pa-
triarchæ &amp; populus Judaicus in perpetuo
vixiffent adulterio: quod quam abfurdum ne-
mo non videt) adeo ut non neceffaria fuif-
fet ejus peculiaris denominatio quam
Spiritum S. prudenter omififfe cenfet, ne
non tàm prohibere, quàm admonere vide-
retur, ficuti Cic. pro Rofc. Am. de Solone in-
fit, quod propterea in legibus nullam parri-
cidii mentionem fecerit, &amp; putat Petr.
Mat.famofus Hiftoricus,quod proptereà duel-
la etiam non fint interdicenda dans l'hiftoire
de Henri IV. tom. 1. l. 1.narr. 1. art. 4. je
crois, que la permiffion quoyqu' injufte, eft
plus utile que la defence. La permiffion
emouffe aiguillon qui fe acerre par la defence.
Præterea dicit, Patres V. T. fi legem na-
turæ &amp; primæ inftitutionis non rectè intel-
lexerunt, &amp; dubitarunt, tanquam fubditos

obligatos fuiffe interrogare vel Deum, eum
quo multi familiariter locuti, vel ipfius Pro-
phetas, l. 9.1. ult. §. 1. C. de Leg. L. ult.
C. de prec. Imper. affer. ficut in N. T. Judæi
recurrebant ad Chriftum Matth. 19. 3.
c. 22. 24. Marc. 10. 2. Luc. 10. 39. Job. 8.5.
Sed quis nefcit, Judæos non confilii petendi,
fed tentationis ergò ad Chriftum veniffe.
Et Patres certò fciverunt, fe rectè intelligere
legem naturæ &amp; primæ inftitutionis, aliàs
interrogaffent Deum vel prophetas, fed Deus
fi vidiffet eos in errore verfari, obligatus
fuiffet, ceu legislator vi caritatis &amp; juftitiæ
fuæ illis hunc errorem eximere, nec per pro-
phetas fuos legisMonogamicæ, fi quæ fuit, ex-
plicationem omittere: fiquidem tum tempo-
ris ufitata &amp; recepta erat in populo Judaico,
nec tàm inaudita, quàm tempore Solonis Par-
ricidium, adeoque neceffaria fuiffet peculia-
ris Polygamiæ fpecificatio nec propterea
fuiffent admoniti Judæi,aliàs Polygamia fatis
affueti. Prophetæ verò nufpiam neque
inra neque o Polygamiam taxa-
runt, &amp; fub adulterio comprehendi often-
derunt, ficut cum Polyandriâ fecerunt.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T22&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T23&quot;/&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XXII|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 23.png|left|95px|M]]Inor probatur, quia neque in vj. neque in x. præcepto Decalogus Polygamiam prohibet, quod patet, quia Patriarchæ, Reges, Prophetæ &amp; Apo{{ls}}toli non ita illa præcepta intellexerunt, nec ita explicarunt mentem legislatoris, {{ls}}ed factis potius atque exemplis, exemplorumque approbatione, intermi{{ls}}{{ls}}a reprehen{{ls}}ione Polygamiæ legalitatem o{{ls}}tendunt. Tenetur vero Deus ceu {{ls}}ummus Legislator vi ju{{ls}}titiæ &amp; bonitatis {{ls}}uæ videns {{ls}}ubditos non recte intelligere legem à {{ls}}e propo{{ls}}itam, vel ip{{ls}}e vel per alios {{ls}}ubdelegatos ita clare enucleare &amp; explicare legem, ne {{ls}}ubditi {{ls}}e ignorantia excu{{ls}}ent, &amp; reiterando cau{{ls}}am lap{{ls}}us in legislatorem conjiciant.
&lt;section end=&quot;T23&quot;/&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}Neque 6. neque 10. pracepto à ipalia
érer à évoquia inquit Johannes, &amp; quic-
quid eft peccatum morale in 5. &amp; N. T. illud
directè &amp; contra Decalogum. Jam verò in
Decalogo nulla alia præcepta inveniuntur,

contra quæ poffit effe, nifi fextum &amp; deci-
mum. In his autem multinubentiam foemi-
narum feu Polygamiam muliebrem prohi-
beri &amp; fub adulterio taxari fcriptura hinc &amp;
inde docet. Polygamiam verò virilem etiam&lt;noinclude&gt;{{right|{{ls}}i-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4j9dicnvbrpa5otv1d4ocoo1vwvawjp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/166</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86400</id>
    <revision>
      <id>285335</id>
      <parentid>282649</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T01:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285335</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3649" sha1="luevomqnl2yansh2cedzb5k98xw00kl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|156|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;à fide Regibus juratâ, quæ omnia è diame-
tro verbo Dei adverfantur. Et hæc eft nota
Antichrifti, qui fe evehit adverfus Deum.
2 Theff. 2. 4. Oportet autem fit major Deo,
qui poteft homines ab obedientiâ Deo debi-
tâ liberare. Deus ipfe uti immutabilis in ef-
fentia, ita &amp; in voluntate, nihil mutat in
fuâ lege, aut difpenfat circa Decalogum aut
legem naturæ in Decalogo comprehenfam,
tanquam immutabilem aut indifpenfabi-
lem. Videtur quidem aliquando lex natu-
ræ aut moralis mutari, quando fcil. res aut
materia, de quâ lex quid conftituit, muta-
tionem recipit, &amp; extrahitur quafi è nume-
ro eorum, quæ lex comprehendebat ; fed
videtur tantum, quia fine ullâ legis naturæ
verâ mutatione lumine rationis dictante id
eodem jure naturæ juftum eft, quod alias re-
gulariter non attentâ illâ circumftantiâ in-
juftum effet, E. g. Lex jubet folvere quod
debeo. At quando creditor acceptum fert,

quod debeo, ego quidem non folvi, nec
tamen obligor amplius ad folvendum, non
quia lex mutata eft, fed quia id, quod de-
bebam, defiit deberi. Quia igitur jura na-
turalia &amp; moralia Decalogica funt immuta-
bilia rectè concludit Franc. à Victoria re-
tec. 4. n. 1. Papam non poffe mutare, dif-
penfare aut abrogare decreta &amp; canones
Conciliorum, qui neceffariam &amp; manifeftam
habent connexionem ad legem divinam feu
naturalem pertinentem ad bonos mores.
Quo etiam fpectat, quod fcribit Martinus
ab Azpilcueta Navarr. tom. 3. misc. 64.
quod Papæ difpenfatio ex fuá folâ voluntate
fine aliquâ juftâ causâ procedens excufet qui-
dem à malitiâ transgreffionis canonis, fed
non ab aliâ fractionis legis naturalis vel divi
næ.. Audacior adhuc Greg. Sayrus in clav.
Reg. l. 6. c. 12. n. 26. peccare dicit Papam,,
qui difpenfat fine causâ, nec tutum effe ta-
liter difpenfatum in confcientiâ.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T23&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T24&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XXI|V.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 24.png|left|95px|S]]Icuti vero in x. præcepto Polygamiam {{ls}}imultaneam muliebrem per{{ls}}picue prohibuit, ita etiam Polygamiam {{ls}}imultaneam virilem potui{{ls}}{{ls}}et prohibere, {{ls}}i peccatum e{{ls}}{{ls}}et. Quod vero in x. præcepto nullatenus ne quidem virtualiter prohibeatur, {{ls}}ole meridiano clarius apparet. Ibi enim concupi{{ls}}centia rei alienæ tanquam alienæ, {{ls}}ive quatenus alium Dominum habet, prohibetur, ita ut fundamentum illius legis {{ls}}it illud dictum Salvatoris: ''Nemo pote{{ls}}t duobus Dominis {{ls}}ervire.'' Nunc vero maritus e{{ls}}t Dominus Gen. 3. re{{ls}}pectu uxoris, non vero uxor re{{ls}}pectu mariti. Habet quidem uxor aliquod jus in corpus mariti re{{ls}}pectu debiti conjugalis, {{ls}}icut {{ls}}ervus re{{ls}}pectu {{ls}}alarii {{ls}}ervilis, illud tamen nec e{{ls}}t, nec dici debet dominium, {{ls}}ed obligatio conjugalis, {{ls}}ive ut Apo{{ls}}tolus loquitur, {{grc|ἔυνοια γαμική}}.&lt;section end=&quot;T24&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Sicuti verò in decimo pracepto Rabbini
hoc præceptum ita explicant, Ne cogitatio-
nibus quidem locum dandum ftudio accipiends,
quod alterius efl ex fratribus noftris; &amp; ratio-
nem præcepti ita fuppeditant, quod cogita-
tio illa mala caufa exiftat, multarum offen-

fionum. Poftquam enim homo cogitatio-
ne fuâ deftinavit auferre ipfi aliquid, irri-
tante defiderio illo nil penfi habet. Si renue-
rit proximus, cogit, fi eft potens, aut oc-
cidit, uti videmus in Uria, qui pr. pter uxo-
rem interficitur, &amp; Naboth, qui propter&lt;noinclude&gt;{{right|vi-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>luevomqnl2yansh2cedzb5k98xw00kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86401</id>
    <revision>
      <id>285337</id>
      <parentid>282650</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T04:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285337</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3745" sha1="q7fvhktwtu5vyarx618mhsyeepl5eii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|160|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T25&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XX|V.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 25.png|left|95px|I]]N {{ls}}exto præcepto prohibetur adulterium, quod juxta {{wl|Q15428146|Bocerum}} de adult. e{{ls}}t crimen publicum, quo per concubitum viri cum aliena uxore torus conjugalis violatur. Jam vero in Polygamia uxores illæ plures non {{ls}}unt alienæ, {{ls}}ed illi marito propriæ, cujus torus violatur, cum quis cum ejus uxoribus rem habet, non vero cum ille cum aliis {{ls}}olutis rem habet. Mulier enim non habet torum, adeoque ejus torus non pote{{ls}}t dici violari, ni{{ls}}i re{{ls}}pectu mariti, de cujus toro quodammodo participat.&lt;section end=&quot;T25&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. In fexto præcepto Hoc prohibet congredi
cum alterius uxore. Ex. 20. 14. non ma-
chaberis aut fimpliciter, non fcortaberis. R.
Levi pa ira explicat: vox hæc abfolutè &amp;
fimpliciter notat congreffum cum uxore viri
alterius, quemadmodum Rabbini dicunt:
Non dicitur pas nifi de uxore viri. Ratio
verò hujus præcepti eft, juxta Rabbinos, ut
incolatur mundus ad voluntatem Dei. Voluit
autem Deus benedictus, ut omnes creatura
mundi fui fructus proferant fecundum fpeciem
fuam, nequefpecies cum fpecie commifceantur.
Idem etiam obtinere voluit in femine humano,
ut conftet cujus quodvis fit, neque hoc cum il-
lo confundatur. Infuper plures reperiuntur
corruptiones in adulterio, qua caufa exiflunt
violationum plurium mandatorum. Prace-
pit nobis Deus honorare parentes: At illi filiis
non innotefcunt. Eft eriam offendiculum
plurimis eorum, qua juffi fumus. Sic probi-
bemur congredi cum fororibus, aliis uxo-
ribus multis. At omnia adulterium tollit,
quod non norint homines propinquas fuas.
Prætereà adulterium, ubi cum proximi uxo-
re res habetur, eft fpecies rapina, multa-
que ex adulterio homicidia facile oriuntur, uti
oftendit R. Levi, qui etiam poenam adulte-
rii exprimit, quando inquit: Et ibi in San-
hedrim explicatur adulterum (id eft mari-
tum) cum alterius conjuge congredientem
utrumque fufpendi: virum cum virgine de-
Sponfata rem habentem lapidibus utrumque
ebrui. Quod fi filia fuerit facerdotis, illa
comburitur, buic verò gula frangitur. Inter-

dictum autem adulterii ex praceptis eft, que
omnes homines concernunt, five Ifraelita jue-
rint five Gentiles. vid. Sanhedr. Gemar.
conf. &amp; Maimon. Hil. Ifur biab. c. 3.
2. Adulterium Ipfe Defenfor unius non
unicæ uxoris, putat tantùm (non eft certus
in fuâ fententia, ut Theophilus fequens man-
datum Pauli: quilibet fit certus in fua fenten-
tia) fub adulterii prohibitione directè pro-
hiberi in fexto præcepto etiam Polygamiam,
&amp; quia adulterium &amp; fcortatio juxta ipfum
pertinent ad primum gradum juris Naturæ
(ubi funt ea omnia quæ funt de primâ ejus
tabulâ, uti rò dicere falfum teftimonium
adulterium committere, fcortari, quæ Deus
nec velle nec præcipere, nee fuadere unquam
potuit aut voluit) pertinebit etiam eò juxta
illum Polygamia. At fi has obfervationes
&amp; wala perlegat, non amplius putabit,
fed certus erit, hanc meam Sententiam effe
veriffimam, (quod fcil. Polygamia nec adul-
terium fit, nec ad illud referri poffit) illius
verò opinionem effe dubiam &amp; apparenter
veram,(de quâ apparenti veritate IfaacLeich-
nerus Prof. Erfort. Celeberrimus pecul. tr. fi-
cuti nullus dubito, quin perlectis his notis
fententiam fit mutaturus, in mea caftra de-
fcenfurus &amp; Polygamiam ab omni iniquitate
abfoluturus, nec amplius adulterium, mul-
tò minus adulterium continuatum vocatu-
rus.
3. Aliena uxore Quia enim jure con-
tractus matrimonialis illa uxor ita addicta eft
fuo viro, ceu Domino, ut alterius non fit,&lt;noinclude&gt;{{right|ne-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q7fvhktwtu5vyarx618mhsyeepl5eii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86403</id>
    <revision>
      <id>285339</id>
      <parentid>282655</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T04:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285339</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4089" sha1="2fll59mxxw9v14jwbrhvnq02gaajwev" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|162|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;mulierem aliquod beneficium apparet ex ip{{ls}}is verbis Dei dicentis: ''non e{{ls}}t bonum hominem e{{ls}}{{ls}}e {{ls}}olum,'' {{ls}}eu ab{{ls}}que muliere. E. e{{ls}}t bonum e{{ls}}{{ls}}e cum muliere.&lt;section end=&quot;T26&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Unicam Evam. Anti-Polygami quidam &amp;
in fpecie Defenfor unius. p. 62, &amp; autor per-
verfi Colloquii p. 6. dicunt in exordio mundi
maximè fuiffe neceffarium, multas creare
uxores, ut terra impleretur, Deumque fi
jufta fuiffet Polygamia, dubio procul feciffe.
At enim eodem ferê paéto fuiffet neceffarium
multos creare Adamos &amp; mares. Sed Deus
dicit per prophetam; mea cogitationes non
funt veftra, &amp; mea via ( imperveftigabi-
les &amp; imperfcrutabiles) non funt veftra.
Sed quantum alitudine coelum terram fu-
perat, tantò etiam viæ meæ &amp; cogitatio-
nes meæ funt altiores veftris. Revelavit
tamen Deus aliquo modo caufam hujus
creati binarii Ast. 17. quia fcil. voluit ab
uno fanguine totum humanum genus ori-
ri, in cujus voluntatis rationem non
amplius inquiremus, fuo loco aliorum judi-
cio relinquentes illorum fententiam, qui di-
cunt, ideò factum, ut omnes fint confan-
guinei, proximi, fratres ab uno atavo edi-
ti; nec examinabimus an mulier etiam con-
ferat aliquid ad generationem, an habeat fe-
men conjungendum cum femine mariti, an
habeat ova, an ex ovis fimus prognati, de
quo vid. Rainerus de Grave; Johannes de
Horn &amp; Kirchringius de organis mulie-
rum.
2. Invito non obtruditur beneficium. Secun-
dum Jus civile invitus non tantum dicitur is
qui contradicit, fed &amp; ille qui confenfiffe
non probatur. Etfi igitur Adamus Polyga-
miæ non apertè contradixerit, in plures ta-
men uxores, (uti in primam dicens: hoc
eft os de offibus meis) confenfurus fi Deus
adduxiffet, vix probatur melius informatus
ac ille à Matthao de Crim. laudatus, qui
quatuor duxerat uxores, optimâ fpe fretus,
fore ut fecundam primâ, aut tertiam priori-
bus duabus offenderet meliorem, fed cum
fpes ipfum femper decollaret, quaternarium
numerum excedere &amp; plurimis malis fe
immifcere noluit. Quod benè perfpexit
Adamus &amp; ad fecunda vota tranfire noluit,

optimè gnarus, inter mille, ut Salomon
loquitur, vix inveniri unam fortem &amp; pro-
bam mulierem. Sicuti à veritate non alie-
num videtur, Adamum nunquam Evam
iterum recepiffe, nifi Deus fingulariffimè
ipfum direxiffet. Si enim Judæi ob rem tur-
pem, puta adulterium non tantum, fed &amp;
ob aduftum edulium, panem non decima-
tum, aut fermentatum, colloquium cum
alio viro, it. fi mulier clarâ voce, ut vi-
cinæ exaudire potuerint, debitum conjuga-
le à marito poftulaffet, aliasque minutias
fupra allatas potuerunt repudiare uxores
fuas; Quid Adamum cum fuâ uxore fe-
ciffe putas quæ cum Diabolo locuta pactum
quafi implicitum iniit, à que Deo creatore fuo
atque fponfo fpirituali receffit, &amp; maritum
fuum Adamum ad incitas redegit, fi Deus,
in cujus manu omnium hominum corda funt,
itaut flectere poffit veluti rivulos aquarum,
hoc non impediiffet. Certè fi fides Rabbinis
eft habenda, Adamus poft occifum Abelem
continentiam vovit, &amp; feparationem quafi
quoad torum iniit cum uxore fua, uti hoc i-
pfum uxores Lamechi, ceuTheophilus hoc ad-
ducit th. 34. Adamo objecerunt,&amp; ipfi docen-
ti, quòd occifo licet Caino àmarito fuo ab-
ftinere non deberent, cum culpa illum i-
pfum redargueret, ruborem incufferunt.
Sicuti &amp; Mofes Egyptius in doctiß. fuo
fcripto folutione fc. perplexorum feu dubiorum
l. 1. c. 7. hanc traditionem nempe Hebræo-
rum memorat, per integros illos 130 annos,
Gen. 5. 3. quibus Adam quafi rejectus fuit,
meros genuiffe Dæmones, quæ fabula etiam
repetitur in Berefchith Rabba S. 20. &amp; 24. à
Salom. Jarchi in Pfalm. 89. 33. vid. Hotting.
Hift. Or. p. 24. qui &amp; p. 29. lacrymarum
Adami meminit, &amp; ex Rabbinis atque Ara-
bibus refert, Caini fratricidium ex contro-
verfo inter ipfos connubio ortum, dum Cai-
nus illam defideravit in uxorem, quam fibi
Abel jamdum elegerat. Si igitur Adamus,
dicentibus Rabbinis, poft fratricidium Caini
fe ab uxore quoad torum feparavit, multò&lt;noinclude&gt;{{right|ma-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2fll59mxxw9v14jwbrhvnq02gaajwev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86404</id>
    <revision>
      <id>285341</id>
      <parentid>282659</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T04:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285341</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3553" sha1="nrurd3tce0xlumhoyw0tchych8wtnp5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|165|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T27&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XXVI|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 27.png|left|95px|Q]]Uod vero 2. dicitur, Deum in {{ls}}ingulari dixi{{ls}}{{ls}}e ''adhærebit uxori {{ls}}uæ'' (non uxoribus) Re{{ls}}pondetur {{ls}}ingularem non {{ls}}emper involvere aliquam {{ls}}ingularitatem vel unitatem exclu{{ls}}ivam, alias etiam po{{ls}}{{ls}}em dicere, cum Deus inquit: ''diliges proximum Tuum'' (in {{ls}}ingulari) ''{{ls}}icut teip{{ls}}um;'' unicum hominem tantum diligendum quod ab{{ls}}urdum e{{ls}}{{ls}}e, nemo non videt. Sicuti igitur proximus non unus, {{ls}}ed quicunque tibi occurrit, e{{ls}}t diligendus, ita etiam uxor, quæcunque tibi contigit, {{ls}}ive una, {{ls}}ive plures, quas uxorum nomine habere velis, e{{ls}}t illa cui adhærebis. Quod enim in {{ls}}ingulari illud effert hoc ip{{ls}}o libertatem homini quodammodo concedit ducendi unam vel plures, quodcunque {{ls}}cilicet {{ls}}uæ naturæ putarit e{{ls}}{{ls}}e conveniens, attamen, ut illud primum Catholicum præceptum affirmativum (quod ut omniapræcepta affirmativa Dei inten{{ls}}ive e{{ls}}t intelligendum) ''cre{{ls}}cite &amp; multiplicamini &amp; replete terram,'' ob{{ls}}ervet, &amp; {{ls}}ummo {{ls}}tudio propagationi {{ls}}obolis incumbat. Hîc etiam repetendum {{ls}}upra allegatum dictum {{wl|Q158825|Jeremiæ}}, ''Maledictus qui opus Domini facit negligenter.''&lt;section end=&quot;T27&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}
1. Adharebit. Arctiffimo amoris amplexu,
&amp; quafi de cute ad cutem agglutinatus, uti
id emphafis verbi pa daback, quod L. xx.
per gasze reddiderunt,exprimit. vid.
M. Polus in Synopf. Crit. ad b.l. Chemn. Ex.
Concil. Trid. de matr. Jeß. 7. p. 425. Vult
autem hinc Dormitantius, fcilicet Anti-Poly-
gamus quidam Monogamiam exclufivam
ftabilire, quòd, qui uni agglutinetur, non
poffit agglutinari alteri. Verum enim verò
non opus, nec poffibile etiam, ut femper
de cute ad cutem maritus agglutinetur fuæ
uxori, fed quandoque pro lubitu ad procrea-
tionem fobolis, atque ita poteft pluribus cor-
pore combinari, conternari, conquaternari,ut
Jac.vel commillenari,utSalomon, non quidem
fimul &amp; femel, fed diverfo tempore. Quan-
quam adhærere non tantum de combinatio-
ne corporum,fed quoque &amp; quidem præcipuè
de animorum harmoniâ fit intelligendum,uti
Chriftus ipfe Matth. 19. de indiffolubilitate
præcipuè animorum explicat, quod maritus
uxori adhærere debeat, corpore quando-
que, mente verò femper, quia confenfus,

qui eft actus animi, &amp; quidem indiffolubi-
lis facit matrimonium, quod uti Danh. in
Hodof. explicat, eft unio animorum, cor-
porum, &amp; fortunarum. Frivola verò eft
inftantia, quam Dormitantius affert, quòd
nemo poffit duobus Regibus fervire, quia
Rex eft Dominus, uxor verò non eft Do-
mina mariti (excepta fortean uxore Dor-
mitantii, quæ fuo marito inequitat) fed
multò inferior fuo marito. Inferior verò
non poteft duobus diverfis Dominis fervire;
Superior verò feu Rex poteft habere plures
inferiores.
2. Uxori fua, non uxoribus. Autor collo-
quii inverfi p. 10. 15. &amp; Victor ementitus,
p. 32. inauditas hic victorias fibi fingunt,
&amp; pingunt; fed ad hoc dudum refpondit
Chemnit. Ex. Conc. Trid.de matr: non pote-
rat, inquiens, dici uxoribus, quia tempo-
re Adami unica tantum erat,nec poterat dici,
tres quatuor erunt in carne una, quia tum
non erant nifi duo. Et quanquam quædam
in hâc narratione primarum nuptiarum Ada-
miticarum fint generalia non tàm de Adamo&lt;noinclude&gt;{{right|(ut}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nrurd3tce0xlumhoyw0tchych8wtnp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86405</id>
    <revision>
      <id>285343</id>
      <parentid>282660</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T05:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>285343</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3356" sha1="7dc0aq4oac7iiyras2lywohdr8pvoya" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|168|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T28&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis XXVII|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 28.png|left|95px|Q]]Uod vero 3. regeritur ex verbis illis ''erunt duo'' (non tres, non 4. 5. 6.) ''in carne una,'' {{ls}}ciendum e{{ls}}t primo, Deum in{{ls}}inuare his verbis quod duo ad minimum faciant conjugium, {{ls}}icut duo amicitiam, tres collegium ad minimum. 2. notandum numeralia, duo, tres aliaque non {{ls}}emper exclu{{ls}}ive {{ls}}umi in Scriptura, alias {{ls}}equeretur, quod cum dicitur (''in ore duorum e{{ls}}t veritas'') in ore 3. 4. 7. 12. non po{{ls}}{{ls}}it haberi veritas. Aut cum dicitur: ''ubi duo congregati {{ls}}unt in nomine meo, {{ls}}um in medio eorum,'' quod ubi 4. 8. 10. 100. 1000. {{ls}}int congregati in nomine Dei Deus non velit e{{ls}}{{ls}}e in illorum medio. 3. apparet ex verbis Apo{{ls}}toli dicentis, quod omnis {{ls}}cortator {{ls}}ive cœlebs {{ls}}ive maritatus {{ls}}it unum &amp; in una carne cum {{ls}}corto {{ls}}uo; tres nempe maritum, uxorem &amp; {{ls}}cortum e{{ls}}{{ls}}e unum &amp; in una carne, ita quidem ut cum {{ls}}corto {{ls}}it una caro de facto furtim, illegitimè &amp; per carnalem cohabitationem, cum uxore vero e{{ls}}t &amp; manet una caro non tantum de facto &amp; per copulationem carnalem, {{ls}}ed præcipue ratione in{{ls}}tituti divini quod {{ls}}cortationi dee{{ls}}t. Ex quo con{{ls}}equitur, verba in{{ls}}titutionis, uti communiter hæc ip{{ls}}a dicuntur, non repugnare Polygamiæ. Quanquam verius dicendo illis verbis: ''cre{{ls}}cite &amp; multiplicamini,'' quæ Polygamiam ceu probatum e{{ls}}t, {{ls}}tabiliunt, in{{ls}}tituatur conjugium, reliqua vero pertinent ad narrationem primarum Nuptiarum Adamiticarum, &amp; o{{ls}}tenditur ma{{ls}}culum {{ls}}imul &amp; {{ls}}emel cum pluribus non po{{ls}}{{ls}}e maritari, fed ad exemplum Jacobi unam po{{ls}}t alteram ducendam.&lt;section end=&quot;T28&quot; /&gt;
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Duo. Sicuti fingularis non excludit fem-
per pluralem, ita nec duo, tres, quatuor,
quinque femper excludunt plures. Tres fa-
ciunt Collegium, fed fex, ofto. triginta
etiam poffunt ineffe. In Collegio Electo-
rali olim fuêre feptem, jam funt octo, &amp; fi
Imperio Romano vifum fuerit, poffunt de-
inceps effe plures. Si Princeps fundat ali-
quam Academiam, in Collegio Profefforio
poteft primum ordinare 12. poftea 16. pro
arbitrio tandem 24, ut in Academia Wite-
bergenfi &amp; Upfalienfi. Coenam Dominicam
Deus inftituit inter 12, fed inter plures benè
poteft etiam adminiftrari. In Paradifo ipfo
in Protoplaftis inftituti funt Status Politicus
&amp; Occonomicus, uti qui de Politicis &amp; Oe-

conomicis fcripferunt, præfertim Theofophi
in fuis fermonibus originem horum ftatuum
ad Paradifum referunt. Quis verò tàm ve-
fanæ mentis, qui dicat, in familiâ &amp; Poli-
tia non plures effe debere, quàm duo, quia
inter duo tantum funt incepti &amp; inftituti illi
ftatus. Et quanquam non negetur, hæc
omnia differre à matrimonio, (quoad ma-
teriam, quia omne fimile eft diffimile,
quoad nervum tamen argumentandi non
difcrepant quòd Anti-Polygami aut
non intelligunt, aut Zoilorum inftar
non volunt intelligere, ne nihil agere
vel fcribere videantur, &amp; imperitioribus im-
ponant) in hoc tàm conveniunt, quòd
numeralia unum, duo, tria,fex, feptem non&lt;noinclude&gt;{{right|''{{ls}}em-''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7dc0aq4oac7iiyras2lywohdr8pvoya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/682</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87441</id>
    <revision>
      <id>285306</id>
      <parentid>284764</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KAROL CHURA</username>
        <id>33232</id>
      </contributor>
      <origin>285306</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2751" sha1="2vb6ry12iqygocwmdg8t9uswnvcmhtq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;KAROL CHURA&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;beo responderunt, quae ex his tradita utendi causa uxori a&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; a, omitela el códice Fl.&lt;/ref&gt; viro fuissent; aliter enim interpretantibus summam fore captionem, si vascularius aut faber argentarius uxori ita legasset.

§ 1. Quum ita legatum esset: &lt;argentum, quod
domo meae erit, quum moriar», Ofilius, nec quod depositum a se, nec quod commodatum reliquisset, argentum legatum videri, respondit; item Cascellius de commodato. Labeo, quod depositum esset, ita deberi, si praesentis custodiae causa, non perpetuae, veluti thesauro, depositum esset, quia illa verba: «quod domo meae erit» sic accipi debere:
&lt;&lt;&lt;esse solebat »; et hoc probo.

§ 2.-Ateius&lt;ref&gt;Hal.; Atteius, el códice Fl.&lt;/ref&gt; Servium respondisse scribit, cui argentum, quod in Tusculano fundo, quum moreretur, habuisset, legatum esset, et quod, antequam moreretur, ex urbe in Tusculanum iussu testatoris translatum esset, deberi; contra fore, si iniussu&lt;ref&gt;si sine iussu, Hal.&lt;/ref&gt; translatum esset .

'''40. [41. II. 42. V.]''' SCAEVOLA ''libro XVII''''. Digestorum.-'' Medico suo contubernali et communium expeditionum comiti inter cetera ita legaverat: &lt;argentum viatorium meum dari volo » ; quaesitum est, quum paterfamilias in diversis temporibus Reipublicae causa abfuerat, quod viatorium argentum hoc legato comprehensum esse videtur? Respondit, quod habuisset argentum viatorium eo
tempore, quum testamentum faciebat, deberi .

§ 1. Uxori suae testamento ita legatum est:
«Semproniae, dominae meae, hoc amplius argentum balneare»; quaesitum est, an etiam id argentum, quo diebus festis in balneo uti consuevit, legato cedat. Respondit, omne legatum videri.

§ 2.-Mulier decedens ornamenta legaverat ita:
«Seiae, amicae meae, ornamenta universa dari
volo»; eodem testamento ita scripserat: «funerari me arbitrio viri mci volo, et inferri mihi, quaecunque sepulturae meae causa feram ex ornamentis,
lineas duas ex margaritis, et viriolas ex smaragdis»; sed neque heredes, neque maritus, quum humi corpus daret, ea ornamenta, quae corpori iussum&lt;ref&gt;Según enmienda Br.; iussus, el códice Fl.&lt;/ref&gt; erat adiici, dederunt; quaesitum est, utrum ad eam, cui ornamenta universa reliquerat, pertineant, an ad heredes. Respondit, non ad heredes, sed ad legatariam pertinere.


&lt;big&gt;'''TIT . III'''&lt;/big&gt;
DE LIBERATIONE LEGATA

'''1.''' ULPIANUS ''libro XXI''. ad Sabinum . - Omnibus debitoribus ea, quae debent, recte legantur, licet domini eorum sint.

§ 1.-Iulianus scripsit, si res pignori data legetur debitori a creditore, valere legatum, habereque eum actionem, ut pignus recipiat, priusquam pecuniam solvat; sic autem loquitur Iulianus, quasi debitum non debeat lucrari; sed si alia testantis&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vb6ry12iqygocwmdg8t9uswnvcmhtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87551</id>
    <revision>
      <id>285282</id>
      <parentid>285171</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T18:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>285282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6662" sha1="am47dgqda4pi8gwr8eyq8wtk1dl94la" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|5}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;cute {{s}}ua inten{{s}}e frigida terra, pr{{ae}}cipue {{ae}}{{s}}tate, taleas {{et}} {{s}}emina facile enecet. Cujus rei adven{{ae}} {{et}} novitii agricol{{ae}} non {{s}}ine magna jactura experimenta fecerunt. Semina {{s}}icut {{et}} fructus colligunt in locis acclivis {{et}} {{s}}itientibus, diver{{s}}o plane tempore, quam declivioribus {{et}} uligino{{s}}is. Quid, quod h{{ae}}c omnia toto anni tempore plantantur {{et}} producuntur: Felicius tamen vel infelicius pro locorum {{et}} plantarum diver{{s}}itate. Quod evidenti{{s}}{{s}}imè apparet ex pluribus: pr{{ae}}{{s}}ertim vero circa proceras illas arbores quas ''Cocos'' {{et}} ''Palmas'' nuncupant; qu{{ae}} citra ullam anni temporis, {{s}}eniique arborum ob{{s}}ervationem tran{{s}}plantat{{ae}} jucunde vire{{s}}cunt, eximii{{s}}que fructibus con{{s}}picu{{ae}} excoluntur. Quod à nemine accuratius quam ab Illu{{s}}tri{{s}}{{s}}imo Comite Na{{s}}{{s}}avi{{ae}} tentatum, omnibus veteranis incolis admirationi fuit; quod adult{{ae}} licet, nihil paterentur tamen ab alteratione illa quam {{s}}ubirent, {{s}}ed {{s}}terile, areno{{s}}um, {{et}} perpetua {{s}}al{{s}}etudine imbutum littus natale {{s}}olum haberent, eoque gauderent foveri: modo radices quas infinitas {{et}} brevi{{s}}{{s}}imas habent leviter tantum terra cooperirentur. Harum enim c{{ae}}terarumque Bra{{s}}ili{{ae}} arborum radices adeo à frigore {{s}}ubterraneo abhorrere videntur, ut nonnumquam de{{s}}iderio Solis prorumpentes, vix terra {{s}}e condi patiantur. Plurim{{ae}} arbores {{et}} frutices toto fere anni tempore flores {{et}} fructus felici{{s}}{{s}}ime producunt, {{s}}imulque Ver, {{AE}}{{s}}tas {{et}} Autumnus in iis con{{s}}piciuntur. Horum facile principes ''Murucuja, Mangaba, Bacoba, Banana, Ianipaba, Araca, Pindova, Coceiro, Mamaon, Pinhones, Piementa'': Quibus annumerantur, vitis, citrus, malus medica, aliaque plurima ex Lu{{s}}itania atque Angola, olim {{et}} nuper è Belgio adducta legumina, radices {{et}} olera, pa{{s}}{{s}}im nunc in hortis exculta atque in culinis dome{{s}}tica facta.

Qui racemos per totum annum de{{s}}iderant, vineas diver{{s}}as, diver{{s}}is putant men{{s}}ibus, matura{{s}}que po{{s}}tea uvas colligunt, unde non ignobile vinum {{et}} Creticum {{ae}}mulans, exprimitur.

Atque h{{ae}} omnes plant{{ae}} {{et}} fructus horten{{s}}es, licet ab in{{s}}ectis noxiis non plane immunes {{s}}int; pr{{ae}}cipue autem à formicis illis grandioribus non raro depa{{s}}cuntur, ab impigro tamen agricola facillimo negotio, vel ignis, vel aqu{{ae}} beneficio arcentur.

Nonnull{{ae}} arbores {{et}} quidem nobiliores, {{s}}icut ''Acaju, Caja, Vbipitanga, Anda, Zabucajo, Murecy, Ietajba, Araticu, Guabiraba, Ficus {{et}} Myrtus American{{ae}}'': fructus ''Ananas'' {{et}} alia {{s}}emel dumtaxat in anno florent, verno tempore, quod e{{s}}t circa Octobrem, repullulant: mox fructus protrudunt, idque mediocres tantum Sole ingrediente Capricornum {{et}} durant ultra tres men{{s}}es, po{{s}}teaque quie{{s}}cunt. Solus, quantum con{{s}}tat, fructus ''Guitycuroy'', {{s}}emel per biennium; fructus autem arboris ''Ibiraeè'' {{s}}ive Guaici Bra{{s}}ilien{{s}}is vix per quadriennium producitur. Pauc{{ae}} arbores nativ{{ae}} hactenus ad {{s}}ativas relat{{ae}}: {{s}}ilve{{s}}tres tamen cum {{s}}int, fructus elegantes {{et}} grati{{s}}{{s}}imi {{s}}aporis proferunt, maxima quidem ex parte frigidos, cum ad{{s}}tringendi facultate. Qua{{s}}i natura benigna h{{ae}}c mortalibus immodice {{ae}}{{s}}tuantibus {{s}}olatio dederit, ruentibu{{s}}que humoribus frenum impo{{s}}uerit.

Qua lacu{{s}}tris h{{ae}}c regio, ob perpetuam uliginem, pr{{ae}}c{{ae}}teris jucundi{{s}}{{s}}ime funditus {{ae}}que ac in {{s}}uperficie viret. Tum diver{{s}}o plane Herbarum fruticumque palu{{s}}trium genere, adeoque mira natur{{ae}} {{s}}olertia luxuriat, ut {{s}}olum non aquam diceres, amphibiorum {{ae}}que {{et}} pi{{s}}cium latibulis de{{s}}tinatam. Circa o{{s}}tia vero fluviorum, ubi paludem aqua marina {{s}}ingulis acce{{s}}{{s}}ibus inundat, ab immen{{s}}a o{{s}}treorum {{et}} cancrorum multitudine perreptatur, atque tortuo{{s}}o illo arborum genere ''Guaparaiba'' {{s}}ive ''Mangle'' dicto, ita ob{{s}}idetur, ut viatoribus pror{{s}}us {{s}}it inacce{{s}}{{s}}a. Qua in acclives colles, va{{s}}to{{s}}que montes, nunc glebo{{s}}os, nunc grandi{{s}}{{s}}imis {{s}}axis veluti {{s}}tratos attollitur, fertili{{s}}{{s}}ima quoque {{et}} raro {{s}}terilis vel otio{{s}}a apparet Bra{{s}}ilia: arbu{{s}}tis {{s}}ilvi{{s}}que den{{s}}i{{s}}{{s}}imis pa{{s}}{{s}}im ve{{s}}titur, ut multo olim labore Lu{{s}}itani ad pixidem nauticam iter {{s}}uum in{{s}}tituerint. Quod hodie quoque fit in muniendis viis in de{{s}}ertis. Unde tot fragranti{{s}}{{s}}im{{ae}} {{et}} pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}im{{ae}} arbores lucri cau{{s}}a, ob colores {{et}} tincturas varias, alio{{s}}que u{{s}}us eximios, huc apportantur, ut {{s}}unt ''Ibirapitanga'' arbor illa Bra{{s}}ilien{{s}}ibus ''κατ᾽ ἐξοχην̀'' ita dicta {{et}} rubra tinctura noti{{s}}{{s}}ima. Dein ''Tatajba'' {{s}}ive ''Pao amarello, Arariba'' cortice rubro, ''Iacaranda, Antuniba'' {{s}}ive cedrus alba, {{et}} ali{{ae}} mult{{ae}}, qu{{ae}} {{ae}}dificationi {{et}} {{s}}truendis navigiis apti{{s}}{{s}}im{{ae}}, quod aquis minus pervi{{ae}}, {{ae}}tatemque ferentes {{s}}int. Ex quarumdam corticibus nunc funes ignarii in militantium u{{s}}um, nunc in navium nece{{s}}{{s}}itates torquentur {{et}} rudentum materias nauticis {{s}}ubmini{{s}}trant, {{s}}upplente cannabis defectum Barbarorum indu{{s}}tria. Si qu{{ae}} loca {{s}}int arida à {{s}}terilitate, mirabiles illas herbas {{s}}uperius de{{s}}criptas, {{s}}eu funes potius ''ἀφύλλους'', generali nomine ''Timbo'' {{et}} ''Cipo'' appellatos producunt, qu{{ae}} {{s}}ua flexilitate {{et}} tenacitate apud fabros {{et}} vietores ligaminum; contu{{s}}a apud pi{{s}}catores, coriarios, naup{{ae}}gas, Rhois {{et}} {{s}}tup{{ae}} vices implent. Denique è colli{{s}}is lignis ''Caraguata'' {{et}} ''Imbaiba'' alii{{s}}que ferulaceis plantis ibidem na{{s}}centibus ignis luculentius, quam ex concu{{s}}{{s}}o {{s}}ilice, à barbaris elicitur.

Nemora h{{ae}}c cum non quotannis foliis ve{{s}}tiantur nec priventur, non eodem {{s}}imul, {{s}}ed diver{{s}}o plane id accidit tempore, quod ab Autumni {{et}} Veris permutationibus nihil patiantur. Pr{{ae}}terea non omnis quoque arbor foliis {{s}}imul omnibus orbatur, {{s}}ed parte una decidente, altera tamdiu manet, donec prior repullulat. Accedit quod varii generis pha{{s}}eoli, Arundines&lt;noinclude&gt; proce-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||''A'' 3|r{{ae}}, He-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>am47dgqda4pi8gwr8eyq8wtk1dl94la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87554</id>
    <revision>
      <id>285280</id>
      <parentid>285174</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T18:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>285280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6574" sha1="f6keeq0mn6mq4w3415luvbtd7onuex0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|8|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;{{pt|dunt|contendunt}}. Mediterranei contra agre{{s}}tes, truculenti, immanes, {{s}}ine lege, {{s}}ine religione, ferino pror{{s}}us ritu, in hunc u{{s}}que diem, nulla fixa aut {{s}}tabili {{s}}ede, huc illuc, pro victus ubertate aut penuria, pi{{s}}cibus {{et}} feris mira {{s}}agacitate {{et}} celeritate in{{s}}idiantur: validi{{s}}{{s}}imis lacertis jacula, {{s}}tupenda arte, {{s}}ine arcu torquere norunt. Ominibus tantum {{et}} auguriis dediti, ariolis {{et}} impo{{s}}toribus qu{{ae}}{{s}}tui {{s}}unt; alii Tonitru, alii Vr{{s}}am minorem, aliaque {{s}}idera pro numine habent. Viri pariter ac f{{oe}}min{{ae}}, nullo circa pudenda velamento, fu{{s}}is capillis, diver{{s}}a licet ton{{s}}ura, c{{ae}}teris partibus corporis depilatis, incedunt; aviumque di{{s}}colorium plumis {{s}}e exornant. Colore quodam fu{{s}}co ex Ianipapa pomo expre{{s}}{{s}}o, corpus turpiter pingunt. Et ne facies ornamento de{{s}}tituatur, lapillos vili{{s}}{{s}}imos {{et}} longi{{s}}{{s}}imos, perforatis à prima infantia auriculis tum labiis inferioribus {{et}} maxillis infigunt. Quod licet vi{{s}}u f{{oe}}dum, illis tamen regium videtur. Soli vivere amant, omnemque hominum pr{{ae}}{{s}}entiam aver{{s}}antur. Tuguria nec latibula ferunt, {{s}}ed {{s}}ub dio perpetuo victitant. Ita ut pauca, qu{{ae}} de ip{{s}}is dici aut {{s}}cribi mereantur, occurrant. Tanta e{{s}}t inter illos confu{{s}}io {{et}} diver{{s}}itas linguarum, ut exinde {{s}}olum atroci{{s}}{{s}}ima bella {{et}} crebra na{{s}}cantur. Ita ut inimicitias inter {{s}}e exerceant perpetuas, {{s}}upraque fas humanitatis {{et}} odii {{s}}{{ae}}vas: imo vel ip{{s}}os ludos aliquando in {{s}}erias c{{ae}}des {{et}} mutuas lanienas convertant. Cum in morbum eorum quis incidit, amici accedunt, qui{{s}}que ingenium advocat, remedia quorum notitiam experientia {{s}}ibi comparavit, profert. Mox {{s}}pinis arboris ''Carnaiba'', pi{{s}}ciumque dentibus, quibus {{s}}agittas a{{s}}perant, in toro{{s}}is brachiorum {{et}} femorum partibus alte cutem {{s}}carificant {{et}} incidunt, ut {{s}}anguis abunde profluat. Idem fere pr{{ae}}{{s}}tant per validi{{s}}{{s}}imam {{s}}uctionem, ore pando parti dolenti applicato, membraque integra à morbis {{et}} la{{s}}{{s}}itudine vindicari autumant. Suctum illum ad Medicinam {{s}}pectare novit Homerus, qui de Machaone Menelaum vulneratum curante, {{s}}anguinem, inquit, ex{{s}}ugens, lenia medicamenta ad{{s}}par{{s}}it. Vomitum vi concitant contortis ''Carnaiba'' foliis, gul{{ae}}que immi{{s}}{{s}}is. His {{et}} {{s}}imilibus remediis fru{{s}}tra adhibitis, nihil ultra tentant, nec tamen {{ae}}grum relinquunt, {{s}}ed unanimi con{{s}}en{{s}}u, tanquam de ejus {{s}}alute de{{s}}perantes, clavis ligneis illum ferociter interimunt: gratificantes tamen illi {{et}} ille {{s}}ibi, quod ma{{s}}cule interire ip{{s}}i contingat, omnibu{{s}}que mi{{s}}eriis eripiatur: Hoc enim l{{ae}}tabundi in ip{{s}}o mortis articulo gloriantur. Non minori cum applau{{s}}u in parentis quam victi ho{{s}}tis cadaver {{s}}{{ae}}viunt, illud pr{{ae}} turpi amore, hoc pr{{ae}} immani vindicta, crudeli{{s}}{{s}}imarum ferarum ritu dilaniantes. Utriu{{s}}que carnes o{{s}}{{s}}a tenus dentibus abra{{s}}{{ae}} dir{{ae}} ip{{s}}is epul{{ae}} exi{{s}}tunt.

Nemo itaque mirabitur {{s}}i longe majorem herbarum cognitionem habuerint A{{s}}iatici, quam Americani: cum hi animantibus non contenti, in rationalia quoque ruant, membri{{s}}que f{{oe}}tidis, nunc crudis, nunc ligneis verubus to{{s}}tis avidi{{s}}{{s}}ime ve{{s}}cantur. Illorum autem multi, ex in{{s}}tituto Pithagor{{ae}}, vegetabilibus maxime vitam {{s}}u{{s}}tineant. Non abs re fore exi{{s}}timavi, à propo{{s}}ito, facta pauli{{s}}per digre{{s}}{{s}}ione, aberra{{s}}{{s}}e, barbariemque illam mi{{s}}eram, tum qu{{ae}} huic genti paterna {{et}} annata {{s}}unt, paucis per{{s}}trinxi{{s}}{{s}}e. Denique ut con{{s}}tet, nullis creaturis adeo volui{{s}}{{s}}e novercari naturam quin exacte alimenta {{et}} medicamenta à venenis eas di{{s}}tinguere docuerit. Quod cum in aliis animalibus {{et}} plantis quam plurimis {{s}}olerti{{s}}{{s}}ime, tum in radice ''Mandioca'' Bra{{s}}ili{{ae}} alimento imprimis videre e{{s}}t. Cujus ra{{s}}uram {{s}}alutiferam à noxio {{et}} venenato {{s}}ucco vindicare norunt. Pr{{ae}}terea ut demon{{s}}trem longe hanc à nobis diver{{s}}am vivendi rationem {{et}} temperamenta, diver{{s}}os aliquando morbos, {{et}} medendi modos {{s}}uppeditare.

Re{{s}}tat itaque con{{s}}ideremus, qu{{ae}} valetudini poti{{s}}{{s}}imum vel pro{{s}}int vel adver{{s}}entur {{et}} unde originem ducant morbi. Inquit enim Hippocrates, con{{s}}piratio una, per{{s}}pirabilia omnia, compatibilia omnia. Quorum {{s}}i vel unum deficiat, tota hominis {{s}}tructura facile corruit. Enimvero cum {{s}}ub zona torrida, omnia a{{s}}tra verticalia vehementius agant, idque motu annuo, exce{{s}}{{s}}u {{s}}ubinde caloris {{et}} humiditatis: motu vero diurno, perpetua vici{{s}}{{s}}itudine caloris {{et}} frigoris, eo{{s}}dem microco{{s}}mus {{s}}ortitur effectus. Qui {{s}}i adventitius {{et}} in tempore laboret, commovetur, nonnumquam etiam evertitur, {{s}}i ferendo impar fuerit. Vt enim planta novella, aëris, terr{{ae}} {{et}} aquarum mutationes, tanquam natur{{ae}} ejus minus convenientes, licet in melius tran{{s}}plantata, {{s}}{{ae}}pe non fert: Ita multi Europ{{ae}}i, aut imbecillitate naturali, aut rite vivendi imperitia, aëri {{et}} aquis hi{{s}}ce {{s}}aluberrimis, primarii{{s}}que vit{{ae}} fulcris, minus a{{s}}{{s}}ue{{s}}cere po{{s}}{{s}}unt. Vnde non raro illis de la{{s}}{{s}}itudine {{s}}pontanea querel{{ae}}, qu{{ae}}, ex {{s}}ententia Hippotis, ''νοσήματα φράζυσι''. Boreales, licet non minus quam Meridionales corporibus habeantur compactis, tamen mollitiem carnium ex hepatis intemperie incurrunt, ni{{s}}i tempe{{s}}tive ea cochymica {{s}}aburra exturbetur: mi{{s}}{{s}}is compo{{s}}itis, {{s}}olis {{s}}implicioribus, tenuiorumque partium alimentis {{s}}e tradant. Ne tarditas {{et}} cra{{s}}{{s}}ities humorum fomitem ob{{s}}tructioni, ob{{s}}tructio per{{s}}pirationi {{et}} circulationi {{s}}anguinis impedimentum afferat. Adeoque {{s}}i Hippocratis effatum ''ξύμπνοια μία'' locum habeat, hic {{s}}ane ejus, tam nece{{s}}{{s}}itas, quam perpetua veritas elue{{s}}cit. Quippe immodico exi{{s}}tente calore, {{s}}i per{{s}}piratio undique e{{s}}t libera, nulla exinde per{{s}}enti{{s}}citur mole{{s}}tia; {{s}}in minus, pondero{{s}}ius fit corpus, ac brevi fomes materiaque morbi&lt;noinclude&gt;{{rh|||futura,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f6keeq0mn6mq4w3415luvbtd7onuex0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Franciscus Vieta</title>
    <ns>102</ns>
    <id>87557</id>
    <revision>
      <id>285182</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{Scriptor |Munera= mathematicus, advocatus, alumnus Universitatis Pictaviensis |Alias= Franciscus Vieta Fontenæensis, fr. François Viète |Natio= Francicus |IndicisNomen= Vieta, Franciscus }} == Opera == * Isagoge in Artem Analyticam * Ad Logisticen Speciosam Notæ priores * Zeteticorum libri quinque * De Æquationum Recognitione, et Emendatione Tractatus duo * De Numerosa Potestatum ad Exegesin Resolutione * Effectionum Geometricarum Canonica Recensio * Sup...'</comment>
      <origin>285182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="bk6fy2atjs3ot285r9egrr36rmlcwbc" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Munera= mathematicus, advocatus, alumnus Universitatis Pictaviensis
|Alias= Franciscus Vieta Fontenæensis, fr. François Viète
|Natio= Francicus
|IndicisNomen= Vieta, Franciscus
}}
== Opera ==
* Isagoge in Artem Analyticam
* Ad Logisticen Speciosam Notæ priores
* Zeteticorum libri quinque
* De Æquationum Recognitione, et Emendatione Tractatus duo
* De Numerosa Potestatum ad Exegesin Resolutione
* Effectionum Geometricarum Canonica Recensio
* Supplementum Geometriæ
* Pseudo-Mesolabum et alia quædam adjuncta Capitula
* Theoremata ad Sectiones Angulares
* Responsum ad Problem, quod omnibus Mathematicis totius Orbis construendum proposuit Adrianus Romanus
* Apollonius Gallus
* Variorum de rebus Mathematicis Responsorum Liber VIII.
* Munimen adversus nova Cyclometrica
* Ratio Kalendarii vere Gregoriani
* Kalendarium Gregorianum perpetuum
* Adversus Christophorum Clavium Expostulatio</text>
      <sha1>bk6fy2atjs3ot285r9egrr36rmlcwbc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285244</id>
      <parentid>285182</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="o00jgf09ra1cl9wtqny7qu858it4i3t" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Munera= mathematicus, advocatus, alumnus Universitatis Pictaviensis
|Alias= Franciscus Vieta Fontenæensis, fr. François Viète
|Natio= Francicus
|IndicisNomen= Vieta, Franciscus
}}
== Opera ==
* [[Isagoge in Artem Analyticam]] (1591)
* [[Ad Logisticen Speciosam Notæ priores]]
* [[Zeteticorum libri quinque]]
* [[De Æquationum Recognitione, et Emendatione Tractatus duo]]
* [[De Numerosa Potestatum ad Exegesin Resolutione]]
* [[Effectionum Geometricarum Canonica Recensio]]
* [[Supplementum Geometriæ]]
* [[Pseudo-Mesolabum et alia quædam adjuncta Capitula]]
* [[Theoremata ad Sectiones Angulares]]
* [[Responsum ad Problem, quod omnibus Mathematicis totius Orbis construendum proposuit Adrianus Romanus]]
* [[Apollonius Gallus]]
* [[Variorum de rebus Mathematicis Responsorum Liber VIII.]]
* [[Munimen adversus nova Cyclometrica]]
* [[Ratio Kalendarii vere Gregoriani]]
* [[Kalendarium Gregorianum perpetuum]]
* [[Adversus Christophorum Clavium Expostulatio]]</text>
      <sha1>o00jgf09ra1cl9wtqny7qu858it4i3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>87558</id>
    <revision>
      <id>285183</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens ''</comment>
      <origin>285183</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="kb3f3mf2tkjpd7xoik1604ftu40wf66" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=In Artem Analyticem Isagoge
|Language=la
|Volume=
|Author=[[Scriptor:Franciscus Vieta|Franciscus Vieta]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=Tours
|Year=1591
|Source=
|Image=6
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>kb3f3mf2tkjpd7xoik1604ftu40wf66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87559</id>
    <revision>
      <id>285184</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285184</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="9l8dx38t08hc1ks5k58lc6ohor4mn9l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;FRANCISCI

VIETAE

IN ARTEM
ANALYTICEM
ISAGOGE

SEORSIM

EXCUSSA

AB...

Frangois Viete

Digitized by Google&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9l8dx38t08hc1ks5k58lc6ohor4mn9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285227</id>
      <parentid>285184</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="335" sha1="7yvjsim0f2epz45dvornq7bb6hov04g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{sc|Francisci Vietæ}}&lt;br/&gt;
{{xx-larger|IN ARTEM ANALYTICEM}}&lt;br/&gt;
{{xx-larger|{{sc|Isagoge}}}}&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;

Seorsim excussa ab ''Opere resistutæ Mathematicæ Analyseos, Seu'', Algebrâ novâ.

&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;

{{larger|TVRONIS,}}

Apud {{sc|Iametivm Mettayer}} Typgraphum Regium.

{{smaller|''Anno 1591.''}}
}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7yvjsim0f2epz45dvornq7bb6hov04g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87560</id>
    <revision>
      <id>285185</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285185</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285228</id>
      <parentid>285185</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="sgs97l9srh1nbw8qxitajui8n06byoh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{sc|OPERE RESTITVTÆ MATHEMATICÆ&lt;br/&gt;Analyseos Sev}}

{{x-larger|Algebrâ nouâ}}

Continentur

}}

{{dropinitial|I}}''N artem Analyticem Isagoge''&lt;br/&gt;
''Ad Logisticem speciosam Notæ priores.''&lt;br/&gt;
''Zeteticorum Libri quinque.''&lt;br/&gt;
''De numerosâ potestatum ad Exegessim resolutione.''&lt;br/&gt;
''De recognitione Aequationum.''&lt;br/&gt;
''Ad Logisticem speciosam Notæ posteriores.''&lt;br/&gt;
''Effectionum Geometricarum Canonica recensio.''&lt;br/&gt;
''Supplementum Geometriæ.''&lt;br/&gt;
''Analytica angularium sectionum in tres partes tributa.''&lt;br/&gt;
''Variorum de rebus Mathematicis responsorum, Libri septem.''&lt;br/&gt;

{{right|Operi autem præposita est sequens Epistola.}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sgs97l9srh1nbw8qxitajui8n06byoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87561</id>
    <revision>
      <id>285186</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285186</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285229</id>
      <parentid>285186</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>285229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1723" sha1="nk00ai2xjcch8uyytz2mtd992w24y8s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;INCLYTiE

PRINCIPI

IISSIM^

PROCERVM

CATHARINiB MATM

FRANCISCVS

MELVSINIDI

PaRTHEN^ENSI,

ROHANIORVM P0NTEX*EN1I1

VTBTA

hoBortm voueo &amp; cyeqiuum,

Xcollenc Armorici ,6 princeps Mclufinis, piiffima procerumRohaniorum mater, genus &amp;ftcmmata gentis Rohanix , qua haud fcio an ex plenioris fidei cenfibus&amp; monumentis vlla alia poflit detegi in orbe terrarum antiquior &amp;illuftrior. Adgnofccnt gnatos tuos aborigcnes,&amp;: e regio Connanifanguine luperftites inuaforis Neomemj

vim nutuDei non

idet, paflbsjtandiuquegcnerofameam ftirpem duraturam conf quandiu circumeuntes Salarum vellrarum lapidicinas , fy luas &amp; ftagna, cernent inlcripta marmoribus quercubus&gt;&amp; pifeiura

t,inllgnia. Sua efquamis aurearum Rhomboidum, quas gcfta mo Maximo fingulan

nim Cabala tcftabuntur ita a Deo Opti fuo beneficio conceflum fuiflcprecanti diuoMcriadecofamifacellum li£E quondam principi, ficut ctiamnum inauditos circa conftruquondam fuura per medios faltus &amp; amarniora vireta c6aum auium garritus, &amp; alia rara quq,mihi pauca admiranti tigit non femcl admirari. Ego Fontenarenfis Pido, riparum Maioris-venti frequens in cola, arcis a diuaMelufina,cuius es &amp;Racconftruaae.Melufmai&amp;Mclufi-e mundibeataproles.quondam addo etiam &amp; omen. Nequ en. 6cnum nidarurh colo nomen vero ideo gentis Rohaniae ludicaclibus , Eudonibus , Erechis €uosGuidones,Godoffedos,Hugoncs Brunos opponomo fuis eregibus Britanicis, principibus in Leonia, comitibus in Porho to, tuos reges Cyprorum, tuos Antiochix&amp; Armenia: princi pes, tuos comites Angolifmaj&amp; Marchiae:non fuac Ylabellac Scotifilix.velYfabell^NauarrhtuamYfabcllam regum Anglorum &amp;auorum tuotum Lufigna:anorum matrem. At pib recordor feliciter ac- veluti fatidico confilio ccflifTc iudico, A ij&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nk00ai2xjcch8uyytz2mtd992w24y8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285245</id>
      <parentid>285229</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1932" sha1="p4qv709n4dd4etlctt1hd4vdkrsc3p7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|INCLYTÆ PRINCIPI MELVSINIDI}}&lt;br/&gt;{{x-larger|{{sc|Cathatinæ Parthenæensi,}}}}&lt;br/&gt;{{x-larger|PIISSIMÆ PROCERVM ROHANIORVM}}&lt;br/&gt;{{smaller|{{sc|matri franciscvs vieta fontenæensis}}}}&lt;br/&gt;''honorem voueo &amp;amp; obsequium.''
}}

{{dropinitial|E}}Xtollent Armorici, o princips Melusinis, piissima procerum Rohaniorum mater, genus &amp;amp; stemmata gentis Rohaniæ, quâ haud scio an ex planioris fidei censibus &amp;amp; monumentis vlla alia possit detegi in orbe terrarum antiquior &amp;amp; illustrior, Adnoscent gnatos tuos aborigines, &amp;amp; è regio Connani sanguine superstites inuasoris Neomenij vim nutu Dei non passos, tandiuque generosam eam stirpem duraturam consident, quandiu circumeuntes Salarum vestrarum lapidicinas, syluas &amp;amp; stagna, cernent inscripta marmoribus quercubus, &amp;amp; piscium squamis aurearum Rhomboidum, quas gestat, insignia. Suâ enim Cabalâ testabuntur ita à Deo Optimo Maximo singulari suo beneficio concessum fuisse precanti diuo Meriadeco familiæ quodndam principi, sicut etiamnum inauditos circa sacellum quondam suum per medios saltus &amp;amp; amæniora vireta constructum auium garritus, &amp;amp; alia rar quæ, mihi paca admiranti contigit non semel admirari. Ego Fontenæensis Picto, riparum Maioris-venti frequens incola, arcis à diuâ Melusinâ, cuius es &amp;amp; Ræmundi beata proles, quondam constructæ Melusinæ &amp;amp; Melusinidarum colo nomen &amp;amp; numen.addo etiam &amp;amp; omen. Neque verò ideo gentis Rohaniæ Iudicaëlibus, Eudonibus, Erechis tuos Guidones, Godofredos, Hugones Brunos oppono:non suis regibus Britannicis, principibus in Leoniâ, comitibus in Porhoeto, tuos reges Cyprorum, tuos Antiochiæ &amp;amp; Armeniæ principes, tuos comites Angolismæ &amp;amp; Marchiæ: non suæ Ysabellæ Scoti filiæ, vel Ysabellæ Nauarri, tuam Ysabellam regum Anglorum &amp;amp; auorum tuorum Lusignæanorum matrem. At piè recordor &amp;amp; feliciter ac veluti fatidico consilio cessisse iudico,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4qv709n4dd4etlctt1hd4vdkrsc3p7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285249</id>
      <parentid>285245</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1933" sha1="n8ooiyv4slysrdt464j79oununp3pos" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|INCLYTÆ PRINCIPI MELVSINIDI}}&lt;br/&gt;{{x-larger|{{sc|Cathatinæ Parthenæensi,}}}}&lt;br/&gt;{{x-larger|PIISSIMÆ PROCERVM ROHANIORVM}}&lt;br/&gt;{{smaller|{{sc|matri franciscvs vieta fontenæensis}}}}&lt;br/&gt;''honorem voueo &amp;amp; obsequium.''
}}

{{dropinitial|E}}Xtollent Armorici, ô princeps Melusinis, piissima procerum Rohaniorum mater, genus &amp;amp; stemmata gentis Rohaniæ, quâ haud scio an ex planioris fidei censibus &amp;amp; monumentis vlla alia possit detegi in orbe terrarum antiquior &amp;amp; illustrior, Adnoscent gnatos tuos aborigines, &amp;amp; è regio Connani sanguine superstites inuasoris Neomenij vim nutu Dei non passos, tandiuque generosam eam stirpem duraturam consident, quandiu circumeuntes Salarum vestrarum lapidicinas, syluas &amp;amp; stagna, cernent inscripta marmoribus quercubus, &amp;amp; piscium squamis aurearum Rhomboidum, quas gestat, insignia. Suâ enim Cabalâ testabuntur ita à Deo Optimo Maximo singulari suo beneficio concessum fuisse precanti diuo Meriadeco familiæ quodndam principi, sicut etiamnum inauditos circa sacellum quondam suum per medios saltus &amp;amp; amæniora vireta constructum auium garritus, &amp;amp; alia rar quæ, mihi paca admiranti contigit non semel admirari. Ego Fontenæensis Picto, riparum Maioris-venti frequens incola, arcis à diuâ Melusinâ, cuius es &amp;amp; Ræmundi beata proles, quondam constructæ Melusinæ &amp;amp; Melusinidarum colo nomen &amp;amp; numen.addo etiam &amp;amp; omen. Neque verò ideo gentis Rohaniæ Iudicaëlibus, Eudonibus, Erechis tuos Guidones, Godofredos, Hugones Brunos oppono:non suis regibus Britannicis, principibus in Leoniâ, comitibus in Porhoeto, tuos reges Cyprorum, tuos Antiochiæ &amp;amp; Armeniæ principes, tuos comites Angolismæ &amp;amp; Marchiæ: non suæ Ysabellæ Scoti filiæ, vel Ysabellæ Nauarri, tuam Ysabellam regum Anglorum &amp;amp; auorum tuorum Lusignæanorum matrem. At piè recordor &amp;amp; feliciter ac veluti fatidico consilio cessisse iudico,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n8ooiyv4slysrdt464j79oununp3pos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285252</id>
      <parentid>285249</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1934" sha1="2utj1ppdazdisj0mjeduhrrtdcigt3m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|INCLYTÆ PRINCIPI MELVSINIDI}}&lt;br/&gt;{{x-larger|{{sc|Cathatinæ Parthenæensi,}}}}&lt;br/&gt;{{x-larger|PIISSIMÆ PROCERVM ROHANIORVM}}&lt;br/&gt;{{smaller|{{sc|matri franciscvs vieta fontenæensis}}}}&lt;br/&gt;''honorem voueo &amp;amp; obsequium.''
}}

{{dropinitial|E}}Xtollent Armorici, ô princeps Melusinis, piissima procerum Rohaniorum mater, genus &amp;amp; stemmata gentis Rohaniæ, quâ haud scio an ex planioris fidei censibus &amp;amp; monumentis vlla alia possit detegi in orbe terrarum antiquior &amp;amp; illustrior, Adnoscent gnatos tuos aborigines, &amp;amp; è regio Connani sanguine superstites inuasoris Neomenij vim nutu Dei non passos, tandiuque generosam eam stirpem duraturam consident, quandiu circumeuntes Salarum vestrarum lapidicinas, syluas &amp;amp; stagna, cernent inscripta marmoribus quercubus, &amp;amp; piscium squamis aurearum Rhomboidum, quas gestat, insignia. Suâ enim Cabalâ testabuntur ita à Deo Optimo Maximo singulari suo beneficio concessum fuisse precanti diuo Meriadeco familiæ quodndam principi, sicut etiamnum inauditos circa sacellum quondam suum per medios saltus &amp;amp; amæniora vireta constructum auium garritus, &amp;amp; alia rara quæ, mihi paca admiranti contigit non semel admirari. Ego Fontenæensis Picto, riparum Maioris-venti frequens incola, arcis à diuâ Melusinâ, cuius es &amp;amp; Ræmundi beata proles, quondam constructæ Melusinæ &amp;amp; Melusinidarum colo nomen &amp;amp; numen.addo etiam &amp;amp; omen. Neque verò ideo gentis Rohaniæ Iudicaëlibus, Eudonibus, Erechis tuos Guidones, Godofredos, Hugones Brunos oppono:non suis regibus Britannicis, principibus in Leoniâ, comitibus in Porhoeto, tuos reges Cyprorum, tuos Antiochiæ &amp;amp; Armeniæ principes, tuos comites Angolismæ &amp;amp; Marchiæ: non suæ Ysabellæ Scoti filiæ, vel Ysabellæ Nauarri, tuam Ysabellam regum Anglorum &amp;amp; auorum tuorum Lusignæanorum matrem. At piè recordor &amp;amp; feliciter ac veluti fatidico consilio cessisse iudico,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2utj1ppdazdisj0mjeduhrrtdcigt3m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285262</id>
      <parentid>285252</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T16:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1996" sha1="evhf156gla91l3ej5la5q68bn1j2x8q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|INCLYTÆ PRINCIPI MELVSINIDI}}&lt;br/&gt;{{x-larger|{{sc|Catharinæ Parthenæensi,}}}}&lt;ref&gt;[[w:Catherine de Parthenay|Catherine de Parthenay]]&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{x-larger|PIISSIMÆ PROCERVM ROHANIORVM}}&lt;br/&gt;{{smaller|{{sc|matri franciscvs vieta fontenæensis}}}}&lt;br/&gt;''honorem voueo &amp;amp; obsequium.''
}}

{{dropinitial|E}}Xtollent Armorici, ô princeps Melusinis, piissima procerum Rohaniorum mater, genus &amp;amp; stemmata gentis Rohaniæ, quâ haud scio an ex planioris fidei censibus &amp;amp; monumentis vlla alia possit detegi in orbe terrarum antiquior &amp;amp; illustrior, Adnoscent gnatos tuos aborigines, &amp;amp; è regio Connani sanguine superstites inuasoris Neomenij vim nutu Dei non passos, tandiuque generosam eam stirpem duraturam consident, quandiu circumeuntes Salarum vestrarum lapidicinas, syluas &amp;amp; stagna, cernent inscripta marmoribus quercubus, &amp;amp; piscium squamis aurearum Rhomboidum, quas gestat, insignia. Suâ enim Cabalâ testabuntur ita à Deo Optimo Maximo singulari suo beneficio concessum fuisse precanti diuo Meriadeco familiæ quodndam principi, sicut etiamnum inauditos circa sacellum quondam suum per medios saltus &amp;amp; amæniora vireta constructum auium garritus, &amp;amp; alia rara quæ, mihi paca admiranti contigit non semel admirari. Ego Fontenæensis Picto, riparum Maioris-venti frequens incola, arcis à diuâ Melusinâ, cuius es &amp;amp; Ræmundi beata proles, quondam constructæ Melusinæ &amp;amp; Melusinidarum colo nomen &amp;amp; numen.addo etiam &amp;amp; omen. Neque verò ideo gentis Rohaniæ Iudicaëlibus, Eudonibus, Erechis tuos Guidones, Godofredos, Hugones Brunos oppono:non suis regibus Britannicis, principibus in Leoniâ, comitibus in Porhoeto, tuos reges Cyprorum, tuos Antiochiæ &amp;amp; Armeniæ principes, tuos comites Angolismæ &amp;amp; Marchiæ: non suæ Ysabellæ Scoti filiæ, vel Ysabellæ Nauarri, tuam Ysabellam regum Anglorum &amp;amp; auorum tuorum Lusignæanorum matrem. At piè recordor &amp;amp; feliciter ac veluti fatidico consilio cessisse iudico,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evhf156gla91l3ej5la5q68bn1j2x8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87562</id>
    <revision>
      <id>285187</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285187</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285230</id>
      <parentid>285187</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>285230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="kpwycymcdgp7exccgi0zsumbfq2a3fl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2uod dea in gratiam accepti a RenatofuamRohanib cij , Mclufina quod is obfciTam Guifiadu m confilio arcem bencLufignaranamftrenuc dcfcndifTctjtefua&amp;Rxmundi prole &amp; herede vna cum familiae Rohania: principatu ftarimcumdonauit. Eracjiempe Ra:mundusipfeeditus ex gente Rohania, &amp;iam Rxmundi &amp; Mclufinx proles ad id a quo primum experatreuerfa eft initium, vix vnquam idcirco interitura, cum iit circuitus verum &amp;verfc phyficum fymbolum perpetuitatis. Sed minus virtutes tux interiturx funtin hac ortos periodici reftitutionc. Etquemadmodum nollrates fuo, quod tunc temporis vfurpabatur idioraate, atauiam tuam dixere Faydsm ob vcncradum confpeiauni &amp; raras &amp; fingulares animi dotes , ficte pofteritas &lt;SiZf ■3*“Wadgnofcet,&amp;!tcwB7iri'aji,*t/JViii,acdigniorc, fiquod occurrat, epitheto compellabit. Atquevtinam ei gratx elTentvigilix noftrx,qud eas tibi tuxque carifiimx forori Francifex Rohanix Nemaufenfi &amp; luliodunenfi duciflx,vt debentur,accepto ferrct.Nam qux in infeliciflimis temporibus bencficiain me c6tuliftis infinita funr. Quid enim memorem vos ex grafiatorum vinculis fiefaucibus Orci eripuifle me, ac denique vcftrafollicitudinc &amp; munificentia toties adiuuiflc,quoties xrumnx mex&amp; infortunia vos monucrunt/’Omnin6vitam,aut,fi quid mihi vita carius eft, vobis omnem debco,tibi autem, 6 diua Melufini s,omnc prefertim Mathematices ftudium,ad quod me cxcitauittum tuus in eam amor, tum fumma artis iUius,quam tenes , peritia* immo vero nunquam (atis admiranda in tuo tamque regii&amp; nobilis generis fexu Encyclopxdia. Colcndiftima Princeps , qux nouafuncfolcnta principio proponi rudia &amp; informia , fucccdentibus deinde feculis expolienda &amp; perficienda. Ecccarsqua profero noua eft, aut demum ita vctufta,&amp;: a barbaris dcfxdata &amp; conipurcata,vt nouam omnino formam ei inducere, &amp; ablegatis omnibus fuis pfeudo-categorcmatis,nc quid fux ipurcitiei retineret, &amp; veternum redoleret, excogitare necefte habuerim^ &amp;cmittcrc noua vocabula,quibus cum parum haftcnus fint adfuc fa(ftxaurcs,vixaccidet,vt vel abipfo limine non deterreatur multi &amp;ofFcndantur.Atlubfua, quam prcdicabat, &amp; magnam&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kpwycymcdgp7exccgi0zsumbfq2a3fl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285246</id>
      <parentid>285230</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ Greek ligatures</comment>
      <origin>285246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2321" sha1="fj8hoh77j1d6fhlfqtiaulxd2eaxbnp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;quòd Melusina dea in gratiam accepti à Renato Rohanio beneficij, quòd is obsessam Guisiadum consilio suam arcem Lusignæanam strenuè defendisset, te suâ &amp;amp; Ræmundi prole &amp;amp; herede vnà cum familiæ Rohaniæ principatu statim eum donauit. Erat nempe Ræmundus ipse editus ex gente Rohaniâ, &amp;amp; iam Ræmundi &amp;amp; Melusinæ proles ad id à quo primùm cæperat reuersa est initium, vix vnquam idcirco interitura, cum sit circuitus verum &amp;amp; verè physicum symbolum perpetuitatis. Sed minùs virtutes tuæ interituræ sunt in hac ortus periodici restitutione. Et quemadmodum nostrates fuo, quod tunc temporis vsurpabatur idiomate, atauiam tuam dixere ''Faydam'' ob venerandum conspectum &amp;amp; raras &amp;amp; singulares animi dotes , sic te posteritas {{Greek|διᾶν θεάων}} adgnoscet, &amp;amp; te {{Greek|ποτνίαν, ϰύδνου}}, ac digniore, si quod occurrat, epitheto compellabit. Atquevtinam ei gratæ essent vigiliæ nostræ, quò eas tibi tuæque carissimæ sorori Franciscæ Rohaniæ Nemausensi &amp;amp; Iuliodunensi ducissæ, vt debentur, accepto ferret. Nam quæ in infelicissimis temporibus beneficia in me contulistis infinita sunt. Quid enim memorem vos ex graddatorum vinculis &amp;amp; faucibus Orci eripuisse me, ac denique vestrâ sollicitudine &amp;amp; munificentiâ toties adiuuisse, quoties ærumnæ meæ &amp;amp; infortunia vos monuerunt? Omninò vitam, aut, si quid mihi vitâ carius est, vobis omnem debeo, tibi autem, ô diua Melusinis, omne presertim Mathematices studium, ad quod me excitauit tum tuus in eam amor, tum summa artis illius, quam tenes, peritia, immò verò nunquam satis admiranda in tuo tamque  regii &amp;amp; nobilis generis sexu Encyclopædia. Colendissima Princeps, quæ noua sunt solent à principio proponi rudia &amp;amp; informia, succedentibus deinde seculis expolienda &amp;amp; perficienda. Ecce ars quam profero noua est, aut demùm ita vtusta, &amp;amp; à barbaris deædata &amp;amp; conspurcata, vt nouam omninò formam ei inducere, &amp;amp; ablegatis omnibus suis pseudo-categorematis, ne quid suæ spurcitiei retineret, &amp;amp; veternum redoleret, excogitare necesse habuerim, &amp;amp; emitter noua vocabula, quibus cùm parum hactenùs sint adsue factæ aures, vix accidet, vt vel abipso limine non deterreantur multi &amp;amp; offendantur. Aut sub suâ, quam predicabant, &amp;amp; magnam&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fj8hoh77j1d6fhlfqtiaulxd2eaxbnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87563</id>
    <revision>
      <id>285188</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285188</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285231</id>
      <parentid>285188</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>285231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1717" sha1="dskhek3l5kp3oa1kk5it36gmni480ou" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;artem vocabant, Algcbravcl Almucabala,incomparandum latere aurum omnes adgnofcebant Mathematici, inucniebant vero minime. Vouebant Hecatombas , &amp; facra Mufis parabant &amp;C Apollini,fiquisvnumvel alterum problema extuliffet, extaliu ordine qualium decadas &amp;eicadas vitro exhibemus , vc cft ars noftra mathematum omnium inuentrix certiflima.Re vero nuc confequuta,&lt;/rfW7»4^«»/«r hi quoquevotis? Fas enim mihi fit no iam merces meas,fcd tuas, tuOque beneficio comparatas &amp;: reparatas parce commendare, &amp; defiderium meum teftari , vt tui numinis felicitati, fi qua eo nomine debeatur gloria, non przripiatur.Noncnim,vtinaliisdifciplinis,ficin Mathematicis libera cuiufquccenfuraeft, liberumque iudicium. Hic radio agitur &amp;:puluere,necprofunt Rhetorum pcrfuafiones, vel aduocatorum patrocinia.Metallum quod effero, auri fpcciem refert quod tandiu defiderarunt. Aut chymicum aurum illud eft &amp; ementitum,aut foflile&amp; probum. Si chymicum cft,cuanefcatfancin fumum vel regali cemento. SinfolTileeft,vt fani eft ( neque edolo autem aduerfus eos non ago,qui nulnim fum lo non propofito laboris folatio ad illud eruendum ex ante inacce flis, &amp; draconum flamm ivo mu m, alior umque nox ior u m ferpcntum&amp; exitialium vigili cuftodiainterdidisfodinisallcxcrut, iure expeifto&amp;poftulojVtfaltemfuam, quam laudo,non defugiant audoritatem aduerfus calumniandum hominum &amp; laudis alienae obtredatorum infeitiam, vel proteruiam. Ergo , mea Princeps , tuum opus carum habeto , &amp; tua beatitate eibenedicito,relataomni ad fupremum numinum Numcn,qu6drcligiofiffimecolis paludibus infularum Montanarum carifilmaefororis tuae. Anno Chriftianiffimi&amp; AuguftifsimircgisnoftriHENRICI I III, perduellionum &amp;C vitoris acernmi Sc iuftifsimi , fecundo.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dskhek3l5kp3oa1kk5it36gmni480ou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285247</id>
      <parentid>285231</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="655" sha1="gkq3w30dww8br04bf0ijhvpd4n97zwn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;artem vocabant, Algebrâ vel Almucabalâ, incomparandum latere aurum omnes adgnoscebant Mathematii, inueniebant verò minimè. Vouebant Hecatombas, &amp; sacra Musis parabant &amp; Apollini, si quis vnum vel alterum problema extulisset, ex talium ordine qualium decadas &amp; eicadas vltrò exhibemus, vt est ars nostra mathematum omnium inuentrix certissima. Re verò nunc consequutâ, ''damnabuntur hi quoque votis?'' Fas enim mihi sit non iam merces meas, sed tuas, tuoque beneficio comparatas &amp; reparatas percè commendare, &amp; desiderium meum testari, vt tui numinis felicitati, si qua eo nomine debeatur gloria, non praeripiatur. Non enim, vt in aliis disclipinis&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gkq3w30dww8br04bf0ijhvpd4n97zwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285248</id>
      <parentid>285247</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ Greek ligatures</comment>
      <origin>285248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="c7trbi0o8qj9n3pbe6w431tybwvqp09" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;artem vocabant, Algebrâ vel Almucabalâ, incomparandum latere aurum omnes adgnoscebant Mathematii, inueniebant verò minimè. Vouebant Hecatombas, &amp; sacra Musis parabant &amp; Apollini, si quis vnum vel alterum problema extulisset, ex talium ordine qualium decadas &amp; eicadas vltrò exhibemus, vt est ars nostra mathematum omnium inuentrix certissima. Re verò nunc consequutâ, ''damnabuntur hi quoque votis?'' Fas enim mihi sit non iam merces meas, sed tuas, tuoque beneficio comparatas &amp; reparatas percè commendare, &amp; desiderium meum testari, vt tui numinis felicitati, si qua eo nomine debeatur gloria, non praeripiatur. Non enim, vt in aliis disclipinis, sic in Mathematicis libera cuiusque censura est, liberumque indicium. Hîc radio agitur &amp; puluere, nec prosunt Rhetorum presuasiones, vel aduocatorum patrocinia. Metallum quod effero, auri speciem refert quod tandiu desiderarunt. Aut chymicum aurum illud est &amp; ementitum, aut fossile &amp; probum. Si chymicum est, euanescat sanè in fumum vel regali cemento. Sin fossile est, vt sanè est (neque enim sum {{Greek|ϕυσεόμαχος}}) de dolo autem adusersus eos non ago, qui nullo non proposito laboris solatio ad illud eruendum ex ante inaccessis, &amp; draconum flammivomûm, aliorumque noxiorum serpentum &amp; exitialium vigili custodiâ interdictis fodinis allexerunt, iure expecto &amp; postulo, vt saltem suam, quam laudo, non defugiant auctoritatem aduersus calumniantium hominum &amp; laudis alienae obtrectatorum inscitiam, vel proteruiam. Ergo, mea Princeps, tuum opus carum habeto, &amp; tuâ beatitate ei benedicito, relatâ omni ad supremum numinum Numen, quòd religiosissimè colis {{Greek|}}, laudum omnium laude &amp; gloriâ. E paludibus insularum Montanarum carissimae sororis tuae, Anno Christianissimi &amp; Augustissimi regis nostri HENRICI IIII. per duellionum &amp; {{Greek|χριστοκτόνων}} vltoris acerrimi &amp; iustissimi, secundo.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7trbi0o8qj9n3pbe6w431tybwvqp09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285250</id>
      <parentid>285248</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="7xwh7wtps3l6ex1nbponx578j8p86su" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;artem vocabant, Algebrâ vel Almucabalâ, incomparandum latere aurum omnes adgnoscebant Mathematii, inueniebant verò minimè. Vouebant Hecatombas, &amp;amp; sacra Musis parabant &amp;amp; Apollini, si quis vnum vel alterum problema extulisset, ex talium ordine qualium decadas &amp;amp; eicadas vltrò exhibemus, vt est ars nostra mathematum omnium inuentrix certissima. Re verò nunc consequutâ, ''damnabuntur hi quoque votis?'' Fas enim mihi sit non iam merces meas, sed tuas, tuoque beneficio comparatas &amp;amp; reparatas percè commendare, &amp;amp; desiderium meum testari, vt tui numinis felicitati, si qua eo nomine debeatur gloria, non præripiatur. Non enim, vt in aliis disclipinis, sic in Mathematicis libera cuiusque censura est, liberumque indicium. Hîc radio agitur &amp;amp; puluere, nec prosunt Rhetorum presuasiones, vel aduocatorum patrocinia. Metallum quod effero, auri speciem refert quod tandiu desiderarunt. Aut chymicum aurum illud est &amp;amp; ementitum, aut fossile &amp;amp; probum. Si chymicum est, euanescat sanè in fumum vel regali cemento. Sin fossile est, vt sanè est (neque enim sum {{Greek|ϕυσεόμαχος}}) de dolo autem adusersus eos non ago, qui nullo non proposito laboris solatio ad illud eruendum ex ante inaccessis, &amp;amp; draconum flammivomûm, aliorumque noxiorum serpentum &amp;amp; exitialium vigili custodiâ interdictis fodinis allexerunt, iure expecto &amp;amp; postulo, vt saltem suam, quam laudo, non defugiant auctoritatem aduersus calumniantium hominum &amp;amp; laudis alienæ obtrectatorum inscitiam, vel proteruiam. Ergo, mea Princeps, tuum opus carum habeto, &amp;amp; tuâ beatitate ei benedicito, relatâ omni ad supremum numinum Numen, quòd religiosissimè colis {{Greek|}}, laudum omnium laude &amp;amp; gloriâ. E paludibus insularum Montanarum carissimæ sororis tuæ, Anno Christianissimi &amp;amp; Augustissimi regis nostri HENRICI IIII. per duellionum &amp;amp; {{Greek|χριστοκτόνων}} vltoris acerrimi &amp;amp; iustissimi, secundo.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7xwh7wtps3l6ex1nbponx578j8p86su</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87564</id>
    <revision>
      <id>285189</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285189</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87565</id>
    <revision>
      <id>285190</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285190</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="327" sha1="khudjha85ah63iz7hz2rksavew91fq1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{sc|Francisci Vietæ}}&lt;br/&gt;
{{xx-larger|IN ARTEM ANALYTICEM}}&lt;br/&gt;
{{xx-larger|{{sc|Isagoge}}}}&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;

Seorsim excussa ab ''Opere resistutæ Mathematicæ Analyseos, Seu'', Algebrâ novâ.

&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;

{{larger|TVRONIS,}}

Apud {{sc|Iametivm Mettayer}} Typgraphum Regium.

{{smaller|''Anno 1591.''}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>khudjha85ah63iz7hz2rksavew91fq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285192</id>
      <parentid>285190</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T13:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285192</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="335" sha1="7yvjsim0f2epz45dvornq7bb6hov04g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{sc|Francisci Vietæ}}&lt;br/&gt;
{{xx-larger|IN ARTEM ANALYTICEM}}&lt;br/&gt;
{{xx-larger|{{sc|Isagoge}}}}&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;

Seorsim excussa ab ''Opere resistutæ Mathematicæ Analyseos, Seu'', Algebrâ novâ.

&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;

{{larger|TVRONIS,}}

Apud {{sc|Iametivm Mettayer}} Typgraphum Regium.

{{smaller|''Anno 1591.''}}
}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7yvjsim0f2epz45dvornq7bb6hov04g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285232</id>
      <parentid>285192</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>285232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2280" sha1="77yu0qsol7c1kwkdws62c3uh4lp39nu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|IN ARTEM ANALYTICEM}}&lt;br /&gt;
{{larger|ISAGOGE}}
}}

''De definitione et partitione analyseos, et de iis quae iuvant Zeteticen.'' CAPVT I.

{{dropinitial|E}}st veritatis inquirendae via quaedam in Mathematicis, quam Plato primus invenisse dicitur, à Theone nominata Analysis, et ab eodem definita, Adsumptio quaesiti tanquam concessi per consequentia ad verum concessum. Ut contrà Synthesis, Adsumptio concessi per consequentia
ad quaesiti finem et comprehensionem. Et quanquam veteres duplicem tantùm proposuerunt Analysin ζητητικὴν καὶ ποριστικὴν, ad quas definitio Theonis maximè pertinet, constitui
tamen etiam tertiam speciem, quae dicatur ῥητικὴ ἢ ἐξηγετικὴ, consentaneum est, ut sit Zetetice quâ invenitur aequalitas proportiove magnitudinis, de quâ quaeritur, cum iis quae data sunt. Poristice, quâ de aequalitate vel proportione ordinati Theorematis veritas examinatur. Exegetice, quâ ex ordinata aequalitate vel proportione ipsa de qua quaeritur exhibetur magnitudo. Atque adeò tota ars Analytice triplex illud sibi vendicans officium definiatur, Doctrina bene inveniendi in Mathematicis. Ac quod ad Zeteticen quidem attinet, instituitur arte Logicâ per syllogismos et enthymemata, quorum firmamenta sunt ea ipsa quibus aequalitates et proportiones concluduntur symbola, tam ex communibus derivanda notionibus, quàm ordinandis vi ipsius Analyseos theorematis. Forma autem Zetesin ineundi ex arte propriâ est, non iam in numeris suam Logicam exercente, quae fuit oscitantia veterum analystarum: sed per Logisticen sub specie noviter inducendam, feliciorem multò et potiorem numerosâ ad comparandum inter se magnitudines, propositâ primùm homogeneorum lege, et inde constituitâ, ut sit, solemni magnitudinum ex genere ad genus vi suâ proportionaliter adscendentium ve descendentium serie seu scalâ, quâ gradus earundem et genera in comparationibus designentur ac distinguantur.


CAPUT II.

De Symbolis aequalitatum et proportionum

Symbola aequalitatum et proportionum notiora quae habentur in Elementis
adsumit Analytice ut demonstrata, qualia sunt ferè,
1 Totum suis partibus aequari.
2 Quae eidem aequantur, inter se esse aequalia.
3 Si aequalia aequalibus addantur, tota esse aequalia.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77yu0qsol7c1kwkdws62c3uh4lp39nu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285253</id>
      <parentid>285232</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T16:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2405" sha1="mty9xxyskk27hcil400kt6x01p9o4yo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|IN ARTEM ANALYTICEM}}&lt;br /&gt;
{{larger|ISAGOGE}}
}}

{{c|
{{larger|''De Definitione &amp;amp; Partitione Analyseos, &amp;amp; de iis quæ iuvant Zeteticen.'' {{sc|Capvt i.}}}}
}}

{{dropinitial|E}}st veritatis inquirendæ via quædam in Mathematicis, quam Plato primus invenisse dicitur, à Theone nominata Analysis, &amp;amp; ab eodem definita, Adsumptio quæsiti tanquam concessi per consequentia ad verum concessum. Ut contrà Synthesis, Adsumptio concessi per consequentia ad quæsiti finem &amp;amp; comprehensionem. Et quanquam veteres duplicem tantùm proposuerunt Analysin {{Greek|ζητητικὴν καὶ ποριστικὴν}}, ad quas definitio Theonis maximè pertinet, constitui tamen etiam tertiam speciem, quæ dicatur {{Greek|ῥητικὴ ἢ ἐξηγετικὴ}}, consentaneum est, vt sit Zetetice quâ invenitur æqualitas proportiove magnitudinis, de quâ quæritur, cum iis quæ data sunt. Poristice, quâ de æqualitate vel proportione ordinati Theorematis veritas examinatur. Exegetice, quâ ex ordinata æqualitate vel proportione ipsa de qua quæritur exhibetur magnitudo. Atque adeò tota ars Analytice triplex illud sibi vendicans officium definiatur, Doctrina bene inveniendi in Mathematicis. Ac quod ad Zeteticen quidem attinet, instituitur arte Logicâ per syllogismos &amp;amp; enthymemata, quorum firmamenta sunt ea ipsa quibus æqualitates &amp;amp; proportiones concluduntur symbola, tam ex communibus derivanda notionibus, quàm ordinandis vi ipsius Analyseos theorematis. Forma autem Zetesin ineundi ex arte propriâ est, non iam in numeris suam logicam exercente, quæ fuit oscitantia veterum Analystarum, sed per logisticem sub specie nouiter inducendam, feliciorem multò &amp;amp; potiorem numerosâ ad comparandum inter se magnitudines, propositâ, primùm homogeneorum lege, &amp;amp; inde constitutâ, vt sit, solemni magnitudinum ex genere ad genus vi suâ proportionaliter adscendentium ve descendentium serie seu scalâ, quâ gradus earundem &amp;amp; genera in comparationibus designentur ac distinguantur.


{{c|
{{larger|''De Symbolis æqualitatum &amp;amp; proportionum.'' {{sc|Capvt ii.}}}}
}}

{{dropinitial|S}}Ymbola æqualitatum &amp;amp; proportionum notiora quæ habentur in Elementis adsumit Analytice vt demonstrata, qualia sunt ferè,
# Totum suis partibus æquari.
# Quæ eidem æquantur, inter se esse æqualia.
# Si æqualia æqualibus addantur, tota esse æqualia.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mty9xxyskk27hcil400kt6x01p9o4yo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285256</id>
      <parentid>285253</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T16:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2480" sha1="5l1s4q8vjeg4xsljv43xaf6rmwbj5o2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|IN ARTEM ANALYTICEM}}&lt;br /&gt;
{{larger|ISAGOGE}}
}}

{{c|
{{larger|''De Definitione &amp;amp; Partitione Analyseos, &amp;amp; de iis quæ iuvant Zeteticen.'' {{sc|Capvt i.}}}}
}}

{{dropinitial|E}}st veritatis inquirendæ via quædam in Mathematicis, quam Plato primus invenisse dicitur, à Theone nominata Analysis, &amp;amp; ab eodem definita, Adsumptio quæsiti tanquam concessi per consequentia ad verum concessum. Ut contrà Synthesis, Adsumptio concessi per consequentia ad quæsiti finem &amp;amp; comprehensionem. Et quanquam veteres duplicem tantùm proposuerunt Analysin {{Greek|ζητητικὴν καὶ ποριστικὴν}}, ad quas definitio Theonis maximè pertinet, constitui tamen etiam tertiam speciem, quæ dicatur {{Greek|ῥητικὴ ἢ ἐξηγετικὴ}}, consentaneum est, vt sit Zetetice quâ invenitur æqualitas proportiove magnitudinis, de quâ quæritur, cum iis quæ data sunt. Poristice, quâ de æqualitate vel proportione ordinati Theorematis veritas examinatur. Exegetice, quâ ex ordinata æqualitate vel proportione ipsa de qua quæritur exhibetur magnitudo. Atque adeò tota ars Analytice triplex illud sibi vendicans officium definiatur, Doctrina bene inveniendi in Mathematicis. Ac quod ad Zeteticen quidem attinet, instituitur arte Logicâ per syllogismos &amp;amp; enthymemata, quorum firmamenta sunt ea ipsa quibus æqualitates &amp;amp; proportiones concluduntur symbola, tam ex communibus derivanda notionibus, quàm ordinandis vi ipsius Analyseos theorematis. Forma autem Zetesin ineundi ex arte propriâ est, non iam in numeris suam logicam exercente, quæ fuit oscitantia veterum Analystarum, sed per logisticem sub specie nouiter inducendam, feliciorem multò &amp;amp; potiorem numerosâ ad comparandum inter se magnitudines, propositâ, primùm homogeneorum lege, &amp;amp; inde constitutâ, vt sit, solemni magnitudinum ex genere ad genus vi suâ proportionaliter adscendentium ve descendentium serie seu scalâ, quâ gradus earundem &amp;amp; genera in comparationibus designentur ac distinguantur.


{{c|
{{larger|''De Symbolis æqualitatum &amp;amp; proportionum.'' {{sc|Capvt ii.}}}}
}}

{{dropinitial|S}}Ymbola æqualitatum &amp;amp; proportionum notiora quæ habentur in Elementis adsumit Analytice vt demonstrata, qualia sunt ferè,
{|cellpadding=&quot;5&quot;
|- valign=top
| 1 || Totum suis partibus æquari.
|- valign=top
| 2 || Quæ eidem æquantur, inter se esse æqualia.
|- valign=top
| 3 || Si æqualia æqualibus addantur, tota esse æqualia.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5l1s4q8vjeg4xsljv43xaf6rmwbj5o2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285257</id>
      <parentid>285256</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T16:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="46eo9dhzk5cvvp4rdqrng39zdpw12gc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|IN ARTEM ANALYTICEM}}&lt;br /&gt;
{{larger|ISAGOGE}}
}}

{{c|
{{larger|''De Definitione &amp;amp; Partitione Analyseos, &amp;amp; de iis quæ iuvant Zeteticen.'' {{sc|Capvt i.}}}}
}}

{{dropinitial|E}}st veritatis inquirendæ via quædam in Mathematicis, quam Plato primus invenisse dicitur, à Theone nominata Analysis, &amp;amp; ab eodem definita, Adsumptio quæsiti tanquam concessi per consequentia ad verum concessum. Ut contrà Synthesis, Adsumptio concessi per consequentia ad quæsiti finem &amp;amp; comprehensionem. Et quanquam veteres duplicem tantùm proposuerunt Analysin {{Greek|ζητητικὴν καὶ ποριστικὴν}}, ad quas definitio Theonis maximè pertinet, constitui tamen etiam tertiam speciem, quæ dicatur {{Greek|ῥητικὴ ἢ ἐξηγετικὴ}}, consentaneum est, vt sit Zetetice quâ invenitur æqualitas proportiove magnitudinis, de quâ quæritur, cum iis quæ data sunt. Poristice, quâ de æqualitate vel proportione ordinati Theorematis veritas examinatur. Exegetice, quâ ex ordinata æqualitate vel proportione ipsa de qua quæritur exhibetur magnitudo. Atque adeò tota ars Analytice triplex illud sibi vendicans officium definiatur, Doctrina bene inveniendi in Mathematicis. Ac quod ad Zeteticen quidem attinet, instituitur arte Logicâ per syllogismos &amp;amp; enthymemata, quorum firmamenta sunt ea ipsa quibus æqualitates &amp;amp; proportiones concluduntur symbola, tam ex communibus derivanda notionibus, quàm ordinandis vi ipsius Analyseos theorematis. Forma autem Zetesin ineundi ex arte propriâ est, non iam in numeris suam logicam exercente, quæ fuit oscitantia veterum Analystarum, sed per logisticem sub specie nouiter inducendam, feliciorem multò &amp;amp; potiorem numerosâ ad comparandum inter se magnitudines, propositâ, primùm homogeneorum lege, &amp;amp; inde constitutâ, vt sit, solemni magnitudinum ex genere ad genus vi suâ proportionaliter adscendentium ve descendentium serie seu scalâ, quâ gradus earundem &amp;amp; genera in comparationibus designentur ac distinguantur.


{{c|
{{larger|''De Symbolis æqualitatum &amp;amp; proportionum.'' {{sc|Capvt ii.}}}}
}}

{{dropinitial|S}}Ymbola æqualitatum &amp;amp; proportionum notiora quæ habentur in Elementis adsumit Analytice vt demonstrata, qualia sunt ferè,
{|cellpadding=&quot;5&quot;
|- valign=top
| 1 || Totum suis partibus æquari.
|- valign=top
| 2 || Quæ eidem æquantur, inter se esse æqualia.
|- valign=top
| 3 || Si æqualia æqualibus addantur, tota esse æqualia.
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46eo9dhzk5cvvp4rdqrng39zdpw12gc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87566</id>
    <revision>
      <id>285191</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285191</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="sgs97l9srh1nbw8qxitajui8n06byoh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{sc|OPERE RESTITVTÆ MATHEMATICÆ&lt;br/&gt;Analyseos Sev}}

{{x-larger|Algebrâ nouâ}}

Continentur

}}

{{dropinitial|I}}''N artem Analyticem Isagoge''&lt;br/&gt;
''Ad Logisticem speciosam Notæ priores.''&lt;br/&gt;
''Zeteticorum Libri quinque.''&lt;br/&gt;
''De numerosâ potestatum ad Exegessim resolutione.''&lt;br/&gt;
''De recognitione Aequationum.''&lt;br/&gt;
''Ad Logisticem speciosam Notæ posteriores.''&lt;br/&gt;
''Effectionum Geometricarum Canonica recensio.''&lt;br/&gt;
''Supplementum Geometriæ.''&lt;br/&gt;
''Analytica angularium sectionum in tres partes tributa.''&lt;br/&gt;
''Variorum de rebus Mathematicis responsorum, Libri septem.''&lt;br/&gt;

{{right|Operi autem præposita est sequens Epistola.}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sgs97l9srh1nbw8qxitajui8n06byoh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285233</id>
      <parentid>285191</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>285233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="bzey0z9n2epsw7366iarwvyufr3h9nz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{sc|OPERE RESTITVTÆ MATHEMATICÆ&lt;br/&gt;Analyseos Sev}}

{{x-larger|Algebrâ nouâ}}

Continentur

}}

{{dropinitial|I}}''N artem Analyticem Isagoge''&lt;br/&gt;
''Ad Logisticem speciosam Notæ priores.''&lt;br/&gt;
''Zeteticorum Libri quinque.''&lt;br/&gt;
''De numerosâ potestatum ad Exegessim resolutione.''&lt;br/&gt;
''De recognitione Aequationum.''&lt;br/&gt;
''Ad Logisticem speciosam Notæ posteriores.''&lt;br/&gt;
''Effectionum Geometricarum Canonica recensio.''&lt;br/&gt;
''Supplementum Geometriæ.''&lt;br/&gt;
''Analytica angularium sectionum in tres partes tributa.''&lt;br/&gt;
''Variorum de rebus Mathematicis responsorum, Libri septem.''&lt;br/&gt;

{{right|Operi autem præposita est sequens Epistola.}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bzey0z9n2epsw7366iarwvyufr3h9nz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285234</id>
      <parentid>285233</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3448" sha1="ohxrgvvix98pz1n9t1ce00n8kn4eyso" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;4 Si aequalia aequalibus auferantur, residua esse aequalia.&lt;br/&gt;
5 Si aequalia per aequalia multiplicentur, facta esse aequalia.&lt;br/&gt;
6 Si aequalia per aequalia  dividantur, orta esse aequalia.&lt;br/&gt;
7 Si quae sint proportionalia directè, ess proportionalia inversè et alternè.&lt;br/&gt;
8 Si proportionalia similia proportionalibus similibus addantur, tota esse
proportionalia.&lt;br/&gt;
9 Si proportionalia similia proportionalibus similibus auferantur, residua
esse proportionalia.&lt;br/&gt;
10 Si proportionalia per proportionalia multiplicentur, facta esse proportionalia. Etenim dum proportionalia per proportionalia  multiplicantur, componuntur eaedem proportiones. Quod autem proportiones quae ex iisdem proportionibus componuntur, inter se quoque eaedem existant, communiter hoc ab antiquis Geometris receptum est. Ut passim apud Apollonium, Pappum, et reliquos Geometras videre est. Ipsa autem proportionum compositio sit multiplicatione terminorum antecedentium, et consequentium per invicem. Ut perspicuum est ex iis, quae Euclides 23 propositione libri 6ti, et 5 propositione octavi libri Elementorum demonstravit.&lt;br/&gt;
11 Si proportionalia per proportionalia dividantur, orta esse proportionalia.
Nam dum proportionalia per proportionalia dividuntur, auferuntur ex proportionibus eisdem aliae eaedem proportiones, et ut opere multiplicationis proportiones quidem simul componuntur, ita divisione una
proportio ex alia aufertur: resolvit enim divisio, quod super effecit Multiplicatio Huius quoque argumentandi modi vestigia apud Apollonium, et alios veteres Geometras sparsim apparent.&lt;br/&gt;
12 A communi multiplicatore vel divisore aequalitatem non immutari, vel
rationem.&lt;br/&gt;
13 Facta sub singulis segmentis aequari facto sub tota.&lt;br/&gt;
14 Facta continuè sub magnitudinibus, vel ex iis continuè orta, esse aequalia
quocumque magnitudinum ordine ductio vel adplicatio fiat. Κύριον autem aequalitatum et proportionum symbolum, omnisque in Analysibus momenti est.&lt;br/&gt;
15 Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis
terminis aequale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales.&lt;br/&gt;
Et è converso,&lt;br/&gt;
16 Si fuerint tres quatuorve magnitudines, et sit ut prima ad secundam, ita
secunda illa, vel tertia quaepiam ad aliam, erit quod fit sub extremis terminis aequale ei quod fit sub mediis.&lt;br/&gt;
Itaque Proportio potest dici constitutio aequalitatis; Aequalitas, resolutio
proportionis.


''De lege homogeneorum, et gradibus ac generibus magnitudinum comparatarum.'' {{sc|Capvt. III.}}

{{dropinitial|P}}Rima et perpetua lex aequalitatum seu proportionum, quae, quoniam de
homogeneis concepta est, dicitur lex homogeneorum, haec est:
Homogenea homogeneis comparari.
Nam quae sunt heterogenea, quomodo inter se adfecta sint, congnosci non
potest, ut dicebat Adrastus.
Itaque,
Si magnitudo magnitudini additur, haec illi homogenea est.
Si magnitudo magnitudini subducitur, haec illi homogenea est.
Si magnitudo in magnitudinem ducitur, quae fit, huic et illi heterogenea
est.
Si magnitudo magnitudini adplicatur, haec illi heterogenea est.
Quibus non attendisse causa fuit multae caliginis et caecutiei veterum Analystarum.
2 Magnitudines quae ex genere ad genus sua vi proportionaliter adscendunt
vel descendunt, vocentur Scalares.
3 Magnitudinum Scalarium prima est
	Latus, seu Radix.
	2 Quadratum
	3 Cubus
	4 Quadrato-quadratum.
	5 Quadrato-cubus.
	6 Cubo-cubus.
	7 Quadrato-quadrato-cubus.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ohxrgvvix98pz1n9t1ce00n8kn4eyso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285254</id>
      <parentid>285234</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T16:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3940" sha1="fndthejby1x45tjy1wwsw6rjiffskn8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{|cellpadding=&quot;5&quot;
|- valign=top
| 4 || Si aequalia aequalibus auferantur, residua esse aequalia.
|- valign=top
| 5 || Si aequalia per aequalia multiplicentur, facta esse aequalia.
|- valign=top
| 6 || Si aequalia per aequalia  dividantur, orta esse aequalia.
|- valign=top
| 7 || Si quae sint proportionalia directè, ess proportionalia inversè et alternè.
|- valign=top
| 8 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus addantur, tota esse proportionalia.
|- valign=top
| 9 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus auferantur, residua esse proportionalia.
|- valign=top
| 10 || Si proportionalia per proportionalia multiplicentur, facta esse proportionalia. Etenim dum proportionalia per proportionalia  multiplicantur, componuntur eaedem proportiones. Quod autem proportiones quae ex iisdem proportionibus componuntur, inter se quoque eaedem existant, communiter hoc ab antiquis Geometris receptum est. Ut passim apud Apollonium, Pappum, et reliquos Geometras videre est. Ipsa autem proportionum compositio sit multiplicatione terminorum antecedentium, et consequentium per invicem. Ut perspicuum est ex iis, quae Euclides 23 propositione libri 6ti, et 5 propositione octavi libri Elementorum demonstravit.
|- valign=top
| 11 || Si proportionalia per proportionalia dividantur, orta esse proportionalia. Nam dum proportionalia per proportionalia dividuntur, auferuntur ex proportionibus eisdem aliae eaedem proportiones, et ut opere multiplicationis proportiones quidem simul componuntur, ita divisione una proportio ex alia aufertur: resolvit enim divisio, quod super effecit Multiplicatio Huius quoque argumentandi modi vestigia apud Apollonium, et alios veteres Geometras sparsim apparent.
|- valign=top
| 12 || A communi multiplicatore vel divisore aequalitatem non immutari, vel rationem.
|- valign=top
| 13 || Facta sub singulis segmentis aequari facto sub tota.
|- valign=top
| 14 || Facta continuè sub magnitudinibus, vel ex iis continuè orta, esse aequalia quocumque magnitudinum ordine ductio vel adplicatio fiat. {{Greek|Κύριον}} autem aequalitatum et proportionum symbolum, omnisque in Analysibus momenti est.
|- valign=top
| 15 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis aequale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso,
|- valign=top
| 16 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis aequale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso,
|}

Itaque Proportio potest dici constitutio aequalitatis; Aequalitas, resolutio
proportionis.


{{c|{{larger|''De lege homogeneorum, et gradibus ac generibus magnitudinum comparatarum.'' {{sc|Capvt. III.}}}}
}}

{{dropinitial|P}}Rima et perpetua lex aequalitatum seu proportionum, quae, quoniam de homogeneis concepta est, dicitur lex homogeneorum, haec est

{|align=center
| Homogenea homogeneis comparari.
|}

Nam quae sunt heterogenea, quomodo inter se adfecta sint, congnosci non
potest, ut dicebat Adrastus.

Itaque,
{|align=center
| Si magnitudo magnitudini additur, haec illi homogenea est.
|-
| Si magnitudo magnitudini subducitur, haec illi homogenea est.
|-
| Si magnitudo in magnitudinem ducitur, quae fit, huic et illi heterogenea est.
|-
| Si magnitudo magnitudini adplicatur, haec illi heterogenea est.
|}

Quibus non attendisse causa fuit multae caliginis et caecutiei veterum Analystarum.

{|cellpadding=&quot;5&quot;
|- valign=top
| 2 || Magnitudines quae ex genere ad genus sua vi proportionaliter adscendunt vel descendunt, vocentur Scalares.
|- valign=top
| 3 || Magnitudinum Scalarium prima est
|- valign=top
| &amp;nbsp; || 
{| 
|- valign=top
| 1 || Latus, seu Radix.
|- valign=top
| 2 || Quadratum
|- valign=top
| 3 || Cubus
|- valign=top
| 4 || Quadrato-quadratum.
|- valign=top
| 5 || Quadrato-cubus.
|- valign=top
| 6 || Cubo-cubus.
|- valign=top
| 7 || Quadrato-quadrato-cubus.
|}
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fndthejby1x45tjy1wwsw6rjiffskn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285255</id>
      <parentid>285254</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T16:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>285255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3940" sha1="gzzjhtol8c2iry08psyektgx9160f71" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{|cellpadding=&quot;5&quot;
|- valign=top
| 4 || Si aequalia aequalibus auferantur, residua esse aequalia.
|- valign=top
| 5 || Si aequalia per aequalia multiplicentur, facta esse aequalia.
|- valign=top
| 6 || Si aequalia per aequalia  dividantur, orta esse aequalia.
|- valign=top
| 7 || Si quae sint proportionalia directè, ess proportionalia inversè et alternè.
|- valign=top
| 8 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus addantur, tota esse proportionalia.
|- valign=top
| 9 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus auferantur, residua esse proportionalia.
|- valign=top
| 10 || Si proportionalia per proportionalia multiplicentur, facta esse proportionalia. Etenim dum proportionalia per proportionalia  multiplicantur, componuntur eaedem proportiones. Quod autem proportiones quae ex iisdem proportionibus componuntur, inter se quoque eaedem existant, communiter hoc ab antiquis Geometris receptum est. Ut passim apud Apollonium, Pappum, et reliquos Geometras videre est. Ipsa autem proportionum compositio sit multiplicatione terminorum antecedentium, et consequentium per invicem. Ut perspicuum est ex iis, quae Euclides 23 propositione libri 6ti, et 5 propositione octavi libri Elementorum demonstravit.
|- valign=top
| 11 || Si proportionalia per proportionalia dividantur, orta esse proportionalia. Nam dum proportionalia per proportionalia dividuntur, auferuntur ex proportionibus eisdem aliae eaedem proportiones, et ut opere multiplicationis proportiones quidem simul componuntur, ita divisione una proportio ex alia aufertur: resolvit enim divisio, quod super effecit Multiplicatio Huius quoque argumentandi modi vestigia apud Apollonium, et alios veteres Geometras sparsim apparent.
|- valign=top
| 12 || A communi multiplicatore vel divisore aequalitatem non immutari, vel rationem.
|- valign=top
| 13 || Facta sub singulis segmentis aequari facto sub tota.
|- valign=top
| 14 || Facta continuè sub magnitudinibus, vel ex iis continuè orta, esse aequalia quocumque magnitudinum ordine ductio vel adplicatio fiat. {{Greek|Κύριον}} autem aequalitatum et proportionum symbolum, omnisque in Analysibus momenti est.
|- valign=top
| 15 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis aequale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso,
|- valign=top
| 16 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis aequale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso,
|}

Itaque Proportio potest dici constitutio aequalitatis; Aequalitas, resolutio
proportionis.


{{c|{{larger|''De lege homogeneorum, et gradibus ac generibus magnitudinum comparatarum.'' {{sc|Capvt. III.}}}}
}}

{{dropinitial|P}}Rima et perpetua lex aequalitatum seu proportionum, quae, quoniam de homogeneis concepta est, dicitur lex homogeneorum, haec est

{|align=center
| Homogenea homogeneis comparari.
|}

Nam quae sunt heterogenea, quomodo inter se adfecta sint, congnosci non
potest, ut dicebat Adrastus.

Itaque,
{|align=center
| Si magnitudo magnitudini additur, haec illi homogenea est.
|-
| Si magnitudo magnitudini subducitur, haec illi homogenea est.
|-
| Si magnitudo in magnitudinem ducitur, quae fit, huic et illi heterogenea est.
|-
| Si magnitudo magnitudini adplicatur, haec illi heterogenea est.
|}

Quibus non attendisse causa fuit multae caliginis et caecutiei veterum Analystarum.

{|cellpadding=&quot;5&quot;
|- valign=top
| 2 || Magnitudines quae ex genere ad genus sua vi proportionaliter adscendunt vel descendunt, vocentur Scalares.
|- valign=top
| 3 || Magnitudinum Scalarium prima est
|- valign=top
| &amp;nbsp; || 
{| 
|- valign=top
| 1 || Latus, seu Radix.
|- valign=top
| 2 || Quadratum
|- valign=top
| 3 || Cubus
|- valign=top
| 4 || Quadrato-quadratum.
|- valign=top
| 5 || Quadrato-cubus.
|- valign=top
| 6 || Cubo-cubus.
|- valign=top
| 7 || Quadrato-quadrato-cubus.
|}
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gzzjhtol8c2iry08psyektgx9160f71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87567</id>
    <revision>
      <id>285193</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'INCLYTiE  PRINCIPI  IISSIM^  PROCERVM  CATHARINiB MATM  FRANCISCVS  MELVSINIDI  PaRTHEN^ENSI,  ROHANIORVM P0NTEX*EN1I1  VTBTA  hoBortm voueo &amp; cyeqiuum,  Xcollenc Armorici ,6 princeps Mclufinis, piiffima procerumRohaniorum mater, genus &amp;ftcmmata gentis Rohanix , qua haud fcio an ex plenioris fidei cenfibus&amp; monumentis vlla alia poflit detegi in orbe terrarum antiquior &amp;illuftrior. Adgnofccnt gnatos tuos aborigcnes,&amp;: e regio Connanifanguine l...</comment>
      <origin>285193</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1726" sha1="jrj85omx3kp4ui74a8or0mnwqlnebme" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;INCLYTiE

PRINCIPI

IISSIM^

PROCERVM

CATHARINiB
MATM

FRANCISCVS

MELVSINIDI

PaRTHEN^ENSI,

ROHANIORVM
P0NTEX*EN1I1

VTBTA

hoBortm voueo &amp; cyeqiuum,

Xcollenc Armorici ,6 princeps Mclufinis, piiffima procerumRohaniorum mater, genus &amp;ftcmmata gentis
Rohanix , qua haud fcio an ex plenioris fidei cenfibus&amp;
monumentis vlla alia poflit detegi in orbe terrarum antiquior
&amp;illuftrior. Adgnofccnt gnatos tuos aborigcnes,&amp;: e regio Connanifanguine luperftites inuaforis Neomemj

vim nutuDei non

idet,
paflbsjtandiuquegcnerofameam ftirpem duraturam conf
quandiu circumeuntes Salarum vellrarum lapidicinas , fy luas
&amp; ftagna, cernent inlcripta marmoribus quercubus&gt;&amp; pifeiura

t,inllgnia. Sua efquamis aurearum Rhomboidum, quas gcfta
mo Maximo fingulan

nim Cabala tcftabuntur ita a Deo Opti
fuo beneficio conceflum fuiflcprecanti diuoMcriadecofamifacellum
li£E quondam principi, ficut ctiamnum inauditos circa
conftruquondam fuura per medios faltus &amp; amarniora vireta
c6aum auium garritus, &amp; alia rara quq,mihi pauca admiranti
tigit non femcl admirari. Ego Fontenarenfis Pido, riparum Maioris-venti frequens in cola, arcis a diuaMelufina,cuius es &amp;Racconftruaae.Melufmai&amp;Mclufi-e
mundibeataproles.quondam
addo etiam &amp; omen. Nequ
en.
6cnum
nidarurh colo nomen
vero ideo gentis Rohaniae ludicaclibus , Eudonibus , Erechis
€uosGuidones,Godoffedos,Hugoncs Brunos opponomo fuis
eregibus Britanicis, principibus in Leonia, comitibus in Porho
to, tuos reges Cyprorum, tuos Antiochix&amp; Armenia: princi
pes, tuos comites Angolifmaj&amp; Marchiae:non fuac Ylabellac
Scotifilix.velYfabell^NauarrhtuamYfabcllam regum Anglorum &amp;auorum tuotum Lufigna:anorum matrem. At pib
recordor feliciter ac- veluti fatidico confilio ccflifTc iudico,
A ij

i&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrj85omx3kp4ui74a8or0mnwqlnebme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285235</id>
      <parentid>285193</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3738" sha1="9wa9fgzf66l06ycv8w8bsf7fyz5sh26" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8 Quadrato-cubo-cubus.

9 Cubo-cubo-cubus.

Et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua.

7 Genera magnitudinum comparatarum, uti de scalaribus enunciantur ordine, sunt:

1 Longitudo latitudóve.

2 Planum.

3 Solidum.

4 Plano-planum.

5 Plano-solidum.

6 Solido-solidum.

7 Plano-plano-solidum.

8 Plano-solido-solidum.

9 Solido-solido-solidum,

et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua.

8 Ex serie scalarium gradus altior, in quo consistit comparata magnitudo
exinde à latere, vocatur potestas. Reliquiae inferiores scalares sunt gradus
parodici ad potestatem.

9 Pura est potestas, cùm adfectione vacat. Adfecta, cui homogeneum sub
parodico ad potestatem gradu et adscitâ coëficiente magnitudine immiscetur.
	
10 Magnitudines adscititiae, sub quibus et gradu parodico sit potestati quid
homogeneum ad eam adficiendum, dicuntor Sub-graduales.

Subgraduales sunt, Longitudo, latitudove, Planum, Solidum, Plano-planum. Ut si fuerit Quadrato-quadratum cui immisceatur Plano-planum ex latere in Solidum; erit Solidum, subgradualis magnitudo; latus vero, gradus ad Quadrato-quadratum parodicus. Vel si fuerit Quadrato-quadratum unà cum duplici Plano-plano, uno ex quadrato in Planum, altero ex latere in Solidum. Erunt Planum ac Solidum subgraduales magnitudines: quadratum verò et latus, gradus ad Quadrato-quadratum parodici.


{{c|
''De praeceptis Logistices speciosae.'' {{sc|Capvt IV.}}
}}

Logistice numerosa est quae per numeros, Speciosa quae per species seu
rerum formas exhibetur, ut pote per Alphabetica elementa. Logisticen Numerosam tractavit Diophanus tredecim Arithmeticorum libris, quorum sex priores tantum extant, nunc quidem Graecè et Latinè, et eruditissimis viri clarissimi Claudii Bacheti commentariis illustrati: Logisticen verò Speciosam Vieta, quinque Zeteticorum libris, quos potissimùm è selectis Diophanti quaestionibus quas quandoque peculiari sibi methodo explicat, concinnavit. Quare si utriusque Logistices discrimen cum fructu dignoscere cupias, tibi simul Diophantus et Vieta consulendi, et huius Zetetica cum illius Arithmeticis dispicienda, quo in opere ut te labore sublevem, ex Diophanti quaestionibus concepta Zetetica breviter annotabo. Logistices speciosae canonica praecepta sunt quattuor, ut numerosae.


PRAECEPTVM I.

Magnitudinem magnitudini addere.

Sunt duo magnitudines A et B. Oportet alteram alteri addere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini addenda est, homogeneae autem heterogeneas non adficiunt, sunt quae proponuntur addendae duae magnitudines homogeneae. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota copulae seu adjunctionis commode addentur; et adgregatae erunt A plus B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam, vel adscendentibus genere communicent, sua quae congruit designabuntur denominatione veluti dicetur A Quadratum plus B plano, vel A cubus plus B solido, et similiter in reliquis. Solent autem Analystae symbolo + adfectionem adjunctionis indicare.


PRAECEPTVM II.

Magnitudinem magnitudini subducere.

Sunto duae magnitudines A et B, illa maior, haec minor. Oportet minorem à maiore subducere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini subducenda est, homogeneae autem magnitudines hoterogeneas non adficiunt, sunt quae proponuntur duae magnitudines homogeneae. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota disiunctionis seu multae commodè minoris à maiore fiet subductio, et disiunctae erunt A minùs B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam vel adscendentibus genere communicent, suâ quae congruit designabuntur denominatione: veluti dicetur A quadratum minus B plano, vel A cubus mi-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wa9fgzf66l06ycv8w8bsf7fyz5sh26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87568</id>
    <revision>
      <id>285194</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '2uod dea in gratiam accepti a RenatofuamRohanib cij , Mclufina quod is obfciTam Guifiadu m confilio arcem bencLufignaranamftrenuc dcfcndifTctjtefua&amp;Rxmundi prole &amp; herede vna cum familiae Rohania: principatu ftarimcumdonauit. Eracjiempe Ra:mundusipfeeditus ex gente Rohania, &amp;iam Rxmundi &amp; Mclufinx proles ad id a quo primum experatreuerfa eft initium, vix vnquam idcirco interitura, cum iit circuitus verum &amp;verfc phyficum fymbolum perpetuitatis...</comment>
      <origin>285194</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="anqxkpij7gdp6n2i26hwsb74d0zb7vj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2uod
dea in gratiam
accepti
a RenatofuamRohanib
cij , Mclufina
quod is obfciTam
Guifiadu
m confilio
arcem bencLufignaranamftrenuc dcfcndifTctjtefua&amp;Rxmundi prole &amp; herede vna cum familiae Rohania: principatu ftarimcumdonauit.
Eracjiempe Ra:mundusipfeeditus ex gente Rohania, &amp;iam
Rxmundi &amp; Mclufinx proles ad id a quo primum experatreuerfa eft initium, vix vnquam idcirco interitura, cum iit circuitus verum &amp;verfc phyficum fymbolum perpetuitatis. Sed minus virtutes tux interiturx funtin hac ortos periodici reftitutionc. Etquemadmodum nollrates fuo, quod tunc temporis vfurpabatur idioraate, atauiam tuam dixere Faydsm ob vcncradum confpeiauni &amp; raras &amp; fingulares animi dotes , ficte pofteritas &lt;SiZf ■3*“Wadgnofcet,&amp;!tcwB7iri'aji,*t/JViii,acdigniorc, fiquod
occurrat, epitheto compellabit. Atquevtinam ei gratx elTentvigilix noftrx,qud eas tibi tuxque carifiimx forori Francifex Rohanix Nemaufenfi &amp; luliodunenfi duciflx,vt debentur,accepto
ferrct.Nam qux in infeliciflimis temporibus bencficiain me c6tuliftis infinita funr. Quid enim memorem vos ex grafiatorum
vinculis fiefaucibus Orci eripuifle me, ac denique vcftrafollicitudinc &amp; munificentia toties adiuuiflc,quoties xrumnx mex&amp;
infortunia vos monucrunt/’Omnin6vitam,aut,fi quid mihi vita
carius eft, vobis omnem debco,tibi autem, 6 diua Melufini
s,omnc prefertim Mathematices ftudium,ad quod me cxcitauittum
tuus in eam amor, tum fumma artis iUius,quam tenes , peritia*
immo vero nunquam (atis admiranda in tuo tamque regii&amp; nobilis generis fexu Encyclopxdia. Colcndiftima Princeps , qux
nouafuncfolcnta principio proponi rudia &amp; informia , fucccdentibus deinde feculis expolienda &amp; perficienda. Ecccarsqua
profero noua eft, aut demum ita vctufta,&amp;: a barbaris dcfxdata
&amp; conipurcata,vt nouam omnino formam ei inducere, &amp; ablegatis omnibus fuis pfeudo-categorcmatis,nc quid fux ipurcitiei
retineret, &amp; veternum redoleret, excogitare necefte habuerim^
&amp;cmittcrc noua vocabula,quibus cum parum haftcnus fint adfuc fa(ftxaurcs,vixaccidet,vt vel abipfo limine non deterreatur
multi &amp;ofFcndantur.Atlubfua, quam prcdicabat, &amp; magnam&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>anqxkpij7gdp6n2i26hwsb74d0zb7vj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285236</id>
      <parentid>285194</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="kdnp1wm4h8149yd7a9owkbtle4fit9q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;nùs B solido, et similiter in reliquis.
Neque aliter opus fit, si ipsa magnitudo quae subducenda est iam adfecta sit; cum totum
et partes diverso iure non debeant censeri: ut si ab A subtrahenda sit B plus D, residua
erit A minus B, minus D, subductis sigillatim magnitudinibus B et D.
At si iam negetur D de ipsa B, et B minus D ab A subtrahenda sit, Residua erit
A minus B plus D, quoniam subtrahendo B magnitudinem subtrahitur plus aequo per
magnitudinem D: ideo additione illius compensandum.
Solent autem Analystae Symbolo - adfectionem multae indicare. Et haec λείψις est
Diophanto, ut adfectio adiunctionis ὕπαρξις.
Cum autem non proponitur ultra magnitudo sit maior vel minor, et tamen subductio
facienda est, nota differentiae est = id est, minus incerto: ut propositis A quadrato
et B plano, differentia erit A quadratum = B plano, vel B planum A = quadrato {sic pro: B planum = A quadrato}. 


PRAECEPTUM III.

Magnitudinem in magnitudine ducere.
Sunto duae magnitudines A et B. Oportet alteram in alteram ducere.
Quoniam igitur magnitudo in magnitudinem ducenda est, efficient illae ductu suo
magnitudinem sibi ipsis heterogeneam, atque ideo quae sub iis fit designabitur commode
vocabulo IN vel SUB, veluti A in B, quo significetur hanc in illam ductam fuisse,
vel, ut alii, factam esse sub A et B, idque simpliciter, si quidem A et B sint simplices
longitudines latitudinesve.
Sed si adscendant in scala, vel eis genere communicent, ipsas scalarium vel eis genere
communicantium adhibere convenit denominationies, ut pote A quadratum in B, vel A
quadratum in B planum solidum-ve, et similiter in reliquis.                           
Quod si ducendae magnitudines, vel earum altera sint duorum vel plurimum nominum,
nihil ideo diversi in opere accidit. Quoniam totum est suis partibus aequale, ideoque facta
sub segmentis alicuius magnitudinis aequantur facto sub tota. Et cum adfirmatum
unius magnitudinis nomen ducetur in alterius quoque magnitudinis nomen adfirmatum,
quod fiet erit adfirmatum, et in negatum, negatum.
Cui praecepto etiam consequens est, ut ductione negatorum nominum alterius in alterum,
factum sit adfirmatum, ut cum A = B ducetur in D = G: quoniam id quod
fit ex adfirmata A in G negatam manet negatum, quod est nimium negare minuereve,
quandoquidem A est ducenda magnitudo producta, non accurata. Et similiter, quod
fit ex negata B in D adfirmatam manet negatum, quod est rursum nimium negare:
quandoquidem D est ducenda magnitudo producta, non accurata, ideo in compensationem
dum B negata ducitur in G negatam factum est adfirmatum.
Denominationes factorum a scandentibus proportionaliter ex genere ad
genus magnitudinibus isto prorsus modo se habent:
	Latus in se facit Quadratum.
	Latus in Quadratum facit Cubum.
	Latus in Cubum facit Quadrato-quadratum.
	Latus in Quadrato-quadratum, facit Quadrato-cubum.
	Latus in Quadrato-cubum, facit Cubo-cubum.
Et permutatim, id est Quadratum in Latus facit Cubum. Cubus in Latus,
facit Quadrato-quadratum et cetera. Rursus,
	Quadratum in se facit Quadrato-quadratum.
	Quadratum in Quadrato-quadratum, facit Quadrato quadrato-cubum.
	Cubus in Quadrato-cubum, facit Quadrato-cubo-cubum.
	Cubus in Cubo-cubum, facit Cubo-cubo-cubum,
et permutatim, eoque deinceps ordine.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kdnp1wm4h8149yd7a9owkbtle4fit9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87569</id>
    <revision>
      <id>285195</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '5  artem vocabant, Algcbravcl Almucabala,incomparandum latere aurum omnes adgnofcebant Mathematici, inucniebant vero minime. Vouebant Hecatombas , &amp; facra Mufis parabant &amp;C Apollini,fiquisvnumvel alterum problema extuliffet, extaliu ordine qualium decadas &amp;eicadas vitro exhibemus , vc cft ars noftra mathematum omnium inuentrix certiflima.Re vero nuc confequuta,&lt;/rfW7»4^«»/«r hi quoquevotis? Fas enim mihi fit no iam merces meas,fcd tuas, tuOqu...</comment>
      <origin>285195</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="cm9ak7wdyuf59w7k0exwdaseouhsst3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;5

artem vocabant, Algcbravcl Almucabala,incomparandum latere aurum omnes adgnofcebant Mathematici, inucniebant vero minime. Vouebant Hecatombas , &amp; facra Mufis parabant &amp;C
Apollini,fiquisvnumvel alterum problema extuliffet, extaliu
ordine qualium decadas &amp;eicadas vitro exhibemus , vc cft ars
noftra mathematum omnium inuentrix certiflima.Re vero nuc
confequuta,&lt;/rfW7»4^«»/«r hi quoquevotis? Fas enim mihi fit no
iam merces meas,fcd tuas, tuOque beneficio comparatas &amp;: reparatas parce commendare, &amp; defiderium meum teftari , vt tui
numinis felicitati, fi qua eo nomine debeatur gloria, non przripiatur.Noncnim,vtinaliisdifciplinis,ficin Mathematicis libera cuiufquccenfuraeft, liberumque iudicium. Hic radio agitur
&amp;:puluere,necprofunt Rhetorum pcrfuafiones, vel aduocatorum patrocinia.Metallum quod effero, auri fpcciem refert quod
tandiu defiderarunt. Aut chymicum aurum illud eft &amp; ementitum,aut foflile&amp; probum. Si chymicum cft,cuanefcatfancin
fumum vel regali cemento. SinfolTileeft,vt fani eft ( neque edolo autem aduerfus eos non ago,qui nulnim fum
lo non propofito laboris folatio ad illud eruendum ex ante inacce flis, &amp; draconum flamm ivo mu m, alior umque nox ior u m ferpcntum&amp; exitialium vigili cuftodiainterdidisfodinisallcxcrut,
iure expeifto&amp;poftulojVtfaltemfuam, quam laudo,non defugiant audoritatem aduerfus calumniandum hominum &amp; laudis alienae obtredatorum infeitiam, vel proteruiam. Ergo , mea
Princeps , tuum opus carum habeto , &amp; tua beatitate eibenedicito,relataomni ad fupremum numinum Numcn,qu6drcligiofiffimecolis
paludibus infularum Montanarum carifilmaefororis tuae. Anno
Chriftianiffimi&amp; AuguftifsimircgisnoftriHENRICI I III,
perduellionum &amp;C
vitoris acernmi Sc iuftifsimi , fecundo.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cm9ak7wdyuf59w7k0exwdaseouhsst3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285237</id>
      <parentid>285195</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2136" sha1="cyb87e0xd95dgdwejcyq54ux4dqa5b5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Aeque in homogeneis,
	Latitudo in longitudinem facit Planum.
	Latitudo in Planum facit Solidum.
	Latitudo in Solidum facit Plano-planum.
	Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum.
	Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum.
Et permutatim.
	Planum in Planum facit Plano-planum.
	Planum in Solidum facit Plano-solidum.
	Planum in Plano-planum facit Solido-solidum.
Et permutatim.
	Solidum in Solidum facit Solido-solidum.
	Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum.
	Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum.
	Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum.
Et permutatim, eoque deinceps ordine.


PRAECEPTUM IV.

Magnitudinem magnitudini adplicare.
Sunto due magnitudines A et B, Oportet alteram alteri adplicare.
Quoniam igitur magnitudo magnitudini adplicanda est. Altiores autem depressioribus
adplicantur, homogeneę heterogeneis, sunt quae proponuntur magnitudines heterogeneę.
Esto sane A longitudo, B planum. Commode itaque intercedet virgula inter
B altiorem quae adplicatur, et A depressiorem, cui fit adplicatio.
Sed et ipsę magnitudines denominabuntur à suis, in quibus haeserunt, vel ad quos in
proportionalium scala vel homogenearum devectae sunt, gradibus, veluti (B planum)/A. Quo              
symbolo significetur latitudo quam facit B planum adplicatum A longitudini.
Et si B detur esse cubus, A planum, exhibebitur (B cubus)/(A plano) Quo symbolo significetur latitudo
quam facit B cubus adplicatus A plano.
Et si ponatur B cubus, A longitudo, exhibebitur (B cubus)/A. Quo symbolo significetur
planum quod oritur ex adplicatione B cubi ad A, et eo in infinitum ordine.
Neque in binomiis polynomiisve magnitudinibus diversum quicquam observabitur.
Denominationes ortorum ex adplicatione à scandentibus proportionaliter
ex genere ad genus gradatim magnitudinibus isto prorsus modo se
habent:
	Quadratum adplicatum lateri restituit Latus.
	Cubus adplicatus Lateri restituit Quadratum.
	Quadrato-quadratum adplicatum Lateri restituit Cubum.
	Quadrato-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-quadratum.
	Cubo-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-cubum.
et permutatim.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cyb87e0xd95dgdwejcyq54ux4dqa5b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285258</id>
      <parentid>285237</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T16:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2139" sha1="aa9m9qmesqf9cca63hcq2yepo1oo3os" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Aeque in homogeneis,
	Latitudo in longitudinem facit Planum.
	Latitudo in Planum facit Solidum.
	Latitudo in Solidum facit Plano-planum.
	Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum.
	Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum.
Et permutatim.
	Planum in Planum facit Plano-planum.
	Planum in Solidum facit Plano-solidum.
	Planum in Plano-planum facit Solido-solidum.
Et permutatim.
	Solidum in Solidum facit Solido-solidum.
	Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum.
	Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum.
	Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum.
Et permutatim, eoque deinceps ordine.


PRAECEPTUM IIII.

Magnitudinem magnitudini adplicare.

Sunto due magnitudines A et B, Oportet alteram alteri adplicare.
Quoniam igitur magnitudo magnitudini adplicanda est. Altiores autem depressioribus
adplicantur, homogeneę heterogeneis, sunt quae proponuntur magnitudines heterogeneę.
Esto sane A longitudo, B planum. Commode itaque intercedet virgula inter
B altiorem quae adplicatur, et A depressiorem, cui fit adplicatio.
Sed et ipsę magnitudines denominabuntur à suis, in quibus haeserunt, vel ad quos in
proportionalium scala vel homogenearum devectae sunt, gradibus, veluti (B planum)/A. Quo              
symbolo significetur latitudo quam facit B planum adplicatum A longitudini.
Et si B detur esse cubus, A planum, exhibebitur (B cubus)/(A plano) Quo symbolo significetur latitudo
quam facit B cubus adplicatus A plano.
Et si ponatur B cubus, A longitudo, exhibebitur (B cubus)/A. Quo symbolo significetur
planum quod oritur ex adplicatione B cubi ad A, et eo in infinitum ordine.
Neque in binomiis polynomiisve magnitudinibus diversum quicquam observabitur.
Denominationes ortorum ex adplicatione à scandentibus proportionaliter
ex genere ad genus gradatim magnitudinibus isto prorsus modo se
habent:
	Quadratum adplicatum lateri restituit Latus.
	Cubus adplicatus Lateri restituit Quadratum.
	Quadrato-quadratum adplicatum Lateri restituit Cubum.
	Quadrato-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-quadratum.
	Cubo-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-cubum.
et permutatim.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aa9m9qmesqf9cca63hcq2yepo1oo3os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87570</id>
    <revision>
      <id>285196</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285196</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285238</id>
      <parentid>285196</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>285238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2238" sha1="twbmpvw56fqs6jnuxzu33zrtcmw72sa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Rursus,
Cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato quadratum.
Quadrato-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato-cubum.
Cubo-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Cubo cubum.
et permutatim, eoque deinceps ordine.
  
Aeque in Homogeneis,
Planum adplicatum Latitudini restituit Longitudinem.
Solidum adplicatum Latitudini restituit Planum.
Plano-planum adplicatum Latitudini restituit Solidum.
Plano solidum adplicatum Latitudini restituit Plano-planum.
Solido-solidum adplicatum Latitudini restituit Plano-solidum.
et permutatim.
Plano-planum adplicatum Plano restituit Planum.
Plano-solidum adplicatum Plano restituit Solidum.
Solido-solidum adplicatum Plano restituit Plano-planum
et permutatim.
Solido solidum adplicatum Solido restituit Solidum.
Plano plano-solidum adplicatum Solido restituit Plano-planum.
Plano-solido solidum adplicatum Solido restituit Plano-solidum.
Solido-solido-solidum adplicatum Solido restituit Solido solidum,
et permutatim, eoque deinceps ordine.
Caeterum sive additionibus et subductionibus magnitudinum, sive in multiplicationibus et divisionibus, non officit adplicatio, quominus expositis praeceptis locus sit: hoc inspecto, quod dum in adplicatione magnitudo tam altior quam depressior ducitur in eandem magnitudinem, eo opere magnitudinis ex adplicatione ortivae generi vel valori nihil additur vel detrahitur; quoniam quod super effecit multiplicatio, idem resolvit divisio: ut (B in A)/B est A, et (B in A)/B. Planum est A planum.

Itaque in Additionibus, Oporteat (A plano)/B addere Z. Summa erit (A planum + Z in B)/B                 
vel, Oporteat (A plano)/B addere (Z quadratum)/G. Summa erit (G in A planum + B in Z quadrat)/(B in G).

IN Subductionibus, Oporteat (A plano)/B subducere Z. Residua erit (A planum - Z in B)/B
vel, Oporteat (A plano)/B subducere Z(quadratum)/G {pro: (Z quadratum)/G}. Residua erit (A planum in G - Z quad. in B)/(B in G)                    

IN multiplicationibus, Oporteat (A planum)/B ducere in B. Effecta erit A planum.
Vel, Oporteat (A planum)/B ducere in Z. Effecta erit (A planum in Z.)/B  {pro: (A planum in Z)/B.} 
Vel denique, Oporteat (A planum)/B ducere in Z(quadratum)/G {pro: (Z quadratum)/G}. Effecta erit (A planum)/(B in G) in Z quadratum.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>twbmpvw56fqs6jnuxzu33zrtcmw72sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87571</id>
    <revision>
      <id>285197</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>285197</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2280" sha1="77yu0qsol7c1kwkdws62c3uh4lp39nu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|IN ARTEM ANALYTICEM}}&lt;br /&gt;
{{larger|ISAGOGE}}
}}

''De definitione et partitione analyseos, et de iis quae iuvant Zeteticen.'' CAPVT I.

{{dropinitial|E}}st veritatis inquirendae via quaedam in Mathematicis, quam Plato primus invenisse dicitur, à Theone nominata Analysis, et ab eodem definita, Adsumptio quaesiti tanquam concessi per consequentia ad verum concessum. Ut contrà Synthesis, Adsumptio concessi per consequentia
ad quaesiti finem et comprehensionem. Et quanquam veteres duplicem tantùm proposuerunt Analysin ζητητικὴν καὶ ποριστικὴν, ad quas definitio Theonis maximè pertinet, constitui
tamen etiam tertiam speciem, quae dicatur ῥητικὴ ἢ ἐξηγετικὴ, consentaneum est, ut sit Zetetice quâ invenitur aequalitas proportiove magnitudinis, de quâ quaeritur, cum iis quae data sunt. Poristice, quâ de aequalitate vel proportione ordinati Theorematis veritas examinatur. Exegetice, quâ ex ordinata aequalitate vel proportione ipsa de qua quaeritur exhibetur magnitudo. Atque adeò tota ars Analytice triplex illud sibi vendicans officium definiatur, Doctrina bene inveniendi in Mathematicis. Ac quod ad Zeteticen quidem attinet, instituitur arte Logicâ per syllogismos et enthymemata, quorum firmamenta sunt ea ipsa quibus aequalitates et proportiones concluduntur symbola, tam ex communibus derivanda notionibus, quàm ordinandis vi ipsius Analyseos theorematis. Forma autem Zetesin ineundi ex arte propriâ est, non iam in numeris suam Logicam exercente, quae fuit oscitantia veterum analystarum: sed per Logisticen sub specie noviter inducendam, feliciorem multò et potiorem numerosâ ad comparandum inter se magnitudines, propositâ primùm homogeneorum lege, et inde constituitâ, ut sit, solemni magnitudinum ex genere ad genus vi suâ proportionaliter adscendentium ve descendentium serie seu scalâ, quâ gradus earundem et genera in comparationibus designentur ac distinguantur.


CAPUT II.

De Symbolis aequalitatum et proportionum

Symbola aequalitatum et proportionum notiora quae habentur in Elementis
adsumit Analytice ut demonstrata, qualia sunt ferè,
1 Totum suis partibus aequari.
2 Quae eidem aequantur, inter se esse aequalia.
3 Si aequalia aequalibus addantur, tota esse aequalia.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77yu0qsol7c1kwkdws62c3uh4lp39nu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285239</id>
      <parentid>285197</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2276" sha1="3to6i3fsq0p78icwajvnew35bc3o7wn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;In Adplicationibus, Oporteat (A Cubum)/B adplicare ad D, Ducta utraque magnitudine in B,
ortiva erit (A cubus)/(B in D)
Vel, B in G Oporteat adplicare ad (A planum)/D. Ducta utraque magnitudine in D,
oritva erit (B in G in D)/(A plano)
Vel denique, Oporteat (B Cubum)/Z adplicare ad (A Cubum)/(B plano). Ortiva erit (B cubus in D planum)/(Z in A Cubum).

De legibus Zeteticis. CAPUT V.


Zeteseos perficiundae forma his fere legibus continetur:
1 Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub
involucris eorum quae proponuntur, quaesita longitudo Latus esto.
2 Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris
eorum quae proponuntur, quaesita planicies Quadratum esto.
3 Si de soliditate quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris
eorum quae proponuntur, quaesita soliditas Cubus esto. Ascendet igitur
sua vi vel descendet per quoscumque gradus comparatarum magnitudinum
ea de qua quaeritur.
4 Magnitudines tam datae quam quaesitae secundum conditionem quaestioni
dictam adsimilantor et comparantor, addendo, subducendo, multiplicando
et dividendo constanti ubique homogeneorum lege servatâ.
Manifestum est igitur aliquid tandem inventurum iri {pro: inventurum iri ?} magnitudini de qua                                         
quaeritur vel suae ad quam adscendet potestati aequale, idque factum omnino
sub magnitudinibus datis, vel factum partim sub magnitudinibus datis
et incerta de qua quaeritur, aut eius parodico ad potestatem gradu.
5 Quod opus, ut arte aliqua iuvetur, symbolo constanti et perpetuo ac bene
conspicuo datae magnitudines ab incertis quaesititiis distinguantur, ut pote
magnitudines quaesititias elemento A aliave litera vocali, E, I, O, V, Y,
datas elementis B, G, D, aliisve consonis designando.
6 Facta sub datis omnino magnitudinibus addantur alterum alteri, vel
subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant,
quod esto homogeneum comparationis, seu sub data mensura: et
ipsum unam aequationis partem facito.
7 Aeque facta sub magnitudinibus datis eodemque parodico ad potestatem
gradu addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem
notam, et in unum factum coalescant; quod esto homogeneum
adfectionis seu sub gradu.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3to6i3fsq0p78icwajvnew35bc3o7wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87572</id>
    <revision>
      <id>285198</id>
      <timestamp>2026-10-21T13:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '4 Si aequalia aequalibus auferantur, residua esse aequalia.&lt;br/&gt; 5 Si aequalia per aequalia multiplicentur, facta esse aequalia.&lt;br/&gt; 6 Si aequalia per aequalia  dividantur, orta esse aequalia.&lt;br/&gt; 7 Si quae sint proportionalia directè, ess proportionalia inversè et alternè.&lt;br/&gt; 8 Si proportionalia similia proportionalibus similibus addantur, tota esse proportionalia.&lt;br/&gt; 9 Si proportionalia similia proportionalibus similibus auferantur, r...</comment>
      <origin>285198</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3448" sha1="ohxrgvvix98pz1n9t1ce00n8kn4eyso" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;4 Si aequalia aequalibus auferantur, residua esse aequalia.&lt;br/&gt;
5 Si aequalia per aequalia multiplicentur, facta esse aequalia.&lt;br/&gt;
6 Si aequalia per aequalia  dividantur, orta esse aequalia.&lt;br/&gt;
7 Si quae sint proportionalia directè, ess proportionalia inversè et alternè.&lt;br/&gt;
8 Si proportionalia similia proportionalibus similibus addantur, tota esse
proportionalia.&lt;br/&gt;
9 Si proportionalia similia proportionalibus similibus auferantur, residua
esse proportionalia.&lt;br/&gt;
10 Si proportionalia per proportionalia multiplicentur, facta esse proportionalia. Etenim dum proportionalia per proportionalia  multiplicantur, componuntur eaedem proportiones. Quod autem proportiones quae ex iisdem proportionibus componuntur, inter se quoque eaedem existant, communiter hoc ab antiquis Geometris receptum est. Ut passim apud Apollonium, Pappum, et reliquos Geometras videre est. Ipsa autem proportionum compositio sit multiplicatione terminorum antecedentium, et consequentium per invicem. Ut perspicuum est ex iis, quae Euclides 23 propositione libri 6ti, et 5 propositione octavi libri Elementorum demonstravit.&lt;br/&gt;
11 Si proportionalia per proportionalia dividantur, orta esse proportionalia.
Nam dum proportionalia per proportionalia dividuntur, auferuntur ex proportionibus eisdem aliae eaedem proportiones, et ut opere multiplicationis proportiones quidem simul componuntur, ita divisione una
proportio ex alia aufertur: resolvit enim divisio, quod super effecit Multiplicatio Huius quoque argumentandi modi vestigia apud Apollonium, et alios veteres Geometras sparsim apparent.&lt;br/&gt;
12 A communi multiplicatore vel divisore aequalitatem non immutari, vel
rationem.&lt;br/&gt;
13 Facta sub singulis segmentis aequari facto sub tota.&lt;br/&gt;
14 Facta continuè sub magnitudinibus, vel ex iis continuè orta, esse aequalia
quocumque magnitudinum ordine ductio vel adplicatio fiat. Κύριον autem aequalitatum et proportionum symbolum, omnisque in Analysibus momenti est.&lt;br/&gt;
15 Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis
terminis aequale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales.&lt;br/&gt;
Et è converso,&lt;br/&gt;
16 Si fuerint tres quatuorve magnitudines, et sit ut prima ad secundam, ita
secunda illa, vel tertia quaepiam ad aliam, erit quod fit sub extremis terminis aequale ei quod fit sub mediis.&lt;br/&gt;
Itaque Proportio potest dici constitutio aequalitatis; Aequalitas, resolutio
proportionis.


''De lege homogeneorum, et gradibus ac generibus magnitudinum comparatarum.'' {{sc|Capvt. III.}}

{{dropinitial|P}}Rima et perpetua lex aequalitatum seu proportionum, quae, quoniam de
homogeneis concepta est, dicitur lex homogeneorum, haec est:
Homogenea homogeneis comparari.
Nam quae sunt heterogenea, quomodo inter se adfecta sint, congnosci non
potest, ut dicebat Adrastus.
Itaque,
Si magnitudo magnitudini additur, haec illi homogenea est.
Si magnitudo magnitudini subducitur, haec illi homogenea est.
Si magnitudo in magnitudinem ducitur, quae fit, huic et illi heterogenea
est.
Si magnitudo magnitudini adplicatur, haec illi heterogenea est.
Quibus non attendisse causa fuit multae caliginis et caecutiei veterum Analystarum.
2 Magnitudines quae ex genere ad genus sua vi proportionaliter adscendunt
vel descendunt, vocentur Scalares.
3 Magnitudinum Scalarium prima est
	Latus, seu Radix.
	2 Quadratum
	3 Cubus
	4 Quadrato-quadratum.
	5 Quadrato-cubus.
	6 Cubo-cubus.
	7 Quadrato-quadrato-cubus.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ohxrgvvix98pz1n9t1ce00n8kn4eyso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285240</id>
      <parentid>285198</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="07xiu4k6a98b7zufashkp3tc2ng2z4x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8 Homogenea sub gradibus potestatem, quam adficiunt vel à qua adficiuntur,
comitantor, et alteram aequalitatis partem una cum ipsa potestate
faciunto. Atque ideo homogeneum sub data mensura de potestate à suo
genere vel ordine designata enuncietur: pure, si quidem ea pura est ab adfectione;
sin eam comitantur adfectionum homogenea, indicata tum adfectionis,
tum gradus symbolo, una cum ipsa, quae cum gradu coëfficit, adscititia
magnitudine.
9 Atque idcirco si accidat homogeneum sub data mensura immisceri homogeneo
sub gradu, fiat Antithesis.
Antithesis est cum adficientes affectaeve magnitudines ex una aequationis
parte in alteram transeunt sub contraria adfectionis nota. Quo opere
aequalitas non immutatur. Id autem obiter est demonstrandum.


PROPOSITIO I.

Antithesi aequalitatem non immutari.
Proponantur A quadratum minus D plano aequari G quadrato minus B in A. Dico A
quadratum plus B in A aequari G quadrato plus D plano, neque per istam transpositionem
sub contraria adfectionis nota aequalitatem immutari. Quoniam enim A quadratum minus
D plano aequatur G quadrato minus B in A addatur utrobique D planum plus B in
A. Ergo ex communi notitione A quadratum, minus D plano plus D plano plus B in A aequatur
G quadrato, minus B in A, plus D plano: plus B in A. Iam adfectio negata in eadem
aequationis parte elidat adfirmatam: illic evanescet adfectio D plani, hic adfectio B in A,
et supererit A quadratum plus B in A aequale G quadrato plus D plano.
10 Et si accidat omnes datas magnitudines duci in gradum, et idcirco homogeneum
sub data omnino mensura non statim offeri, fiat Hypobibasmus.
Hypobibasmus est aequa depressio potestatis et parodicorum graduum
observato scalae ordine, donec homogeneum sub depressiore gradu cadat
in datum omnino homogeneum cui comparantur reliqua. Quo opere aequalitas
non immutatur. Id autem obiter est demonstrandum.
Hypobibasmi opus à Parabolismo differt in eo tantum quod per Hypobibasmum utraque aequalitatis
pars ad quantitatem ignotam adplicatur; per Parabolismum vero ad quantitatem certam, ut ex exemplis
ab authore allatis perspicuum est.


PROPOSITIO II.

Hypobibasmo aequalitatem non immutari.
Proponatur A cubus, plus B in A quadratum, aequari Z plano in A. Dico per hypobibasmum
A quadratum, plus B in A; aequari Z plano.
Ilud enim est omnia solida divisisse per communem divisorem, à quo non immutari
aequalitatem determinatum est.
11 Et si accidat gradum altiorem, ad quem adscendet quaesita magnitudo,
non ex se subsistere, sed in aliquam datam magnitudinem duci, fiat Parabolismus.
Parabolismus est homogeneorum, quibus constat aequatio, ad datam
magnitudinem, quae in altiorem quaesititiae gradum ducitur, communis adplicatio;
ut is gradus potestatis nomen sibi vendicet, et ex ea tandem aequatio
subsistat. Quo opere aequalitas non immutatur. Id autem obiter est
demonstrandum.


PROPOSITIO III.

Parabolismo aequalitatem non immutari.
Proponatur B in A quadratum plus D plano in A aequari Z solido. Dico per Parabolismum
A quadratum plus (D plano)/B in A aequari (Z solido)/B Illud enim est omnia so-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07xiu4k6a98b7zufashkp3tc2ng2z4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87573</id>
    <revision>
      <id>285199</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '8 Quadrato-cubo-cubus.  9 Cubo-cubo-cubus.  Et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua.  7 Genera magnitudinum comparatarum, uti de scalaribus enunciantur ordine, sunt:  1 Longitudo latitudóve.  2 Planum.  3 Solidum.  4 Plano-planum.  5 Plano-solidum.  6 Solido-solidum.  7 Plano-plano-solidum.  8 Plano-solido-solidum.  9 Solido-solido-solidum,  et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua.  8 Ex serie scalarium gradus altior,...</comment>
      <origin>285199</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3734" sha1="i98ifr85mhdandhz589k8dimojjp1ko" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8 Quadrato-cubo-cubus.

9 Cubo-cubo-cubus.

Et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua.

7 Genera magnitudinum comparatarum, uti de scalaribus enunciantur ordine, sunt:

1 Longitudo latitudóve.

2 Planum.

3 Solidum.

4 Plano-planum.

5 Plano-solidum.

6 Solido-solidum.

7 Plano-plano-solidum.

8 Plano-solido-solidum.

9 Solido-solido-solidum,

et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua.

8 Ex serie scalarium gradus altior, in quo consistit comparata magnitudo
exinde à latere, vocatur potestas. Reliquiae inferiores scalares sunt gradus
parodici ad potestatem.

9 Pura est potestas, cùm adfectione vacat. Adfecta, cui homogeneum sub
parodico ad potestatem gradu et adscitâ coëficiente magnitudine immiscetur.
	
10 Magnitudines adscititiae, sub quibus et gradu parodico sit potestati quid
homogeneum ad eam adficiendum, dicuntor Sub-graduales.

Subgraduales sunt, Longitudo, latitudove, Planum, Solidum, Plano-planum. Ut si fuerit Quadrato-quadratum cui immisceatur Plano-planum ex latere in Solidum; erit Solidum, subgradualis magnitudo; latus vero, gradus ad Quadrato-quadratum parodicus. Vel si fuerit Quadrato-quadratum unà cum duplici Plano-plano, uno ex quadrato in Planum, altero ex latere in Solidum. Erunt Planum ac Solidum subgraduales magnitudines: quadratum verò et latus, gradus ad Quadrato-quadratum parodici.


{{c|
''De praeceptis Logistices speciosae.'' {{sc|Capvt IV.}}
}}

Logistice numerosa est quae per numeros, Speciosa quae per species seu
rerum formas exhibetur, ut pote per Alphabetica elementa. Logisticen Numerosam tractavit Diophanus tredecim Arithmeticorum libris, quorum sex priores tantum extant, nunc quidem Graecè et Latinè, et eruditissimis viri clarissimi Claudii Bacheti commentariis illustrati: Logisticen verò Speciosam Vieta, quinque Zeteticorum libris, quos potissimùm è selectis Diophanti quaestionibus quas quandoque peculiari sibi methodo explicat, concinnavit. Quare si utriusque Logistices discrimen cum fructu dignoscere cupias, tibi simul Diophantus et Vieta consulendi, et huius Zetetica cum illius Arithmeticis dispicienda, quo in opere ut te labore sublevem, ex Diophanti quaestionibus concepta Zetetica breviter annotabo. Logistices speciosae canonica praecepta sunt quattuor, ut numerosae.


PRAECEPTVM I.

Magnitudinem magnitudini addere.

Sunt duo magnitudines A et B. Oportet alteram alteri addere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini addenda est, homogeneae autem heterogeneas non adficiunt, sunt quae proponuntur addendae duae magnitudines homogeneae. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota copulae seu adjunctionis commode addentur; et adgregatae erunt A plus B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam, vel adscendentibus genere communicent, sua quae congruit designabuntur denominatione veluti dicetur A Quadratum plus B plano, vel A cubus plus B solido, et similiter in reliquis. Solent autem Analystae symbolo + adfectionem adjunctionis indicare.


PRAECEPTVM II.

Magnitudinem magnitudini subducere.

Sunto duae magnitudines A et B, illa maior, haec minor. Oportet minorem à maiore subducere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini subducenda est, homogeneae autem magnitudines hoterogeneas non adficiunt, sunt quae proponuntur duae magnitudines homogeneae. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota disiunctionis seu multae commodè minoris à maiore fiet subductio, et disiunctae erunt A minùs B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam vel adscendentibus genere communicent, suâ quae congruit designabuntur denominatione: veluti dicetur A quadratum minus B plano, vel A cubus&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i98ifr85mhdandhz589k8dimojjp1ko</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285203</id>
      <parentid>285199</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285203</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3738" sha1="9wa9fgzf66l06ycv8w8bsf7fyz5sh26" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8 Quadrato-cubo-cubus.

9 Cubo-cubo-cubus.

Et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua.

7 Genera magnitudinum comparatarum, uti de scalaribus enunciantur ordine, sunt:

1 Longitudo latitudóve.

2 Planum.

3 Solidum.

4 Plano-planum.

5 Plano-solidum.

6 Solido-solidum.

7 Plano-plano-solidum.

8 Plano-solido-solidum.

9 Solido-solido-solidum,

et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua.

8 Ex serie scalarium gradus altior, in quo consistit comparata magnitudo
exinde à latere, vocatur potestas. Reliquiae inferiores scalares sunt gradus
parodici ad potestatem.

9 Pura est potestas, cùm adfectione vacat. Adfecta, cui homogeneum sub
parodico ad potestatem gradu et adscitâ coëficiente magnitudine immiscetur.
	
10 Magnitudines adscititiae, sub quibus et gradu parodico sit potestati quid
homogeneum ad eam adficiendum, dicuntor Sub-graduales.

Subgraduales sunt, Longitudo, latitudove, Planum, Solidum, Plano-planum. Ut si fuerit Quadrato-quadratum cui immisceatur Plano-planum ex latere in Solidum; erit Solidum, subgradualis magnitudo; latus vero, gradus ad Quadrato-quadratum parodicus. Vel si fuerit Quadrato-quadratum unà cum duplici Plano-plano, uno ex quadrato in Planum, altero ex latere in Solidum. Erunt Planum ac Solidum subgraduales magnitudines: quadratum verò et latus, gradus ad Quadrato-quadratum parodici.


{{c|
''De praeceptis Logistices speciosae.'' {{sc|Capvt IV.}}
}}

Logistice numerosa est quae per numeros, Speciosa quae per species seu
rerum formas exhibetur, ut pote per Alphabetica elementa. Logisticen Numerosam tractavit Diophanus tredecim Arithmeticorum libris, quorum sex priores tantum extant, nunc quidem Graecè et Latinè, et eruditissimis viri clarissimi Claudii Bacheti commentariis illustrati: Logisticen verò Speciosam Vieta, quinque Zeteticorum libris, quos potissimùm è selectis Diophanti quaestionibus quas quandoque peculiari sibi methodo explicat, concinnavit. Quare si utriusque Logistices discrimen cum fructu dignoscere cupias, tibi simul Diophantus et Vieta consulendi, et huius Zetetica cum illius Arithmeticis dispicienda, quo in opere ut te labore sublevem, ex Diophanti quaestionibus concepta Zetetica breviter annotabo. Logistices speciosae canonica praecepta sunt quattuor, ut numerosae.


PRAECEPTVM I.

Magnitudinem magnitudini addere.

Sunt duo magnitudines A et B. Oportet alteram alteri addere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini addenda est, homogeneae autem heterogeneas non adficiunt, sunt quae proponuntur addendae duae magnitudines homogeneae. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota copulae seu adjunctionis commode addentur; et adgregatae erunt A plus B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam, vel adscendentibus genere communicent, sua quae congruit designabuntur denominatione veluti dicetur A Quadratum plus B plano, vel A cubus plus B solido, et similiter in reliquis. Solent autem Analystae symbolo + adfectionem adjunctionis indicare.


PRAECEPTVM II.

Magnitudinem magnitudini subducere.

Sunto duae magnitudines A et B, illa maior, haec minor. Oportet minorem à maiore subducere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini subducenda est, homogeneae autem magnitudines hoterogeneas non adficiunt, sunt quae proponuntur duae magnitudines homogeneae. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota disiunctionis seu multae commodè minoris à maiore fiet subductio, et disiunctae erunt A minùs B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam vel adscendentibus genere communicent, suâ quae congruit designabuntur denominatione: veluti dicetur A quadratum minus B plano, vel A cubus mi-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wa9fgzf66l06ycv8w8bsf7fyz5sh26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285241</id>
      <parentid>285203</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3437" sha1="jv13vqjnrjl11edc6mvqvf2efsdybwh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;lida divisisse
per B communem divisorem, à quo non immutari aequalitatem determinatum est.
12 Et tunc diserte exprimi aequalitas censetor et dicitor ordinata: ad Analogismum,
si placet, revocanda, tali praesertim cautione; ut sub extremis
facta, tum potestati tum adfectionum homogeneis respondeant; sub mediis
vero, homogeneo sub data mensura.
13 Unde etiam Analogismus ordinatus definiatur series trium quatuorve
magnitudinum; ista effata in terminis sive puris sive adfectis, ut omnes dentur
praeter eum de quo quaeritur, eiusve potestatem et parodicos ad eam
gradus.
14 Denique aequalitate sic ordinata ordinatove Analogismo, sua munia
implevisse Zeteticen existimato.
Zeteticen autem subtilissime omnium exercuit Diophantus in iis libris,
qui de re Arithmetica conscripti sunt. Eam vero tanquam per numeros, 
non etiam per species (quibus tamen usus est) institutam exhibuit, quo sua
esset magis admirationis subtilitas et solertia: quando quae Logistae numeroso
subtioliora adparent et abstrusiora, ea utique specioso familiaria sunt et
statim obvia.


De Theorematum per Poristicen examinatione. CAPUT VI.

Perfecta Zetesi, confert se ab hypothesi ad thesin Analysta, conceptaque
suae inventionis Theoremata in artis ordinationem exhibet, legibus κατὰ       
παντὸς, κατ'αὐτὸ, καθ'ὅλου πρῶτον obnoxia. Quae quanquam suam habent ex
Zetesi demonstrationem et firmitudinem; attamen legi syntheseos, quae via
demonstrandi censetur λογικωτέρη, subiiciuntur: et, si quando opus est, per
eam adprobantur magno artis inventricis miraculo. Atque idcirco repetuntur
Analyseos vestigia. Quod et ipsum Analyticum est: neque propter
inductam sub specie Logisticen iam negociosum. Quod si alienum proponitur
inventum, vel fortuito oblatum, cuius veritas expendenda et inquirenda
est; tunc tentanda primum Poristices via est, à qua deinceps ad synthesin
sit facilis reditus: ut ea de re prolata sunt à Theone exempla in Elementis,
et Apollonia Pergaeo in Conicis, ac ipso etiam Archimede variis in
libris.


De officio Rhetices. CAPUT VII.

Ordinata Aequatione magnitudinis de qua quaeritur, ῥητικὴ ἢ ἐξηγητικὴ,
quae reliqua pars analytices censenda est; atque potissimum ad artis
ordinationem pertinere, (cum reliquae duae exemplorum sint potius quam
praeceptorum, ut Logicis iure concedendum est) suum exercet officium;
tam circa numeros, si de magnitudine numero explicanda quaestio est, quàm
circa longitudines, superficies, corporave, si magnitudinem re ipsa exhiberi
oporteat. Et hic se praebet Geometram Analysta, opus verum efficiundo
post alius, similis vero, resolutionem: illic Logistam, potestates quascumque
numero exhibitas, sive puras, sive adfectas, resolvendo. Et sive in Arithmeticis,
sive Geometricis, artificii sui nullum non edet specimen, secundum
inventae aequalitatis, vel de ea concepti ordinate Analogismi, conditionem.
Et vero non omnis effectio Geometrica concinna est. singula enim problemata
suas habent elegantias: verum ea caeteris antefertur, quae compositionem
operis non ex aequalitate, sed aequalitatem ex compositione arguit,
et demonstrat: ipsa vero compositio seipsam. Itaque artifex Geometra,
quanquam Analyticum edoctus, illud dissimulat, et tanquam de opere efficiundo
cogitans profert suum syntheticum problema, et explicat: Deinde
Logistis auxiliaturus de proportione vel aequalitate in eo adgnita concipit
et demonstrat Theorema.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jv13vqjnrjl11edc6mvqvf2efsdybwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87574</id>
    <revision>
      <id>285200</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'minus B solido, et similiter in reliquis.   Neque aliter opus fit, si ipsa magnitudo quae subducenda est iam adfecta sit; cum totum et partes diverso iure non debeant censeri: ut si ab A subtrahenda sit B plus D, residua erit A minus B, minus D, subductis sigillatim magnitudinibus B et D.   At si iam negetur D de ipsa B, et B minus D ab A subtrahenda sit, Residua erit A minus B plus D, quoniam subtrahendo B magnitudinem subtrahitur plus aequo...</comment>
      <origin>285200</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3924" sha1="cdslehcfur3q5vbaref1ijzig8kwfrz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;minus B solido, et similiter in reliquis.
  Neque aliter opus fit, si ipsa magnitudo quae subducenda est iam adfecta sit; cum totum
et partes diverso iure non debeant censeri: ut si ab A subtrahenda sit B plus D, residua
erit A minus B, minus D, subductis sigillatim magnitudinibus B et D.
  At si iam negetur D de ipsa B, et B minus D ab A subtrahenda sit, Residua erit
A minus B plus D, quoniam subtrahendo B magnitudinem subtrahitur plus aequo per
magnitudinem D: ideo additione illius compensandum.
  Solent autem Analystae Symbolo - adfectionem multae indicare. Et haec λείψις est
Diophanto, ut adfectio adiunctionis ὕπαρξις.
  Cum autem non proponitur ultra magnitudo sit maior vel minor, et tamen subductio
facienda est, nota differentiae est = id est, minus incerto: ut propositis A quadrato
et B plano, differentia erit A quadratum = B plano, vel B planum A = quadrato {sic pro: B planum = A quadrato}. 


PRAECEPTUM III.

Magnitudinem in magnitudine ducere.
Sunto duae magnitudines A et B. Oportet alteram in alteram ducere.
  Quoniam igitur magnitudo in magnitudinem ducenda est, efficient illae ductu suo
magnitudinem sibi ipsis heterogeneam, atque ideo quae sub iis fit designabitur commode
vocabulo IN vel SUB, veluti A in B, quo significetur hanc in illam ductam fuisse,
vel, ut alii, factam esse sub A et B, idque simpliciter, si quidem A et B sint simplices
longitudines latitudinesve.
  Sed si adscendant in scala, vel eis genere communicent, ipsas scalarium vel eis genere
communicantium adhibere convenit denominationies, ut pote A quadratum in B, vel A
quadratum in B planum solidum-ve, et similiter in reliquis.                           
  Quod si ducendae magnitudines, vel earum altera sint duorum vel plurimum nominum,
nihil ideo diversi in opere accidit. Quoniam totum est suis partibus aequale, ideoque facta
sub segmentis alicuius magnitudinis aequantur facto sub tota. Et cum adfirmatum
unius magnitudinis nomen ducetur in alterius quoque magnitudinis nomen adfirmatum,
quod fiet erit adfirmatum, et in negatum, negatum.
  Cui praecepto etiam consequens est, ut ductione negatorum nominum alterius in alterum,
factum sit adfirmatum, ut cum A = B ducetur in D = G: quoniam id quod
fit ex adfirmata A in G negatam manet negatum, quod est nimium negare minuereve,
quandoquidem A est ducenda magnitudo producta, non accurata. Et similiter, quod
fit ex negata B in D adfirmatam manet negatum, quod est rursum nimium negare:
quandoquidem D est ducenda magnitudo producta, non accurata, ideo in compensationem
dum B negata ducitur in G negatam factum est adfirmatum.
  Denominationes factorum a scandentibus proportionaliter ex genere ad
genus magnitudinibus isto prorsus modo se habent:
	Latus in se facit Quadratum.
	Latus in Quadratum facit Cubum.
	Latus in Cubum facit Quadrato-quadratum.
	Latus in Quadrato-quadratum, facit Quadrato-cubum.
	Latus in Quadrato-cubum, facit Cubo-cubum.
  Et permutatim, id est Quadratum in Latus facit Cubum. Cubus in Latus,
facit Quadrato-quadratum et cetera. Rursus,
	Quadratum in se facit Quadrato-quadratum.
	Quadratum in Quadrato-quadratum, facit Quadrato quadrato-cubum.
	Cubus in Quadrato-cubum, facit Quadrato-cubo-cubum.
	Cubus in Cubo-cubum, facit Cubo-cubo-cubum,
  et permutatim, eoque deinceps ordine.
  Aeque in homogeneis,
	Latitudo in longitudinem facit Planum.
	Latitudo in Planum facit Solidum.
	Latitudo in Solidum facit Plano-planum.
	Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum.
	Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum.
  Et permutatim.
	Planum in Planum facit Plano-planum.
	Planum in Solidum facit Plano-solidum.
	Planum in Plano-planum facit Solido-solidum.
  Et permutatim.
	Solidum in Solidum facit Solido-solidum.
	Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum.
	Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum.
	Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum.
  Et permutatim, eoque deinceps ordine.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cdslehcfur3q5vbaref1ijzig8kwfrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285202</id>
      <parentid>285200</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285202</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="ec3zpxx73nadfhpo81r6d12lbbxt2kt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;nùs B solido, et similiter in reliquis.
Neque aliter opus fit, si ipsa magnitudo quae subducenda est iam adfecta sit; cum totum
et partes diverso iure non debeant censeri: ut si ab A subtrahenda sit B plus D, residua
erit A minus B, minus D, subductis sigillatim magnitudinibus B et D.
At si iam negetur D de ipsa B, et B minus D ab A subtrahenda sit, Residua erit
A minus B plus D, quoniam subtrahendo B magnitudinem subtrahitur plus aequo per
magnitudinem D: ideo additione illius compensandum.
Solent autem Analystae Symbolo - adfectionem multae indicare. Et haec λείψις est
Diophanto, ut adfectio adiunctionis ὕπαρξις.
Cum autem non proponitur ultra magnitudo sit maior vel minor, et tamen subductio
facienda est, nota differentiae est = id est, minus incerto: ut propositis A quadrato
et B plano, differentia erit A quadratum = B plano, vel B planum A = quadrato {sic pro: B planum = A quadrato}. 


PRAECEPTUM III.

Magnitudinem in magnitudine ducere.
Sunto duae magnitudines A et B. Oportet alteram in alteram ducere.
Quoniam igitur magnitudo in magnitudinem ducenda est, efficient illae ductu suo
magnitudinem sibi ipsis heterogeneam, atque ideo quae sub iis fit designabitur commode
vocabulo IN vel SUB, veluti A in B, quo significetur hanc in illam ductam fuisse,
vel, ut alii, factam esse sub A et B, idque simpliciter, si quidem A et B sint simplices
longitudines latitudinesve.
Sed si adscendant in scala, vel eis genere communicent, ipsas scalarium vel eis genere
communicantium adhibere convenit denominationies, ut pote A quadratum in B, vel A
quadratum in B planum solidum-ve, et similiter in reliquis.                           
Quod si ducendae magnitudines, vel earum altera sint duorum vel plurimum nominum,
nihil ideo diversi in opere accidit. Quoniam totum est suis partibus aequale, ideoque facta
sub segmentis alicuius magnitudinis aequantur facto sub tota. Et cum adfirmatum
unius magnitudinis nomen ducetur in alterius quoque magnitudinis nomen adfirmatum,
quod fiet erit adfirmatum, et in negatum, negatum.
Cui praecepto etiam consequens est, ut ductione negatorum nominum alterius in alterum,
factum sit adfirmatum, ut cum A = B ducetur in D = G: quoniam id quod
fit ex adfirmata A in G negatam manet negatum, quod est nimium negare minuereve,
quandoquidem A est ducenda magnitudo producta, non accurata. Et similiter, quod
fit ex negata B in D adfirmatam manet negatum, quod est rursum nimium negare:
quandoquidem D est ducenda magnitudo producta, non accurata, ideo in compensationem
dum B negata ducitur in G negatam factum est adfirmatum.
Denominationes factorum a scandentibus proportionaliter ex genere ad
genus magnitudinibus isto prorsus modo se habent:
	Latus in se facit Quadratum.
	Latus in Quadratum facit Cubum.
	Latus in Cubum facit Quadrato-quadratum.
	Latus in Quadrato-quadratum, facit Quadrato-cubum.
	Latus in Quadrato-cubum, facit Cubo-cubum.
Et permutatim, id est Quadratum in Latus facit Cubum. Cubus in Latus,
facit Quadrato-quadratum et cetera. Rursus,
	Quadratum in se facit Quadrato-quadratum.
	Quadratum in Quadrato-quadratum, facit Quadrato quadrato-cubum.
	Cubus in Quadrato-cubum, facit Quadrato-cubo-cubum.
	Cubus in Cubo-cubum, facit Cubo-cubo-cubum,
et permutatim, eoque deinceps ordine.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ec3zpxx73nadfhpo81r6d12lbbxt2kt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285204</id>
      <parentid>285202</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285204</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="kdnp1wm4h8149yd7a9owkbtle4fit9q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;nùs B solido, et similiter in reliquis.
Neque aliter opus fit, si ipsa magnitudo quae subducenda est iam adfecta sit; cum totum
et partes diverso iure non debeant censeri: ut si ab A subtrahenda sit B plus D, residua
erit A minus B, minus D, subductis sigillatim magnitudinibus B et D.
At si iam negetur D de ipsa B, et B minus D ab A subtrahenda sit, Residua erit
A minus B plus D, quoniam subtrahendo B magnitudinem subtrahitur plus aequo per
magnitudinem D: ideo additione illius compensandum.
Solent autem Analystae Symbolo - adfectionem multae indicare. Et haec λείψις est
Diophanto, ut adfectio adiunctionis ὕπαρξις.
Cum autem non proponitur ultra magnitudo sit maior vel minor, et tamen subductio
facienda est, nota differentiae est = id est, minus incerto: ut propositis A quadrato
et B plano, differentia erit A quadratum = B plano, vel B planum A = quadrato {sic pro: B planum = A quadrato}. 


PRAECEPTUM III.

Magnitudinem in magnitudine ducere.
Sunto duae magnitudines A et B. Oportet alteram in alteram ducere.
Quoniam igitur magnitudo in magnitudinem ducenda est, efficient illae ductu suo
magnitudinem sibi ipsis heterogeneam, atque ideo quae sub iis fit designabitur commode
vocabulo IN vel SUB, veluti A in B, quo significetur hanc in illam ductam fuisse,
vel, ut alii, factam esse sub A et B, idque simpliciter, si quidem A et B sint simplices
longitudines latitudinesve.
Sed si adscendant in scala, vel eis genere communicent, ipsas scalarium vel eis genere
communicantium adhibere convenit denominationies, ut pote A quadratum in B, vel A
quadratum in B planum solidum-ve, et similiter in reliquis.                           
Quod si ducendae magnitudines, vel earum altera sint duorum vel plurimum nominum,
nihil ideo diversi in opere accidit. Quoniam totum est suis partibus aequale, ideoque facta
sub segmentis alicuius magnitudinis aequantur facto sub tota. Et cum adfirmatum
unius magnitudinis nomen ducetur in alterius quoque magnitudinis nomen adfirmatum,
quod fiet erit adfirmatum, et in negatum, negatum.
Cui praecepto etiam consequens est, ut ductione negatorum nominum alterius in alterum,
factum sit adfirmatum, ut cum A = B ducetur in D = G: quoniam id quod
fit ex adfirmata A in G negatam manet negatum, quod est nimium negare minuereve,
quandoquidem A est ducenda magnitudo producta, non accurata. Et similiter, quod
fit ex negata B in D adfirmatam manet negatum, quod est rursum nimium negare:
quandoquidem D est ducenda magnitudo producta, non accurata, ideo in compensationem
dum B negata ducitur in G negatam factum est adfirmatum.
Denominationes factorum a scandentibus proportionaliter ex genere ad
genus magnitudinibus isto prorsus modo se habent:
	Latus in se facit Quadratum.
	Latus in Quadratum facit Cubum.
	Latus in Cubum facit Quadrato-quadratum.
	Latus in Quadrato-quadratum, facit Quadrato-cubum.
	Latus in Quadrato-cubum, facit Cubo-cubum.
Et permutatim, id est Quadratum in Latus facit Cubum. Cubus in Latus,
facit Quadrato-quadratum et cetera. Rursus,
	Quadratum in se facit Quadrato-quadratum.
	Quadratum in Quadrato-quadratum, facit Quadrato quadrato-cubum.
	Cubus in Quadrato-cubum, facit Quadrato-cubo-cubum.
	Cubus in Cubo-cubum, facit Cubo-cubo-cubum,
et permutatim, eoque deinceps ordine.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kdnp1wm4h8149yd7a9owkbtle4fit9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285242</id>
      <parentid>285204</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3478" sha1="trmsx7u0yawa6guq7pyguv7mnyfm34n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Aequationum notatio et Artis Epilogus. CAPUT VIII.

Aequationis vox simpliciter prolata in Analyticis de Aequalitate per
Zetesin rite ordinata accipitur.
2 Itaque Aequatio est magnitudinis incertae cum certa comparatio.
3 Magnitudo incerta radix est vel potestas.
4 Rursus, potestas pura est vel adfecta,
5 Adfectio per negationem est vel adfirmationem.
6 Cum adficiens homogeneum negatur de potestate, negatio est directa.
8 {pro 7} Cum contra potestas negatur de adficiente homogeneo sub gradu, negatio
est inversa.
7 {pro 8} Subgradualis metiens est homogenei adfectionis, gradus ipse mensura.
9 Oportet autem in parte Aequationis incerta designari ordinem tum potestatis,      
tum gradum, nec non adfectionis qualitatem seu notam.
Ipsas etiam dari adscititias subgraduales magnitudines.                                      
10 Primus ad potestatem parodicus gradus est radix de qua quaeritur. Extremus,
is qui uno scalae gradu inferior est potestate. Solet autem is voce Epanaphorae
exaudiri.
Ita Quadratum est Epanaphora Cubi, Cubus Quadrato-quadrati, Quadrato-quadratum Quadrato-cubi,
et eadem in infinitum serie.
11 Parodicus ad potestatem gradus parodoci {pro parodici} est reciprocus, cum alterius   
in alterum ductu potestas fit. Sic adscititia eius gradus quem sustinet est
reciproca.
Ut si fuerit Latus, gradus ad Cubum parodicus, erit quadratum gradus reciprocus; ex latere enim
in Quadratum oritur Cubus, Planum vero sublaterale erit magnitudo reciproca, quippe cum ex latere
in Planum fiat Solidum, magnitudo scilicet eiusdem cum Cubo gradus.
12 A radice longitudine gradus parodici ad potestatem sunt ii ipsi qui
designantur in scala.
13 A radice planâ gradus parodici sunt:
14 A radice solidâ gradus parodici sunt:
15 Quadratum, Quadrato quadratum, Quadrato-cubo-cubus, et quae
continuo eo ordine a se ipsimet fiunt, sunt potestates simplicis medii, reliquae
multiplicis.
Potestates simplicis medii ita quoque definiri possunt, ut sint, quarum numeri ordinales progrediuntur
secundum proportionem Geometricam subduplam. Ita Potestates secundi gradus, Quarti, Octavi,
Decimi Sexti, erunt simplicis medii. Reliquae in gradibus intermediis consistentes, multiplicis.
16 Magnitudo certa, cui comparantur reliqua, est homogeneum comparationis
Ut si fuerit A cubus + A in B quadratum, aequalis B in Z planum. Erit,
B in Z planum. Homogeneum comparationis.
A cubus. Potestas ad quam vi sua ascendit magnitudo incerta, de qua quaeritur.
A in B quadratum. Homogeneum adfectionis.
A Gradus ad potestatem parodicus.
B quadratum Subgradualis magnitudo, seu Parabola.
17 In numeris homogenea comparationum sunt unitates.
18 Cum radix, de qua quaeritur, in sua base consistens datae magnitudini
homogeneae comparatur, aequatio est simplex absolute.
19 Cum potestas radicis, de qua quaeritur, pura ab adfectione datae homogeneae
comparatur, aequatio est simplex Climactica.
20 Cum potestas radicis, de qua quaeritur, adfecta sub designato gradu et
data coefficiente datae magnitudini homogeneae comparatur, Aequatio polynomia
est pro adfectionum multitudine et varietate.
21  Quot sunt gradus parodici ad potestatem, tot adfectionibus potestas
potest implicari.
Itaque Quadratum potest adfici sub Latere.
Cubus sub Latere et quadrato.
Quadrato-quadratum sub Latere, Quadrato, et Cubo. Quadrato-cubus
sub latere, Quadrato, et Cubo, et ea in infinitum serie.
22 Analogismi a generibus Aequationum in quas incidunt resoluti, distinguuntur
et nomenclaturam accipiunt.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trmsx7u0yawa6guq7pyguv7mnyfm34n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87575</id>
    <revision>
      <id>285201</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Aeque in homogeneis, 	Latitudo in longitudinem facit Planum. 	Latitudo in Planum facit Solidum. 	Latitudo in Solidum facit Plano-planum. 	Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum. 	Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum. Et permutatim. 	Planum in Planum facit Plano-planum. 	Planum in Solidum facit Plano-solidum. 	Planum in Plano-planum facit Solido-solidum. Et permutatim. 	Solidum in Solidum facit Solido-solidum. 	Solidum in Plano...</comment>
      <origin>285201</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2127" sha1="tauqydfw6y7isodisy8erb7pwjsmfia" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Aeque in homogeneis,
	Latitudo in longitudinem facit Planum.
	Latitudo in Planum facit Solidum.
	Latitudo in Solidum facit Plano-planum.
	Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum.
	Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum.
Et permutatim.
	Planum in Planum facit Plano-planum.
	Planum in Solidum facit Plano-solidum.
	Planum in Plano-planum facit Solido-solidum.
Et permutatim.
	Solidum in Solidum facit Solido-solidum.
	Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum.
	Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum.
	Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum.
Et permutatim, eoque deinceps ordine.


PRAECEPTUM IV.

Magnitudinem magnitudini adplicare.
Sunto due magnitudines A et B, Oportet alteram alteri adplicare.
Quoniam igitur magnitudo magnitudini adplicanda est. Altiores autem depressioribus
adplicantur, homogeneę heterogeneis, sunt quae proponuntur magnitudines heterogeneę.
Esto sane A longitudo, B planum. Commode itaque intercedet virgula inter
B altiorem quae adplicatur, et A depressiorem, cui fit adplicatio.
Sed et ipsę magnitudines denominabuntur à suis, in quibus haeserunt, vel ad quos in
proportionalium scala vel homogenearum devectae sunt, gradibus, veluti (B planum)/A. Quo              
symbolo significetur latitudo quam facit B planum adplicatum A longitudini.
Et si B detur esse cubus, A planum, exhibebitur (B cubus)/(A plano) Quo symbolo significetur latitudo
quam facit B cubus adplicatus A plano.
Et si ponatur B cubus, A longitudo, exhibebitur (B cubus)/A. Quo symbolo significetur
planum quod oritur ex adplicatione B cubi ad A, et eo in infinitum ordine.
Neque in binomiis polynomiisve magnitudinibus diversum quicquam observabitur.
Denominationes ortorum ex adplicatione à scandentibus proportionaliter
ex genere ad genus gradatim magnitudinibus isto prorsus modo se
habent:
	Quadratum adplicatum lateri restituit Latus.
	Cubus adplicatus Lateri restituit Quadratum.
	Quadrato-quadratum adplicatum Lateri restituit Cubum.
	Quadrato-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-quadratum.
	Cubo-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-cubum.
et permutatim&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tauqydfw6y7isodisy8erb7pwjsmfia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285205</id>
      <parentid>285201</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285205</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2136" sha1="cyb87e0xd95dgdwejcyq54ux4dqa5b5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Aeque in homogeneis,
	Latitudo in longitudinem facit Planum.
	Latitudo in Planum facit Solidum.
	Latitudo in Solidum facit Plano-planum.
	Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum.
	Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum.
Et permutatim.
	Planum in Planum facit Plano-planum.
	Planum in Solidum facit Plano-solidum.
	Planum in Plano-planum facit Solido-solidum.
Et permutatim.
	Solidum in Solidum facit Solido-solidum.
	Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum.
	Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum.
	Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum.
Et permutatim, eoque deinceps ordine.


PRAECEPTUM IV.

Magnitudinem magnitudini adplicare.
Sunto due magnitudines A et B, Oportet alteram alteri adplicare.
Quoniam igitur magnitudo magnitudini adplicanda est. Altiores autem depressioribus
adplicantur, homogeneę heterogeneis, sunt quae proponuntur magnitudines heterogeneę.
Esto sane A longitudo, B planum. Commode itaque intercedet virgula inter
B altiorem quae adplicatur, et A depressiorem, cui fit adplicatio.
Sed et ipsę magnitudines denominabuntur à suis, in quibus haeserunt, vel ad quos in
proportionalium scala vel homogenearum devectae sunt, gradibus, veluti (B planum)/A. Quo              
symbolo significetur latitudo quam facit B planum adplicatum A longitudini.
Et si B detur esse cubus, A planum, exhibebitur (B cubus)/(A plano) Quo symbolo significetur latitudo
quam facit B cubus adplicatus A plano.
Et si ponatur B cubus, A longitudo, exhibebitur (B cubus)/A. Quo symbolo significetur
planum quod oritur ex adplicatione B cubi ad A, et eo in infinitum ordine.
Neque in binomiis polynomiisve magnitudinibus diversum quicquam observabitur.
Denominationes ortorum ex adplicatione à scandentibus proportionaliter
ex genere ad genus gradatim magnitudinibus isto prorsus modo se
habent:
	Quadratum adplicatum lateri restituit Latus.
	Cubus adplicatus Lateri restituit Quadratum.
	Quadrato-quadratum adplicatum Lateri restituit Cubum.
	Quadrato-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-quadratum.
	Cubo-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-cubum.
et permutatim.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cyb87e0xd95dgdwejcyq54ux4dqa5b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285243</id>
      <parentid>285205</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="qzxzo53xa39n6lnguiljljzcgb65n1k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;23 Ad Exegeticen in Arithmeticis instruitur Analysta edoctus
Numerum numero addere.
Numerum numero subducere.
Numerum in numerum ducere.
Numerum per numerum dividere.
Potestatum porro quarumcumque, sive purarum sive (quod nesciverunt
veteres atque novi) adfectarum, tradit Ars resolutionem.
24 Ad Exegeticen in Geometricis seligit et recenter effectiones magis canonicas,
quibus aequationes Laterum et Quadratorum omnino explicentur.
25 Ad Cubos et Quadrato-quadrata postulat, ut quasi Geometria suppleatur
Geometriae defectus,
A quovis puncto ad duas quasvis lineas rectam ducere interceptam ab iis
praefinito possibili quocumque intersegmento.
Hoc concesso (est autem αἴτημα non δυσμήχανον) famosiora, quae hactenus
ἄλογα dicta fuere, problemata solvit ἐντέχνως, mesographicum, sectionis       
anguli in tres partes aequales, inventionem lateris Heptagoni, ac alia
quotcumque in eas aequationum formulas incidunt, quibus Cubi solidis,
Quadrato-quadrata Plano-planis, sive pure sive cum adfectione, comparantur.
26 Ecquis vero, cum magnitudines omnes sint lineae, superficies, vel corpora,
tantus proportionum supra triplicatam, aut demum quadruplicatam
rationem potest esse usus in rebus humanis, nisi forte in sectionibus angulorum,
ut ex lateribus figurarum anguli, vel ex angulis latera consequamur?
27 Ergo à nemine hactenus adgnitum mysterium angularium sectionum,
sive ad Arithmetica, sive Geometrica aperit, et edocet
Data ratione angulorum dare rationem laterum.
Facere ut numerum ad numerum, ita angulum ad angulum.
28 Lineam rectam curvae non comparat, quia angulus est medium quiddam
inter lineam rectam et planam figuram. Repugnare itaque videtur
homogeneorum lex.
29 Denique fastuosum problema problematum ars Analytice, triplicem
Zetetices, Poristices et Exegetices formam tandem induta, iure sibi adrogat,
Quod est, 
{{sc|Nvllvm non problema solvere.}}

{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qzxzo53xa39n6lnguiljljzcgb65n1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87576</id>
    <revision>
      <id>285206</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Rursus, Cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato quadratum. Quadrato-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato-cubum. Cubo-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Cubo cubum. et permutatim, eoque deinceps ordine.    Aeque in Homogeneis, Planum adplicatum Latitudini restituit Longitudinem. Solidum adplicatum Latitudini restituit Planum. Plano-planum adplicatum Latitudini restituit Solidum. Plano solidum adplicatum Latitudini restituit Pl...</comment>
      <origin>285206</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2238" sha1="twbmpvw56fqs6jnuxzu33zrtcmw72sa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Rursus,
Cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato quadratum.
Quadrato-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato-cubum.
Cubo-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Cubo cubum.
et permutatim, eoque deinceps ordine.
  
Aeque in Homogeneis,
Planum adplicatum Latitudini restituit Longitudinem.
Solidum adplicatum Latitudini restituit Planum.
Plano-planum adplicatum Latitudini restituit Solidum.
Plano solidum adplicatum Latitudini restituit Plano-planum.
Solido-solidum adplicatum Latitudini restituit Plano-solidum.
et permutatim.
Plano-planum adplicatum Plano restituit Planum.
Plano-solidum adplicatum Plano restituit Solidum.
Solido-solidum adplicatum Plano restituit Plano-planum
et permutatim.
Solido solidum adplicatum Solido restituit Solidum.
Plano plano-solidum adplicatum Solido restituit Plano-planum.
Plano-solido solidum adplicatum Solido restituit Plano-solidum.
Solido-solido-solidum adplicatum Solido restituit Solido solidum,
et permutatim, eoque deinceps ordine.
Caeterum sive additionibus et subductionibus magnitudinum, sive in multiplicationibus et divisionibus, non officit adplicatio, quominus expositis praeceptis locus sit: hoc inspecto, quod dum in adplicatione magnitudo tam altior quam depressior ducitur in eandem magnitudinem, eo opere magnitudinis ex adplicatione ortivae generi vel valori nihil additur vel detrahitur; quoniam quod super effecit multiplicatio, idem resolvit divisio: ut (B in A)/B est A, et (B in A)/B. Planum est A planum.

Itaque in Additionibus, Oporteat (A plano)/B addere Z. Summa erit (A planum + Z in B)/B                 
vel, Oporteat (A plano)/B addere (Z quadratum)/G. Summa erit (G in A planum + B in Z quadrat)/(B in G).

IN Subductionibus, Oporteat (A plano)/B subducere Z. Residua erit (A planum - Z in B)/B
vel, Oporteat (A plano)/B subducere Z(quadratum)/G {pro: (Z quadratum)/G}. Residua erit (A planum in G - Z quad. in B)/(B in G)                    

IN multiplicationibus, Oporteat (A planum)/B ducere in B. Effecta erit A planum.
Vel, Oporteat (A planum)/B ducere in Z. Effecta erit (A planum in Z.)/B  {pro: (A planum in Z)/B.} 
Vel denique, Oporteat (A planum)/B ducere in Z(quadratum)/G {pro: (Z quadratum)/G}. Effecta erit (A planum)/(B in G) in Z quadratum.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>twbmpvw56fqs6jnuxzu33zrtcmw72sa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285251</id>
      <parentid>285206</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="3znri3gmu5acu3arv84lxt4ndjr31jh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|''Errata in Isagoge.''}}

Folio I. verso Nemausensi] ''Scribe Nemorensi''

Folio 5. ex serie Scalarum] ''Scribe Scalarium''

Folio 6. Solidum in Planosolidum facit Solido-solidum.] ''Scribe facit Plane-Solido-Solidum.''

Eodem ''verso'' Plano solido solidum adplicatum solido restituit solido-solidum] ''Scribe solide Solido solidum adplicatum,'' &amp;amp;c.

Folio 7. ''propositione II.'' communis multiplicatio] ''Scribe communis adplicatio.''

Folio 8. ''verso'' in parte æquationis incerta designare] ''scribe designari.''

Eodem Ipsas etiam dari magnitudines subgraduales] ''scribe, dari adscititias subgraduales.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3znri3gmu5acu3arv84lxt4ndjr31jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87577</id>
    <revision>
      <id>285207</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'In Adplicationibus, Oporteat (A Cubum)/B adplicare ad D, Ducta utraque magnitudine in B, ortiva erit (A cubus)/(B in D) Vel, B in G Oporteat adplicare ad (A planum)/D. Ducta utraque magnitudine in D, oritva erit (B in G in D)/(A plano) Vel denique, Oporteat (B Cubum)/Z adplicare ad (A Cubum)/(B plano). Ortiva erit (B cubus in D planum)/(Z in A Cubum).  De legibus Zeteticis. CAPUT V.   Zeteseos perficiundae forma his fere legibus continetur: 1...</comment>
      <origin>285207</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2276" sha1="3to6i3fsq0p78icwajvnew35bc3o7wn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;In Adplicationibus, Oporteat (A Cubum)/B adplicare ad D, Ducta utraque magnitudine in B,
ortiva erit (A cubus)/(B in D)
Vel, B in G Oporteat adplicare ad (A planum)/D. Ducta utraque magnitudine in D,
oritva erit (B in G in D)/(A plano)
Vel denique, Oporteat (B Cubum)/Z adplicare ad (A Cubum)/(B plano). Ortiva erit (B cubus in D planum)/(Z in A Cubum).

De legibus Zeteticis. CAPUT V.


Zeteseos perficiundae forma his fere legibus continetur:
1 Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub
involucris eorum quae proponuntur, quaesita longitudo Latus esto.
2 Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris
eorum quae proponuntur, quaesita planicies Quadratum esto.
3 Si de soliditate quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris
eorum quae proponuntur, quaesita soliditas Cubus esto. Ascendet igitur
sua vi vel descendet per quoscumque gradus comparatarum magnitudinum
ea de qua quaeritur.
4 Magnitudines tam datae quam quaesitae secundum conditionem quaestioni
dictam adsimilantor et comparantor, addendo, subducendo, multiplicando
et dividendo constanti ubique homogeneorum lege servatâ.
Manifestum est igitur aliquid tandem inventurum iri {pro: inventurum iri ?} magnitudini de qua                                         
quaeritur vel suae ad quam adscendet potestati aequale, idque factum omnino
sub magnitudinibus datis, vel factum partim sub magnitudinibus datis
et incerta de qua quaeritur, aut eius parodico ad potestatem gradu.
5 Quod opus, ut arte aliqua iuvetur, symbolo constanti et perpetuo ac bene
conspicuo datae magnitudines ab incertis quaesititiis distinguantur, ut pote
magnitudines quaesititias elemento A aliave litera vocali, E, I, O, V, Y,
datas elementis B, G, D, aliisve consonis designando.
6 Facta sub datis omnino magnitudinibus addantur alterum alteri, vel
subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant,
quod esto homogeneum comparationis, seu sub data mensura: et
ipsum unam aequationis partem facito.
7 Aeque facta sub magnitudinibus datis eodemque parodico ad potestatem
gradu addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem
notam, et in unum factum coalescant; quod esto homogeneum
adfectionis seu sub gradu.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3to6i3fsq0p78icwajvnew35bc3o7wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87578</id>
    <revision>
      <id>285208</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '8 Homogenea sub gradibus potestatem, quam adficiunt vel à qua adficiuntur, comitantor, et alteram aequalitatis partem una cum ipsa potestate faciunto. Atque ideo homogeneum sub data mensura de potestate à suo genere vel ordine designata enuncietur: pure, si quidem ea pura est ab adfectione; sin eam comitantur adfectionum homogenea, indicata tum adfectionis, tum gradus symbolo, una cum ipsa, quae cum gradu coëfficit, adscititia magnitudine. 9...</comment>
      <origin>285208</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="07xiu4k6a98b7zufashkp3tc2ng2z4x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8 Homogenea sub gradibus potestatem, quam adficiunt vel à qua adficiuntur,
comitantor, et alteram aequalitatis partem una cum ipsa potestate
faciunto. Atque ideo homogeneum sub data mensura de potestate à suo
genere vel ordine designata enuncietur: pure, si quidem ea pura est ab adfectione;
sin eam comitantur adfectionum homogenea, indicata tum adfectionis,
tum gradus symbolo, una cum ipsa, quae cum gradu coëfficit, adscititia
magnitudine.
9 Atque idcirco si accidat homogeneum sub data mensura immisceri homogeneo
sub gradu, fiat Antithesis.
Antithesis est cum adficientes affectaeve magnitudines ex una aequationis
parte in alteram transeunt sub contraria adfectionis nota. Quo opere
aequalitas non immutatur. Id autem obiter est demonstrandum.


PROPOSITIO I.

Antithesi aequalitatem non immutari.
Proponantur A quadratum minus D plano aequari G quadrato minus B in A. Dico A
quadratum plus B in A aequari G quadrato plus D plano, neque per istam transpositionem
sub contraria adfectionis nota aequalitatem immutari. Quoniam enim A quadratum minus
D plano aequatur G quadrato minus B in A addatur utrobique D planum plus B in
A. Ergo ex communi notitione A quadratum, minus D plano plus D plano plus B in A aequatur
G quadrato, minus B in A, plus D plano: plus B in A. Iam adfectio negata in eadem
aequationis parte elidat adfirmatam: illic evanescet adfectio D plani, hic adfectio B in A,
et supererit A quadratum plus B in A aequale G quadrato plus D plano.
10 Et si accidat omnes datas magnitudines duci in gradum, et idcirco homogeneum
sub data omnino mensura non statim offeri, fiat Hypobibasmus.
Hypobibasmus est aequa depressio potestatis et parodicorum graduum
observato scalae ordine, donec homogeneum sub depressiore gradu cadat
in datum omnino homogeneum cui comparantur reliqua. Quo opere aequalitas
non immutatur. Id autem obiter est demonstrandum.
Hypobibasmi opus à Parabolismo differt in eo tantum quod per Hypobibasmum utraque aequalitatis
pars ad quantitatem ignotam adplicatur; per Parabolismum vero ad quantitatem certam, ut ex exemplis
ab authore allatis perspicuum est.


PROPOSITIO II.

Hypobibasmo aequalitatem non immutari.
Proponatur A cubus, plus B in A quadratum, aequari Z plano in A. Dico per hypobibasmum
A quadratum, plus B in A; aequari Z plano.
Ilud enim est omnia solida divisisse per communem divisorem, à quo non immutari
aequalitatem determinatum est.
11 Et si accidat gradum altiorem, ad quem adscendet quaesita magnitudo,
non ex se subsistere, sed in aliquam datam magnitudinem duci, fiat Parabolismus.
Parabolismus est homogeneorum, quibus constat aequatio, ad datam
magnitudinem, quae in altiorem quaesititiae gradum ducitur, communis adplicatio;
ut is gradus potestatis nomen sibi vendicet, et ex ea tandem aequatio
subsistat. Quo opere aequalitas non immutatur. Id autem obiter est
demonstrandum.


PROPOSITIO III.

Parabolismo aequalitatem non immutari.
Proponatur B in A quadratum plus D plano in A aequari Z solido. Dico per Parabolismum
A quadratum plus (D plano)/B in A aequari (Z solido)/B Illud enim est omnia so-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07xiu4k6a98b7zufashkp3tc2ng2z4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87579</id>
    <revision>
      <id>285209</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'lida divisisse per B communem divisorem, à quo non immutari aequalitatem determinatum est. 12 Et tunc diserte exprimi aequalitas censetor et dicitor ordinata: ad Analogismum, si placet, revocanda, tali praesertim cautione; ut sub extremis facta, tum potestati tum adfectionum homogeneis respondeant; sub mediis vero, homogeneo sub data mensura. 13 Unde etiam Analogismus ordinatus definiatur series trium quatuorve magnitudinum; ista effata in te...</comment>
      <origin>285209</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3437" sha1="jv13vqjnrjl11edc6mvqvf2efsdybwh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;lida divisisse
per B communem divisorem, à quo non immutari aequalitatem determinatum est.
12 Et tunc diserte exprimi aequalitas censetor et dicitor ordinata: ad Analogismum,
si placet, revocanda, tali praesertim cautione; ut sub extremis
facta, tum potestati tum adfectionum homogeneis respondeant; sub mediis
vero, homogeneo sub data mensura.
13 Unde etiam Analogismus ordinatus definiatur series trium quatuorve
magnitudinum; ista effata in terminis sive puris sive adfectis, ut omnes dentur
praeter eum de quo quaeritur, eiusve potestatem et parodicos ad eam
gradus.
14 Denique aequalitate sic ordinata ordinatove Analogismo, sua munia
implevisse Zeteticen existimato.
Zeteticen autem subtilissime omnium exercuit Diophantus in iis libris,
qui de re Arithmetica conscripti sunt. Eam vero tanquam per numeros, 
non etiam per species (quibus tamen usus est) institutam exhibuit, quo sua
esset magis admirationis subtilitas et solertia: quando quae Logistae numeroso
subtioliora adparent et abstrusiora, ea utique specioso familiaria sunt et
statim obvia.


De Theorematum per Poristicen examinatione. CAPUT VI.

Perfecta Zetesi, confert se ab hypothesi ad thesin Analysta, conceptaque
suae inventionis Theoremata in artis ordinationem exhibet, legibus κατὰ       
παντὸς, κατ'αὐτὸ, καθ'ὅλου πρῶτον obnoxia. Quae quanquam suam habent ex
Zetesi demonstrationem et firmitudinem; attamen legi syntheseos, quae via
demonstrandi censetur λογικωτέρη, subiiciuntur: et, si quando opus est, per
eam adprobantur magno artis inventricis miraculo. Atque idcirco repetuntur
Analyseos vestigia. Quod et ipsum Analyticum est: neque propter
inductam sub specie Logisticen iam negociosum. Quod si alienum proponitur
inventum, vel fortuito oblatum, cuius veritas expendenda et inquirenda
est; tunc tentanda primum Poristices via est, à qua deinceps ad synthesin
sit facilis reditus: ut ea de re prolata sunt à Theone exempla in Elementis,
et Apollonia Pergaeo in Conicis, ac ipso etiam Archimede variis in
libris.


De officio Rhetices. CAPUT VII.

Ordinata Aequatione magnitudinis de qua quaeritur, ῥητικὴ ἢ ἐξηγητικὴ,
quae reliqua pars analytices censenda est; atque potissimum ad artis
ordinationem pertinere, (cum reliquae duae exemplorum sint potius quam
praeceptorum, ut Logicis iure concedendum est) suum exercet officium;
tam circa numeros, si de magnitudine numero explicanda quaestio est, quàm
circa longitudines, superficies, corporave, si magnitudinem re ipsa exhiberi
oporteat. Et hic se praebet Geometram Analysta, opus verum efficiundo
post alius, similis vero, resolutionem: illic Logistam, potestates quascumque
numero exhibitas, sive puras, sive adfectas, resolvendo. Et sive in Arithmeticis,
sive Geometricis, artificii sui nullum non edet specimen, secundum
inventae aequalitatis, vel de ea concepti ordinate Analogismi, conditionem.
Et vero non omnis effectio Geometrica concinna est. singula enim problemata
suas habent elegantias: verum ea caeteris antefertur, quae compositionem
operis non ex aequalitate, sed aequalitatem ex compositione arguit,
et demonstrat: ipsa vero compositio seipsam. Itaque artifex Geometra,
quanquam Analyticum edoctus, illud dissimulat, et tanquam de opere efficiundo
cogitans profert suum syntheticum problema, et explicat: Deinde
Logistis auxiliaturus de proportione vel aequalitate in eo adgnita concipit
et demonstrat Theorema.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jv13vqjnrjl11edc6mvqvf2efsdybwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87580</id>
    <revision>
      <id>285210</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Aequationum notatio et Artis Epilogus. CAPUT VIII.  Aequationis vox simpliciter prolata in Analyticis de Aequalitate per Zetesin rite ordinata accipitur. 2 Itaque Aequatio est magnitudinis incertae cum certa comparatio. 3 Magnitudo incerta radix est vel potestas. 4 Rursus, potestas pura est vel adfecta, 5 Adfectio per negationem est vel adfirmationem. 6 Cum adficiens homogeneum negatur de potestate, negatio est directa. 8 {pro 7} Cum contra p...</comment>
      <origin>285210</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3478" sha1="trmsx7u0yawa6guq7pyguv7mnyfm34n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Aequationum notatio et Artis Epilogus. CAPUT VIII.

Aequationis vox simpliciter prolata in Analyticis de Aequalitate per
Zetesin rite ordinata accipitur.
2 Itaque Aequatio est magnitudinis incertae cum certa comparatio.
3 Magnitudo incerta radix est vel potestas.
4 Rursus, potestas pura est vel adfecta,
5 Adfectio per negationem est vel adfirmationem.
6 Cum adficiens homogeneum negatur de potestate, negatio est directa.
8 {pro 7} Cum contra potestas negatur de adficiente homogeneo sub gradu, negatio
est inversa.
7 {pro 8} Subgradualis metiens est homogenei adfectionis, gradus ipse mensura.
9 Oportet autem in parte Aequationis incerta designari ordinem tum potestatis,      
tum gradum, nec non adfectionis qualitatem seu notam.
Ipsas etiam dari adscititias subgraduales magnitudines.                                      
10 Primus ad potestatem parodicus gradus est radix de qua quaeritur. Extremus,
is qui uno scalae gradu inferior est potestate. Solet autem is voce Epanaphorae
exaudiri.
Ita Quadratum est Epanaphora Cubi, Cubus Quadrato-quadrati, Quadrato-quadratum Quadrato-cubi,
et eadem in infinitum serie.
11 Parodicus ad potestatem gradus parodoci {pro parodici} est reciprocus, cum alterius   
in alterum ductu potestas fit. Sic adscititia eius gradus quem sustinet est
reciproca.
Ut si fuerit Latus, gradus ad Cubum parodicus, erit quadratum gradus reciprocus; ex latere enim
in Quadratum oritur Cubus, Planum vero sublaterale erit magnitudo reciproca, quippe cum ex latere
in Planum fiat Solidum, magnitudo scilicet eiusdem cum Cubo gradus.
12 A radice longitudine gradus parodici ad potestatem sunt ii ipsi qui
designantur in scala.
13 A radice planâ gradus parodici sunt:
14 A radice solidâ gradus parodici sunt:
15 Quadratum, Quadrato quadratum, Quadrato-cubo-cubus, et quae
continuo eo ordine a se ipsimet fiunt, sunt potestates simplicis medii, reliquae
multiplicis.
Potestates simplicis medii ita quoque definiri possunt, ut sint, quarum numeri ordinales progrediuntur
secundum proportionem Geometricam subduplam. Ita Potestates secundi gradus, Quarti, Octavi,
Decimi Sexti, erunt simplicis medii. Reliquae in gradibus intermediis consistentes, multiplicis.
16 Magnitudo certa, cui comparantur reliqua, est homogeneum comparationis
Ut si fuerit A cubus + A in B quadratum, aequalis B in Z planum. Erit,
B in Z planum. Homogeneum comparationis.
A cubus. Potestas ad quam vi sua ascendit magnitudo incerta, de qua quaeritur.
A in B quadratum. Homogeneum adfectionis.
A Gradus ad potestatem parodicus.
B quadratum Subgradualis magnitudo, seu Parabola.
17 In numeris homogenea comparationum sunt unitates.
18 Cum radix, de qua quaeritur, in sua base consistens datae magnitudini
homogeneae comparatur, aequatio est simplex absolute.
19 Cum potestas radicis, de qua quaeritur, pura ab adfectione datae homogeneae
comparatur, aequatio est simplex Climactica.
20 Cum potestas radicis, de qua quaeritur, adfecta sub designato gradu et
data coefficiente datae magnitudini homogeneae comparatur, Aequatio polynomia
est pro adfectionum multitudine et varietate.
21  Quot sunt gradus parodici ad potestatem, tot adfectionibus potestas
potest implicari.
Itaque Quadratum potest adfici sub Latere.
Cubus sub Latere et quadrato.
Quadrato-quadratum sub Latere, Quadrato, et Cubo. Quadrato-cubus
sub latere, Quadrato, et Cubo, et ea in infinitum serie.
22 Analogismi a generibus Aequationum in quas incidunt resoluti, distinguuntur
et nomenclaturam accipiunt.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trmsx7u0yawa6guq7pyguv7mnyfm34n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87581</id>
    <revision>
      <id>285211</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '23 Ad Exegeticen in Arithmeticis instruitur Analysta edoctus Numerum numero addere. Numerum numero subducere. Numerum in numerum ducere. Numerum per numerum dividere. Potestatum porro quarumcumque, sive purarum sive (quod nesciverunt veteres atque novi) adfectarum, tradit Ars resolutionem. 24 Ad Exegeticen in Geometricis seligit et recenter effectiones magis canonicas, quibus aequationes Laterum et Quadratorum omnino explicentur. 25 Ad Cubos...</comment>
      <origin>285211</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="c2fshetfjp6kltsm4da6u7etmrhuwpn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;23 Ad Exegeticen in Arithmeticis instruitur Analysta edoctus
Numerum numero addere.
Numerum numero subducere.
Numerum in numerum ducere.
Numerum per numerum dividere.
Potestatum porro quarumcumque, sive purarum sive (quod nesciverunt
veteres atque novi) adfectarum, tradit Ars resolutionem.
24 Ad Exegeticen in Geometricis seligit et recenter effectiones magis canonicas,
quibus aequationes Laterum et Quadratorum omnino explicentur.
25 Ad Cubos et Quadrato-quadrata postulat, ut quasi Geometria suppleatur
Geometriae defectus,
A quovis puncto ad duas quasvis lineas rectam ducere interceptam ab iis
praefinito possibili quocumque intersegmento.
Hoc concesso (est autem αἴτημα non δυσμήχανον) famosiora, quae hactenus
ἄλογα dicta fuere, problemata solvit ἐντέχνως, mesographicum, sectionis       
anguli in tres partes aequales, inventionem lateris Heptagoni, ac alia
quotcumque in eas aequationum formulas incidunt, quibus Cubi solidis,
Quadrato-quadrata Plano-planis, sive pure sive cum adfectione, comparantur.
26 Ecquis vero, cum magnitudines omnes sint lineae, superficies, vel corpora,
tantus proportionum supra triplicatam, aut demum quadruplicatam
rationem potest esse usus in rebus humanis, nisi forte in sectionibus angulorum,
ut ex lateribus figurarum anguli, vel ex angulis latera consequamur?
27 Ergo à nemine hactenus adgnitum mysterium angularium sectionum,
sive ad Arithmetica, sive Geometrica aperit, et edocet
Data ratione angulorum dare rationem laterum.
Facere ut numerum ad numerum, ita angulum ad angulum.
28 Lineam rectam curvae non comparat, quia angulus est medium quiddam
inter lineam rectam et planam figuram. Repugnare itaque videtur
homogeneorum lex.
29 Denique fastuosum problema problematum ars Analytice, triplicem
Zetetices, Poristices et Exegetices formam tandem induta, iure sibi adrogat,
Quod est, NULLUM NON PROBLEMA SOLVERE.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c2fshetfjp6kltsm4da6u7etmrhuwpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87582</id>
    <revision>
      <id>285212</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c|''Errata in Isagoge.''}}  Folio I. verso Nemausensi] ''Scribe Nemorensi''  Folio 5. ex serie Scalarum] ''Scribe Scalarium''  Folio 6. Solidum in Planosolidum facit Solido-solidum.] ''Scribe facit Plane-Solido-Solidum.''  Eodem ''verso'' Plano solido solidum adplicatum solido restituit solido-solidum] ''Scribe solide Solido solidum adplicatum,'' &amp;amp;c.  Folio 7. ''propositione II.'' communis multiplicatio] ''Scribe communis adplicatio.''...</comment>
      <origin>285212</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="i5q4jhmutob88nrol9ivgxn8tq6nllu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|''Errata in Isagoge.''}}

Folio I. verso Nemausensi] ''Scribe Nemorensi''

Folio 5. ex serie Scalarum] ''Scribe Scalarium''

Folio 6. Solidum in Planosolidum facit Solido-solidum.] ''Scribe facit Plane-Solido-Solidum.''

Eodem ''verso'' Plano solido solidum adplicatum solido restituit solido-solidum] ''Scribe solide Solido solidum adplicatum,'' &amp;amp;c.

Folio 7. ''propositione II.'' communis multiplicatio] ''Scribe communis adplicatio.''

Folio 8. ''verso'' in parte æquationis incerta designare] ''scribe designari.''

Eodem Ipsas etiam dari magnitudines subgraduales] ''scribe, dari adscititias subgraduales.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i5q4jhmutob88nrol9ivgxn8tq6nllu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87583</id>
    <revision>
      <id>285213</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{missing image}}  {{c| {{xx-larger|E F F E C T I O N V M}}&lt;br/&gt; {{sc|G E O M E T R I C A R V M}}  Canonica recensio. }}'</comment>
      <origin>285213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="8c0o6mivq4q005x8rdtdftsur94j266" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{missing image}}

{{c|
{{xx-larger|E F F E C T I O N V M}}&lt;br/&gt;
{{sc|G E O M E T R I C A R V M}}

Canonica recensio.
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8c0o6mivq4q005x8rdtdftsur94j266</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87584</id>
    <revision>
      <id>285214</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285214</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87585</id>
    <revision>
      <id>285215</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'z  EFFECTIONVM  G E O M E T R IC A R V M  Canonica  Recensio.  SFfeftioncs Geometricas quibus iEquariones omnes qux (^dratorum metam non excedunt y commode  explicentur , ita Canonice rcccnico. I.  Propositio  Datam lineam datae redx linex addere. du* reai Imei AB BC. Oportet alteram alteri add^ Sint o»»» oportuit. CompoUre. Continuetur A B longitudine B C. Dico faflum effe quod . r. tam enim efle aC ex AB BC  II.  Propositio  Datam  re£kam l...</comment>
      <origin>285215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1017" sha1="1fm6i1xombmu71n1ro1jaavqzi6aaqu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;z

EFFECTIONVM

G E O M E T R IC A R V M

Canonica

Recensio.

SFfeftioncs Geometricas quibus iEquariones omnes qux (^dratorum
metam non excedunt y commode

explicentur , ita Canonice rcccnico.
I.

Propositio

Datam lineam datae redx linex addere.
du* reai Imei AB BC. Oportet alteram alteri add^
Sint
o»»»
oportuit. CompoUre. Continuetur A B longitudine B C. Dico faflum effe quod
.
r.
tam enim efle aC ex AB BC

II.

Propositio

Datam

re£kam lineam datx redJx linex maiori auferre.

Opuf fubduSliomf. Sint datx dux te&amp;z linex inxquales AB B C. Oportet ex A B
opormaiore , minorem auferte. Ex A B abfrindatur B C. Dico fiftum efle quod
C.
A
elle
C
B
&amp;
■
B
A
tuit. Differentiam enim inter

Propositio

III.

Dcfcribcre tres lineas redas proportionales.
Sub A centro , interuallojuocumque deferibatur circulus , Sc agatur diar
meter B A C. Sumantur autem in conCE
trarias partes circumfetentix C D
BC
fecet
E
D
a
xquales , Et connex
in F. Dico fa£him effc ouod oportuit. Proportionales enim elle B F tU

FC.

i&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1fm6i1xombmu71n1ro1jaavqzi6aaqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87586</id>
    <revision>
      <id>285216</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Propositio  Defcribcrc triangulum  IIII.  rcdlan-  gulurn. Repetiti ruperiore conlltu^one conne^latur A D. Dico fadum elle quod oportuit. Triingulum enim elTe A F D , ipfiimqueccAangulum^ quoniam angulus AFD ell ie£hu,vt demonftratui in Elementis.  Propositio  V.  Daris duabus lineis rc«^is inuenire mediam  inter eas proportio-  nalem. • opus multiplicatioms. Traditum cft enim quod fit ab extremis planum annuale elTe medix C^adrato. Sint datz...</comment>
      <origin>285216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1336" sha1="8hlf37v12ngex6zz6eysv4y2fmqdbzv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Propositio

Defcribcrc triangulum

IIII.

rcdlan-

gulurn.
Repetiti ruperiore conlltu^one conne^latur A D. Dico fadum elle quod oportuit. Triingulum enim elTe A F D ,
ipfiimqueccAangulum^ quoniam angulus AFD
ell ie£hu,vt demonftratui in Elementis.

Propositio

V.

Daris duabus lineis rc«^is inuenire mediam

inter eas proportio-

nalem. •
opus multiplicatioms. Traditum cft enim quod fit ab extremis planum annuale
elTe medix C^adrato.
Sint datz dux reAzlinez BF FC, Oportet inuenire mediam inter eas proportionalem. Continuetur B F
longitudine
F C, &amp;
B C
fecetur bifariam in A,
Et I centro A interuallo AB
vel A C
delcribatur circulus &amp; excitetur ad pundum
F perpendicularis abfeindens circumferentiam in D. Dico faAum elTe quod oportuit. Mediam enim quzfitam elle D F , vc
manifellum fit ex deferiptione canonici trium
proportionalium.

Sic dato Plano datur Quadratum a^quale.

Propositio

VI.

Daris duabus lineis reftis inuenire
tertiam proportionalem.
Opm uJpUcationif. illud enim ejl. Datum pla-

num icu plano iequalc Quadratum redix adplicarc , &amp; latitudinem ortiuaiu exhibere.
Qu^atum 'videlicet medtg udpLcatut ad primam,
&amp; oritur tertia.
•

Sint datz duz linez redbe BF FD. Oportet
inuenire tertiam propdtdonalem. Inclinentur ad
redosangulos BF, FIJ, dr connedfatur BD,
quz fecetur bifuiam A redtos angulos I redii

AH&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8hlf37v12ngex6zz6eysv4y2fmqdbzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87587</id>
    <revision>
      <id>285217</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'J ah intercipiente ipf»m BD in G, ipfam vero BF in A, Et centro A, intcmillo A B vel A D defcribacnt circulus, ad cuius circumferentiam protrahatur B F in C. Dico iaiium efle quod oportuit. Ad datas enim B F F D tertiam proportionalem quzlitam eile FC, vt manifellum Iit ex defcriptione canonici trium proportionalium. M inm autem effieitiones Canonica fint. I  Datis  a  Facere vt numerum ad numerum • tur ceteris datis.  tribus  lineis rc^is  i...</comment>
      <origin>285217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="3tuuqn4afwtiyz7mk4041w84t29j066" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;J
ah intercipiente ipf»m BD in G, ipfam vero BF in A, Et centro A, intcmillo A B vel A D defcribacnt circulus, ad cuius circumferentiam protrahatur B F
in C. Dico iaiium efle quod oportuit. Ad datas enim B F F D tertiam proportionalem quzlitam eile FC, vt manifellum Iit ex defcriptione canonici trium proportionalium.
M inm autem effieitiones Canonica fint.
I

Datis

a

Facere vt numerum ad numerum
• tur ceteris datis.

tribus

lineis rc^is

inucnire

Quartam

proportionalem,

ita lineam rcilam ad reiftam de tjui quxri-

3

Facere t Qu^adratum ad Quadratum , ita lineam redlam ad rcftani de qu3
quf ritur ceteris datis.
4
Facere vt lineam rcdlam ad redam, ita Quadratum ad Qu^adratum lateris dc
quo^uxritur ceteris datis.
Qu;p tamen fi quando iuuant habentur ex Elementis. Sed neque fequentes
elTcdtiones omnino regulares fiint,at commendandae tamen propter frequentem
carum vlum Sc impendium.
Propositio

VII.

Datis trianguli rcdanguli duobus lateribus circa redum
latus tertium.
Opm ^iiimnu

Planorum.

Docuit nempe

Pythagoras, Q^ata

inucnire

a lateribtw circa
reflum e^uar, :^adrato latern relisu,. Qjmd etiam principia Analytica
ei ipH delctiptione trianguli. Traditum elt 'uim ex Analyticis adgregacum duorum arguunt
lacerum, dum ducitur
in dinerenti .m laterum, facere differentiamQydratorum. Adgregatum autem ex AD feu BA
AF eft B F, Et differentia inter AD, feu
A C, Sc AF eft FC. BF autem duda in
FC facit Qiudratum ex DF. Itaque Qiudratum ex D F eft differentia Quadrati ex AD
&amp; Qnadrati ex A F. Et per artis tranllationem,
qutr dicitur Antithelis.C^dratum ex AD eft
lumma Quadratorum ex A F &amp; D F.
Sint data duo latera trianguli reiftanguli ipfum angulum redhim ambientia A F F D. O-

pr ttet inuenire latus tertium quod angulum tedhim fubtendit. Inclinentur igitur AF FD ad
angulos redios Bc conneclatur AD. Dieo fadfum elfe quod oportuit. Lacus enim dc quo
quzricur elle AD fubcendens DFA redfum
angulum trianguli, fadhim 1 datis AF, FD.
Propositio

VIII.

Dato latere fubtendente angulum
redum trianguli , &amp; vno e reliquis
inuenire latus tertium.
Ofmfubdudiotm

Planorum.

Sint data duo
latera trianguli redlanguli.vnum AC, quod
fubtendit angulum re^m , alterum A F inGftens circa tedium illum. Oportet inuenire latus
teliquum.
Centro A iatenullo AC deferibatur cir-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3tuuqn4afwtiyz7mk4041w84t29j066</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87588</id>
    <revision>
      <id>285218</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'culus , Sed ex AC xbrdndacuc A F, &amp; id pun^him F excicecur perpendicularis in AC, edque lecet circumferentian in D&gt; &amp; conne^cur AD. Dico fai^m elFe quod oportuit. Latus enim D F elTe quziitum , ambiens angulum re^him in triangulo A F D, cuius data fuerunt reliqua lacera A F k AD, id eft AC. Propositio  IX,  Si fiicrint tres lines redis proportionaIcs,Quadratum minoris cxtrems adiundlum Redlangulo fub differentia extremarum &amp; ipfa minore extre...</comment>
      <origin>285218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1807" sha1="1m9kdr836vfwrs9ilpyamzjfido8xf9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;culus , Sed ex AC xbrdndacuc A F, &amp; id pun^him F excicecur perpendicularis in
AC, edque lecet circumferentian in D&gt; &amp; conne^cur AD. Dico fai^m elFe
quod oportuit. Latus enim D F elTe quziitum , ambiens angulum re^him in triangulo
A F D, cuius data fuerunt reliqua lacera A F k
AD, id eft AC.
Propositio

IX,

Si fiicrint tres lines redis proportionaIcs,Quadratum minoris cxtrems adiundlum Redlangulo fub differentia extremarum &amp; ipfa minore extrema squatur medis Quadrato.
Exponatur canonicum diagramma trium linearum relitarum proportionalium , &amp; incelligitur F C minor extrema , cui zqualis ponatur BG, vnde differentia inter BF maiorem extremum, &amp;
BG, idefl FC minorem extremam , Iit F G. Dico quadratum ex C F adiunAum reAanguIo fuD £ F
FG
squati quadrato ex D F. Nam Qjydracum ex C F aliter ell fa^um ex C F
in G B. Itaque duo hzc (aifta ex C F in
G B, &amp; C f
in F G valent fadtum ex
C F
in F B. Cui (z&amp;o fub extremis confeqaenier squale eft Q^dratum
dia inter extremas.

ex DF

me-

COffSeCT^RlVM

MECH^NICEM

Q^ir4ti ndfetii ndtnnShone PUm fub Utere.

Itaque cum proponetur A

^adratum

,plus B

in

A

aquari

D
§i^adrato, Intelligetur D
media inter extremas, B
differentia earumdem. Et ex media &amp; differentia extremarum quarentur extrema quarum
minor erit A, de qua quaritur.
Vc hic ex datis GF FD conftruentur proportionales BF, FD, F C, Acent
F C minor quslita. Vc ex Zececicis poterat argui. Et iam figura Geometrica per lynchelim demonllrat.

Si fiierint rres lines redis proportionales, Q^dratum maioris extrems,
multatum redlangulo fub differentia
extremarum , &amp; ip^ m-tiore
Squatur medis^i^drato.
Repetatur proxime antecedens conllruAio. Dico Quadratum ex B F, minus redangulo fub
B F G F, squari Q^draco ex D F.
Q^dracum emm ex B F, valet fadum ex
BF

in GF,

Ac inTupet ex

BF

in BG.

a'&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1m9kdr836vfwrs9ilpyamzjfido8xf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87589</id>
    <revision>
      <id>285219</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '4 Qgadcaco iginuex BF auferatur fa^m ex BF in FG, relinquitur fa^m ex BF in B G , id e(l ex conBru^ione in F C. Cui fado fub extremit confequenter xquale cB Q^dratum ex O F media inter extremas. CONSECT^RIVM  MEC  MANICEM  QV ^DR^T  t  tdfeiit multa Piam fub latere.  Itaque cum f reponetur A Q^dratum , minus B in D iil^adrato , InteUigetur D media inter extremas , B  A  aquari differentia  earumde^ , C?- ex media ty- differentia extremarum qu...</comment>
      <origin>285219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2002" sha1="hpoqve86pyw8exiauebjs2o9ixbvymf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;4
Qgadcaco iginuex BF auferatur fa^m ex BF in FG, relinquitur fa^m ex BF
in B G , id e(l ex conBru^ione in F C. Cui fado fub extremit confequenter xquale
cB Q^dratum ex O F media inter extremas.
CONSECT^RIVM

MEC

MANICEM

QV ^DR^T

t

tdfeiit multa Piam fub latere.

Itaque cum f reponetur A
Q^dratum , minus B
in
D
iil^adrato , InteUigetur D
media inter extremas ,
B

A

aquari
differentia

earumde^ , C?- ex media ty- differentia extremarum quarentur extrema , qua^rum maior erit A
de qua quaritur.
Vt hic ex datis -GF FD conftruentur proporti.onj^les BF FD F C. Et erit
BF maior quxCta. Vt ex Zeteticis poterat argui, &amp; iam.,figura Geometrica perSynthefim demoiiBrat.

P R

O

P O

S I T

I O ‘ &quot; X

I.'

Si fuerint tres linea: redhe proportionales, Rcd:angulum fub coni'
po/Ita ex extremis &amp; harum altera maiore minoreue, multatum eiufdem

alterius Q^adrato,a:quatur Redlangulo

fub extremis.

Expotmurcanonicum diagramma trium proportionalium.llico reiBangulum fub B C F C,
miniis Quadrato ex F C xquari Quadrato ex

Et rurfus reiBangulum fub B C B F, mimis
Quadraro ex B F xquari Ojiadrato ex D F.
Q^iiiam enim BC ell compoiita ex BF
F C, ideo fadlum ex B C in F C
valet
faflum ex BF in FC, &amp;
FC in FC
hoc cft Q^dratum ex F C. Cum itaque ex fadlo B C
in F C
auferetur quamatum ex
FC, relinquitur faftum ex BF in FC, cui
fa^lo fub extremis confequenter xquale eft Quadratum ex D F, media inter excremas. Atque
id efto primum.
i€qui quoniam B C compoiita eft ex C F
FB, ideo&amp;Qumex BC in BF valet faftum
ex CF
BF, hoc eftQijadratiunex BF. Cum itaque
dratum ex BF relinquetur faflum ex CF ex fafto BC
in B F. Cui f
quenter xquale
monitrindum. eft Qjjjdtatum ex DF media inter extremas,

co N SECTi/iR

IV M
.AD MEC H .AN
fub latere negati de Qj^ata.

ICE

M

P L.A N I

B ij
Itaque cum proponetur B
in A, miniis A Quadrato aquari D
Q^rato, InteUigetur D media inter extremas, B
adgregatum earumdem.Et ex media Cr adgregato extremarum quarentur txtre
maMtarum alterutra erit A de qua quaritur,

t&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hpoqve86pyw8exiauebjs2o9ixbvymf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87590</id>
    <revision>
      <id>285220</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '; Vc ex Zeceticis poterat argui, Sc iam figura Geometrica per Sjrnthefim demonftnt.  Propositio  XII.  Data media trium proportionalium &amp; differentia extremarum uenire extremas. Mnhamce  in-  Qj^drati adfeSlt fub laterr.  $u data F O inedia trium proportionalium , d.rta quoque G F ditferentia extremarum , Oportet inuenire extremas. IncUuentur GF FU ad angulos redos,&amp; /eceiut G F bifariam in A. Centro autem A ,  interuallo  A D;  defcribatur c...</comment>
      <origin>285220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1755" sha1="l1hb570k10s8vtwjvqtprb9xhiricb2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;; Vc ex Zeceticis poterat argui, Sc iam figura Geometrica per Sjrnthefim demonftnt.

Propositio

XII.

Data media trium proportionalium &amp; differentia extremarum
uenire extremas.
Mnhamce

in-

Qj^drati adfeSlt fub laterr.

$u data F O inedia trium proportionalium , d.rta quoque G F ditferentia extremarum , Oportet inuenire extremas.
IncUuentur GF FU ad angulos redos,&amp;
/eceiut G F bifariam in A. Centro autem
A ,

interuallo

A D;

defcribatur circulus, ad

cuius.circumierentiam producantur AG AF,
in pundiis B, G.
Dico fa^m elfe quod oportuit. Extremas
enim inuenmndas elte BF FC, inter quas
media proportionalis e(l F D. Et ipfat B F
F C dilTerunt per F G, quandoquidem A F
de A G conlirudlx funt xquales , Et AC
A B conftrudlx quoque xquales. Itaque ab xqualibus B AC lubducendo xquales A G
AF, remanent BG FC xquales. Eft autem
G F dilTerentia inter B F Cc B G feu F C. Q{md erat demonftrandum.
P

R

O

P O

S 1 T

IO

XIII.

Data media trium proportionalium &amp; adgrcgato extremarum
uenire extremas.

in-

M echoice Piam fab Utere negati de Qu^ato,
Sit data E media trium proportionalium,
&amp; BC adgregatumextremarum,Oportet inuenire extremas. Secetur B C
bifariam in
A, Et centro A intCmallo AB vel A C
defcribatur circulus. Sed &amp; diametrum B A C
fecet ad angulos redlos altera diameter GAH,
&amp; ex A G abfcindatui A I xqualis Ipfi E,
Et per I ducatur leStx ipfi B C parallela
intercipiens circumferentiam in D pim&amp;o,
ll quo cadat in B C perpendicularis D F
ipii I A xqualis , &amp; parallela. Dico fadium
elfe quod oportuit. Extremas enim quxfitas
elTe B F F C, ex quibus cumpofita ell B C
data. Et fit media inter eas proportionales D F
feu I A , id efi E data.

Propositio

Q^dratum

XIII

I,

a media proportionali inter hypotenul^

trianguli
icdan'

i&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l1hb570k10s8vtwjvqtprb9xhiricb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87591</id>
    <revision>
      <id>285221</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '5  rc(aanguH at-pct^endictilam eiufdrtn, proportionale eft inter Qiudratum perpendiculi ^ (itodratilitt identt perpendiculi continuatum ! o ’ bafis Qtwdrato. Sic trUngiilom reaingtJum ■ AB^ pe^endicntuni fir B D. Dico Qiudratiimex B ti proportionale eiTeiutetQ^Sc dratum ex B C idem Quadrarum ex pios Qjijdtaco BC  vero inter AB!  hy^tenaiiai &amp; 'BG  'ex A C. ^ ““c 1 . ) JC L Qjipniam enim pro^ portionales funt BA D B B C, Ideo proportionalia' q...</comment>
      <origin>285221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1871" sha1="5rvg0qzsao6zuaohknsxjo6hz2qd9un" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;5

rc(aanguH at-pct^endictilam eiufdrtn, proportionale eft inter Qiudratum perpendiculi ^ (itodratilitt identt perpendiculi continuatum
!
o ’
bafis Qtwdrato.
Sic trUngiilom reaingtJum ■ AB^
pe^endicntuni fir
B D. Dico Qiudratiimex B ti proportionale eiTeiutetQ^Sc
dratum ex B C
idem Quadrarum ex
pios Qjijdtaco
BC

vero inter AB!

hy^tenaiiai &amp; 'BG

'ex A C.
^
““c
1
.
)
JC
L
Qjipniam enim pro^
portionales funt BA
D B B C, Ideo proportionalia' quoque (unt qux ab eis fiunt Quadrati, videlicet
dratum ex A B, Qiiadraeum ex D B, &amp; quadratum ex B C. Ipfum autem C2^dr»tum ex AB per interpretationem eft Qjiadratum ex B C pliU Qpadtato ex AC.

Idem Quadrarum a media proportionali inter hypotcnulam trian&amp; perpcndiculuni proportionale eft int‘er Quadraguli
tum re&lt;£hnguti
hypptcnufx &amp;c Qpadratum idem hypotenuix multatum baAs
aiii:

Quadrato.
Cum fint proportionaliavt
( iam idnotatum
eft ) Qua‘lratum ex AB,
Quadratum ex B D, &amp;
Quadratum ex B C. Ipfum autem Qjijdcatum ex
per interpretationem iit Qimdracum ex
A B
miniis Qjiadrato
ex AC.
B C

CONSECTARIVM

M E C H ui li I C E M

QMdr4to-quadrati odfe£K'/u6 Quadrato.' ’

hatjue ,Si A
^adrtito-quadratum , plus B
^adrato in A
SltuivAtum aquetur D
^adrato quadrato, InteUigetur B
hajit
trtanguh reilanguliy D
media inter perpendiculum (y hypotenujam , er
ex media er l&gt;aje quaretur A
perpendiculum.
'Vt hic ex datis AC
BD
quzretor BC, Cum ei retblutione expoliti primo
loco Analogifmi Q^drato-quadratum ex B C
plus planoplano fub Qjudrato ex AC
A' Quadrato ex B C zquecur Quadrato-quadnto ex B D. '

Et fi eA

^Mdrato quadratum , minut B

Qu^ato

in A

dratum aquetur D Quadrate- quadrato, Rurfiu B intelligetur bafis triaU'
guli reSlanguli, D media inter perpendiculum er hypptenufam. Et ex media Cr bafe quaretur cA hypotenufa,
Vt hic ex datis AC

B^D queretur AB.

Cum ex refolutione expofiti fecundo lo-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5rvg0qzsao6zuaohknsxjo6hz2qd9un</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87592</id>
    <revision>
      <id>285222</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'c8 UufldS^tU OjjlilMtcHqaadntiiai ctc^ rA-|l ninib pU)»^dana £tb Q^cito Ic Qm&lt;li&gt;co ex A Bt cquetui Qyydratp-quadiaco ex B |&gt;.  Propositio  ex . AC  XV.-  ■  Qkndmutn i media propordouali imer ba/ira trianguli redanguli &amp; perpendiculum eiufdem , proportionale ell inner Qwdratum bafis, &amp; (^adratum hypotenufe multatum ipfo bafis Quadrato. ^ Vel etiam inter Q^dratum perpendiculi, &amp; Q^dratum bypote&gt; nufe multatum ipfo perpendiculi Qiwdrato. Sit t...</comment>
      <origin>285222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2366" sha1="lrgl9jx8n1czrpody5nttvqhtumpgn7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;c8 UufldS^tU OjjlilMtcHqaadntiiai ctc^ rA-|l ninib pU)»^dana £tb Q^cito
Ic Qm&lt;li&gt;co ex A Bt cquetui Qyydratp-quadiaco ex B |&gt;.

Propositio

ex . AC

XV.-

■

Qkndmutn i media propordouali imer ba/ira trianguli redanguli &amp; perpendiculum eiufdem , proportionale ell inner Qwdratum
bafis, &amp; (^adratum hypotenufe multatum ipfo bafis Quadrato. ^
Vel etiam inter Q^dratum perpendiculi, &amp; Q^dratum bypote&gt;
nufe multatum ipfo perpendiculi Qiwdrato.
Sit triangulum re^langulum ABC,
(!c C D. Dico Qjiadtaerm ex C O
pco&gt;
portionale elle inter
C^adcatuiin ex A C
Q^dtacum ex AB ini.
nils Oliadrato ex AC.
Quoniam enim pr^ . ,

media vei6 intet lacera circa redam

AC

B tu

pbtXiiAalbt Tubt aX; ^
CD BG, ideo ptopoftlofialia quoque luat quz ab iis fiunt CluadrAta. Videlicet Quadracum 'ex A C, Quadratum ex C D, Qiudracum ex B C. IpAun aUcem Qiudracum
■ax BC J&gt;ttiht«^te«ati&lt;)titm e(l Qutoiratinn e» AB mimU Quadrato ex AC.
Vel etiam dico Quadratum ex CD proportionale elTe inter quadtalum ex B C&gt;
&amp; quadratum ex A B, miniis Qiiadrato ex B C.
Cum fine proportionalia, vt iam adnocacum eft. Quadratum ex AC, Quadratam ex
C D, Qgadracum ex B C. Ipfiim autem Quadratum ex AC pcc incetprecationem
fit Q^dracum ex AB mimis Qj^raco ex B C.
eOK

SECTAR

IVM

E C H ^ K I CE tA

IfL^KO-

fLmfiih QtuJritt
I ntgiui de -Qu^tuo-tjiudetto,

Itaque Ji B

SmdratUm

in

A

Sjudratum , minus

A

drato-quadrato , aquetur D
^t^rato-quadrato. InteUigetur B hjfotmuja trianguli reSan^U D
media inter perpendiculum bajim. Et
ex media O- hypotenujk qtueretur A
Vthic ex datis A B • D C

quzretur

bafis 'vtl perpendiculum.
A C

vel

B C.

Cum

ex refolutione

tnaldgifini peimb pofiti , Platio-planum filb Qsadrkto ,tr AB 6c (^adtato &amp;: A C,
Xnihiis Q^^araco-quadraco ex AC,
xquetucQiiadraCo quadrato ex CE.
Vel etiam ex refolutione analogifim lecundo loco expoliti , Planoplanum fiib Q^iadra(b ex AB Be Ogadraeb ex B C mimis QAadrato-quadieco ex B C cqtietur Qiiadrato-quadraco ex D C.
PRORoilTIO

XVI.

Data prhtia trium proportionalium, &amp; ea ctilus quadratu *qualc eft
«gregato Qu^acorumrect*bd3e&amp; A tettix, Dantur fecunda St, tertia.
Eturitueri)fiMt quoque 'frofarUendiefi
I
'Thiia ftiu prifuSi
II Potens ilLu quadrero,

III Terti*. Qiu m ferte datur frima 'differentia extremarum. Data autem media &amp;
diffeixmii 'eXtrenmrutU tLmtur exiuem*. Per Propofitionem X II. huius Capitis.

i&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lrgl9jx8n1czrpody5nttvqhtumpgn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87593</id>
    <revision>
      <id>285223</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'cft ex atquaExpolita autem analogia,quam alioquin firmauit Zetefis, pcrfpi^ redanter^ tionc in quam refoluitur. Faciunt enim extren* Quadratum Quadrato ftcundx , qu* duo Quadrata aeid cft piis in tertiam prima x. gulo cxquant quadratum me, di . . r n j ad eift lceue Et vero Propofirio bxc inter Canonicas adfcnbitur qnonianupara u vtipfui ft Mccbaniccm Quadrato-quadrati adfcdli fob Quadrato. Itaqudmagise efto opus integrum prx oculis fubitditu...</comment>
      <origin>285223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2393" sha1="ncs03oj6lysuzntk62omjl1lm7gghv0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;cft ex atquaExpolita autem analogia,quam alioquin firmauit Zetefis, pcrfpi^
redanter^
tionc in quam refoluitur. Faciunt enim extren* Quadratum
Quadrato ftcundx , qu* duo Quadrata aeid cft piis
in tertiam
prima
x.
gulo cxquant
quadratum
me, di
.
.
r
n j
ad
eift
lceue
Et vero Propofirio bxc inter Canonicas adfcnbitur qnonianupara
u
vtipfui
ft
Mccbaniccm Quadrato-quadrati adfcdli fob Quadrato. Itaqudmagise
efto
opus integrum prx oculis fubitditur. PropoTinunlgitur
Data pritru tiitim proportionaliurn

^adgtcgato

OjwdraKmimfccundx

xtjaale

8c ca cuius quadratum

&amp;tcitixinuenire

proportionales.

te•' -Sit d»ta prfci» («ulo proponioiMilium A B, QuxYtri poteft qnadt^ fiwuUs
ceaot
angulos
ai
a;
Inciiaeiitt
tkrcum.
Sc
fecundas
Bquas B C. Oportet inuenita
ab BC, &amp; fecetut AB
^
o
bifariam in D , &amp; centr
D intesuallo D C .d'*'*^^bacar circulus «bfeindens ipfam A B ptodudsen bincinde in punftis E, F, de
B,
(it E punflum vetius fiat
&amp;
A,
us
verf
F
ac

A E

diameter alterius circu-

li, ad quam producatur BG.
Pico proportionales de tjuibus quaritut elfa &lt;5 B qui•dem fecundam BE tertianv-Proporctonales enim «1ife AB, BG. BE imprco
mis conflat vel ei canoni
trium proportionalium diagramimte. Suoetefl igitur vt

^

iunt xquales ex
B C^at;^ Id autTrTka^ft^manifefturo. -OapniOT enim F D D E^ *qo^
qooMo
conflruiilione. nam vttaque femidiametet eft dtctffi primum deftriim , At
Et tutfus «quales
BE.
FA
arqudes
quoque
fiunt
Ergo
DB.
AD
excortftruaione
ne &amp; additione xqualHim aT) «qnalfbus. Medra auttm 'proporFB A E faftl fubduflio
quoque
tionalis imet EB BF eft BC ex pridido canonico diagrammate. Media
eft qu«
eadem
GE
ipf»
Q^re
E.
G
Imer EB &amp; A E id eft ipfam BF^Il
BC. Quod oftendiCTe oportuit.
,
.
i.
reliquas , Inuent*
Ad datam igitur AB primam, &amp; BC potentem Qjudrato duas
erat.
um
funt tres proportionales AB B G B E. Q^od faciend

Propositio

XVII.

Si Quadratum medix inter perpendiculum trianguli redlanguli &amp;
hypotenu&amp;madpliceturad balim, perpendiculum proportionale eft
inter bafim &amp;eam cuius quadratum xqualeeft difFercntix inter Quadratum latitudinis oriundx ex ea adplicatione &amp; Quadratum perpendiculi.

C

ij
biih At,
Sil trijueuli «ftanguli hypotMala qnidem
BC, media v«o proportionalis intet AB &amp; BC &quot;fil CO,
cum adplKabitur a/ AC faciat latitudinem CT. Sed 8r Oeadritum ipfitB
pUceiurad

AC

&amp; faciat latitudinem

CE.

coioi Qajdratum vna cum QuaflMto

k&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ncs03oj6lysuzntk62omjl1lm7gghv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87594</id>
    <revision>
      <id>285224</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''•'} l.yf  f  ex ;BC, x-  3uetMT Qii}-  ntoex BE. Dico B E ede xqualem  ipfi Cr. Itame CE efie eam cuius  , ur- ,;rj‘ • * &gt;I rt....— —  “B *  &quot;  iiWiii Jr: ;j  V  /  »    7  ‘‘  cjuaaracuni  Q^dracum cquale (it diiFerenciz iutec quadratuip e,x C F feu B E, L., Cc Qjja^atum ex ' B C&gt; Ec BC, Ttdeeehiit propofiti&lt;A eorifequencer wtd&lt; eaiti &amp; aC ;^r6portionalem e(Te BC, Ttdeeernitpi , Etenim vt. AG ad 'CD, 'lea jC D i»d CF ex conftruflione. .Eft...</comment>
      <origin>285224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1863" sha1="hgkuyjrzxpa29qwegsco7iv70daldex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'•'} l.yf

f

ex ;BC, x-

3uetMT Qii}-

ntoex BE.
Dico B E
ede xqualem

ipfi Cr. Itame CE efie eam cuius

, ur- ,;rj‘
• * &gt;I rt....— —

“B *

&quot;

iiWiii Jr: ;j

V 
/

»


7

‘‘

cjuaaracuni

Q^dracum
cquale (it diiFerenciz iutec quadratuip e,x C F feu B E,
L., Cc Qjja^atum ex ' B C&gt; Ec
BC, Ttdeeehiit propofiti&lt;A
eorifequencer wtd&lt; eaiti &amp; aC ;^r6portionalem e(Te BC, Ttdeeernitpi ,
Etenim vt. AG ad 'CD, 'lea jC D i»d CF ex conftruflione. .Eft quoque wt
fimilicudine,
ex cciangulorum A C B A B E
A C ad B C, ica A B ad B E
in AB.
B,C
ex
xquale eft ex hypocheii re^angulo
Q^dnnun aucem ex CD
BE
luque
BE.
dc
AC
inter
Q^ie eadem media, eft iiicec A.Cafc Cf.
&amp; CE iunt zquales , atque demonftraca ell Peopofido.
,i
,
Propositio

XVII

I.

&quot;

'

■
Data bafc trianguli redanguli , &amp; media proportionali inter /
hypotenufam &amp; perpendiculum , datur triangulum.

Eatmuerb fnfortioiules fum ex antecedente frofofititine, Bajis. &gt;
*
m.
Perpendiculu
totus cfuadrati aqualis differentia inter QMdratum perpendiculi Quadratum

latitudinis

quam facitmediaQufdratumadplicatu haft. Qm in /eriedaturprima&amp;' Latus quadr,ai aqualis
tdfftgato Qu^atorum a duobus reliquis. Itaque dabuntur dua reliqua per propofitionem XV,.
£ji autem Mechanice Q^rato-quadrati adfeSlifub Qiudrato. Itaque in canonicarum
numerum adjeribitur. Qjffi de causa opus ipfum mte^m confentasseum eji exhibere » Propofttum icitur ejh

Data bafc trianguli rcdanguli media inter hypotenufam &amp;
perpendiculum , exhibere ipfum triangulum.
Sit data AC

bafis trianguli lefianpili &amp; data quoque

CE

media inter hrypote-

mi

lum. Ad datiyn A C
Bufam «e perpendiculum. Oportet.exhibere ipto tria^
&quot;ur Quadrat ex CE faJena.latitudiitem / 'CP.
X
cuUriterad AC fettique A C bifariam in D. defenhantur propom^ri^^
citcumferenui cadat perpendicul^
CF; CG. Et fiat A E diameter circuli , 4 cuius

L&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgkuyjrzxpa29qwegsco7iv70daldex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87595</id>
    <revision>
      <id>285225</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '7 B C. Dico A C D triangulum eift' ^ quo qaiKriioc. cniua videlicec b«6t &lt;ft ip£i - A.C data. Cum autem fit vt AC ad AB, ica BC ad. B E«. id cft vt opus indi» cat ,&amp; antecedens demonlltaqit. CE vero media &amp; inter AC k CF, confe» quens eft mediam quoque elTe oportuit.  CE .1  inter Ai  -tk B C.  ■    jdoK jiKt€m Pnilem* fatmtfti nmicuri. ■ -  .  &amp;Aum  eii qo94  ■  ■_  .  '  ,n.  Data media tnum proportionalium , &amp; ei cuius Quadratuitt . le eft...</comment>
      <origin>285225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1998" sha1="fmn15w6f3ejcgzl20lpclbfjtfoexu7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;7
B C. Dico A C D triangulum eift' ^ quo qaiKriioc. cniua videlicec b«6t &lt;ft ip£i - A.C
data. Cum autem fit vt AC ad AB, ica BC ad. B E«. id cft
vt opus indi»
cat ,&amp; antecedens demonlltaqit. CE vero media &amp; inter AC
k
CF, confe»
quens eft mediam quoque elTe
oportuit.

CE
.1

inter Ai

-tk B C.

■


jdoK jiKt€m Pnilem* fatmtfti nmicuri. ■
-

.

&amp;Aum

eii qo94

■

■_

.

'

,n.

Data media tnum proportionalium , &amp; ei cuius Quadratuitt
.
le eft dilferendz Quadratorum

Vt hic dati

AC,

&amp;

CE,

»

- i •
. Inu^Jtdre
•
ab extremis.
ottremas. &quot;

inueniuntur

aB,

P R o P 6 s I f l 6'
'fll-tid

B C.

X I X

fl'

:.l

•’&gt;'

■ ■■ ' rr(i
'^jJ

Si Oiwdratum medix inter baiim &amp; perpendiculum triangpli re(JtangiuTaidplicetur ad hypotenulim, oriur latimdo crit pro^
portionalis inter duo fegmenta hypotenu£e , quorum primi
tum adiedhim Quadrato latimdinis xquat Q^dtan^ balis. Secundi vero Q^dratum eidem Quadrato laotudinis adicAum , xquac
Quadratum perpendiculi.
Sit Trianguli redanauli hypoteimra quidem AB, bafii AC, perpendiculum
B C ,
media inter b^m Sc perpendiculum ,
B E,
ciliils quadratum adpUcatum ad
A B
faciat latitudinem B F. Cadat autem C D perpendicularitir 1 pundu C
in A B. Sunt igitur proportionales A D
Tegmencum primtitn hypotenuTz ,
C D
edutVa , Sc D B Terentum hppocenufc reliquoTn. Dico D C efie zqmJm
B E. luque E(S elTe proportionalem inter AD, cuius Quadratum adiunuaip
draco C b
dtato CD

zquet Q^dtatum A C bafis. Et D B , cuius C^ua'dratum el4em Qsir
adtedbim zquet Q^drltum CB perpendiculi, vt decernit Tbeoteriuu

Eft enim vtAB
ad BE, ita BE id BF, cz confttudtione. Eft quoque vt
AB ad C B , ita AC ad C D
ez fimilitudine ttiai^ulotum A C B
A D C.
Quadratum autem ex B E valet reAangulom C B
ia AC. Ergo eadem media
eft inter AB Sc BF quat inter AB dc CD. Ideoqne BF dc CO
funt
zquales. Atque adeo tata eft ptopofitio.
Propositio

XX.

Daca hypotenulacHanguli rcdbmguli&amp; medii proporrionali inter
ba^m &amp; perpendiculum datur triangulum.

A&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fmn15w6f3ejcgzl20lpclbfjtfoexu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Francisci Vietae in artem analyticem isagoge.pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87596</id>
    <revision>
      <id>285226</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'J A£«iifwwj  /imttK-dmtceiem*  •.! n *. i. i&gt; . . V.''&quot;' HlffottnnfitJt^MeTttnmvmm. &quot;■■ • ms 'laritiiA a»4m facit medi* Huadeat^m adfLc*ttm^'adhjfot^»pm:' ' n.' j v f 't''&quot; lif!' j?^j^6teimf*fiphe7Uim Etenim. Utenims circa reihtm, ^dteilam •uerb Quai  •jMd^erurtj^r.rQiL  '.■i-A.n y  e/ficit Q^dratum  £jl a^.i^ .Mts;h^iiif^^l^^  ■  .;  '  '&quot;5^'  canomcar»m kummim &lt;ujcnhitur. iJjM de caufa ofUis s^m mte^m bere. Profofuum igitur, tjia :&gt;  t^n...'</comment>
      <origin>285226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2202" sha1="nwqu90uhu7k2e2me64fdj2adiv00jae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;J A£«iifwwj

/imttK-dmtceiem*

•.! n *. i. i&gt;
. .
V.''&quot;' HlffottnnfitJt^MeTttnmvmm.
&quot;■■ •
ms 'laritiiA a»4m facit medi* Huadeat^m adfLc*ttm^'adhjfot^»pm:' '
n.'
j
v
f 't''&quot;
lif!' j?^j^6teimf*fiphe7Uim Etenim.
Utenims circa reihtm, ^dteilam •uerb Quai

•jMd^erurtj^r.rQiL

'.■i-A.n y

e/ficit Q^dratum

£jl a^.i^ .Mts;h^iiif^^l^^

■

.;

'

'&quot;5^'

canomcar»m kummim &lt;ujcnhitur. iJjM de caufa ofUis s^m mte^m
bere. Profofuum igitur, tjia :&gt;

t^no-

Itaque in

confentdneum efl exhi-

Data hypotcni^ trianguli' H media proporaonali inter latera
circa rcdhim, exhibere ipfum triangulum.
h”
'mi
*&lt; r- .du^nt. if mulu^iK
Sit dUa

AB

. hytiotenuU tciaimii &gt; Et data quoque

AC

inedia ptoeotcionali

• i

a

tateriliWA

e54fr«?f
,«mngq|iq^;jAd da* j(j.
tas AB,' AC
* '^A T^ iadeniaiiiicfrciapco•
' *A R
p6rit6iiidii • 'ad,
‘A B &quot;dia^
«uterxitcidi,:id ipiam jd leAos angulos demiccacui i ciicumferencit
redia F E ipE A D xqualis , 8c
/ulktendaqtut AF JB. pico ip(a.
5? F_'’F'l!^enfc^ liceca circa redlum'
i^biFAtjii atque adeo triangulum
juo quititut elTe
cuius ^

^aero'h;fpotenula’«l^
B data. U
Mi)i|ia Wnque triangula Xredlangiila
ftnr Fg* AFB. Itaque ell vc F &amp; ad A F
ff® AFB. Itaque eft vt F E ad A F ita„^ F^B' ad A B. Sed ex cdn|lirtlAione ^ TE ,^elt r AD
ad AC ita AC ad AB. .Q^re AC
proliraAione^ TE ,^e(t', Al
- ■
A'F'
A'F’ FB. ‘ ‘
Ift ifit*'
pdttidhiilt
Ad datam
itaque A B
hypotenufam &amp; AC
mediam proportionalem inter latera circa sedium exhibitum eft ipfum triangulum AFB. Qypd facere oportebat.
idem autem Problema ira fotuit concipi.

/
Data media mum proportionalium &amp;: ea cuius quadratum xquaIc eft adgregato Quadratorum ab extremis jlnuenire extremas.
Vt hic datis
cxcrcDiZ r
jy 51;.

i .1

. 3 Ci A

U J A

A C
rB*

-

media de AB

potente exctepias quadrato inueniuntur ipfx

—' -

s

,^8

I,t

floqos
r' ii*ri
U.:i*q ^

mjlii ;_s; J1 IsUt
aihem mst-; &gt; 0^. i.l .P A. ni 8P
Q A nsni xijp
iniii U J
:6
»!ipost)i .111} *

.XX

0

1

T

I ; 0

H

0

' K

A

: ‘

i?i , n

*

‘-

R A.

= R 09I»
:/j 9Up)
fi A
■.
A fjjfu iia

11

T

»3ni il«ioit:oqoiq £ifc'm
riupntht
.'iiilluurisin --iiTrh :nuL';

a

■

■

11

AJtCI
rvkiJ -&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nwqu90uhu7k2e2me64fdj2adiv00jae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isagoge in Artem Analyticem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87597</id>
    <revision>
      <id>285259</id>
      <timestamp>2026-10-21T16:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Initial page</comment>
      <origin>285259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="350" sha1="mz93insfa98mfpkoyrzpbaju7m0tdtj" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Franciscus Vieta
|OperaeTitulus= Isagoge In Artem Analyticem
|Annus= 1591
|SubTitulus=Seorsim excussa ab Opere resistutæ Mathematicæ Analyseos, Seu, Algebrâ novâ.
|Genera=Mathematica
|Liber=Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf
}}


&lt;pages index=&quot;Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf&quot; from=1 to =18 /&gt;</text>
      <sha1>mz93insfa98mfpkoyrzpbaju7m0tdtj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285260</id>
      <parentid>285259</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T16:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="723" sha1="a03t481ea664jg8vujesoenkuc29loi" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Franciscus Vieta
|OperaeTitulus= Isagoge In Artem Analyticem
|Annus= 1591
|SubTitulus=Seorsim excussa ab Opere resistutæ Mathematicæ Analyseos, Seu, Algebrâ novâ.
|Genera=Mathematica
|Liber=Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf
}}


&lt;pages index=&quot;Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf&quot; from=1 to =1 /&gt;

{{rule}}

&lt;pages index=&quot;Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf&quot; from=2 to =2 /&gt;

{{rule}}

&lt;pages index=&quot;Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf&quot; from=3 to =5 /&gt;

{{rule}}

&lt;pages index=&quot;Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf&quot; from=7 to =17 /&gt;

{{rule}}
&lt;br /&gt;

&lt;pages index=&quot;Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf&quot; from=18 to =18 /&gt;</text>
      <sha1>a03t481ea664jg8vujesoenkuc29loi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285261</id>
      <parentid>285260</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T16:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="632" sha1="n5m55e5dg6ojk75njn6kb22isgyoz2j" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Franciscus Vieta
|OperaeTitulus= Isagoge In Artem Analyticem
|Annus= 1591
|SubTitulus=Seorsim excussa ab Opere resistutæ Mathematicæ Analyseos, Seu, Algebrâ novâ.
|Genera=Mathematica
|Liber=Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf
}}


&lt;pages index=&quot;Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf&quot; from=1 to =1 /&gt;

{{rule}}

&lt;pages index=&quot;Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf&quot; from=3 to =5 /&gt;

{{rule}}

&lt;pages index=&quot;Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf&quot; from=7 to =17 /&gt;

{{rule}}
&lt;br /&gt;

&lt;pages index=&quot;Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf&quot; from=18 to =18 /&gt;</text>
      <sha1>n5m55e5dg6ojk75njn6kb22isgyoz2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Franciscus Vieta scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87598</id>
    <revision>
      <id>285263</id>
      <timestamp>2026-10-21T16:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="6k0s910uk68tg29w2j2kr57y1dvb9qs" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Franciscus Vieta}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Vieta, Franciscus]]</text>
      <sha1>6k0s910uk68tg29w2j2kr57y1dvb9qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 21</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87599</id>
    <revision>
      <id>285265</id>
      <timestamp>2026-10-21T16:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XXI. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XX |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 20 |Post= Thesis XXII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 22 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=161 to=161 fromsection=&quot;T21&quot; tosection=&quot;T21&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XX |AnteNomen...'</comment>
      <origin>285265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="g6i5ikvhnemus5hr6qydj3uvgadfodu" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XXI.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XX
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 20
|Post= Thesis XXII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 22
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=161 to=161 fromsection=&quot;T21&quot; tosection=&quot;T21&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XX
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 20
|Post= Thesis XXII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 22
}}</text>
      <sha1>g6i5ikvhnemus5hr6qydj3uvgadfodu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Baudonivia</title>
    <ns>102</ns>
    <id>87600</id>
    <revision>
      <id>285267</id>
      <timestamp>2026-10-21T17:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{Scriptor }}  ==Opera== * [[Vita S. Radegundis Reginae]] (liber II)'</comment>
      <origin>285267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="4kvel2635guvdnr0zs7t8cuui72juys" xml:space="preserve">{{Scriptor
}}

==Opera==
* [[Vita S. Radegundis Reginae]] (liber II)</text>
      <sha1>4kvel2635guvdnr0zs7t8cuui72juys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285274</id>
      <parentid>285267</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>285274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140" sha1="o4gfe88hjrtnjmafpylrv0vlkmufeim" xml:space="preserve">{{Scriptor
}}

==Opera==
* [[ita_S._Radegundis_Reginae#Liber_II._Auctore_Baudonivia_moniali_aequali.|Vita S. Radegundis Reginae]] (liber II)</text>
      <sha1>o4gfe88hjrtnjmafpylrv0vlkmufeim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285275</id>
      <parentid>285274</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>285275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="cruc9wa6gsif2lx61wgma54o5by477e" xml:space="preserve">{{Scriptor
}}

==Opera==
* [[Vita_S._Radegundis_Reginae#Liber_II._Auctore_Baudonivia_moniali_aequali.|Vita S. Radegundis Reginae]] (liber II)</text>
      <sha1>cruc9wa6gsif2lx61wgma54o5by477e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Baudonivia scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87601</id>
    <revision>
      <id>285269</id>
      <timestamp>2026-10-21T17:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{Vide|Scriptor:Baudonivia}}  [[Categoria:Opera per scriptores digesta|Baudonivia]]'</comment>
      <origin>285269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="j0et704drv39k182wsfkdw1pdjqjqdj" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Baudonivia}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Baudonivia]]</text>
      <sha1>j0et704drv39k182wsfkdw1pdjqjqdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87602</id>
    <revision>
      <id>285277</id>
      <timestamp>2026-10-21T17:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ check Greek</comment>
      <origin>285277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6858" sha1="nu6yhqydnasiwg4nseitseminzsistz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil.}}|11}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;{{pt|grus|Congrus}}, Scarus, {{et}} hujus generis alii, quibus {{s}}uper{{s}}edeo. In {{s}}inubus vero {{et}} lacubus mediterraneis (qui ''Alagoas'' Lu{{s}}itanis dicuntur) pi{{s}}cium immen{{s}}a e{{s}}t multitudo, quorum facile optimi exi{{s}}tunt, ''Sindia, Gueba'' {{et}} ''Noja'', qui {{s}}quamis carent, ''Tamat{{ae}}'' {{s}}ive loricati. Qui licet fluvialibus dicantur inferiores, haud multum tamen cedunt, quod non {{s}}tagnantes vere {{s}}int aqu{{ae}}, {{s}}ed per{{s}}pirent, indeque fluenta {{et}} rivi egrediantur. Pi{{s}}ces denique vel {{s}}ole ex{{s}}iccantur vel {{s}}ale (qui copio{{s}}i{{s}}{{s}}ime in {{s}}alinis hic colligitur) condiuntur, inque penu {{et}} {{s}}al{{s}}amentariis con{{s}}ervantur: Inter quas pr{{ae}}cellunt, ''Curima parati'' ({{Gothica|Herders}} Belgis.)

Omnes pariter Barbari eodem oblectantur ob{{s}}onio, eoque {{s}}ane pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imo, quod ex oleo {{et}} aceto pr{{ae}}{{s}}tantiori {{et}} efficaciori contra pi{{s}}cium phlegma, cui multum piperis Bra{{s}}ilien{{s}}is immergitur, pr{{ae}}parant. Qui recens capti à pi{{s}}catoribus ex Oceano ad nos deferuntur ac celebrantur, hic poti{{s}}{{s}}imum recen{{s}}eo, eorumque nomina Bra{{s}}ilico idiomate, vel Lu{{s}}itanico, quatenus vulgo notiora, exprimo; ''Piracana, Piraumbu, Pirapinime, Carantia'', qui pi{{s}}cis e{{s}}t coloris rubri. Cyprinum no{{s}}trum Europ{{ae}}um {{ae}}mulantem, {{s}}ed paulo majorem. C{{ae}}terum ''Carapantangele'' perc{{ae}} e{{s}}t {{s}}imilis. Quem vero ''Cunapu'' vocant, Lu{{s}}itani ''Mero'', Batavi, {{Gothica|Jacob Evert{{s}}z}}/ in mari juxta {{et}} fluminibus reperitur. Huic {{s}}imilis e{{s}}t ''Pirata apua'', {{s}}ed non {{ae}}que cra{{s}}{{s}}us. ''Siobe'' pi{{s}}cem ''Carantia'' per omnia refert, excepto colore {{et}} dentibus. ''Beyupira, Guarapucu'' cavallo {{et}} ''Iaravallo'' {{et}} ''Carapitanga'', marinorum pi{{s}}cium facile {{s}}unt principes. Hi omnes quovis anni tempore capiuntur, {{et}} pi{{s}}catoribus ''Fundi Pi{{s}}ces'' dicuntur, quod fundo {{s}}emper adh{{ae}}re{{s}}cunt. Nam qui {{ae}}{{s}}tate {{s}}olum capiuntur, plerumque in {{s}}uperficie maris cernuntur, ut Aurat{{ae}} marin{{ae}}, Hi{{s}}panis ''Dorades''; deinde ''Pi{{s}}ado, Picudo'' {{s}}eu Lucius no{{s}}ter, ''VVaribana'' optimi palati, verum difficilioris concoctionis: ''Corcovado'' non multum ab{{s}}imilis, {{s}}ed dor{{s}}o c{{ae}}ruleo, nimi{{s}}que rotundo. Orbium, Scombrorum, Acuum, Rajarum mult{{ae}} {{s}}pecies edules. Pr{{ae}}ter h{{ae}}c denique ''Iupipiapre'' veluti Tritones, Lu{{s}}itanis ''Peixe Mulhier'' dicti, Balen{{ae}}, Vacc{{ae}} marin{{ae}}, aliaque prodigio{{s}}a Neptuni pecora, inter qu{{ae}} Delphini {{et}} Thynni in{{s}}igni velocitate c{{ae}}teros {{s}}uperantes, con{{s}}piciuntur. Lami{{ae}} porro, Bra{{s}}ilien{{s}}ibus Cacaon, Belgis {{Gothica|Hayen}}, {{et}} {{s}}err{{ae}} qu{{ae}} illis ''Araguaqua'' nobis {{Gothica|Swaertvi{{s}}{{s}}chen}}, inter rapaces primum locum obtinent. Illi formidabili rictu pi{{s}}ces non tantum, {{s}}ed {{et}} homines {{s}}ub aquis urinantes devorant: Hi perpetuum cum Cetis bellum gerentes, eorum pr{{ae}}cordia gladio, acuti{{s}}{{s}}imis radiis horre{{s}}cente fodicant, ut mare cruore tingatur. Cetorum enim pr{{ae}}{{s}}ertim men{{s}}ibus pluviis magna apparet copia, f{{oe}}tu{{s}}que ibi edunt; mari autem recedente, contingit eos in vadis h{{ae}}rere aliquando, atque hinc multum olei inde redundat. Quos vero volare videmus pi{{s}}ces, {{s}}unt edules, atque plus minus halecis magnitudine. His provida natura opinor alas addidit, ut ho{{s}}tes, qui omnes pi{{s}}ciculos minutos gregatim natantes per{{s}}equuntur, evadant. Cujus rei non ignari pi{{s}}catores, vivos hamis affixos profundo immittunt, magnoque f{{oe}}nore illos redimunt.

Potus porro u{{s}}itati{{s}}{{s}}imus {{et}} longe {{s}}aluberrimus ({{s}}upra illum quem ex tot fructibus exprimi diximus) aqua e{{s}}t limpidi{{s}}{{s}}ima, divinitus hi{{s}}ce regionibus conce{{s}}{{s}}a. Qu{{ae}} jucundo refrigerio, Solis ardore {{et}} longo itinere fractos refocillare ac {{s}}ummopere recreare {{s}}olet. Largius {{et}} crebrius pota, nullos in ventre vel hypochondriis flatus aut tormina excitat, neque ventriculum debilitat; {{s}}ed melius qui{{s}}que inde {{s}}e habet: modo ''ἐυδιάπνευστος'' {{et}} regionis temperamento conformis fuerit. Atque hinc quidem illico {{s}}udores {{et}} urinas provocat, adeoque appetitum {{s}}tomacho acuit, ita ut voraces incolas reddat. Illa qu{{ae}} ex amnibus ''Parayparatybi'' fluit, à calculo{{s}}is imprimis {{et}} articulorum morbis pr{{ae}}{{s}}ervat; rari{{s}}{{s}}im{{ae}}que de duobus hi{{s}}ce malis qu{{ae}}rel{{ae}} {{s}}unt. Con{{s}}tat, plurimos beata admodum {{s}}enecta à tot {{ae}}rumnis libera, cente{{s}}imum attigi{{s}}{{s}}e annum, nec alium potum pr{{ae}}ter aquam toto vit{{ae}} curriculo gu{{s}}ta{{s}}{{s}}e. Cum enim aqu{{ae}} h{{ae}} pler{{ae}}que nive {{et}} metallis de{{s}}titut{{ae}} è {{s}}ublimi prolabantur {{et}} profundis è fontibus orienti obver{{s}}is {{s}}caturiant, longo itinere a{{s}}{{s}}iduoque Solis calore excoquuntur, dulci{{s}}{{s}}im{{ae}} {{et}} tenui{{s}}{{s}}im{{ae}} evadunt, nihilque {{s}}ub{{s}}ident. Hibernis men{{s}}ibus minus quandoque limpid{{ae}}, ob crebriores pluvias nec {{ae}}que frigid{{ae}}. {{AE}}{{s}}tivis ob auram inten{{s}}iorem frigidi{{s}}{{s}}im{{ae}} {{s}}unt, nec tamen dur{{ae}}, {{s}}ed molles, leves atque concoctu faciles. Aqu{{ae}} ex imbribus collect{{ae}}, leves quidem, {{s}}ed calid{{ae}} {{et}} facile putre{{s}}cunt, quod ex plurimis {{et}} diver{{s}}is con{{s}}tent, ravimque inducunt, ni{{s}}i excoquantur. Qu{{ae}} ex tumulis {{et}} montibus his, metallis fere de{{s}}titutis, profluunt, iis qui ventre {{s}}unt duriore conveniunt. Si qu{{ae}} vero aqu{{ae}} {{s}}axa {{et}} ferrum re{{s}}ipiant, iis conducunt qui humidiori {{et}} molliori {{s}}unt ventre, quod ventres cogant {{et}} re{{s}}iccent. Veterani non minus {{s}}olertes {{s}}unt in aquarum differentiis gu{{s}}tandis, quam no{{s}}trates in diver{{s}}is vinorum qualitatibus di{{s}}cernendis, quos imprudenti{{ae}} in{{s}}imulant, {{s}}i nullo habito di{{s}}crimine aquas hauriant. Illi enim tenui{{s}}{{s}}imas {{et}} dulci{{s}}{{s}}imas, nihilque {{s}}ub{{s}}identes hauriunt, quas {{s}}ublimioribus locis ({{s}}ubterraneis ob teporem neglectis) in urceis fictilibus, noctes die{{s}}que {{s}}ub dio re{{s}}ervant, ubi invitis radiis verticalibus, inten{{s}}i{{s}}{{s}}ime ip{{s}}o momento refrigerentur. Hippocrates Aphori{{s}}mo {{sc|xxvi}}. lib. {{sc|v}}. Aqua qu{{ae}} cito calefit {{et}} cito refrigeratur, levi{{s}}{{s}}ima e{{s}}t. {{AE}}{{s}}tuantibus tamen eam, licet grati{{s}}{{s}}imam, ni{{s}}i offa conditur{{ae}} ante degu{{s}}tata bibere non convenit. Cum è&lt;noinclude&gt;{{rh||''B'' 2|con-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nu6yhqydnasiwg4nseitseminzsistz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285279</id>
      <parentid>285277</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T17:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6856" sha1="lht4jp1ib2bseymdq1gvd6n6io41ecv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil.}}|11}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;{{pt|grus|Congrus}}, Scarus, {{et}} hujus generis alii, quibus {{s}}uper{{s}}edeo. In {{s}}inubus vero {{et}} lacubus mediterraneis (qui ''Alagoas'' Lu{{s}}itanis dicuntur) pi{{s}}cium immen{{s}}a e{{s}}t multitudo, quorum facile optimi exi{{s}}tunt, ''Sindia, Gueba'' {{et}} ''Noja'', qui {{s}}quamis carent, ''Tamat{{ae}}'' {{s}}ive loricati. Qui licet fluvialibus dicantur inferiores, haud multum tamen cedunt, quod non {{s}}tagnantes vere {{s}}int aqu{{ae}}, {{s}}ed per{{s}}pirent, indeque fluenta {{et}} rivi egrediantur. Pi{{s}}ces denique vel {{s}}ole ex{{s}}iccantur vel {{s}}ale (qui copio{{s}}i{{s}}{{s}}ime in {{s}}alinis hic colligitur) condiuntur, inque penu {{et}} {{s}}al{{s}}amentariis con{{s}}ervantur: Inter quas pr{{ae}}cellunt, ''Curima parati'' ({{Gothica|Herders}} Belgis.)

Omnes pariter Barbari eodem oblectantur ob{{s}}onio, eoque {{s}}ane pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imo, quod ex oleo {{et}} aceto pr{{ae}}{{s}}tantiori {{et}} efficaciori contra pi{{s}}cium phlegma, cui multum piperis Bra{{s}}ilien{{s}}is immergitur, pr{{ae}}parant. Qui recens capti à pi{{s}}catoribus ex Oceano ad nos deferuntur ac celebrantur, hic poti{{s}}{{s}}imum recen{{s}}eo, eorumque nomina Bra{{s}}ilico idiomate, vel Lu{{s}}itanico, quatenus vulgo notiora, exprimo; ''Piracana, Piraumbu, Pirapinime, Carantia'', qui pi{{s}}cis e{{s}}t coloris rubri. Cyprinum no{{s}}trum Europ{{ae}}um {{ae}}mulantem, {{s}}ed paulo majorem. C{{ae}}terum ''Carapantangele'' perc{{ae}} e{{s}}t {{s}}imilis. Quem vero ''Cunapu'' vocant, Lu{{s}}itani ''Mero'', Batavi, {{Gothica|Jacob Evert{{s}}z}}/ in mari juxta {{et}} fluminibus reperitur. Huic {{s}}imilis e{{s}}t ''Pirata apua'', {{s}}ed non {{ae}}que cra{{s}}{{s}}us. ''Siobe'' pi{{s}}cem ''Carantia'' per omnia refert, excepto colore {{et}} dentibus. ''Beyupira, Guarapucu'' cavallo {{et}} ''Iaravallo'' {{et}} ''Carapitanga'', marinorum pi{{s}}cium facile {{s}}unt principes. Hi omnes quovis anni tempore capiuntur, {{et}} pi{{s}}catoribus ''Fundi Pi{{s}}ces'' dicuntur, quod fundo {{s}}emper adh{{ae}}re{{s}}cunt. Nam qui {{ae}}{{s}}tate {{s}}olum capiuntur, plerumque in {{s}}uperficie maris cernuntur, ut Aurat{{ae}} marin{{ae}}, Hi{{s}}panis ''Dorades''; deinde ''Pi{{s}}ado, Picudo'' {{s}}eu Lucius no{{s}}ter, ''VVaribana'' optimi palati, verum difficilioris concoctionis: ''Corcovado'' non multum ab{{s}}imilis, {{s}}ed dor{{s}}o c{{ae}}ruleo, nimi{{s}}que rotundo. Orbium, Scombrorum, Acuum, Rajarum mult{{ae}} {{s}}pecies edules. Pr{{ae}}ter h{{ae}}c denique ''Iupipiapre'' veluti Tritones, Lu{{s}}itanis ''Peixe Mulhier'' dicti, Balen{{ae}}, Vacc{{ae}} marin{{ae}}, aliaque prodigio{{s}}a Neptuni pecora, inter qu{{ae}} Delphini {{et}} Thynni in{{s}}igni velocitate c{{ae}}teros {{s}}uperantes, con{{s}}piciuntur. Lami{{ae}} porro, Bra{{s}}ilien{{s}}ibus Cacaon, Belgis {{Gothica|Hayen}}, {{et}} {{s}}err{{ae}} qu{{ae}} illis ''Araguaqua'' nobis {{Gothica|Swaertvi{{s}}{{s}}chen}}, inter rapaces primum locum obtinent. Illi formidabili rictu pi{{s}}ces non tantum, {{s}}ed {{et}} homines {{s}}ub aquis urinantes devorant: Hi perpetuum cum Cetis bellum gerentes, eorum pr{{ae}}cordia gladio, acuti{{s}}{{s}}imis radiis horre{{s}}cente fodicant, ut mare cruore tingatur. Cetorum enim pr{{ae}}{{s}}ertim men{{s}}ibus pluviis magna apparet copia, f{{oe}}tu{{s}}que ibi edunt; mari autem recedente, contingit eos in vadis h{{ae}}rere aliquando, atque hinc multum olei inde redundat. Quos vero volare videmus pi{{s}}ces, {{s}}unt edules, atque plus minus halecis magnitudine. His provida natura opinor alas addidit, ut ho{{s}}tes, qui omnes pi{{s}}ciculos minutos gregatim natantes per{{s}}equuntur, evadant. Cujus rei non ignari pi{{s}}catores, vivos hamis affixos profundo immittunt, magnoque f{{oe}}nore illos redimunt.

Potus porro u{{s}}itati{{s}}{{s}}imus {{et}} longe {{s}}aluberrimus ({{s}}upra illum quem ex tot fructibus exprimi diximus) aqua e{{s}}t limpidi{{s}}{{s}}ima, divinitus hi{{s}}ce regionibus conce{{s}}{{s}}a. Qu{{ae}} jucundo refrigerio, Solis ardore {{et}} longo itinere fractos refocillare ac {{s}}ummopere recreare {{s}}olet. Largius {{et}} crebrius pota, nullos in ventre vel hypochondriis flatus aut tormina excitat, neque ventriculum debilitat; {{s}}ed melius qui{{s}}que inde {{s}}e habet: modo ''ἐνδιάπνευςος'' {{et}} regionis temperamento conformis fuerit. Atque hinc quidem illico {{s}}udores {{et}} urinas provocat, adeoque appetitum {{s}}tomacho acuit, ita ut voraces incolas reddat. Illa qu{{ae}} ex amnibus ''Parayparatybi'' fluit, à calculo{{s}}is imprimis {{et}} articulorum morbis pr{{ae}}{{s}}ervat; rari{{s}}{{s}}im{{ae}}que de duobus hi{{s}}ce malis qu{{ae}}rel{{ae}} {{s}}unt. Con{{s}}tat, plurimos beata admodum {{s}}enecta à tot {{ae}}rumnis libera, cente{{s}}imum attigi{{s}}{{s}}e annum, nec alium potum pr{{ae}}ter aquam toto vit{{ae}} curriculo gu{{s}}ta{{s}}{{s}}e. Cum enim aqu{{ae}} h{{ae}} pler{{ae}}que nive {{et}} metallis de{{s}}titut{{ae}} è {{s}}ublimi prolabantur {{et}} profundis è fontibus orienti obver{{s}}is {{s}}caturiant, longo itinere a{{s}}{{s}}iduoque Solis calore excoquuntur, dulci{{s}}{{s}}im{{ae}} {{et}} tenui{{s}}{{s}}im{{ae}} evadunt, nihilque {{s}}ub{{s}}ident. Hibernis men{{s}}ibus minus quandoque limpid{{ae}}, ob crebriores pluvias nec {{ae}}que frigid{{ae}}. {{AE}}{{s}}tivis ob auram inten{{s}}iorem frigidi{{s}}{{s}}im{{ae}} {{s}}unt, nec tamen dur{{ae}}, {{s}}ed molles, leves atque concoctu faciles. Aqu{{ae}} ex imbribus collect{{ae}}, leves quidem, {{s}}ed calid{{ae}} {{et}} facile putre{{s}}cunt, quod ex plurimis {{et}} diver{{s}}is con{{s}}tent, ravimque inducunt, ni{{s}}i excoquantur. Qu{{ae}} ex tumulis {{et}} montibus his, metallis fere de{{s}}titutis, profluunt, iis qui ventre {{s}}unt duriore conveniunt. Si qu{{ae}} vero aqu{{ae}} {{s}}axa {{et}} ferrum re{{s}}ipiant, iis conducunt qui humidiori {{et}} molliori {{s}}unt ventre, quod ventres cogant {{et}} re{{s}}iccent. Veterani non minus {{s}}olertes {{s}}unt in aquarum differentiis gu{{s}}tandis, quam no{{s}}trates in diver{{s}}is vinorum qualitatibus di{{s}}cernendis, quos imprudenti{{ae}} in{{s}}imulant, {{s}}i nullo habito di{{s}}crimine aquas hauriant. Illi enim tenui{{s}}{{s}}imas {{et}} dulci{{s}}{{s}}imas, nihilque {{s}}ub{{s}}identes hauriunt, quas {{s}}ublimioribus locis ({{s}}ubterraneis ob teporem neglectis) in urceis fictilibus, noctes die{{s}}que {{s}}ub dio re{{s}}ervant, ubi invitis radiis verticalibus, inten{{s}}i{{s}}{{s}}ime ip{{s}}o momento refrigerentur. Hippocrates Aphori{{s}}mo {{sc|xxvi}}. lib. {{sc|v}}. Aqua qu{{ae}} cito calefit {{et}} cito refrigeratur, levi{{s}}{{s}}ima e{{s}}t. {{AE}}{{s}}tuantibus tamen eam, licet grati{{s}}{{s}}imam, ni{{s}}i offa conditur{{ae}} ante degu{{s}}tata bibere non convenit. Cum è&lt;noinclude&gt;{{rh||''B'' 2|con-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lht4jp1ib2bseymdq1gvd6n6io41ecv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 22</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87603</id>
    <revision>
      <id>285285</id>
      <timestamp>2026-10-21T18:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XXII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XXI |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 21 |Post= Thesis XXIII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 23 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=162 to=162 fromsection=&quot;T22&quot; tosection=&quot;T22&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XXI |AnteN...'</comment>
      <origin>285285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="bryvjprwxj85nala2h9fdmmds3dbkyh" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XXII.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XXI
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 21
|Post= Thesis XXIII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 23
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=162 to=162 fromsection=&quot;T22&quot; tosection=&quot;T22&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XXI
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 21
|Post= Thesis XXIII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 23
}}</text>
      <sha1>bryvjprwxj85nala2h9fdmmds3dbkyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 23</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87604</id>
    <revision>
      <id>285287</id>
      <timestamp>2026-10-21T18:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XXIII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XXII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 22 |Post= Thesis XXIV |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 24 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=163 to=163 fromsection=&quot;T23&quot; tosection=&quot;T23&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XXII |Ant...'</comment>
      <origin>285287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="571" sha1="nu3qtme9wncskut64j9cvxmmzqo3cpg" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XXIII.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XXII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 22
|Post= Thesis XXIV
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 24
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=163 to=163 fromsection=&quot;T23&quot; tosection=&quot;T23&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XXII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 22
|Post= Thesis XXIV
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 24
}}</text>
      <sha1>nu3qtme9wncskut64j9cvxmmzqo3cpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gallicanus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87605</id>
    <redirect title="Comoediae (Hrothsuita Gandersheimensis)" />
    <revision>
      <id>285296</id>
      <timestamp>2026-10-21T20:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="nddg26ztfpjvp7e6kgahellvq40b2p9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Comoediae_(Hrothsuita_Gandersheimensis)#I._GALLICANUS.]]</text>
      <sha1>nddg26ztfpjvp7e6kgahellvq40b2p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dulcitius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87606</id>
    <redirect title="Comoediae (Hrothsuita Gandersheimensis)" />
    <revision>
      <id>285297</id>
      <timestamp>2026-10-21T20:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="fqfqngq9qq4pg92sp7o2c176w58go73" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Comoediae_(Hrothsuita_Gandersheimensis)#II._DULCITIUS.]]</text>
      <sha1>fqfqngq9qq4pg92sp7o2c176w58go73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Callimachus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87607</id>
    <redirect title="Comoediae (Hrothsuita Gandersheimensis)" />
    <revision>
      <id>285298</id>
      <timestamp>2026-10-21T20:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="6ts405fu7uqpiq7j1dmp505zyuy7pvw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Comoediae_(Hrothsuita_Gandersheimensis)#III._CALLIMACHUS.]]</text>
      <sha1>6ts405fu7uqpiq7j1dmp505zyuy7pvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abraham (Hrotsvitha)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87608</id>
    <redirect title="Comoediae (Hrothsuita Gandersheimensis)" />
    <revision>
      <id>285299</id>
      <timestamp>2026-10-21T21:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="2k7isb57h84umn2efegn8pbv80ca2pw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Comoediae_(Hrothsuita_Gandersheimensis)#IV._ABRAHAM.]]</text>
      <sha1>2k7isb57h84umn2efegn8pbv80ca2pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paphnutius (Hrotsvitha)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87609</id>
    <redirect title="Comoediae (Hrothsuita Gandersheimensis)" />
    <revision>
      <id>285300</id>
      <timestamp>2026-10-21T21:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="iaahwslnafbcq83hoq6891q2e9198gs" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Comoediae_(Hrothsuita_Gandersheimensis)#V._PAPHNUTIUS]]</text>
      <sha1>iaahwslnafbcq83hoq6891q2e9198gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sapientia (Hrotsvitha)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87610</id>
    <redirect title="Comoediae (Hrothsuita Gandersheimensis)" />
    <revision>
      <id>285301</id>
      <timestamp>2026-10-21T21:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="avhpgrkez6vblstxdoa2uzykcmdvmgv" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Comoediae_(Hrothsuita_Gandersheimensis)#VI._SAPIENTIA.]]</text>
      <sha1>avhpgrkez6vblstxdoa2uzykcmdvmgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johannes coelum virgo vidit patefactum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87611</id>
    <revision>
      <id>285307</id>
      <timestamp>2026-10-21T21:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1917" sha1="3jiv0fmn055sxa98efu072s1asexjks" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Hrotsvitha Gandeshemensis
|OperaeTitulus=Johannes coelum virgo vidit patefactum... 
|OperaeWikiPagina=
|Annus=saeculo X
|Fons=[https://www.google.ru/books/edition/Die_Werke_der_Hrotsvitha_Herausgegeben_v/jTddAAAAcAAJ?hl=ru&amp;gbpv=0 GoogleBooks]
|Editio=K.A. Barack, 1858
}}

&lt;poem&gt;
Johannes coelum virgo vidit patefactum
Et nitido rerum patrem solio residentem,
Ordine bis duodenorum pulchro seniorum
Stipatum, claris qui praefulsere coronis,
{{Versus|5}}Omnes induti vestes candoris opimi.
Vidit et in dextera regis librum residentis
Secretum, cujus potis est vir cernere nullus.
Angelus hic, dignum quaerens, non repperit ullum,
Solvere qui clausi posset signacula libri.
{{Versus|10}}Iste Johannem consolatur lacrimantem,
Agnum solvendis aptum testando sigillis.
Ecce patent agno libri secreta perempto,
Cui mox coelicolae laudem proni cecinere.
En testes, clara clamantes voce sub ara,
{{Versus|15}}Accipiunt vestes, nitido candore micantes.
Angelus, a solis veniens ortu rutilantis,
Designat regis servos in fronte perennis.
Post haec candidulas aspexit stare catervas,
Agnum laudantes, palmas manibusque ferentes.
{{Versus|20}}Ecce silent media coeli cives velut hora.
Hic juxta sacram cum turibulo stetit aram
Et tulit incensum signans sacra vota piorum.
(en mulier) pulchre fulget circumdata sole
(Bis senum) nitida stellarum compta corona,
{{Versus|25}}Cujus vult natum serpens sorbere tenellum ;
Sed draco perteritur, puer ad Dominumque levatur,
Et draco de coelo cecidit, projectus in arva.
Hic agnum stantem supra Sion aspice montem
Et nova virgineum modulantem cantica coetum.
{{Versus|30}}Haec fera congreditur sanctis virtute draconis,
Quam prostravit : equo verax egressus in albo,
Iste ligat veterem sub tartara saeva draconem.
En vitae libri mortisque tenentur aperti
Et surgent vivi, fuerant qui morte soluti,
{{Versus|35}}Quis sua pro meritis dantur mox praemia cunctis.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>3jiv0fmn055sxa98efu072s1asexjks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285310</id>
      <parentid>285307</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1933" sha1="32zg2d8tikflih6c9iajb1fjqo3twcd" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Hrotsvitha Gandeshemensis
|OperaeTitulus=Johannes coelum virgo vidit patefactum... 
|OperaeWikiPagina=
|Genera=carmina
|Annus=saeculo X
|Fons=[https://www.google.ru/books/edition/Die_Werke_der_Hrotsvitha_Herausgegeben_v/jTddAAAAcAAJ?hl=ru&amp;gbpv=0 GoogleBooks]
|Editio=K.A. Barack, 1858
}}

&lt;poem&gt;
Johannes coelum virgo vidit patefactum
Et nitido rerum patrem solio residentem,
Ordine bis duodenorum pulchro seniorum
Stipatum, claris qui praefulsere coronis,
{{Versus|5}}Omnes induti vestes candoris opimi.
Vidit et in dextera regis librum residentis
Secretum, cujus potis est vir cernere nullus.
Angelus hic, dignum quaerens, non repperit ullum,
Solvere qui clausi posset signacula libri.
{{Versus|10}}Iste Johannem consolatur lacrimantem,
Agnum solvendis aptum testando sigillis.
Ecce patent agno libri secreta perempto,
Cui mox coelicolae laudem proni cecinere.
En testes, clara clamantes voce sub ara,
{{Versus|15}}Accipiunt vestes, nitido candore micantes.
Angelus, a solis veniens ortu rutilantis,
Designat regis servos in fronte perennis.
Post haec candidulas aspexit stare catervas,
Agnum laudantes, palmas manibusque ferentes.
{{Versus|20}}Ecce silent media coeli cives velut hora.
Hic juxta sacram cum turibulo stetit aram
Et tulit incensum signans sacra vota piorum.
(en mulier) pulchre fulget circumdata sole
(Bis senum) nitida stellarum compta corona,
{{Versus|25}}Cujus vult natum serpens sorbere tenellum ;
Sed draco perteritur, puer ad Dominumque levatur,
Et draco de coelo cecidit, projectus in arva.
Hic agnum stantem supra Sion aspice montem
Et nova virgineum modulantem cantica coetum.
{{Versus|30}}Haec fera congreditur sanctis virtute draconis,
Quam prostravit : equo verax egressus in albo,
Iste ligat veterem sub tartara saeva draconem.
En vitae libri mortisque tenentur aperti
Et surgent vivi, fuerant qui morte soluti,
{{Versus|35}}Quis sua pro meritis dantur mox praemia cunctis.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>32zg2d8tikflih6c9iajb1fjqo3twcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Quicumque viam cupit ire salutis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87612</id>
    <revision>
      <id>285308</id>
      <timestamp>2026-10-21T21:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="e1sdqasz2fyir65jz7jqwkvuplmxfsu" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Hrotsvitha Gandeshemensis
|OperaeTitulus=Quicumque viam cupit ire salutis... 
|OperaeWikiPagina=
|Annus=saeculo X
|Fons=[https://www.google.ru/books/edition/Die_Werke_der_Hrotsvitha_Herausgegeben_v/jTddAAAAcAAJ?hl=ru&amp;gbpv=0 GoogleBooks]
|Editio=K.A. Barack, 1858
}}

&lt;poem&gt;
Quicumque viam cupit ire salutis,
D
I
C
A
T
Aspice nupta Deo, quae sit tibi gloria terris,
      Quae maneant coelis, aspice nupta Deo !
Munera laeta capis, festiva, fulgida taedis,
      Ecce venit sponsus, munera laeta capis.
Et nova dulcisono modularis carmina plectro ,
      Sponsa hymno exultans et nova dulcisono,
Nullus ab altithrono comitatu segregat agni
      Quam affectu tulerat nullus ab altithrono.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>e1sdqasz2fyir65jz7jqwkvuplmxfsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285309</id>
      <parentid>285308</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732" sha1="pmf4nvdc34iwarqhmb7odd0okm0dmi1" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Hrotsvitha Gandeshemensis
|OperaeTitulus=Quicumque viam cupit ire salutis... 
|OperaeWikiPagina=
|Genera=carmina
|Annus=saeculo X
|Fons=[https://www.google.ru/books/edition/Die_Werke_der_Hrotsvitha_Herausgegeben_v/jTddAAAAcAAJ?hl=ru&amp;gbpv=0 GoogleBooks]
|Editio=K.A. Barack, 1858
}}

&lt;poem&gt;
Quicumque viam cupit ire salutis,
D
I
C
A
T
Aspice nupta Deo, quae sit tibi gloria terris,
      Quae maneant coelis, aspice nupta Deo !
Munera laeta capis, festiva, fulgida taedis,
      Ecce venit sponsus, munera laeta capis.
Et nova dulcisono modularis carmina plectro ,
      Sponsa hymno exultans et nova dulcisono,
Nullus ab altithrono comitatu segregat agni
      Quam affectu tulerat nullus ab altithrono.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>pmf4nvdc34iwarqhmb7odd0okm0dmi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87613</id>
    <revision>
      <id>285332</id>
      <timestamp>2026-10-22T01:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285332</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6282" sha1="eigjoe6nmhrn3vri3d0cxuq47qudyqg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|12|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;contrario no{{s}}tra pubes nautica {{et}} ru{{s}}tici, pe{{s}}{{s}}ima omnino con{{s}}uetudine, frigida largi{{s}}{{s}}ime hau{{s}}ta, vinum {{s}}tillatitium ob metum cruditatum {{s}}uperbibant. Qua{{s}}i eju{{s}}modi vehiculo opus e{{s}}{{s}}et, èque duobus hi{{s}}ce contrariis, hepatis aliorumque vi{{s}}cerum tonus nihil pateretur. Pr{{ae}}terea militum {{et}} Afrorum promi{{s}}cua turba, olente illo {{et}} nimio familiari potu, qui ''Garapa'' vulgo appellatur, {{s}}e implent, quem caupones lucriones ex nigro {{s}}accharo {{et}} aqua conficiunt, {{et}} vix def{{oe}}catum, vili pretio divendunt, additis nonnumquam foliis arboris ''Acaju'', quorum calore vapores excitantur, citiu{{s}}que inebriare faciunt. Conceditur tamen modice, {{s}}i rite concinnetur, vetu{{s}}que factum {{s}}it.

Dilutum quoque alium ex aqua fontana, Saccharo {{et}} Limonibus à mulierculis no{{s}}tratium confectum {{s}}ani pariter ac {{ae}}gri in deliciis habent. Vini Ab{{s}}inthit{{ae}}, cerevi{{s}}i{{ae}} Europ{{ae}}{{ae}}, vini imprimis adu{{s}}ti, maximum in his oris u{{s}}um, quidam voluerunt, {{s}}ed immerito. Vinum Rhenanum {{et}} Gallicum vel quod nimiis {{s}}uffimigiis infectum huc deferatur, vel delatum minus bene con{{s}}ervetur, minus {{s}}anitati conducit. Vinum Hi{{s}}panicum per omnes Indias, quod per {{s}}e {{s}}ine arte {{s}}ub{{s}}i{{s}}tat, c{{ae}}teris vinis Europ{{ae}}is longe e{{s}}t pr{{ae}}ferendum. Cujus u{{s}}us modicus ve{{s}}peri {{s}}acer, mane profanus. Nec leviter peccant, qui torridis hi{{s}}ce plagis paulo plus ju{{s}}to illud potant. Quippe numquam expertum e{{s}}t potus frigidioris exce{{s}}{{s}}um, tantum nocui{{s}}{{s}}e, quantum calidioris, quicquid na{{s}}utiores refragentur. Galen. in Hippocrat. comment. lib. {{sc|v}}. de Sanitate tuenda. cap. 12.

Hactenus de u{{s}}u {{et}} abu{{s}}u rerum, ut inde con{{s}}tet, hunc orbem habitanti, quibus {{et}} quo pacto tueri ac firmare valetudinem po{{s}}{{s}}it {{et}} debeat. Antequam autem de lap{{s}}a re{{s}}tituenda agamus, paucis per{{s}}tringendum duxi, quinam morbi qu{{ae}}cunque anni tempora, con{{s}}tellationes, pr{{ae}}cipue Lun{{ae}}, {{ae}}{{s}}tu{{s}}que aquarum re{{s}}piciant: quique inter diver{{s}}as gentes, vel di{{s}}crepantes vel communes {{s}}int. Primum quidem, cum ob con{{s}}tantiam {{et}} {{ae}}qualitatem tempe{{s}}tatum, h{{ae}}c plaga {{s}}aluberrimam temperiem ex calido {{et}} humido {{s}}it nacta veri{{s}}imillimam, mutationes nec tam magn{{ae}}, nec tam crebr{{ae}}, ut {{s}}upra à nobis dictum, fiunt, unde certa {{s}}alutis {{et}} long{{ae}}vitatis indicia profici{{s}}cuntur. Quia, ut ait Hippocrates, mutationes temporum poti{{s}}{{s}}imum pariunt morbos: {{et}} in ip{{s}}is temporibus magn{{ae}} mutationes aut frigoris aut caloris, {{et}} alia pro ratione eodem modo. Seme{{s}}tri {{s}}iquidem pluvio{{s}}o, licet humiditatis pr{{ae}}dominium, tamen à jugi Solis {{s}}plendore, accipit moderamen. Quod {{s}}i ex debito {{et}} tempe{{s}}tive fiat, annum proximum {{s}}equentem {{s}}aluberrimum {{et}} à multis morbis immunem pr{{ae}}nunciat. Seme{{s}}tre {{ae}}{{s}}tivum, rore copio{{s}}iore imbrium rarietatem compen{{s}}at, {{et}} pr{{ae}}{{s}}entiam Solis diurni lenit; utcunque tamen media {{ae}}{{s}}tate, nimirum Decembri vel Ianuario, {{s}}ole redeunte à Tropico Capricorni, terra iis irrigetur aquis, quas pluvias de Acajû appellant: quibus {{s}}i non pror{{s}}us de{{s}}tituantur, nec nimium obruantur, dum pr{{ae}}dicta arbor floret, optime de Barbarorum me{{s}}{{s}}e {{et}} vindemia agitur. Hi{{s}}ce temporibus {{ae}}{{s}}tivis, {{s}}icut morbi citius de{{s}}inunt, ita acuti ut plurimum {{et}} boni judicii {{s}}unt. Secundum illud: Ex con{{s}}titutionibus anni (Hippocrat. lib. 3. Aphor. {{sc|xv}}.) in univer{{s}}um {{s}}iccitates, a{{s}}{{s}}iduis imbribus {{s}}unt {{s}}alubriores {{et}} minus mortifer{{ae}}. Hinc laterales morbi, febres ardentes, raro lethales. Per {{s}}iccitates enim febres acut{{ae}} fiunt, {{et}} {{s}}iquidem annus maxima ex parte talis ex{{s}}titerit, qualem effecerit con{{s}}titutionem, tales ut plurimum quoque morbos expectare oportet. Verbi gratia, c{{ae}}citates vel diurn{{ae}} vel nocturn{{ae}}, dy{{s}}enteri{{ae}}, h{{ae}}morrhoides, inflammationes ani, pruritus totius corporis, impetigines ex adu{{s}}to {{s}}anguine generari contingit. Lepra autem {{et}} {{s}}cabies incognit{{ae}} {{s}}unt.

Hibernis men{{s}}ibus {{s}}i Au{{s}}ter perpetuus corpora ex{{s}}olvat, humectet, languidaque reddat, qui generantur morbi pr{{ae}}cipue {{s}}unt febres putrid{{ae}}, multa capitis ac ventris pituita (juxta illud Hippocrat. Aphori{{s}}. 16. lib. 3. A{{s}}{{s}}iduis imbribus morbi fere fiunt, febres long{{ae}}, fluxiones alvi, putredines) lap{{s}}us cartilaginis en{{s}}iformis, albus alvi fluxus, hydrops, Hernia. Omnium autem maxime, oppilatio hepatis {{et}} ventriculi imbecillitates: qu{{ae}} vi{{s}}cera {{s}}imul cum anni tempore mutationes accipere {{s}}olent. (Hippocrates de aëre, aquis {{et}} locis;) Spa{{s}}mus, torpor, {{s}}tupor, c{{ae}}terique nervorum affectus in Indiis inter advenas frequentes {{s}}unt, atque pr{{ae}} c{{ae}}teris, pi{{s}}catores, fabri, pi{{s}}tores illis infe{{s}}tantur. Porro pedum ulcera, tant{{ae}} {{s}}unt malignitatis, ut vix curationem, ni{{s}}i {{ae}}{{s}}tate recipiant. Morbi alii ad alia tempora bene vel male {{s}}e habent, {{s}}ine medicamentis aliquando auctore Hippocrate. Pleri{{s}}que tamen his morbis {{ae}}{{s}}tas non vacat; ad Aphori{{s}}mum decimumnonum lib. 3. Quilibet in quibu{{s}}vis anni temporibus morbi fiunt, tum exacerbantur. Atque hi omnes enarrati affectus huic regioni tanquam patrii {{s}}unt, Afric{{ae}} autem oris occidentalibus Scorbutus, Cachexia {{et}} Synochus putrida. In Chili c{{ae}}teris malis pr{{ae}}dominantur, tanquam endemia, {{s}}trum{{ae}} quidem in parentum {{s}}emine latentes, {{s}}ed ort{{ae}} poti{{s}}{{s}}imum ex aqua nivali, qu{{ae}} illis ex alti{{s}}{{s}}imis montium jugis allabitur. In Java Indi{{ae}} orientalis in{{s}}ula (J. Bontius de medicina Indorum) Berybery, paraly{{s}}eos {{s}}pecies, familiaris e{{s}}t.

Quantum ad {{ae}}tatem, infantia {{et}} juventus, ut dictum e{{s}}t {{s}}uperius, morbis frequentioribus&lt;noinclude&gt;{{rh|||infe-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eigjoe6nmhrn3vri3d0cxuq47qudyqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87614</id>
    <revision>
      <id>285333</id>
      <timestamp>2026-10-22T01:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285333</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6330" sha1="7thr9jy0jfbevwzbl050piz90ka01nf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|13}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;infe{{s}}tantur: {{s}}enes vero rarioribus, Aphori{{s}}mo 3. lib. 2. Et qu{{ae}}dam {{ae}}tates ad anni tempora {{et}} victus genera. Et paulo po{{s}}t Aphori{{s}}mo trige{{s}}imonono lib. 11. Magnam partem {{s}}enes juvenibus minus {{ae}}grotant. Catharri, qui frigidioribus regionibus {{s}}enes, hic poti{{s}}{{s}}imum infantes {{et}} juvenes infe{{s}}tant.

Morbi diver{{s}}is in nationibus variant. No{{s}}tratibus, imprimis novitiis, {{s}}unt compo{{s}}iti plerumque {{et}} Chronici. Atque eorum longe plures morbis corripiuntur frigidis quam calidis, quod à nocturno frigore minus {{s}}ibi caveant {{et}} à diurno {{ae}}{{s}}tu calorem innatum evocari patiantur. Tum quoque ex nimia nutrientis cibi {{et}} potus ingurgitatione, calor naturalis in{{s}}tar flamm{{ae}} imbecillis, cui multum olei con{{s}}ertim infunditur, {{s}}uffocetur; unde corpora non {{s}}olum non calefiunt, {{s}}ed {{et}} frigida vitia gignuntur. Quippe tam pertinaces incurrunt vel vi{{s}}cerum ob{{s}}tructiones, vel alvi fluxus, ut pa{{s}}{{s}}im languentes decolore{{s}}que ac viva cadavera incedere videas. Lu{{s}}itanis minus compo{{s}}iti, {{s}}ed acutiores {{s}}olent obvenire morbi. Bra{{s}}ilianis rari, iique acuti {{et}} {{s}}implices.

Quod {{s}}i {{ae}}{{s}}tas admodum {{s}}icca fuerit, bilio{{s}}is {{et}} melancholicis ob nimiam adu{{s}}tionem male e{{s}}t. Humidum {{s}}iquidem, quod in ip{{s}}orum corpore adhuc reliquum e{{s}}t, calor depopulatur {{et}} de{{s}}iccat, partibus vi{{s}}co{{s}}is {{et}} cra{{s}}{{s}}ioribus manentibus. Pituito{{s}}is h{{ae}}c omnia è contrario obveniunt. Hyeme autem nimis pluvio{{s}}a, teporibu{{s}}que nimio flatu {{s}}u{{s}}citatis, corpora non con{{s}}tringuntur, {{s}}ed cerebrum nervique humiditate ac uligine opplentur, qu{{ae}}, accedente {{ae}}{{s}}tate, {{ae}}{{s}}tuque, ac mutatione {{s}}ubito accedente, circa {{AE}}quinoctium Autumnale valde noxia. Nam quia venter à redundante humore liberari nequit, aquam intercutem, profluvium alvi ac difficultates inte{{s}}tinorum inde ena{{s}}cantur oportet. Sic mulieres quantumvis f{{oe}}cund{{ae}}, non tamen concipiunt, crebroque abortiunt, aut {{s}}i quando parturiant, difficulter f{{oe}}tum enituntur, eumque imbecillem ac debilem, brevique interiturum, aut certe valetudinarium.

Quod quidem poti{{s}}{{s}}imum de advenis mulieribus dictum {{s}}it.

Quantumvis tempus {{ae}}{{s}}tivum hiberno magis {{s}}it {{s}}alubre, quoniam in Bra{{s}}ilia {{s}}iccitas humiditati pr{{ae}}valet, naturarum tamen ali{{ae}} ad {{ae}}{{s}}tatem, ali{{ae}} ad hyemem bene vel male {{s}}e habent. Proinde mulieres {{et}} infantes, cum corpore {{s}}int magis pituito{{s}}o; {{ae}}{{s}}tate melius quam hyeme valent. Contra, bilio{{s}}a corpora {{et}} gracilia melius hyeme, pejus autem {{ae}}{{s}}tate. Et h{{ae}}c quidem de intemperatis, qu{{ae}} moderato contrariorum u{{s}}u con{{s}}ervantur, corrumpuntur à {{s}}imili. Contrarium vero in temperatis fieri con{{s}}uevit. C{{ae}}terum à morbis qui è vaporibus ex terra aut lacubus ortis, na{{s}}cuntur, non e{{s}}t pror{{s}}us libera Bra{{s}}ilia. C{{oe}}lo enim exi{{s}}tente turbido; {{et}} vento marino à terre{{s}}tri victo, {{s}}ubito fiunt catharri {{et}} raucedines. Ab iis tamen qui Epidemici dicuntur, {{et}} à maligno {{s}}iderum influxu, vitio{{s}}aque qualitate c{{oe}}litus dimi{{s}}{{s}}a, certis temporibus {{s}}{{ae}}viunt, immunis {{s}}emper fuit habita. Anno mille{{s}}imo {{s}}excente{{s}}imo quadrage{{s}}imo {{et}} tertio, {{ae}}{{s}}tate admodum {{s}}icca anthraces apparuerunt. Triginta annorum decur{{s}}u {{s}}emel duntaxat Afri ex Angola huc variolis laborantes devecti, reliquos nullo malo contaminatos, ingenti mancipiorum {{s}}trage, inquinarunt. Pari propemodum modo contagio{{s}}a lues inter pecora dome{{s}}tica, hyeme pluvio{{s}}a, aliquos greges depopulata e{{s}}t. Eo tamen malignitatis contagium ad{{s}}cendi{{s}}{{s}}e, ut pe{{s}}tis ({{s}}icut in Peruvia à tergo Bra{{s}}ili{{ae}} fit) aut morbus pe{{s}}ti affinis, inde exortus fuerit, à nemine umquam compertum e{{s}}t. Qua{{s}}i a{{s}}{{s}}iduitas Euri ab Oceano {{s}}pirantis aërem {{s}}erenet {{et}} qua{{s}}i verratus adeo, ut {{s}}eminaria contagii impediantur, haud aliter à calido {{et}} {{s}}icco, quam {{s}}ub Zonis temperatis à frigido {{et}} {{s}}icco ex{{s}}tinguuntur. Morbi {{s}}iquidem Epidemici quantum c{{ae}}teris vulgaribus {{s}}unt vehementiores, tantum majorem aëri ad mutandum corporis habitum {{et}} ad pejus aut melius di{{s}}ponendum, ine{{s}}{{s}}e vim quam in dicta {{et}} c{{ae}}teris non naturalibus apparet. Pleni {{et}} novilunio, imo {{et}} quadrantibus {{s}}ingulis, alterationes manife{{s}}tas corpora recipiunt. Quo fit ut Medici non ni{{s}}i nece{{s}}{{s}}itate urgente {{ae}}gris medicamenta porrigant; tunc enim dolor exa{{s}}peratur {{et}} pejus habet {{ae}}ger. Idem cogita de Solis motu diurno, cum {{s}}upra fidem circa meridiem, bilio{{s}}i morbi, noctu vero pituito{{s}}i ingrave{{s}}cant. Motus Lun{{ae}} diurnus {{s}}ingulis {{s}}ex horis, non minus quam men{{s}}truus mutationes evidentes {{s}}u{{s}}citans, ob{{s}}ervatu digni{{s}}{{s}}ima operatur. Singulis enim {{s}}ex horis, modo accedente mare, morbum ingrave{{s}}cere, ac dolorem mitigari vici{{s}}{{s}}im {{s}}ex aliis, modo recedente, cruciatus paulatim minui, ip{{s}}i {{ae}}gri te{{s}}tantur. Quod in acutioribus juxta ac minus acutis morbis, pr{{ae}}cipue in iis qui è fluxionibus {{et}} plenitudine oriuntur, apparet. Adeo accre{{s}}centibus aquis, {{ae}}{{s}}tuque maris in plenilunium incidente confliguntur cum infirmitate nonnulli, ut etiam vitam cum morte commutaturi videantur, cum tamen vix quenquam tunc interii{{s}}{{s}}e meminerim. Plero{{s}}que autem pelago decre{{s}}cente extingui {{ae}}grotos, quia pr{{ae}}ter aliorum te{{s}}timonia, ip{{s}}e toties experientia comprobatum habeo, confidentius affirmare au{{s}}im. Idem in partu fieri ab ob{{s}}tetricibus fuit ob{{s}}ervatum. Ita ut validi{{s}}{{s}}im{{ae}} h{{ae}} influenti{{ae}} {{et}} occult{{ae}} c{{oe}}li qualitates, eo{{s}}dem effectus na{{s}}centi {{et}} dena{{s}}centi impertiri videantur, {{et}} hunc à vit{{ae}} angu{{s}}tiis, illum à carcere {{et}} vinculis uteri materni ab{{s}}olvant. H{{ae}}c eadem de animantibus&lt;noinclude&gt;{{rh||''B'' 3|brutis}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7thr9jy0jfbevwzbl050piz90ka01nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87615</id>
    <revision>
      <id>285334</id>
      <timestamp>2026-10-22T01:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285334</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6052" sha1="3ue1ucsti5v0lq8sgx8nyogiqru4rui" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|14|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;liberI&quot;/&gt;brutis affirmant, quod à me tamen nondum experientia exploratum fateor. Ari{{s}}toteles nullum animal ni{{s}}i {{ae}}{{s}}tu ex{{s}}pirare inquit. Plinius quoque Natur. Hi{{s}}t. lib. 11. cap. 102. ita de Maris {{et}} Lun{{ae}} pote{{s}}tate habet: ''Quo vero conjectatio exi{{s}}tit haud fru{{s}}tra {{s}}piritum {{s}}idus Lun{{ae}} {{ae}}{{s}}timari. Et hoc e{{s}}{{s}}e quod terras {{s}}aturet, acceden{{s}}que corpora impleat, ab{{s}}cenden{{s}}que inaniat. Ideo cum incremento ejus augeri conchylia {{et}} maxime {{s}}piritum {{s}}entire, quibus {{s}}anguis non e{{s}}t. Sed {{et}} {{s}}anguinem hominum etiam cum lumine augeri ac minui, frondes quoque {{et}} pabula {{s}}entire, eadem vi in omnia penetrante.''

A plurimis experienti{{s}}{{s}}imis viris accepi, Senes Empyricos in praxi exercitati{{s}}{{s}}imos, ad hor{{ae}} {{s}}pacium mortem {{s}}ibi pr{{ae}}dixi{{s}}{{s}}e; {{et}} tunc demum pronuntia{{s}}{{s}}e po{{s}}tquam jam aqu{{ae}} rece{{s}}{{s}}{{ae}} {{s}}i{{s}}{{s}}ent; cumque illum defluxum eva{{s}}i{{s}}{{s}}ent, {{s}}pem certam concepi{{s}}{{s}}e ad {{s}}equentem rece{{s}}{{s}}um {{s}}e fore {{s}}uper{{s}}tites. Quod ip{{s}}um ita contigit, temporeque modo dicto occubuerunt. H{{ae}}c ut admiratione digna; ita Medico perquam nece{{s}}{{s}}aria, ut de alterius {{s}}alute {{s}}uoque honore minus periclitetur. Hanc latentem natur{{ae}} vim anxie di{{s}}putare, non e{{s}}t hujus propo{{s}}iti. Sufficiat per effectus {{s}}civi{{s}}{{s}}e; quod perturbatio h{{ae}}c criticum, aliquando {{s}}ymptomaticum quid pr{{ae}} {{s}}e ferat; pro di{{s}}po{{s}}itione natur{{ae}} aut virium materi{{ae}} morbific{{ae}}. Sicut enim nox, Aphori{{s}}mo {{sc|xiii}}. lib. 2. cri{{s}}im pr{{ae}}cedens, {{ae}}gris mole{{s}}ta e{{s}}{{s}}e {{s}}olet, qu{{ae}} vero {{s}}ub{{s}}equitur levis, ita oppre{{s}}{{s}}io h{{ae}}c aquis decre{{s}}centibus de{{s}}inens, quo gravior fuerit, eo levius {{et}} melius di{{s}}po{{s}}itum relinquit corpus, {{s}}i modo requi{{s}}ita ad cri{{s}}im ad{{s}}int: {{s}}in minus, mors eo certius {{s}}ub{{s}}equitur. Ob{{s}}ervandum autem quod h{{ae}} perturbationes noctu fortiores, quam interdiu exi{{s}}tant. Qua{{s}}i hi motus, Lun{{ae}} plerumque motum {{s}}equerentur, qu{{ae}} noctu magis quam interdiu vires {{s}}uas exerit. Porro cri{{s}}ium ob{{s}}ervationes frequenti{{s}}{{s}}ime occurrunt, modo pr{{ae}}{{s}}entis {{et}} pr{{ae}}teriti temporis con{{s}}titutio rite examinetur; morbi natura digno{{s}}catur, principium c{{ae}}teraque morbi tempora non negligantur. Et totum hoc quidem in {{s}}ubjectis ad c{{oe}}li {{s}}oliq; hujus temperiem con{{s}}titutis, veri{{s}}{{s}}imum comperies. Omnium autem maxime in Indis, eorumque ritu viventibus, felicius morborum eventum pr{{ae}}{{s}}entire, plurimaque ex libris {{s}}olum nota, experientia tandem confirmare licet. Cri{{s}}es {{s}}{{ae}}pe perfect{{ae}} fiunt, {{et}} quidem tempore {{ae}}{{s}}tivo poti{{s}}{{s}}imum, quia magis con{{s}}tantia {{et}} {{ae}}qualia tunc {{s}}unt tempora. Quapropter Hippocratis Aphor. lib. {{sc|iii}}. veri{{s}}{{s}}imum quotidie experiri datur. Con{{s}}tantibus temporibus {{s}}i tempe{{s}}tiva tempe{{s}}tive fiant, morbi {{s}}tabiles {{et}} boni judicii accidunt; incon{{s}}tantibus autem in{{s}}tabiles {{et}} mali judicii. S{{ae}}pe quidem per h{{ae}}morrhagias, {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime vero per {{s}}udores, quos calidos {{et}} magna copia è corporibus fluentes, maxime {{s}}alutares comperi, idque diebus imparibus, juxta Aphori{{s}}mum trige{{s}}imum {{et}} {{s}}extum lib. {{sc|iv}}. {{s}}in minus, ut ex defectu virium {{s}}it, {{et}} citius quam die {{s}}eptimo, malum. Nec minus crebro per fluxus ventris cri{{s}}es manife{{s}}te apparent. In quantum {{s}}ymptomatici fluxus alvi, mi{{s}}eros mortales perpetuo in his terris excruciant, in tantum natura critice per eandem {{s}}e exonerare amat. Denique {{s}}icut longo alvi profluvio detento, vomitus, arte concitatus, prode{{s}}t, ita {{s}}ponte {{s}}uperveniens, {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime {{s}}olvit morbum.

C{{ae}}terum, quemadmodum veteres morbos nonnumquam extingui contigit; ita novos {{et}} c{{oe}}li {{s}}iderumque hoc influxu {{et}} terr{{ae}} Au{{s}}tralis temperie, generari con{{s}}tat. Nam pr{{ae}}terquam quod a{{s}}tra, aër, anni tempora, aquarum {{et}} ciborum diver{{s}}itas, ratioque vivendi pror{{s}}us alia, facile temperamenta immutent, accedit variarum nationum conjunctio. Sic Europ{{ae}}i cum {{AE}}thiopibus concumbentes ''Mulatas''; cum Bra{{s}}ilianis ''Mamalucas'', ut vocant, progenerant. Afri {{et}} Americani Europ{{ae}}is, per quo{{s}}vis familiares vivendi modos, {{s}}ua mala communicant, {{et}} vici{{s}}{{s}}im. Unde nunc implicati {{et}} diver{{s}}i, nunc novi generantur morbi, qui exercitati{{s}}{{s}}imos quandoque viros ita defatigarunt in praxi, ut circa morbi diagno{{s}}in, quam maxime vacillaverint. Ita ut in tanta rei incertitudine, non minus hi circa morbos endemios, quam illi {{s}}uam olim in lue venerea, alii{{s}}q; id genus morbis digno{{s}}cendis {{et}} curandis, in{{s}}citiam ingenue {{s}}int confe{{s}}{{s}}i. Donec tandem remediis exqui{{s}}itioribus inventis, morborumque temporibus accuratius ob{{s}}ervatis, quo{{s}}dam expulerint. Nonnulli morbi ex parte novi videntur, quia periodum, tempus, eademque accidentia non rite ob{{s}}ervant, curandi tamen ratione non {{s}}emper differunt. Qu{{ae}} omnia ut recte digno{{s}}cantur, {{s}}olerti {{et}} {{s}}agaci judicio, multaque experientia opus e{{s}}t. Ego quantum temporis publicis curis {{s}}uffurari potui, ob{{s}}ervationibus hi{{s}}ce colligendis impendere, ii{{s}}que, quibus lampada, in Patriam remeans, lubens nunc trado, impertiri volui. Spe certa fretus, fore, ut {{s}}uo ingenio atque indu{{s}}tria, ea qu{{ae}} adhuc de{{s}}iderantur, aliquando {{s}}uppleant, aut {{s}}i qu{{ae}} minus recte dicta, candide re{{s}}tituant. Ingenuis enim, licet tenuioribus hi{{s}}ce conatibus, principii gravitas, incultaque barbaries facile patrocinabuntur.&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{sc|Gvi-}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ue1ucsti5v0lq8sgx8nyogiqru4rui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 24</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87616</id>
    <revision>
      <id>285336</id>
      <timestamp>2026-10-22T02:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XXIV. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XXIII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 23 |Post= Thesis XXV |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 25 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=166 to=166 fromsection=&quot;T24&quot; tosection=&quot;T24&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XXIII |Ant...'</comment>
      <origin>285336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="lt65wvp5kp3vayzhq2x9rfa50hj54zp" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XXIV.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XXIII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 23
|Post= Thesis XXV
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 25
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=166 to=166 fromsection=&quot;T24&quot; tosection=&quot;T24&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XXIII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 23
|Post= Thesis XXV
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 25
}}</text>
      <sha1>lt65wvp5kp3vayzhq2x9rfa50hj54zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 25</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87617</id>
    <revision>
      <id>285338</id>
      <timestamp>2026-10-22T04:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XXV. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XXIV |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 24 |Post= Thesis XXVI |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 26 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=170 to=170 fromsection=&quot;T25&quot; tosection=&quot;T25&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XXIV |AnteN...'</comment>
      <origin>285338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="j9q6ic61dkm04fpxg5ey4siqbzdubvw" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XXV.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XXIV
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 24
|Post= Thesis XXVI
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 26
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=170 to=170 fromsection=&quot;T25&quot; tosection=&quot;T25&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XXIV
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 24
|Post= Thesis XXVI
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 26
}}</text>
      <sha1>j9q6ic61dkm04fpxg5ey4siqbzdubvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 26</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87618</id>
    <revision>
      <id>285340</id>
      <timestamp>2026-10-22T04:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XXVI. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XXV |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 25 |Post= Thesis XXVII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 27 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=171 to=172 fromsection=&quot;T26&quot; tosection=&quot;T26&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XXV |AnteN...'</comment>
      <origin>285340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="ru50lctwo4ysjoyvlk53rulk6ugzghe" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XXVI.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XXV
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 25
|Post= Thesis XXVII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 27
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=171 to=172 fromsection=&quot;T26&quot; tosection=&quot;T26&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XXV
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 25
|Post= Thesis XXVII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 27
}}</text>
      <sha1>ru50lctwo4ysjoyvlk53rulk6ugzghe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 27</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87619</id>
    <revision>
      <id>285342</id>
      <timestamp>2026-10-22T04:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XXVII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XXVI |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 26 |Post= Thesis XXVIII |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 28 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=175 to=175 fromsection=&quot;T27&quot; tosection=&quot;T27&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XXVI |A...'</comment>
      <origin>285342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="575" sha1="jkuskmxhge1ze5otki62qlyqrh6srx3" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XXVII.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XXVI
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 26
|Post= Thesis XXVIII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 28
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=175 to=175 fromsection=&quot;T27&quot; tosection=&quot;T27&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XXVI
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 26
|Post= Thesis XXVIII
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 28
}}</text>
      <sha1>jkuskmxhge1ze5otki62qlyqrh6srx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 28</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87620</id>
    <revision>
      <id>285344</id>
      <timestamp>2026-10-22T05:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix  |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= Thesis XXVIII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} {{Liber |Ante= Thesis XXVII |AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 27 |Post= Thesis XXIX |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 29 }} &lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=178 to=178 fromsection=&quot;T28&quot; tosection=&quot;T28&quot; /&gt; ... {{Liber |Ante= Thesis XXVII |...'</comment>
      <origin>285344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="2h0qgeplf37ws9msmbmravmuuzz0bv6" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Theophilus Aletheus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis XXVIII.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante= Thesis XXVII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 27
|Post= Thesis XXIX
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 29
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=178 to=178 fromsection=&quot;T28&quot; tosection=&quot;T28&quot; /&gt;
...
{{Liber
|Ante= Thesis XXVII
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Thesis 27
|Post= Thesis XXIX
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 29
}}</text>
      <sha1>2h0qgeplf37ws9msmbmravmuuzz0bv6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>